Elk jaar vindt het jaarlijks culinair evenement van Fryslân Culinair plaats op een andere locatie en deze keer was dat de inspirerende ambiance van de Kanselarij in Leeuwarden, een van de rijkst gedecoreerde gebouwen van Friesland. De Kanselarij is in de periode 1566-1571 gebouwd onder Filips II tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Het was toen de zetel van het Hof van Friesland. Daarna heeft het gebouw meerdere functies gehad: ziekenhuis, kazerne, burgerlijke en militaire verzekering, museum en thans wordt onderdak geboden aan onder meer de opleiding bestuurskunde van de Thorbecke Academie. Maar je kunt het gebouw ook gewoon huren en er een evenement houden.

Om meerdere redenen koos Fryslân Culinair voor de Kanselarij. Ten eerste is Leeuwarden culturele hoofdstad van Europa, ten tweede is het een historisch gebouw, ten derde wordt het gebruikt voor de LF2018-expositie Places of Hope en ten vierde is er een tuin waar je nu door het mooie weer kon verblijven. In de tuin was bovendien een fototentoonstelling van Erikjan Koopmans te zien. 

Dus kwam het thema ditmaal – Kunst op het bord – geheel tot zijn recht. Verder was het vooral proeven en proeven. Een keur aan gerechtjes passeerde de revue, het ene nog lekkerder dan het andere. En daar was het voor de connaisseurs van Fryslân Culinair om te doen. Met op de achtergrond stemmige muziek in het grandcafé. 

Er bleef ook nog geld over en dat wordt besteed aan Humanitas Kindervakantieweken in Friesland. 

WIJNJEWOUDE – Siep de Vries (32) van hotel-restaurant De Stripe in Wijnjewoude is tijdens het finalegala in Lauswolt gekozen tot Meest Markante Horecaman van Friesland. Het is een verkiezing die eens in de twee jaar wordt gehouden. Volgend jaar vertegenwoordigt De Vries Friesland

WOLVEGA – Het nieuwe restaurant van Jan Smink in Wolvega is geopend door Jonnie en Thérèse Boer van driesterrenrestaurant de Librije. In het restaurant wordt met twee 3D-voedselprinters gewerkt. Jan Smink, die in de Librije heeft gewerkt, arriveerde samen met Jonnie

‘Spelen met je kinderen: dan ben je vader af’

BEETSTERZWAAG – Al meer dan vijftig jaar staat Joop Wittermans op de planken. Hij is een doorgewinterd, allround acteur die in tal van toneelstukken, tv-series en films heeft gespeeld. Lange tijd heeft hij buiten de provincie gewoond (Groningen, Amsterdam, Drenthe) en twintig jaar geleden is hij weer in Friesland neergestreken. Ook vanwege de betaalbaarheid van een woning hier. Het artiestenbestaan is een onzeker vak. Zo trok de gemeente Heerenveen zomaar de stekker uit de kerstmusical die door de legendarische Rients Gratama een vaste plek had gekregen op de kalender van het Posthuis, terwijl de repetities al waren begonnen. Het stuk werd altijd opgevoerd door een mix van beroepsartiesten, amateurs en jeugd. Weer een kunstpodium voor talent weg.

Joop, die nu de laatste twee weken van het jaar vrij heeft: ‘Zoiets kan mij emotioneren.’ 

Geboren1 november 1946 in Burgum.

WoonplaatsBeetsterzwaag.

Relatie/kinderen Getrouwd met Machteld Kammeijer, al veertig jaar, twee kinderen: Mads (40) en Margje (38).

OpleidingULO, HBS en de Toneelschool in Arnhem. Na de HBS ging Joop varen op de Holland Amerika Lijn als bediende in de bagage. Omdat daarna de inschrijving voor alle opleiding was gesloten speelde hij in 1966 in het Friese stuk Breit yn de moarnvan Hugo Claus. Vervolgens is hij naar de Toneelschool gegaan. 

‘Ik had een Fries accent en een hese stem. Zo kun je nooit naast Ank van der Moer staan, werd me gezegd. Dat hoeft ook niet, antwoordde ik. Dat accent vond mijn spraakleraar geen probleem en door zangles heb ik mijn stem verbeterd en die hou ik in conditie. Daardoor klinkt de stem van een artiest vaak jong.’ 

Werk/carrièreHonderden producties. De afgelopen tijd speelde hij mee in De Stormruiteren het IJlster openluchtmuziektheater De Wylde Boerinne. Toneelgezelschappen: o.m. Theatergroep Wim Zomer, Noordercompagnie (met o.a. Rutger Hauer), Theaterunie, F.A.C.T. Rotterdam, De Voorziening, Tryater (o.m. Kening Lear). Films: o.m. Soldaat van Oranje, Pastorale 1943, Het Teken van het Beest, Van God Los, De hel van 63. Tv: o.m. GTST, Vrouwenvleugel, Fort Alpha.

GeloofIk ben officieel nog NH-dooplid, maar ik geloof niet.

Politieke partij/voorkeurIk stem wel, wisselend. Meer in de linkse hoek. Zodra het dogmatisch wordt ben ik weg.

HoogtepuntEen buffel in Kenia, tegelijk ook het dieptepunt. Ik gebruik de confrontatie met dit dier tijdens een safari in Afrika als metafoor want ik kan niet zomaar een hoogte- of dieptepunt in het vak en privé noemen. Met die buffel kwam ik oog in oog te staan toen ik na een waarschuwing even om de hoek van mijn lodge ging kijken. Levensgevaarlijk. Een grote ranger legde zijn hand op mijn schouder: come inside my friend, we need you today.

Voorbeelden Ik spiegel me niet gauw aan personen.

Leermeester(s)Teake Wouda, Pyt van der Zee, Pieter de Leeuw.

Beste advies Van beppe: do moast op dy sels passe, jonkje, hwant in oar docht it net foar dy.

InspiratieMuziek en kunst.

EtenVroeger een frikadel-speciaal met een koud blikje bier onder de zon in de namiddag bij camping Stortemelk op Vlieland. Daar kan geen Hilton tegenop. Ik hou van gewoon eten: bruine bonen met spek en een sipel.

DrinkenZwarte koffie met een zoetje. Nee, niet die flauwekul met twintig soorten caffia, espressotjoen noem maar op. Gewoon koffie, net als met een broodje kaas. Vraag mij niet hoe ik dat wil hebben, gewoon oude kaas, niks meer aan doen.

Muziek Mozart.

ConcertDe Stones in de RAI, 1972.

Artiest(en) Bob Dylan, Johnny Cash, Ry Cooder.

TVSport- en actualiteitenrubrieken. 

FilmFive Easy Pieces, een roadmovie uit 1970 over theatrale vragen die zich mengen met morele kwesties en het opzoeken van de grenzen door de jeugd, en Gadjo Dilouit 1997 over een Fransman die in Roemenië in een zigeunerwereld terechtkomt.

Toneelstuk Het bijbels stuk Mistero Buffouit 1969 van Dario Fo over Koning Herodes die alle pasgeborenen laat doden om de komst van de Messias te verhinderen.

Acteur/actrice Jack Nicholson, ongrijpbaar.

Krant/tijdschrift/mediumLeeuwarder Courant.

BoekUit mijn jeugd: De ongelofelijke avonturen van Bram Vingerling. Over een jongen die door een drankje onzichtbaar wordt en dan van alles beleefd.

GadgetIk heb altijd een mes bij me. Ik ben een Wâldman, hè? Maar waarvoor weet ik niet. Pake Sybrenen beppe Saakjezouden op een avond ergens naar toe toen pake ontdekte dat hij zijn mes niet bij zich had. Ging terug om het op te halen!

App Parkeer-app.

Sport Voetbal en wielrennen. Passief dan. Trainen doe ik een keer per week met fitness. Vroeger zwom en bokste ik om mijn beide schouders waar ik aan geopereerd ben in conditie te houden.

Hobby’sGeen tijd voor. Ik heb van mijn hobby mijn werk gemaakt en stilaan maak ik van mijn werk mijn hobby.

VervoerDe auto, Een Hyundai. Zeg maar een makkelijke trekker.

VakantieAan zee, binnen- of buitenland. Maar ik kom er niet in, te koud, te gevaarlijk.

Doen met een miljoenEerst maar eens de hypotheek aflossen.

Blij vanBlije mensen.

Somber van Sombere mensen.

Hekel aanUitzonderingen daargelaten: politici en bestuurders.

Kan niet zonderOnze hond, een Doedel Australian. Mensen met een allergie voor honden hebben van deze geen last. De vader was hulphond. Ik was stervensbenauwd voor honden en dat ben ik kwijt sinds we zelf een hond hebben.

Wat moet anders?Kunstbeleid.

Over vijf jaarGeen Trump meer.

Platteland of stad?Platteland.

ArtiestenbestaanSpannend, maar sociaal arm.

Alcohol (De Zuipkeet)De Zuipkeetis een theatervoorstelling over de gevolgen van drankmisbruik in een Fries gezin met een zoon en een dochter, gespeeld door mijn eigen kinderen. Heel confronterend, het was een soort afrekening met Koning Alcohol. Hier een borreltje en daar een borreltje en tussendoor bleef ik ergens slapen. De excuses die ik aanvoerde – het is mijn karakter, ik heb het nodig om af en toe de zorgelijke kant van het leven opzij te zetten – waren onzin. Door het succes van Kening Lear leefde ik in een roes. Ik reed met m’n auto in de sloot. Ze hebben me thuis aangepakt. Vooral Margje was ontzettend boos. Toen ben ik gestopt met drinken. Het was een hel. Je vriendje is weg hè. We zouden op vakantie en ik weet nog dat ik dacht: jezus, ik kan geen pilsje drinken, hoe ga ik dat volhouden in godsnaam.  

Spelen met Margje en Mads Dan ben je vader af.

JOURE – De 66ste Agrarische Schouw, traditioneel op de vierde donderdag in park Herema State in Joure, liet zien hoezeer de land- en tuinbouw leeft, hoe innovatief de sector is en hoeveel bedrijven erin actief zijn of landbouwbedrijven als relatie en klant hebben.

JOURE – KLM-baas Pieter Elbers kwam zelf naar Joure om het nieuwe huisje aan te bieden aan burgemeester Fred Veenstra. De 99ste van dit zeer gewilde collectors item is namelijk een replica van museumwinkel De Witte Os aan de Midstraat

WOUDSEND – Watersportdorpen zijn vaak dichtbebouwd en liggen van oudsher geïsoleerd. Deze dorpen worden gekenmerkt door stegen en gloppen die verbindingen vormen tussen water en dorpskern. Woudsend is er een voorbeeld van. In dit dorp zijn negentien stegen.

LEEUWARDEN – Het Fûns Skjinne Fryske Enerzjy (FSFE) investeert in duurzame energie en energiebesparing in Friesland. In 2017 investeerde het fonds in totaal 17 miljoen euro in 14 nieuwe projecten. Om dat te verbeelden is een mini-roadmovie gemaakt met Eric Ennema van Omrop Fryslân

HEERENVEEN – Het honderdste geboortejaar van Abe Lenstra (1920-1985) werpt zijn schaduw ver vooruit. Nu al heeft Museum Heerenveen een tentoonstelling over de voetballegende ingericht; de eerste van negen in totaal. Zo vaak werd Abe nog nooit gewisseld!, luidt dan ook de ankeiler.

AMELAND – Het eerste Bornrif Open op de golfbaan van Ameland werd een slagveld. Balletje slaan ging nog wel maar de fairways die ’s nachts werden afgelegd bleken hier en daar een rare valkuil te hebben. Niet iedereen kwam ongeschonden uit de strijd.

DOKKUM – De achtste editie van de Admiraliteitsdagen overtrof weer alle voorgaande. In verwachting, publiek, begroting, podia, programma en artiesten. Het is indrukwekkend hoe deze stad zichzelf op de kaart weet te zetten.

AUGSBUURT – Figuurlijk wil zij graag als bruggenbouwer fungeren. En letterlijk deed gedeputeerde Sietske Poepjes dat met een handeling, waarmee de brug over de Stroobossertrekvaart bij Augsbuurt weer als rijksmonument ‘jierren foarút kin´.

SNEEK – Wanneer hoor je nog van kloris? Het lijkt een typering, net als belhamel, uit de tijd van Pietje Bel en Kruimeltje. In Sneek komt na dertig jaar een kloris terug, en wel in de stripavonturen van Kloris & Ko, in onvervalst Stadsfries geschreven.

BOLSWARD – Bolsward is het hart van de Friese Greidhoek, zeg maar van dé melkregio. Vreemd was het dan ook niet dat in 1880 in deze stad de Zuivelschool werd gesticht. Aanleiding was de sterk afnemende boterexport naar het Verenigd Koninkrijk doordat de Denen betere kwaliteit leverden.

WOLVEGA – Aan de dames lag het niet om de Frisian Ascot Day op Victoria Park van de nodige grandeur te voorzien. Ze zagen er stralend uit en waren getooid met mooie hoeden. Maar het drafpubliek liet het afweten waardoor de entourage niet ‘Brits’ werd. De organisatie zal een boost moeten geven

VEENKLOOSTER – De presentatie van ‘Fogelsangh State, van kloostertuin tot landschapspark’, vervat in een boek met die naam, kon geen statiger karakter krijgen dan in de museale eetzaal van het aloude landgoed. Commissaris Arno Brok kreeg het eerste exemplaar overhandigd.

LEEUWARDEN – Kwaliteitsbier verovert Nederland. Vandaar dat steeds meer gelagkamers zich profileren met een speciaal bier. Post-Plaza in Leeuwarden heeft de bar in het grandcafé omgedoopt tot Brand Proeflokaal. Er wordt Brand getapt, dat mag duidelijk zijn.

JOURE – Vorig jaar overleed een bijzondere oer-Jouster: Rients Huisman, veel beter en voornamelijk alleen bekend als ‘de Wiets’. Een echte Fries met een groot hart. Skûtsjesilen en de Jouster Merke Koersen (sinds 1928, op de vierde maandag vanaf 1 september) waren z’n grootste liefhebberijen. 

Enkele jaren geleden begon hij een vriendenclub rond de enige echte grasbaandraverij van Nederland om zich heen te verzamelen: Vrienden van de Jouster Harddraverij- en Renvereniging. Leden betalen vijftig euro en dit potje betekent een mooie aanvulling op het prijzengeld. Want zonder poen is het geen doen. 

Met de dood van de Wiets sterft de vereniging niet. Zijn zoons Steffen en Mart gaan door met wat hun vader van de grond heeft getild. Alleen de naam is veranderd. Vrienden van de Wiets en jongens van de Wiets heet de club nu. En dat heeft hij wel verdiend. De achtste koers werd door deze club gesponsord samen met de skûtsjeschippers Johannes Meeter  (Huizum) en Willem Zwaga (Leeuwarden). Winnaar werd Hampshire F Boko (een Zweedse stal van John Bootsman) met pikeur Micha Brouwer op de sulky.

HEERENVEEN – Een ziekenhuis krijgt (uiteraard) geen zorggeld voor een sfeervolle inrichting. Toch is dat op een kinderafdeling niet onbelangrijk. Het is al begrotelijk dat een kind ziek is en in een ziekenhuis moet verblijven, dan gun je de patiëntjes op z’n minst een gezellige entourage,

HEERENVEEN – De belangstelling voor klassiekers is groot. Reden voor Wensink Automotive om ze aan de Skrynmakker in Heerenveen in een speciale showroom te presenteren: Wensink Classic & Luxury. Met een drukbezochte opening ging dit nieuwe autobedrijf van start.

LEEUWARDEN – De streektalen krijgen status. Zo wordt het Achterhoeks als taal erkend. In Friesland is er eveneens een herwaardering van de streektalen, zoals de zeven stadsfriesdialecten, het Stellingwerfs en het Bildts, dat nota bene voertaal was in het muziektheaterspektakel De Stormruiter.

JOURE – Toen de Eerste Wereldoorlog ten einde liep was dat voor veel ondernemende mensen het moment om een nieuwe start te maken. In 2018 vieren meerdere bedrijven het eeuwfeest. In de meeste gevallen ondernemingen die soms worstelden, maar altijd weer boven kwamen.

SCHOTERZIJL – Willem Bos van café/restaurant ’t Sluisje in Schoterzijl stelde zijn drie dochters voor de keus: jullie moeten wel weten wat jullie willen, want anders staat hier straks het bordje ‘te koop’. Maar de drie wisten het wel.

BRANTGUM – Steeds meer basisscholen in Friesland gaan dicht. Dat wil niet zeggen dat de gebouwen verdwijnen. Die zijn vaak nog goed bruikbaar. Dat is ook zo in Brantgum waar in 2015 de Ids Wiersma Skoalle sloot.

LEEUWARDEN – Alles heeft hij gegeven en lijden gaf hij een nog diepere betekenis, Maarten van der Weijden zorgde voor het meest heroïsche en memorabele moment van 2018. Na 163 km moest hij opgeven in zijn Elfstedenzwemtocht omdat zijn lichaam uitgemergeld was, maar zo diep gaan en niet het einddoel in Leeuwarden halen maakte de prestatie er niet minder om. De bewondering voor deze grote sportman, die in 2008 olympisch goud won op 10 km zwemmen in open water, is enorm. Heel veel mensen raakten ontroerd. Maarten zwom voor kankeronderzoek (hij genas in 2001 van leukemie) meer dan € 2,5 miljoen bijeen. Op de foto zwemt Maarten in de nacht door de Hel van het Noorden, aangemoedigd door duizenden toeschouwers en bijgelicht door uitrukkende boeren op hun trekkers. Op het Oldehoofsterplein In Leeuwarden werd hij  later als een held onthaald. 

BOLSWARD – De oude Zuivelschool in Bolsward (gesticht in 1904) was een kweekvijver voor talent dat overal ter wereld op allerlei posities tot wasdom kwam. Soms wordt met weemoed teruggedacht aan deze fameuze opleiding in levensmiddelentechnologie die later is opgegaan in het HBO in Leeuwarden (Van Hall Larenstein). Maar zwelgen in nostalgie is niet goed voor een toekomstgerichte visie. En dus koppelt een kwartet mannen – Súvels uit Bolsward– een foodcongres aan een reünie. Dit alles in een tijd dat landbouw, natuur en voedselwinning- en productie een veelbesproken onderwerp is.

Het congres gaat over de uitdagingen waar boeren, de foodindustrie, de retail en het onderwijs op korte termijn voor komen te staan. 

Voorzitter Sjoerd IJdema: ,,Tegenwoordig vormen de boeren, de zuivelindustrie en alle voedselproducerende bedrijven een enorme economische kracht in Noord-Nederland. Dat inspireert tot dit initiatief. Maar dan wel in Bolsward natuurlijk,’’ aldus IJdema namens Frisian Foodture, zoals het congres heet.  

Vrijdag 5 oktober, de dag waarop de Dutch Agri Food Week begint, vindt het congres plaats. Er worden meer dan 500 deelnemers verwacht uit de hele (inter)nationale voedingsbranche. 

,,Overal in de foodbranche kom je mensen tegen die zijn afgestudeerd aan de Zuivelschool. Die nemen nu prominente posities in binnen de keten. Mooi om die mensen weer eens terug te halen naar het hart van de greidhoek. Met de blik vooruit en samen werken aan duurzame voedselveiligheid en voedselverspilling voorkomen,’’ zegt Erik Kooistra van de Bolswarder Jumbo Supermarkt.   

Melkveehouder en voorzitter van VNO NCW Friesland, Sjoerd Galema, verwacht veel inspiratie op te doen bij het onderwerp ‘zuivel’: ,,Er speelt van alles in de branche: kiezen voor bulk of biologisch, de natuurinclusieve landbouw en de macht van het winkelschap. De zuivelbedrijven in Noord-Nederland laten zich vertegenwoordigen door de NZO (Nederlandse Zuivel Organisatie). Zij innoveren volop en dat leidt tot nieuwe markten en inzichten. Zo weten we nu al wat straks op ons bordje ligt, letterlijk en figuurlijk.’’   

De dag voor het congres is het Bolletongersdei in Bolsward. 

,,Een uitstekend decor voor een grootse reünie,’’ aldus Martin Wijnia, eerst werkzaam bij de Zuivelschool en nu bij diens rechtsopvolger, hogeschool Van Hall Larenstein. 

,,De Bolswarder Zuivelschool behoort tot de wortels van de Friese kenniseconomie. In een periode van ruim honderd jaar werden een paar duizend zuivelexperts en later levensmiddelentechnologen opgeleid in de Friese Hanzestad. De reputatie van de Zuivelschool gaf Bolsward de dynamiek van een studentenstad en vervulde de stad met trots. Als bestuur zijn we er nu al trots op dat tientallen voormalige studenten zich nu inzetten om alle studenten van toen te mobiliseren samen Frisian Foodture te vieren,’’ aldus Wijnia.  

Tijdens het congres staan vijf onderwerpen centraal; voeding in relatie tot gezondheid (‘We eten ons ziek’, aldus Wijnia), het verdienmodel en data, food waste & footprint, zuivel en natuur inclusieve landbouw. Frisian Foodture ‘18 wordt ondersteund door verschillende organisaties. Samen met de initiatiefnemers streven zij hetzelfde doel na; Bolsward en Fryslân positioneren als een inspirerende, toonaangevende voedingsbodem voor food, foodproductie, ontwikkeling, onderwijs en innovaties. 

Kennis en expertise zijn volgens Galema keihard nodig om de snelgroeiende wereldbevolking verantwoord en duurzaam te voeden: ,,Niet jij-bakken, maar antwoorden geven.’’ 

LEEUWARDEN – Eric Ennema is de anchor man van Omrop Fryslân. Tal van radio- en tv-programma’s heeft hij gepresenteerd. Hij is een vertrouwd gezicht in de Friese huiskamers.

Hoogleraar natuurkunde, fysische oceanografie en Dynamica van het Klimaat (Buys Ballot Leerstoel) aan de Universiteit Utrecht en senior onderzoeker aan het KNMI. 

Item Warmere zomers 

‘Kernenergie kan tijdelijke oplossing zijn’ 

HILVERSUM –Zo lang als dit jaar heeft een warme zomer nog nooit geduurd en zo droog was het ook niet eerder. En wen er maar aan want we gaan een periode tegemoet van warmer weer met een hogere kans op hittegolven. Dat blijkt uit een statistische analyse van de wereldtemperatuur die is uitgevoerd door Sybren Drijfhout(Leeuwarden, 1957) en een Franse collega. ‘Een warme anomalie (afwijking van het gangbare),’ schrijven de twee. De uitkomsten van deze studie vormen een gemene deler voor de hele aardbol en kunnen regionaal variëren. Maar warmer wordt het de komende vijf jaar.  

Er woei even een mediastorm over u heen toen uw studie werd geopenbaard.

‘Dat duurde gelukkig maar een dag. Het was saillant dat de publicatie kwam op een moment dat we net een hete zomer hadden. Maar op de timing van publiceren heb je geen invloed. Wij dienden het onderzoek afgelopen winter in en dan is het wachten.’

Wat heeft u onderzocht?

‘Een verwachting van de jaargemiddelde wereldtemperatuur. Dat is wat anders dan een warme zomer voorspellen. Ik spreek dan ook van een verhoogde kans op warmer weer. Waar, dat is niet aan te geven.’

Wat was er aan de hand? 

‘Een aantal jaren was de temperatuur stabiel en dat had te maken met extra  opname van warmte  door oceanen waardoor de opwarming van de atmosfeer staakte. Die warmte komt nu weer uit de oceaan en versterkt de opwarming door broeikasgassen. Ook krijgt de wind kuren. In de afgelopen zomer zagen we een rare slinger in de straalstroom die gewoonlijk van oost naar west op het noordelijke halfrond over ons land heen waait. Door die slinger ontstond een hogedrukgebied dat als het ware boven Scandinavië was vastgepind. Dat hogedrukgebied veroorzaakte een hittegolf, maar door de extra sterke opwarming door broeikasgassen en warmte afgifte van de oceaan werd de hittegolf versterkt. Ook veroorzaakte het hogedrukgebied meestal noordelijke winden die nu warme en droge lucht aanvoerden vanuit Scandinaviëdat eveneens door een hittegolf werd geteisterd. Onweersbuien vanuit het zuiden werden door het hogedrukgebied afgebogen naar het oosten en bereikten Nederland dus niet. Dit alles leidde tot de warmste juni en juli ooit. Records werden gebroken.’

Speelt klimaatverandering een rol?

‘Zeker. De hittegolf werd verergerd door het versterkte broeikaseffect en de warmte die het broeikaseffect de afgelopen tien jaar in de oceaan had gestopt en die nu weer vrij kwam. Ook zien we  dat de opwarming boven het arctisch gebied sneller gaat. IJs verdwijnt, er komt meer zonlicht door, er is minder weerkaatsing van het licht, oceanen worden donkerder en absorberen meer warmte waardoor de straalstroom mogelijk wordt afgezwakt of van richting veranderd. Maar dit laatste is nog niet goed onderzocht. Daar zijn wij mee bezig en hier moeten we nieuwe, jonge onderzoekers toe aanzetten. Want ook mijn tijd is maar beperkt. Dit jaar nog schrijf ik een onderzoeksvoorstel naar dit onderwerp. Maar klimaatverandering is evident en heeft gevolgen, al was de hete, droge zomer van 2018 een natuurlijke variatie zoals wij dat noemen.’

De Elfstedentocht op de schaats kunnen we dus vergeten?

‘Die kans neemt sterk af en als het zo doorgaat komt die er nooit meer. We moeten de temperatuurstijging binnen de perken zien te houden. Als we niks doen is de zeespiegel in 2200 mogelijk zes meter gestegen. Hier bedoel ik dan, want de zeespiegel is niet als het oppervlak van water in een teiltje. Dat heeft te maken met de vorm van de Aarde en de zwaartekracht van landmassa’s. Als je van Barcelona naar Istanbul vaart ga je honderd meter naar beneden zonder dat je er iets van merkt. Als behalve luchtstromen ook waterstromen gaan veranderen, krijgen we het hogere water van midden op de Atlantische Oceaan voor onze kust. Zo’n 80 procent van die zes meter komt door het versterkte afsmelten en afkalven van Antarctica. Hoeveel Antarctica aan de zeespiegelstijging gaat bijdragen weten we nog niet precies, maar in het ergste geval kan dat oplopen tot 5 à 6 meter in 2200.’

U maakt zich zorgen?

‘Jazeker. India wordt zó heet. Als de temperatuur van een nat lichaam niet meer onder de 38 graden is, koelt een mens niet meer af. Dat kan permanente koorts tot gevolg hebben. De Nijldelta en Aziatische steden kunnen onder water te komen staan als een deel van de ijskap van Antarctica instort.’

Kernenergie dan? Schoon en CO2-vrij.

‘Daar ben ik op zich geen voorstander van, maar we moeten de discussie wel uit de taboesfeer halen. Als we uit twee kwaden moeten kiezen – fossiele energie blijven gebruiken en doorgaan op de heilloze weg, of tijdelijk kernenergie gebruiken omdat andere bronnen van duurzame energie (zon, wind, aardwarmte) nog niet voldoende benut kunnen worden – dan is kernenergie misschien te prefereren. Het opslagprobleem van radioactief afval blijft wel een probleem. Maar eigenlijk is een oplossing voor het energieprobleem meer iets voor onze ingenieurs en niet iets voor een klimaatwetenschapper.’

Kunnen we rustig van het gas af.

‘Dat is op termijn, en liefst binnen een jaar of 10, absoluut noodzakelijk als we de opwarming van de aarde en de zeespiegelstijging binnen de perken willen houden. Gelukkig hebben we nu een minister die besluiten durft te nemen. En we moeten snel de openbare ruimte groener maken.’

Genoten van het weer?

‘Zeker, en bruin geworden. Ik ben op vakantie naar Terschelling gegaan want wereldwijd toerisme is een aanslag op het milieu. Vliegvakanties zijn belachelijk goedkoop. Als het warm is moet je gewoon in Nederland blijven.’ 

RIJSWIJK – Fries voelt DNA-pionier, hoogleraar Forensische Biologie en forensisch expert Ate Kloosterman zich niet. Hij mag dan in Surhuisterveen geboren zijn maar hij was nog maar één toen zijn ouders naar Amersfoort verhuisden vanwege het werk van zijn vader, die bij de technische dienst van het ziekenhuis werkte. Alleen tijdens een Elfstedentocht of een glorieus moment van sc Heerenveen of Foppe de Haan (‘Een geweldige vent. Hij heeft bijna het onmogelijke bereikt’), borrelt het Friese bloed even op. Want je DNA, in zijn geval onmiskenbaar Fries, is niet uit te wissen en blijft sporen achterlaten. Hoe Fries hij is? Stug is hij niet, wel gezegend met een hoog arbeidsethos. Niet rusten voor je resultaat boekt.

Kloosterman, bijna veertig jaar in dienst van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) waar hij dit jaar afscheid nam, werd met zijn Friese wortels geconfronteerd toen hij ‘voor de aardigheid’ en in het kader van een actie zijn bloed opstuurde naar MyHeritage in Amerika. Dat kon voor vijftig dollar. Men wist niet met welk persoon men te maken had, maar hij, voor 79,3% Noordwest-Europeaan en voor 20,7% Scandinavisch zo bleek, werd wel gerelateerd aan Kloostermannen die mogelijk vanuit Friesland naar Amerika waren geëmigreerd! Verbluffend. Dat vond zelfs de man door wiens werk spraakmakende moorden, vaak cold cases, konden worden opgelost. Kloosterman stond als onderzoeker aan de wieg van de DNA-revolutie. Hij was betrokken bij alle grote rampen zoals de Bijlmerramp in 1992, de Vuurwerkramp in Enschede in 2000, de vliegramp in 2010 bij Tripoli waarbij 71 Nederlanders omkwamen en de MH17 in 2014 om menselijke resten te identificeren, heel belangrijk voor de rouwverwerking van nabestaanden.

Hoe belangrijk DNA-onderzoek tegenwoordig is bleek onlangs in de zaak-Nicky Verstappen, het 11-jarig jongetje dat in 1998 dood op de Brunssumerheide werd gevonden. Tien jaar later konden dankzij voortschrijdende techniek nieuwe DNA-sporen van zijn kleding worden afgenomen en weer tien jaar later van persoonlijke spullen van de verdachte. Het grote verwantschapsonderzoek, een DNA-profiel via-via achterhalen, wat tegenwoordig mogelijk is, leverde een honderd procent match op. Na twintig jaar is er een doorbraak met de aanhouding van Jos Brech. 

Bij zijn afscheid afgelopen voorjaar sprak Kloosterman nog de wens uit dat met het DNA-onderzoek onder 22.000 mannen iemand gevonden zou worden.

Een andere, ‘uit-gerechercheerde’ zaak die het hele land jarenlang in de ban hield was de moord en verkrachting op Marianne Vaatstra in 1999. In de regio van het geboortedorp van Kloosterman werd het 16-jarige slachtoffer met doorgesneden keel in een weiland aangetroffen. Voor het eerst in Nederland werd in 2012 een verwantschapsonderzoek onder achtduizend mannen gehouden. Pas dertien jaar na de moord kon eindelijk de dader worden gevonden: de buurtgenoot en boer Jasper S. uit Oudwoude. Hij werkte mee aan het onderzoek en stond wangslijm af.

Een directe match tot gevolg, al voelde dat voor Kloosterman wetenschappelijk gezien een beetje als een ‘anticlimax’: ‘Het had misschien wat langer geduurd maar hij zou ongetwijfeld door ons puzzelen door de mand zijn gevallen.’

Bestaat de perfecte moord straks nog wel? 

‘Dat wordt heel lastig. Criminelen zijn altijd al bezig geweest sporen uit te wissen, maar nu lijken ze bijna als in een lab voorbereid te moeten zijn willen ze onder de radar blijven. Er is steeds meer lichaamsmateriaal dat we kunnen ontcijferen. Eerst was dat bloed, speeksel, sperma. Een haarwortel? Doen we nu met twee vingers in de neus. Een haar is al genoeg om een DNA-profiel te maken. Sterker, een huidschilfer of een afdruk op een voorwerp, een stukje nagel, sporen op kleding; tegenwoordig vaak voldoende. DNA is bij min twintig ingevroren goed houdbaar. Criminelen doen alles om sporen te vernietigen. Daarom gebruiken ze vaak een gestolen auto die later uitgebrand teruggevonden wordt.”

De bekende patholoog-anatoom Jan Zeldenrust moest het in misdrijven met veel minder bewijslast doen. Hij was directeur van het Gerechtelijk Laboratorium, voorloper van het NFI. Zeldenrust overleed in 1990, net voor DNA goed en wel doorbrak in forensisch onderzoek.

Zeldenrust kon goed meedenken met rechercheurs. Is dat van belang in uw werk?

‘Mijn vak is puur technisch maar ik kan denken in scenario’s en hypotheses. Dat is wel handig; dat je een voorstelling kunt maken van datgene wat gebeurd is. Om die reden doet het NFI wetenschappelijk onderzoek door criminele handelingen zo goed mogelijk na te bootsen. Bijvoorbeeld met tie-wrap die misdadigers gebruiken om mensen vast te binden. Daar zit dan DNA op van het slachtoffer, maar je wilt natuurlijk ook dat van de dader hebben. Dus halen we tie-wrap op bij de bouwmarkt, laten ze aanraken door medewerkers en aantrekken door andere medewerkers. Of neem het slepen van een lichaam. Hoe doen mensen dat? Waar komen de DNA-sporen terecht? Ook als mensen elkaar de hand schudden of een kopje koffie drinken, laten ze al DNA achter.’

Leest u misdaadromans?

‘Als ik tijd heb mag ik graag een detective lezen: de verhalen van Sjöwall & Wähloovan veertig jaar geleden zijn nog altijd mijn favorieten. Ook Stieg Larssonschreef fantastisch spannende boeken. Mijn hart ligt bij het oplossen van misdrijven.’

Alleen DNA vindt de rechter onvoldoende voor een veroordeling.

‘Er is steunbewijs nodig. Bijvoorbeeld getuigenverklaringen, camerabeelden, afgetapte telefoongesprekken. Maar een verdachte heeft bij een DNA-match iets uit te leggen. Goed recherchewerk blijft ook bij een DNA-match belangrijk.’

Als ik u een druppel bloed geef, wat kunt u daar allemaal uit afleiden?

‘De wetenschap kan steeds meer. Geslacht, de kleur van de ogen, aanleg voor kaalheid of obesitas, een leeftijdsindicatie waarbij ik er maximaal vier jaar naast zit, huidskleur, geografische herkomst. Zeg maar een ruwe schets van hoe iemand er uit ziet.’

Momenteel vraagt men zich af of niet iedereen verplicht moet worden DNA af te staan aan een nationale databank.

‘Wat mij betreft komt die discussie er. Je kunt meer zaken sneller oplossen met een volle databank. Bezwaren vanwege privacy zie ik niet zo. Er komt niks naar buiten en als je niet een zwaar misdrijf op je geweten hebt gebeurt je niks.’

Wat is het mooie van uw werk?

‘De maatschappelijke relevantie. Het geeft elke keer weer een voldaan gevoel als een moord wordt opgelost. Voor families van slachtoffers is het vreselijk als ze jaren niet weten wat er met hun naaste is gebeurd of dat de dader niet is opgepakt. Ik was in 1979 meteen verknocht aan dit vak. Het zit me kennelijk in het bloed. Nu zeggen we dat het in je genen zit!’

Ontwikkeling DNA

1984– Moleculair bioloog Alec Jeffreys ontdekt dat elk mens een uniek genetisch DNA-patroon heeft en hij beschreef de methode om het te identificeren.

1988 Ate Kloosterman vraagt bij zijn Engelse collega’s of de nieuwe DNA-techniek te gebruiken is in de Amsterdamse WTC-verkrachtingszaak waarbij vier vrouwen het slachtoffer zijn. DNA pleit de tot 2,5 jaar cel veroordeelde verdachte vrij. Voor het eerst dient DNA als wettig bewijs.

1988 Een baby wordt uit het ziekenhuis meegenomen. Uit het afnemen van bloed van de biologische ouders blijkt enkele weken later dat het kind niet is van de vrouw die het bij zich heeft. Ate Kloosterman: ,,Wij konden DNA toen nog niet digitaliseren.’’

1989 Voor het eerst wordt dankzij DNA een moord opgelost (Ceciel Bot).

1992 Bij het identificeren van de slachtoffers van de Bijlmerramp speelt DNA een grote rol.

1994 De Wet DNA-onderzoeken verplicht verdachten van zware misdrijven DNA af te staan.

1997 DNA-profielen worden in een databank opgeslagen.

2000 In de beruchte Schiedammer Parkmoord wordt de rapportage van gerechtelijk deskundige Ate Kloosterman en zijn team dat er geen DNA-match is met de verdachte Cees B. Niet meegewogen en wordt Cees B. Naar later blijkt onterecht veroordeeld.

2010 De moord op Andrea Luten in 1993 wordt dankzij DNA opgelost. 

2012– Voor het eerst vindt een verwantschapsonderzoek plaats: de moord op Marianne Vaatstra wordt opgelost.

Loopbaan Ate Kloosterman

1969-1976 Studie biochemie Utrecht

1976-1979 Onderzoeker celbiologie bij Centraal Laboratorium van de Bloedtransfusiedienst in Amsterdam

1979-2018 Rapporterend wetenschapper Nederlands Forensisch Instituut

2002 Cum laude gepromoveerd aan de medische faculteit van de universiteit van Santiago de Compostela (‘Tot m’n 50steop gewacht om zoveel mogelijk kennis in mijn bagage te hebben’)

2005-2008 Docent forensische wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam

2008-2017 Bijzonder hoogleraar forensische biologie aan de Universiteit van Amsterdam

2018 Afscheid van NFI en UvA. Benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw (‘Ik ben een doener.’ Citaat uit de door de burgemeester van Leiden voorgedragen speech van minister Ferd Grapperhausvan Justitie: ‘Hier is geen manager aan verloren gegaan.’) 

LANGWEER – Mooi weer of slecht weer: altijd Langweer! Zo luidt de gevleugelde slogan van dit prachtige waterdorp in Friesland. De skûtsjesilers ondervonden het op de uitgediepte Langweerder Wielen. Eerst een stralend zonnetje, later in de wedstrijd windvlagen en plensbuien. Maar hoe de omstandigheden ook zijn, ’s avonds is er een enorm feest in het mudvolle dorp. Langweer neemt een bijzondere plaats in bij het skûtsjesilen. Nergens zijn er zoveel party’s op de oevers als daar. 

Een razende Roeland door het beemd van De Rottige Meente

NIJETRIJNE – Alleen al de schitterende omgeving waar Opera Nijetrijne zich afspeelt – de lusthof aan het riviertje De Scheene waar producente Yvon Scheper en haar man Frits van Servellen wonen – is het bezoek meer dan waard, de lange wandeling door de bush een beleving op zich. Deze plek in natuurgebied De Rottige Meente is de mooiste theaterlocatie van het land. En dan moet de opera nog beginnen!

Opera Nijetrijne is in 2001 begonnen met jaarlijks een 18e-eeuwse komische opera als een zeer welkome aanvulling op het aanbod van openluchtvoorstellingen. Al gauw vestigde Opera Nijetrijne haar naam. Mensen uit het hele land komen ernaartoe. Voor velen is het een soort pelgrimage. De sereniteit van deze plek geeft het gevoel gedropt te zijn. Daardoor trekt de opera de volle aandacht van het publiek, dat weliswaar breed is maar wel op leeftijd. Waar blijven de jongeren? In de Randstad trekt klassiek de jeugd. Kijk naar het Prinsengrachtconcert. De romantiek van Nijetrijne zou vele verliefde stellen moeten lokken. Bij Orlando de Razendespat de wellust eraf. Vol begeerte wordt gezongen. Mannen vochten zich dood voor een vrouw in de tijd (1782) dat componist Joseph Haydn deze opera onder de naam Orlando Paladinoschreef. Deze voorstelling, tegelijk ernstig en vrolijk van aard, schreeuwde om door jongeren te worden bezocht. Vrienden van de opera moeten jonge mensen uitnodigen om te verversen.

De Nijetrijnse bewerking van het stuk was heel geslaagd. Het libretto was goed te volgen door de vertaling in hedendaags Nederlands en door de articulerende zang van de geestdriftig acterende zangers. Dit alles tegen een adembenemend, sprookjesachtig decor. Het publiek zat er heel Nijetrijaans bovenop. De tribune was gebouwd op een ponton dat via touwen aan katrollen heen en weer langs de wallekant kon worden getrokken waardoor van achtergrond veranderd kon worden.

,,Ze bedenken elke keer weer wat verrassends,’’ merkte een toeschouwer op.

Het verhaal van Orlando leende zich bij uitstek voor Nijetrijne. Het zit vol actie en er was alle ruimte voor de dynamiek. Orlando, bijgenaamd de Razende Roeland, was de dapperste ridder van Karel de Grote. Hij komt voor in het Chanson de Roland uit de 12eeeuw dat handelt over de mens en zijn omgang met de liefde. Orlando heeft daar door zijn hoge libido moeite mee. En dat leidt weer tot hectische en komische taferelen.

Opera Nijetrijne bewees zich weer als topproductie.

SNEEK – Spannender als dit jaar is het SKS-kampioenschap skûtsjesilen nooit geweest. Het was een thriller wat zich afspeelde op het Sneekermeer. Leider Heerenveen mocht één plaatsje verspelen op Grou. Bij twee plaatsen verschil zouden ze gelijk bovenaan eindigen en was Grou kampioen omdat de slotwedstrijd dan reglementair beslissend zou zijn. Wel, Grou startte het best en leek onbedreigd de titel te pakken. Edoch, Heerenveen krabbelde naar voren en Grou verspeelde de eerste plek aan de Halve Maen. Heerenveen lag toen vier en klopt in de laatste route Drachten. Heerenveen als nummer drie dus virtueel kampioen. En toen kwamen die laatste meters richting finish… Heerenveen liet zich afdekken door Grou en kwam net te laat voor het opstomende Drachtster skûtsje. Een paar meters, een paar tellen… Grou werd gek van vreugde. ’s Avonds was de prijsuitreiking en waren de emoties weer bedaard. In de krans kampioen Douwe Visser Azn. Met links Sytze Brouwer van Heerenveen en rechts Pieter Meeter van Akkrum. (AvK) 

JOURE – Gerard Steeman (69) nam de dag voor Swipe Dei afscheid als voorzitter van de Jouster harddraverij- en renvereniging. Hij is 27 jaar in functie geweest. Klaas de Wrede (rechts op de foto) is zijn opvolger. Dat het besturen Gerard in de genen zit mag duidelijk zijn. Vader Henkwas vele jaren secretaris van de club die in 1885 werd opgericht en tweemaal per jaar een grootse koers organiseert. In juli de Swipe Dei met als belangrijkste prijs de Gouden Swipe voor amatrices en op de vierde maandag van september (of oktober) de Jouster Merke Koersen. Dat gebeurt al sinds 1928 op de Nutsbaan, die een eeuw eerder (1827) werd aangelegd door het ‘Nutsdepartement’. Gerard werd veel lof toegezwaaid. Hij was geknipt voor het voorzitterschap: immer kalm, onderkoelde humor en gevoel voor understatement. Onder zijn leiding groeide Joure uit tot een koers van formaat, de belangrijkste op gras in Nederland met het grootste aantal toeschouwers en de hoogste totalisatoromzet. Toen de sport op haar kont lag wist Joure zijn positie te handhaven. Velen zijn in Joure aanhanger van de sport geworden. In die zin betekende Joure de redding voor de NDR. 

Op de andere foto feliciteert Gerard de laatste winnares van de Gouden Swipe, Hiltje Tjalsma (38). Ze woont in Frankrijk waar ze dravers traint. Een dag voor Swipe Dei arriveerde ze in Friesland waar ze sliep bij haar zus in Blauwhuis, waar haar ouders Akke en Dikky wonen. Hiltje kwam, zag en overwon met Everglide Rapidavan eigenaar Gook Crebas uit Bant. De nummers twee en drie kwamen uit Gorredijk: Samantha Stolker en Gretha Posthumus.

De cijfers van Joure waren weer top: drieduizend mensen langs de baan en een toto-omzet van de tien koersen van € 94.000. Dat wordt nergens gehaald.

BEETSTERZWAAG – Een geweldige muzikale happening was het weer wat zich op het gazon van Lauswolt afspeelde, waar op 8 juli het Zomerconcert van het Noord-Nederlands Orkest plaatsvond. Hoofdrollen waren er weggelegd voor de broers Lucas (25) en Arthur Jussen (bijna 22) die het concert no. 10 van Wolfgang Amadeus Mozart voor twee piano’s speelden. De pianovirtuozen die ook op het Prinsengrachtconcert waren, kregen een staande ovatie. Een andere hoofdrol was er voor Davinedie Franse chansons bracht. Muziek, onder leiding van gastdirigent Rossen Gergov, was er verder van Antonin Dvorak en van Camille Saint-Saëns van wie uit de opera Samson et Dalilahet ‘orgastische stuk’ (volgens presentator Eric Corton) Bacchanalewerd gespeeld.

Voor het NNO betekende het openluchtconcert op Lauswolt zoals gewoonlijk het slotakkoord van het seizoen, dat vele hoogtepunten kende met successen op ‘vreemde podia’ als optredens op Lowlands en in popcentrum Neushoorn. Dat klassieke muziek daar ook klinkt is volgens de Raad voor Cultuur een grote verdienste van het NNO.

,,Die vernieuwing en toegankelijkheid is een van de redenen waarom dit symfonieorkest hoog gewaardeerd wordt en aan de top staat,’’ aldus muziekkenner Corton.

Het NNO doet zijn best een nieuw en jong publiek te bereiken. Directeur Ingeborg Walinga (afkomstig uit Sneek) denkt voor komend seizoen wat met gamemuziek te gaan doen.

Niet alleen was het muzikaal genieten, ook culinair was deze 14eeditie van het Zomerconcert een verwennerij. Lauswolt presenteerde een feestelijke High Wine voor de zestienhonderd(!) gasten. Alles met elkaar maakt dat dit Zomerconcert jaarlijks een van de hoogtepunten op de provinciale kalender is. Dat deze editie plaats had in het jaar van culturele hoofdstad maakte het extra bijzonder. De Hoofdstraat van Beetsterzwaag was omgedoopt in ‘Culturele Hoofdstraat’. De happening werd voorafgegaan met een sponsorparty in de tuin bij het zwembad. Daar was een paviljoen ingericht voor de gasten van de bedrijven die het concert mogelijk maakten.

Gesprek van de dag was natuurlijk de overname van Lauswolt, tot dan behorend tot het Duits-Chinese Queens Bilderberg, door Landgoed Oranjewoud Participaties (LOP). LOP is het investeringsvehikel van FB(Fryslân Boppe) Oranjewoud en dat is weer de stichting die de bruidsschat beheert die Rabobank naliet bij de overname van de in 2013 failliet gegane Friesland Bank. FB heeft als doel het sociale, economische en culturele klimaat te bevorderen, iconische Friese bedrijven te behouden en voor hoogwaardige werkgelegenheid te zorgen. Lauswolt-directeur Marc van Gulick refereerde er in zijn toespraak aan. 

Hij toonde zich ingenomen met de nieuwe eigenaar: ,,Het is 64 jaar geleden dat Lauswolt als Fries hotel begon. Na vele jaren met succes onder de vlag van Bilderberg te hebben gevaren zijn we nu weer in Friese handen. Dat voelt goed!’’

Senator en voorzitter van het Productschap Vee en Vlees Joop Atsma was eveneens verheugd: ,,Dit is goed voor Lauswolt en goed voor Friesland.’’

Makelaar/belegger en vastgoedspecialist Cor van Zadelhoff was dat met hem eens. 

,,Dit was de beste optie. Ik moet er niet aan denken dat een projectontwikkelaar hier zijn gang zou kunnen gaan. Dat risico was groot. FB heeft iets heel goeds gedaan. Lauswolt kan niet in betere handen zijn want wie had anders in dit onroerend goed kunnen investeren?,’’ sprak hij verwijzend naar het onderhoud wat nodig is.

Wijnondernemer Jaap Kwast had bij wijze van spreken zelf wel in actie willen komen mocht de nood aan de man zijn gekomen: ,,Een compliment voor Marc dat hij FB binnen heeft gehaald. Dit kon niet beter.’’

Edoch, er is ook scepsis. FB heeft geen verstand van hotellieren en er bestaat geen synergie tussen de dochters van het fonds. Kan Lauswolt als ‘stand alone’, dus zonder deel uit te maken van een samenwerking of een keten, overleven in de hevig concurrerende hotelmarkt? Bilderberg was onder aanvoering van de vertrokken topman en ‘Lauswolt-vriend’ Dries van der Vossen een goede hoeder over het landgoed, dat nu als zelfstandige exploitatiemaatschappij inkoopvoordelen en collectieve specialisaties mist, alsook centrale reserveringen. 

Van Zadelhoff is van mening dat op termijn veel mogelijk is in de exploitatie: ,,Maar eerst moest het vastgoed zijn zeker gesteld.’’

Er komt thans veel aan op de ervaring, de kennis en het enorme netwerk van Marc van Gulick die dit jaar vakantie wel kan vergeten omdat de ontvlechting veel energie vergt.

Op het Zomerconcert waren Harry en Jennifer Westers van WestCord aanwezig, de meest succesvolle hoteliers van Nederland met een parelsnoer van 18 befaamde bedrijven waaronder de SS Rotterdam, Hotel New York en het dit jaar geopende Hotel Jakarta in Amsterdam, het meest duurzame van ons land. Momenteel bouwen ze hun 19ebedrijf in Groningen. Het Friese zakenpaar is niet benaderd voor Lauswolt. Een gedroomd scenario zou wellicht zijn wanneer Lauswolt onderdeel uitmaakt van hun WestCord.

,,Wordt vervolgd,’’ glimlachte Harry Westers veelbetekenend.   

Voor het overige was het ditmaal Fryslân Boppe! (AvK)  

De bedrijven die het concert mogelijk maakten waren: Futuro Cosmetics, Kwast Wijnkopers, Optimix Vermogensbeheer, Trip advocaten en notarissen, Kooyenga Groep, Rabobank Drachten-FrieslandOost, Wagenborg Passagiersdiensten, Friesland Lease, Audi/Autoland Van den Brug, Van der Veen & Kromhout, Arriva, Cruiming architectuur & ontwikkeling, Telecom Service Groep, Wind Groep, Stenden, NDC Mediagroep en Boer & Croon Management. 

SUMARDERHEIDE –  De stichting Hynstedagen Tytsjerksteradiel kon ondanks de hittegolf  met voldoening terugkijken op haar twee paardendagen. Zij het wel dat de publieke belangstelling iets minder was dan de 5.000 belangstellenden van de voorgaande keren. ,,Foar in soad minsken is 't in bytsje te waarm,’’ zei bestuurslid Jelle Wymenga. Zijn bestuurlijke collega Theo Jansma denkt dat de mensen ook een beetje ‘evenementen moe’ worden vanwege de vele activiteiten in het kader van LF2018. 

,,Mar geweldich is it hjir wol en sokke moaie hynders yn de ring,’’ luidde het vriendelijke oordeel van de nieuwe burgemeester Jeroen Gebben, in de broeihete VIP-tent zittend naast de eveneens in donker pak geklede CdK Arno Brok. 

Sumarderheide, gelegen in het vroegere gebied van de heidepiken, mag zich gelukkig prijzen met de Fryske hynders die er jaarlijks aangespannen, onder het zadel en voor de keuring van de fokvereniging ‘Ta it Behâld’ komen opdraven. 

,,Se fûnen hjir dat Garyp en Burgum net alles hoechde en ek fanwege de fúzje fan trije ferienigingen binne wy hjir yn in stik lân fan Holwerda terjochte kaam,’’ sprak de in die contreien in vee èn paarden handelende Jelle Wijmenga. Met zijn medebestuursleden toonde hij zich content over de financiële ‘stipe’ van het bedrijfsleven. Alles moet daar namelijk van bekostigd worden, want het publiek mag gratis het veld op. In Johannes Bosgra uit Hardegarijp – als boerenzoon ooit op avontuur in Ontario – heeft het bestuur een van de grote sponsors van het eerste uur. Hij werkte 45 jaar geleden al mee aan de Fokdagen in Burgum en nu hebben de Hynstedagen ‘op Sumarderheide’ in hem een trouwe sponsor. 

,,In 1973 had ik al de eerste ster- en kroonmerrie,’’ aldus Bosgra die inmiddels 120 veulens heeft groot gebracht. Van zijn hobby heeft hij werk gemaakt. De door hem gestichte zaak in grasmaaiers groeide namelijk uit tot een bedrijf in ruitersportartikelen, paardentrailers, tuin- en parkmachines en landbouwmechanisatie dat nu bijna drie hectare omvat, waarvan 7.000 m² overdekt. De dochters Gretha en Ciska vormen thans de directie, met heit (67) uiteraard als steun en toeverlaat. Zijn quote ‘ondernemen is ook sport’ mag niet onvermeld blijven, want daar heeft de 17 medewerkers tellende Bosgra BV mee bereikt dat ruitersportartikelen all over the world worden geëxporteerd. Nauwlettend volgde hij de verrichtingen op het concoursveld, waar de stallen van de Okkema's en de Minkema's om de hoogste eer bij het tuigen streden. Sybren Minkema en zijn vrouw Jolanda Schreuder – dagelijks actief als bedrijfsarts – gingen er ditmaal met de hoogste eer in al hun rubrieken vandoor. Met Filou S. troefde Jolanda de combinatie Sybren/Chrisvan Wylpster Pragt af. 

,,Se wie dúdlik better,’’ aldus Sybren, onderwijl beide paarden douchend met water uit de eigen transportwagen. Van de veertien paarden van stal Minkema in Frieschepalen kwamen er die dag zes in actie. 

Sybren: ,,Mei mear hynders kin hast net, want mei de tarieding en opromjen thús binne wy yn totaal trije dagen yn tou.’’ Hij en Jolanda behoren tot de echte ‘hynsteminsken’. (JdK)

SPANGA – Evenals alle voorgaande 28 jaren zorgde producer Corina van Eijk opnieuw voor verrassende elementen in de opera die in Spanga (‘Verona van het noorden’) werd opgevoerd. Ditmaal betrof het de opera Aida, met daarin een multimediaspektakel op grote videoschermen waarop verschillende werkelijkheden vloeiend in elkaar over liepen. Dan weer waren het oorlogsbeelden uit Syrië, Jemen en Nigeria, afgewisseld met momenten waarop acteurs in beeld waren en vervolgens in voortreffelijk bezongen scènes op het podium verschenen. Kortom, een Aida, waarvan de wereldpremière in 1871 was, maar nu in een actueel technisch jasje gegoten.

Volgens haar mede-producer met Sneker roots, Bo van der Meulen, wilde Opera Spanga de bezoekers laten zien hoe zinloos en desastreus haat, wraak en dus oorlog zijn. Ook het driekoppige bestuur van Opera Spanga zag met genoegen terug op de première in de ovenwarme tent. Voorzitter Jan Zijlstra – hij vervulde die soms moeizame taak zes jaar – liet weten dat hij wordt opgevolgd door Monique ten Boske. Het besturen is daarmee een geheel vrouwelijke aangelegenheid met Johanna Bandstra en de beroepsmatig als inspirator en facilitator werkzame Annemieke Mintjes. LF2018 liet zich in Spanga vertegenwoordigen door Oeds Westerhof, directeur Erf- en Mienskip, en de onder de rook van Amsterdam wonende Rikkert Kremer, die ‘culture producer’ is. Gehoord zijn reactie, een functie die qua inhoud hier en daar soms vragen oproept. Het terras van de gemeente Weststellingwerf op de operalocatie, met de nieuwe burgemeester André van de Nadort en wethouder Roelof Theun Hoen als ontvangende partij, telde weer een groot aantal genodigden. Onder wie ook de burgemeesters Ellen van Selm van Opsterland en haar collega Harry Oosterman van Ooststellingwerf. Hun collega Gerard van Klaveren zou er ook stellig zijn geweest, ware het niet dat hij als waarnemend burgemeester op Ameland een verplichting had. Passend in het kader van de uitwisseling met Malta was dat de gasten als hoofdgerecht een vleugje Maltese pastizzi (gevuld bladerdeeg) met couscous kregen voorgeschoteld. Qua actualiteit meest prominente aanwezige was directeur Jeroen van Heck van het pompenbedrijf uit Noordwolde dat bereid was in Thailand de voetballertjes uit een grot met water te redden. Zijn vader Roel zou er uitgebreid verslag van hebben gedaan, maar de incognito blijvende Jeroen  liet zich er niet toe verleiden. Hij praatte liever bij met kunstenaar O.C. Hooymeijer. 

,,Ik behoor in de Rottige Meenthe tot het randgebeuren van de opera,’’ aldus Hooymeijer. Na de door hem in Oosterwolde ingerichte vogeltjeshotelkamer, schiep hij in samenwerking met Staatsbosbeheer een te bezichtigen kijkhut voor niet-bestaande vogels. Uit zijn creatieve brein bedacht, schilderde, tekende en beschreef hij onder meer vogels als de Napolitaan, Duitse reiger, Visgluiper en Mestpikker. (JdK)

SURHUISTERVEEN – Het is elk jaar weer indrukwekkend hoe Surhuisterveen de gele trui naar het dorp weet te halen en hoe Joop Atsma (CDA-senator en voorzitter van het Productschap voor Vee en Vlees) een peloton van ‘minsken fan kwisekwânsje’ (mensen van formaat) uit alle hoeken van de samenleving in zijn tuin ontvangt. Tourwinnaar Geraint Thomas was er, de nationale vedette Tom Dumoulin (derde in de Tour) en de noordelijke favoriet Bauke Mollema. In die volgorde stonden zij ook op het ereschavot, zoals dat gaat in een criterium. De Profronde van Surhuisterveen is in die categorie het vaderlandse topevenement, steevast twee dagen na de slotetappe in Parijs.

Joop hing het thema duurzaamheid op aan het feest. Wielrennen op de weg is nu eenmaal een van de meest duurzame sporten. Je hebt er geen accommodatie voor nodig. Klimaatberaad-voorzitter Ed Nijpels was er dus, maar ook de Friese voormannen in mobiel Nederland Anne Hettinga (Arriva) en Pier Eringa (ProRail). Arriva gaat steeds meer over op elektrisch openbaar vervoer terwijl ProRail probeert om al die treinen op het overvolle spoornet te laten rijden.

Nijpels is bezig met de bankensector om hypotheekverhogingen los te krijgen voor de investeringen die nodig zijn om huizen van het gas te krijgen. Kort na de Profronde zag hij zich trouwens geconfronteerd met krantenpublicaties over zijn niet zo energiezuinige woningen; een grachtenpand in Amsterdam en een woonboerderij in Dijken.

It-ondernemer Ben Woldring en vader Jan zijn uitgekiende prijsvergelijkers en rekenden voor dat de rekening voor duurzame energie nauwelijks duurder hoeft te zijn dan de goedkoopste in gewone energie: € 1.796 om € 1.781 per jaar.

Piet en zoon Sicco Kapenga van Home Center, Woonboulevard Kapenga en Kapenga Wonen zijn grote wielerfans, en sponsors van de Profronde, en duurzaam bezig met het grootste zonnedak op een bedrijfsgebouw (in Wolvega). Verder gaf de nieuwe wethouder van Smallingerland Robert Bakker acte de presence. Hij was deze zomer gastheer van de grote Fossylfrij Fryslân-manifestatie in Drachten.

In dit kader bekeken was het niet vreemd dat minister Cora van Nieuwenhuizen van Verkeer samen met commissaris Arno Brok het startschot mocht lossen.

Gedeputeerde Sander de Rouwe is ook een wielerfan en hij droomt van een Touretappe in Friesland. Een traject heeft hij al in gedachten: de Afsluitdijk. 

,,Die is over enkele jaren klaar. Je zou daar een prachtige ploegentijdrit kunnen houden. Op het talud kun je wel zestigduizend toeschouwers kwijt. Dat zou een geweldig spektakel zijn en een schitterende promotie voor Friesland.’’ (AvK)

HARLINGEN – Voor de Harlinger reder Jan Bruinsma (61) was de deelname met zijn driemastbark Artemis aan de Tall Ships Race een thuisreis. 

,,Hier mochten wij niet ontbreken. Ik kom uit de buurt, ben in Harlingen op school gegaan. Ik hoor die ouwe seunen al seuren als we hier niet voeren: nou hewwe wy in keer wat en binne jim d’r niet.’’

Jan runt samen met zijn broer Jelle een rederij met vier schepen. Drie van de vier zijn tall ships en varen alleen maar in het buitenland. Dit seizoen eentje op de Oostzee, de Artemis, eentje bij Spitsbergen en eentje bij Mallorca. De vierde behoort tot de bruine vloot en vaart meestal op de Waddenzee. Alleen gedurende de winter ligt de vloot in Harlingen.

Elk schip heeft een eigen crew maar veel bemanningsleden zijn er niet. De bemanning bestaat uit zeven man. Vier voor het varen en de overige drie zitten in de service (koken, schoonmaken, bedienen). De Artemis wordt ingezet voor meerdaagse tochten met trainees en voor de zakelijke (incentives) en particuliere markt. Er zijn 16 hutten aan boord met elk een eigen douche en wc. Verder wordt het schip dikwijls uitgenodigd voor grote evenementen aan de Oostzeekust.

Ruim dertig jaar geleden zijn de twee boerenzonen uit Sexbierum begonnen. De Artemis, een 300-tonner, kochten zij in 1999.

,,Wij wilden zo’n schip bouwen en oriënteerden ons op de markt. Door scheepsbouwer- en handelaar Lex Tichelaar werden wij geattendeerd op de Artemis die in Marstal in Denemarken was opgelegd. Dit was wat we wilden: een schip met mooie lijnen. Maar dat was het dan ook. Als je op de roerkoning stond zag je alleen een schaal met ribben. Het schip moest vanaf de waterlijn helemaal worden opgebouwd en er kwam een nieuwe kop op. In 2000 zijn we begonnen en een jaar later werd het schip in de vaart genomen. Er is een tuigage van meer dan duizend vierkante meter doek opgezet.’’

Het resultaat is schitterend. De Artemis was samen met de Stad Amsterdam de blikvanger van de vloot aan de Harlinger kade. De Russen lieten namelijk verstek gaan. In de media werd opgetekend vanwege politieke redenen, maar Jan Bruinsma meende beter te weten: Russen betalen in de Oostzeehavens niet altijd het havengeld en in Nederland kun je heel gemakkelijk beslag leggen, en dus ook aan de ketting leggen…

Het hele weekend voer de Artemis dagelijks twee commerciële vaarten. Hoogtepunt was natuurlijk de Sail In. Het marketingbureau Webwijs had het schip afgehuurd om vrienden en relaties te kunnen uitnodigen. Willem Kool van de Telegraaf-societyrubriek Stan Huygens Journaal was ook mee en maakte een reportage van een hele pagina.

De Artemis is in Nederland alleen te zien op Sail Harlingen en tijdens Sail Amsterdam, dat in 2020 weer wordt gehouden.

Harlingen was een groot succes want er kwamen meer dan 300.000 bezoekers op af! Het evenement werd afgesloten met een vriendschapsdag, de Nederlandse versie van de Amerikaanse Friendship Day. Initiator criminoloog/misdaadauteur Simon Vuyk, in Harlingen woonachtig, had Peter R. de Vries uitgenodigd om over diens vriendschap met de geliquideerde crimineel Cor van Hout. (AvK)

FRANEKER – De koning van de 165ste PC op It Sjûkelân in Franeker was een zoon van de stad: Allard Hoekstra. Voor het thuispubliek werd hij door de jury als beste van het partuur beoordeeld. Het winnend partuur bestond verder uit de broers Peter en Thomas van Zuiden uit Tjerkwerd en Bolsward. Mannen van de graslanden dus en niet van de klei waarop de meeste kaatsers zijn opgegroeid.

Voor burgemeester Hayo Apotheker was het een van zijn laatste folkloristische hoogtepunten in Friesland. Althans, in zijn rol van bestuurder. In november vertrekt hij namelijk als waarnemer van de Waadhoeke, een gemeente met een vreemde naam want de grenzen reiken tot aan Winsum toe en dan zit je midden tussen de fierljeppers van de Greidhoek. Op het FK daar was Hayo uiteraard ook present. Hij mag graag aanwezig zijn op zulke evenementen. Zowel bij het kaatsen als bij het fierljeppen keek hij vanaf een provisorische houten tribune toe. Niks geen dure lounges, gewoon tussen het volk. Hayo vindt het mooi. En anderen ook, want notabelen en celebrity’s komen graag naar de hoogtijdag. 

Oud-makelaar Folkert Popma was altijd de man die hen inviteerde. Door zijn broze gezondheid is jurist Pieter Tuinman, net als Folkert lid van de sociëteit Heeren 17 die altijd op Lauswolt bijeenkomt, nu hun begeleider. Folkert was nog wel even present tijdens de eerste omloop en ging toen terug naar Leeuwarden. 

Het zijn vaak dezelfde figuren die op de eerste rijen zitten: Boele Staal, Cor van Zadelhoff en Kees Storm (vroeger Aegon). Normaal gesproken zou Cor Boonstra tussen hen in zitten maar de oud-topman van Philips had verplichtingen met zijn Hansje. Volgend jaar hoeft hij niet ver te reizen naar de PC want hij heeft in Harlingen het voormalige waterschapsgebouw aan de Noorderhaven gekocht. Dat wordt momenteel verbouwd. Cor van Zadelhoff, die twee weken in Friesland verbleef en alle hoogtepunten beleefde, werd er rondgeleid. Volgens hem wordt het prachtig. 

Hij begrijpt vriend Cor wel: ,,Friesland is een schitterende provincie om te wonen. Ik zou bedrijven adviseren zich hier te vestigen. Alle factoren zijn aanwezig voor een optimaal werkklimaat: goede infrastructuur, geen files, een mooie natuur, een schone lucht, gemotiveerde mensen, een prima uitstraling, prachtig en nog betaalbaar wonen. Denk toch na!’’ 

Gastheer was Ids Hellinga, de voorzitter van de PC en in het dagelijks leven directeur van het Koninklijk Friesch Paarden Stamboek. Overigens is de PC, van 1853 en het oudste sportevenement van ons land, ook koninklijk. Een speciale PC vanwege culturele hoofdstad werd het niet. 

,,Wij hoeven dat niet te doen want de PC is al Friese topcultuur op zich, net als al die andere hoogtepunten zoals het fierljeppen, het skûtsjesilen en de concoursen hippique,’’ vertelde hij. (AvK)

BOLSWARD – Bolsward is dé fietsstad van Friesland. En van het Noorden. Misschien ook wel van Nederland. Ga maar na: het is de stad van de Elfsteden Rijwieltocht, maar ook van de Heamielwielerronde, Kroon’s fietstoertocht, de MINI-elfstedentocht en de Elite Raboronde. En dan is Bolsward dikwijls etappeplaats van de Ronde van Nederland, thans BinckBank Tour geheten. Om te benadrukken dat Bolsward fietsstad is, gaf de Stichting De Friese Elfsteden Rijwieltocht, die al die evenementen organiseert, de Hanzestad een kunstwerk van Hans Jouta cadeau. Het staat aan de invalsweg vanuit oostelijke (Sneker) richting en is een 3D-staalconstructie van de Elfstedenroute waardoor die uit alle richtingen herkenbaar is. 

Vier wielerveteranen onthulden het beeld. Drie ‘gewone’ fietsers in de personen van Durk Reitsma, Piet Hein Hilarides en Wiebe Tolsma die respectievelijk 64, 63 en 60 keer de Elfstedentocht hebben gefietst, en een groot kampioen in de persoon van Hennie Kuiper: tweemaal tweede in de Tour de France, olympisch- en wereldkampioen en winnaar van grote klassiekers als Parijs-Roubaix. Dit was dus een mooie opmaat naar het wielerfeest op maandag 13 augustus, dat trouwens de avond tevoren aanving met de ploegenpresentatie in de stad. Bolsward wist er wat van te maken.

Deze keer was Bolsward finishplaats van de eerste, 177 km lange etappe die in Heerenveen van start ging. Een vlakke rit dus door Friesland, maar niet ongevaarlijk door het kletsnatte weer. Een grote valpartij bleef derhalve niet uit. Winnaar van de grote eindspurt werd de Nederlander Fabio Jakobsen vóór Marcel Kittel en Caleb Ewan. 

De regionale sponsors genoten op het terras van de finale. Ze zagen het peloton drie keer aan zich voorbijtrekken omdat er een rondje door de greidhoek in de route was opgenomen. (AvK) 

JOURE – De mooiste trouwerij in Friesland is traditiegetrouw op de vierde woensdag in juli, in Joure. Daar, in park Herema State, wordt jaarlijks op de 19-eeuwse Boerebrulloft een bruidspaar in de echt verbonden zoals dat vroeger gebruikelijk was in de Friese boerenwereld. Met alle oude plichtplegingen en gewoonten die erbij hoorden. Dat begint met een defilé van de bruidsstoet van Friese sjezen. Na de huwelijksvoltrekking door een grietman (burgemeester), een rol die werd vervuld door Durk Hylkema, wordt de versierde, kalken huwelijkspijp door de bruidszuster aangereikt aan de bruid, die het brandend komfoor bij houdt zodat de bruidegom de herenbaai kan aansteken. Een symbool van de gedienstigheid die zij belooft. De bruidegom houdt de pijp de hele dag bij zich. Breken mag hij niet, want dat is een slecht voorteken en zou leiden tot een breuk in het huwelijk. De man moet zich vanaf dag één kunnen intomen. Na de huwelijksvoltrekking en het aanbieden van de huwelijksgeschenken (linnengoed en een kraantjeskan) gaat de brandenwijn met rozijnen rond, terwijl de gasten volksdansen. De bruid strooit bruidssuikertjes en lovertjes naar de kinderen als teken dat ze afscheid neemt van haar jeugd. Vervolgens gaat men aan tafel voor het bruiloftsmaal. ’s Middags is er met Friese paarden een harddraverij onder zadel en een ringrijderij door de Midstraat. Kan het nog romantischer? De twee gelukkigen waren dit jaar onderwijzeres Margriet Griffioen en consultant Gert van Dijkhuizen. Zij zijn heel actief met Friese paarden: ringsteken, Friese Quadrille, tuigen en ze hebben de dit jaar goedgekeurde dekhengst Tymen 503 gefokt! Het publiek genoot met volle teugen en werd geïnformeerd door Sita Hoekstra-de Boer die het programma presenteerde. (AvK)

DOKKUM – Hij is de oudste inwoner van de Benelux: Eelke Bakker uit Dokkum die op 28 juli 108 jaar oud werd. En hij is nog niet van plan het aardse leven te verlaten. 

,,Kom over tien jaar maar weer, mij krijgen ze er niet onder,’’ zei hij op zijn verjaardag.

Zelfs van de hittegolf had hij geen last. Hij maakt nog steeds zijn ommetje. De plek waar de geboren Amelander graag komt is de pier bij Lauwersoog die hij heeft gebouwd als werknemer van Rijkswaterstaat. Het geheim van zijn hoogbejaarde leeftijd? Niet zeuren en positief blijven.

DRACHTEN – Te land, ter water en ook nog door de lucht, de fossielvrije Elfwegentocht was alom aanwezig in de provincie. De finale was een lange optocht van duurzame voertuigen (elektrisch of blauwe diesel) van Drachten naar Leeuwarden waarvoor de Wâldwei (N31) zelfs deels was afgesloten. Toen de karavaan onderweg was kruisten fossielvrije boten over de Wergeaster feart  en vloog een elektrisch vliegtuig laag over. Friesland gaf een visitekaartje af na een campagne van twee weken.

De parade was een grote demonstratie van hoe we in Nederland al fossielvrij kunnen reizen, hoe veel automerken al een elektrisch model op de markt hebben, maar ook welke andere alternatieven er al zijn. Van stint to shovel, van waterstofauto tot zonneauto, van blauwe diesel tot groen gas. Vooral de prototypes van de Delftse studenten trokken veel bekijks. En dan waren er nog elektrische motoren, scooters, heel veel Lefferts, Stints, bakfietsen, tuktuks, zelfgebouwde skelters, hooverboards en dan was er ook nog een paardentram. 

De slotdag van Fossylfrij Fryslân begon met een ontbijtsymposium in De Lawei, waar wethouder Robert Bakker een volle zaal begroette. 

Eregast was astronaut André Kuipers aan de hand van spectaculaire beelden de 600 ondernemers en genodigden voorhield zuinig om te gaan met Moeder Aarde: ,,Als het mis gaat kunnen we nergens anders heen.’’ 

Hij ziet de Aarde als een ruimteschip: ,,In wezen zijn we allemaal astronauten.’’ De ruimtemissies zijn een halve eeuw geleden begonnen met de Apollo 8 die volgens Kuipers nog van een groter belang was dan de Apollo 9 een jaar later (1969) die de eerste mens op de maan zette. Hij toonde een foto van achter de maan genomen met een opkomende Aarde daar achter en hij wees daarbij op de kwetsbaarheid, de beperkte voorraden, de roofbouw, de uitsterving van diersoorten, de vervuiling, de schade die de mens toebrengt en de enorme groei van de wereldbevolking. 

Kuipers: ,,Hersteltijd hebben we niet.’’

Ruimtevaart is belangrijk, stelde hij, wijzend op de vele satellieten die rond de Aarde cirkelen en ons van heel veel informatie voorzien en ons met elkaar verbinden. Aardobservaties zijn cruciaal voor weersvoorspellingen, klimaatmetingen (CO2, methaan, ontbossing, zeespiegelstijging, poolkapsmelting, vervuiling etc). Vanuit het ruimtelab ISS waarin Kuipers tweemaal ruim een half jaar totaal gewichtsloos verbleef, had hij voortdurend een magnifiek uitzicht op de Aarde. Het ruimtestation is ook van belang voor de internationale samenwerking. Tal van landen zijn erbij betrokken. In die zin verdient ISS een Nobelprijs. Nederland levert haar aandeel: wij zijn volgens André vooral goed in het maken van sensoren.

‘Fries dammen heeft een grote toekomst’ 

WAAKSENS –Marten Walinga (51) uit Waaksens is de eerste wereldkampioen dammen Frysk Spul, de damvariant die steeds meer terrein wint. Het toernooi werd gehouden op het stadhuis van Leeuwarden. Walinga, in het dagelijks leven strategisch actief in navigatieapparatuur voor de pleziervaart (Narwal Innovatie), versloeg in een barrage de Rus Alexander Georgiev, negenvoudig wereldkampioen internationaal dammen. De andere finalisten en de nummers drie en vier waren Jelle Wiersma en Foeke Tiemensma. Het WK vloeide voort uit een masterstoernooi tien jaar geleden in Franeker. De ambities zijn groot. 

Veel reacties binnengekregen?

‘Voor zo’n kleine sport behoorlijk. Ook uit het buitenland. De huidige damwereldkampioen internationaal spel, Aleksandr Schwarzman, feliciteerde mij. Vanuit de schaakwereld kreeg ik ook felicitaties.’

De internationale inbreng moest komen van dammers uit de ‘reguliere’ damsport, zoals Georgiev.

‘Dat was mooi. Om het Friese spel op de kaart te zetten hebben wij zulke mannen, die heel diep kunnen rekenen, nodig. Net als de Oekraïner Vasyl Ivantsjoek. Hij is wereldkampioen rapidschaak en speelt ons spel ook. Trouwens, topschakers dammen als training omdat in dammen meer diepte zit dan in schaken. Zo dwingen zij zich meer vooruit te denken.’

Wat vinden zij van het Friese spel?

‘Ze zijn enthousiast. Dit spel heeft een grote toekomst, zeggen ze. Daar ben ik ook van overtuigd. De WK-site trok tienduizend bezoekers.’

Gaat de Friese variant het internationaal spel overvleugelen?

‘Die kans is groot. Ik denk dat het over twintig jaar zo ver is.’

Hier moet een grootheid als Ton Sijbrands tranen van in zijn ogen krijgen.

‘Dat denk ik ook. Hij is te oud om nog aan het Friese spel te beginnen, zei hij.’

Waarom heeft het Friese spel zoveel potentie?

‘Omdat de remisekans in dit spel veel kleiner is dan in het internationale spel. Het is totaal verschillend qua tempiberekeningen en strategie. In het Friese spel mag je behalve diagonaal ook horizontaal en verticaal slaan. In de opening van het Friese spel heb je een paar duizend slagcombinaties tegen een paar honderd in het internationale spel, waarin een weeffout zit. Zo werd het Friese spel vroeger in Frankrijk gespeeld maar vonden de Fransen het te ingewikkeld waarna het Pools dammen werd geïntroduceerd en daaruit is het internationaal spel voortgevloeid. Volgens mij had men beter op het kleine bord van 64 velden kunnen blijven spelen. In het Friese spel heb je ook een mooie regel dat je maar drie keer achtereen met een dam een zet mag doen. In het internationaal spel is drie dammen tegen één remise. Bij ons is een dam met een schijf tegenover een dam winst als je de schijf ook tot dam kunt promoveren. Het eindspel van het Friese spel is veel gecompliceerder. Elk vijf schijven op de achterlijn zit vol winstkansen, terwijl je dan in het internationaal spel gemakkelijk op remise afstevent. Zo maken wij de jeugd ook enthousiast voor Fries dammen. Dat vinden ze leuk, vijf tegen vijf.’

Dammen is een oersport, al zo’n vijfduizend jaar oud. Er hebben zich altijd golfbewegingen in deze denksport voltrokken. Het Friese spel raakte begin vorige eeuw uit de gratie. Deze revival is opmerkelijk. Zeker in een damprovincie als Friesland dat vele decennia mondiaal toonaangevend was.

‘Ja, tijden veranderen. Maar vergeet niet dat het Friese spel ook zijn roemrijke periodes had. Honderd jaar geleden werd er om gouden tientjes gedamd. Friezen zijn altijd heel competitief geweest. De kortebaan is daar ook een voorbeeld van.’

Qua organisatie, pr, opleidingen en geld zijn jullie het internationaal dammen al voorbijgestreefd.

‘Wij doen het inderdaad goed. Het Friese damspel heeft een professionele inslag en we krijgen veel ondersteuning. De begroting van het WK bedroeg 30.000 euro, van het NK in Harlingen 25.000 en eenzelfde bedrag was er voor het FK open. Op het WK hadden we een prijzengeld van 10.000 euro. Er was wel een gat, maar dat werd gedicht door een individuele sponsor.’

Hier kan het internationaal dammen alleen maar van dromen.

‘Dat geloof ik graag.’

Vanaf september weer naar de clubavond van De Rûge Wolf in Lollum.

‘Dat zijn gezelligheidsavonden. Het gaat niet om het winnen, maar we zijn fanatiek als we in januari ons traditioneel provinciaal clubkampioenschap in Easterein hebben. Onze club staat met twintig leden wel symbool voor de opkomst van het Fries dammen. Ooit waren we ter ziele maar we zijn in 1961 heropgericht. De wolf is terug in Friesland, haha!’ 

‘Jammer als topstukken uit de provincie verdwijnen’

SNEEK – Machiel Dijkstra heeft voor deze ontmoeting afgesproken in de Friese Scheepskamer, gevestigd in een historisch pand op de hoek van het Grootzand en het Hoogend in Sneek. Het pand is eigendom van Oud Sneek. Sinds voorjaar 2018 huurt Dijkstra het pand en stelt hij het open ter bezichtiging. Als liefhebber van historie heeft hij het interieur aangekleed met nautisch antiek. Tevens fungeert de ruimte als kantoor en wacht- en ticketruimte voor de rondvaarten die hij met vier historische schepen organiseert: een beurtscheepje, een oude blusboot, een antieke motorschuit en een stoomboot uit 1910. Het beurtscheepje kan door de ballast zelfs onder de 80 cm hoge Wilhelminabrug door en een rondje om de oude binnenstad varen. Deze nevenactiviteit past goed bij de man die samen met zijn vrouw Simone veilinghuis Âld Fryslân (voorheen Baerveldt) in IJlst runt en waar elk kwartaal een veiling wordt gehouden voor kavels van minimaal 75 euro. Ze wonen naast het bedrijfsgebouw.   

Wat waren jouw plannen toen je 18 was?

‘Ik had geen route uitgestippeld. Toen ik achttien was leefde ik als een doedelzak. Als je er in kneep kwam er muziek uit. Wij waren altijd op het water te vinden. Ik voer op alles, het maakte niet uit wat, al was het een opblaaskano. Eigenlijk wist ik maar één ding en dat was dat ik voor mezelf wilde beginnen. Ik wilde de handel in. Inkopen en verkopen. Hoe en wat, daar had ik nog geen idee van. Niet dat ik het handelsbloed van mijn ouders heb. Vader was drukker en werkte onder andere bij Flach, de Handelsdrukkerij van 1874 en De Vries vouwkartonnage. Hij was een vakman die als geen ander de machines aan de praat wist te houden. Ik ben geboren en getogen in Sneek en bezocht daar de christelijke scholengemeenschap W.G. Baarda. Dat ik naar deze school ging was geen toeval. Ik ben gelovig opgevoed en een trouw bezoeker van de Nieuw-Apostolische kerk. Na de middelbare school heb ik detailhandelskennis gedaan omdat ik met dit diploma mij als zelfstandig ondernemer kon vestigen. Omwille van branchedifferentiatie deed ik modespecialisatie erbij. Ik rolde al tijdens mijn opleiding in het werk toen een vriend vroeg of ik in de Noordoostpolder bij een juwelierszaak wilde werken. Ik mocht groothandelsactiviteiten doen en in de winkel staan. Kon ik mooi de kat uit de boom kijken en ervaring opdoen. Zo legde ik de basis voor mijn zakelijk bestaan.’

Wat is er van terechtgekomen?

‘Ik nam een juwelierszaak in Sneek over en later eentje in Heerenveen. Al gauw deed ik gebruikte sieraden er bij. Daar bleek een markt voor te zijn. Zo ben ik eigenlijk als vanzelf in de veilingwereld terechtgekomen, want van het een kwam het ander. Voor een gouden Friese art deco-ring kreeg ik in Amsterdam zomaar dertig procent meer dan hier, terwijl ik daar een Fries schilderij vaak voor de helft minder kon kopen als wat in onze provincie werd gevraagd. Deze handel nam me zozeer in beslag dat ik beide zaken van de hand deed. Eerst Sneek, daarna Heerenveen. Mooi op tijd want tien jaar geleden waren er in ons land 2.600 juweliers en nu nog 600. Veertien jaar geleden ben ik het veilinghuis begonnen in het vroegere garagepand van Prakken achter het Ouwe Vat. Na een jaar was die behuizing al te krap. Collega Jaap van der Meulen kende ik toen al. Hij had Baerveldt overgenomen. Veilen vond hij prachtig maar alle business eromheen minder. Hij wilde dus wel aan mij verkopen. Dat heeft vier jaar geduurd want toen pas was de prijs op te brengen.Frederik Baerveldt was een begrip. Er zijn nog steeds mensen die mij met meneer Baerveldt aanspreken. Ik heb nog wel eens contact met hem. Ik kan voor een advies altijd bij hem terecht. Baerveldt is een wandelende encyclopedie als het om Fries zilver gaat en dat is een heel belangrijk item voor ons veilinghuis. Het is jammer dat er steeds meer topstukken uit onze provincie verdwijnen. Maar ja, de hele wereld is via internet de markt geworden. Zo zijn laatst vier antiekzilveren brandenwijnkommen waar je bij een geboorte boerenjongens uit at, naar New York gegaan. Gelukkig blijven sommige bijzondere dingen hier, zoals het zilveren knottenverlovingskistje dat door het Fries Scheepvaartmuseum is aangekocht. Zo’n bestemming geeft me een kick. Veilen is niet alleen m’n vak, maar ook m’n liefhebberij. Ik ben nieuwsgierig, vind het spannend om te ontdekken. Het gaat me niet alleen om de verdiensten als ik iets mooi vind. Als ik er zelf een bestemming voor heb, zoals voor de Scheepskamer of het authentieke, 18e-eeuwse kapiteinshuis aan een glop in Woudsend dat ik heb gekocht en dat één van de slechts drie rijksmonumenten is die er sinds 2012 zijn bijgekomen, dan voeg ik het stuk graag toe aan mijn collectie. Zeker als het in een interieur past. Kijk, de een steekt z’n geld in een pensioenpot en anderen zoals ik doen er wat mij.  Ik wil er nu het plezier aan beleven. Het mooie aan veilen is de marktwerking en het bijeenbrengen van aanbieder en koper. In een programma als Tussen Kunst & Kitsch, wat amusement is maar wel bijdraagt aan de popularisatie van mijn vak, wordt regelmatig sky-high getaxeerd. Maar de werkelijke waarde is dat natuurlijk lang niet altijd. Je moet mensen hebben die het willen kopen. Meneer Emiel Aardewerk die in dat programma zilver taxeert, heeft ook een antiquariaat annex designwinkel. Hij gaat derhalve niet zuinig taxeren. Het is trouwens jammer dat lang niet iedereen de blijvende waarde van spullen doorziet. Bij de inrichting van hun huis ligt de focus vaak op een paar potten verf en een bank. Die kun je meestal in no-time naar nul afschrijven. Antiek of design daarentegen zijn waardevaster. Ik ben altijd bezig met historie. Is het niet in mijn werk, dan wel in mijn hobby’s of bestuurswerk, zoals dat van de stichting Houtstad IJlst, een prachtig nieuw museum en een verrijking voor Friesland. Het Woudsender kapiteinshuis met tegelwanden, bedsteden en houtsnijwerk laat zien hoe er destijds door de meer welvarende klasse gewoond werd, is totaal gerestaureerd en trekt bijvoorbeeld belangstelling van mensen die met het werkpaleis van de koning bezig zijn. Komen ze naar Woudsend om de kunst af te kijken. Dàt is inspirerend. Aan het huis is door een zeilmaker later een tweede woning aangebouwd en hoort bij het geheel. Het is de bedoeling dat we dat via restaurant ’t Ponkje als B&B gaan verhuren in het kader van historisch overnachten. Hoop ik nog wat terug te zien van de investeringen, want een rijksmonument verschaft nauwelijks privileges. Dat houdt wel op met een belastingvoordeel op onderhoud en kunnen lenen tegen anderhalf procent. Ik overweeg ook de verdieping van de Scheepskamer te verhuren. Maar nogmaals: geld is niet de drijfveer. Ik wil gewoon dat ons historisch erfgoed niet wordt verkwanseld. Als je ook ziet hoe dynamisch deze plek in Sneek altijd is geweest. Dat lees je nog af aan de vele oude panden die hier bewaard zijn gebleven.’    

LEEUWARDEN – Het Energie Kenniscentrum Leeuwarden wordt een lichtgewicht gebouw met een unieke experimentele bouw en fundering, bovenop de voormalige stortplaats Schenkenschans. Een zelfvoorzienend pand gebouwd van circulaire materialen, dat volledig remontabel is. Het pand wordt gebouwd door bouwbedrijf Friso en installatiebedrijf ITBB en ontworpen door AchterboschZantman. Koninklijke Oosterhof Holman en Ekwadraat gaan zich vestigen in het gebouw. De investering bedraagt € 60 miljoen.

De Energiecampus Leeuwarden is een initiatief van Koninklijke Oosterhof Holman en Ekwadraat. In alles wordt de campus duurzaam en circulair. Zo is de oude provinciale weg N31 hergebruikt voor de aanleg van de toegangsweg en het fietspad op de campus. Uiteindelijk wordt dit hét corporate campusterrein dat groene energie levert voor eigen gebruik en aan de stad Leeuwarden. 

Initiatiefnemers van Energiecampus Leeuwarden vierden samen met alle betrokkenen het officiële startsein voor de bouw van dit duurzame campusterrein. Het plan is uniek in Friesland en heeft een duidelijke focus op duurzame energieoplossingen, circulariteit en kennisdeling. Tegelijkertijd is met de onthulling van het bouwbord een passende oproep geplaatst voor potentiele kavelkopers: ‘Energiecampus Leeuwarden zoekt vrienden’. 

,,Met de energiecampus maken Koninklijke Oosterhof Holman en Ekwadraat hun dromen waar. Op deze plek komen kennis, onderzoek en productie samen. Hier ontstaan oplossingen voor de energievragen van morgen. Ook levert de energiecampus straks duurzame energie aan een deel van de gemeente Leeuwarden. Kortom een geweldig initiatief,’’ legde wethouder Henk Deinum uit.

Douwe Faber van Ekwadraat, Bauke van Houten van vereniging buurtschap Ritsumasyl en Harm Beerda van Koninklijke Oosterhof Holman ondertekenden een samenwerkingsovereenkomst. De partijen hebben elkaar de afgelopen maanden regelmatig aan de keukentafel in het buurtschap getroffen en zijn tot goede afspraken gekomen. Zo wordt er een klankbordgroep gevormd die de ontwikkelingen op de campus zullen volgen en er wordt een plan opgesteld om het buurtschap Ritsumasyl energieneutraal te maken.

Een eigenzinnig bedrijf met een persoonlijke aanpak

LEEUWARDEN – Met de investering in twee nieuwe ketels drie jaar geleden laat Boomsma Distilleerderij zien dat het gelooft in de toekomst. Nu wordt daar ook aan gewerkt. Zo is in 2016 een nieuw product toegevoegd aan de uitgebreide collectie: Boomsma Dry Gin. Daarmee speelt het bedrijf in op de populariteit van deze drank die het goed doet in het uitgaansleven omdat het zich goed laat mixen en omdat er veel cocktails mee worden gemaakt.

Boomsma heeft er dus naast bekende merken als Glen Talloch

BOLSWARD – Bouwgroep Dijkstra Draisma heeft de prestigieuze Koning Willem I Prijs in de categorie MKB gewonnen. De prijs werd in de Stadsschouwburg Nijmegen uitgereikt door staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat Mona Keijzer en voorzitter van de Koning Willem I Stichting Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank. Dijkstra Draisma werd onderscheiden voor de mate waarin het in de afgelopen jaren durf, daadkracht, duurzaamheid en doorzettingsvermogen heeft getoond. Dat leverde tal van prijzen op. Al zeven keer op rij is het bedrijf aangemerkt als ‘Best Managed Company’, de FD Gazelle als snelste groeier pronkt in de prijzenkast en de Duurzaam Bouwen Award 2016 is een andere belangrijke prijs. 

Bouwgroep Dijkstra Draisma heeft meer dan 110 jaar bouwervaring maar dateert in de huidige vorm van 2001 toen Draisma in Makkum en Dijkstra in Dokkum fuseerden. Directeur en enig aandeelhouder Biense Dijkstra werkte destijds bij Draisma en kwam zo weer in de familieonderneming terecht. Niet lang geleden kocht hij zijn broer Jan uit. Biense Dijkstra is een ondernemer die als een bok op de haverkist staat. Het bedrijf is trots op de supergezonde financiële huishouding en het betalen van leveranciers binnen acht dagen, waar drie maanden eerder regel dan uitzondering is in de bouwsector. Vanuit twee vestigingen – Bolsward en Dokkum – richt de onderneming zich met name op projecten in de drie noordelijke provincies (inclusief de Waddeneilanden), Noord-Holland en de Noordoostpolder. Onder de naam DD Wonen biedt Dijkstra Draisma duurzame oplossingen voor nieuwbouw, renovatie, zorg en leefbaarheid. Dijkstra Draisma heeft 325 medewerkers in dienst en boekt een jaaromzet van € 108 miljoen.

Biense Dijkstra was opgetogen na de bekendmaking: ,,Succes betekent voor ons blijven innoveren en aanpassen aan de veranderingen in de wereld om ons heen. Dit lukt alleen met een bedrijf dat helemaal in haar kracht staat met tevreden medewerkers, die doen waar ze goed in zijn. Wij zijn enorm trots op dit resultaat en kunnen niet wachten op ons gezamenlijke doel om in 2030 vijftig procent klimaatneutraal te zijn. Dat is slechts voor twintig procent een technische en voor tachtig procent een sociale uitdaging.’’

De Koning Willem I Prijs wordt sinds 1958 tweejaarlijks uitgereikt in de categorieën grootbedrijf en midden- en kleinbedrijf. Daarnaast is er de Plaquette voor Duurzaam Ondernemerschap. Koningin Máxima is erevoorzitter van de stichting en Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, voorzitter. De onafhankelijke ondernemingsprijzen worden actief gesteund door het ministerie van Economische Zaken & Klimaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. 

OOSTERZEE-BUREN – Hoe geweldig je een boerderij kunt verbouwen en benutten om in te wonen, maar ook om in te werken of je producten te presenteren, laten Wiebren en Anke Bergsma zien. Zij hebben van het aloude boerenstee Blierherne naast de kerk in Buren een plaatje gemaakt. Met dank aan Jan Haisma van architectenbureau Zijlstra in Bakhuizen. Wat het allemaal nog mooier maakt zijn de Zuid-Afrikaanse interieurstukken die de twee er tentoonstellen. In de in- en verkoop van dit stijlvol handgemaakte meubilair hebben zij zich gespecialiseerd. Nuweland (Zuid-Afrikaans voor nieuw land) heet hun onderneming.

De liefde voor het Zuid-Afrikaans design deden ze op toen ze in dat land woonden.

,,Wij hebben er een heel mooie tijd beleefd,’’ zegt Anke. Zij en Wiebren hebben elkaar leren kennen in hun Groninger studententijd. Sindsdien hebben ze altijd contact gehouden. Dus ook toen Anke, die facilitymanagement studeerde, voor een stage naar Kaapstad ging en Wiebren in Amerika verbleef waar hij in een filmstudio werkte. Na de stage gingen zij in Amsterdam wonen, waar Wiebren graag naar de filmacademie was gegaan, maar dat slaagde niet. Anke wilde echter in 2011 terug naar Kaapstad en daar kon Wiebren wel op de filmacademie terecht. Hun huis in Amsterdam verkochten ze.

Toen ze in Kaapstad hun huis wilden inrichten kwamen ze er achter dat er in Zuid-Afrika geen interieurzaken zijn. Multinationals als IKEA worden er bovendien geweerd. In het land zijn de mensen gewend om meubels te laten maken van natuurlijke materialen als hout, leer en kurk. 

,,Zo maakten wij kennis met het ambachtswerk daar. Er worden prachtige, karakteristieke meubels gemaakt. Daar hebben we ons over verbaasd,’’ zegt Anke.

Wiebren: ,,Kaapstad is een creatieve melting pot van allerlei kunstenaars.’’

Toch keerden ze in 2016 terug naar ons land.

,,Om de kinderen,’’ aldus Anke.

Wiebren: ,,Terug naar Amsterdam was geen optie. Geen ruimte daar.’’ 

Ze hadden toen al besloten in Zuid-Afrikaans meubilair verder te willen. Alleen was het nog zoeken naar een geschikte plek en een ruimte waarin ze uit de voeten konden.

Anke: ,,Mijn schoonvader, die agrarisch makelaar is, wees ons op deze boerderij. Zo zijn we hier terechtgekomen.’’

Ze lieten de boerderij intact, maar creëerden wel lichtinval.  Traditionele elementen als gebinten werden gecombineerd met hedendaagse bouwwijzen, veel transparantie door glazen wanden en een moderne uitstraling van binnen. Er is een schitterende, lichte en grote ruimte ontstaan waarin de mens zich niet verloren voelt.

Wiebren en Anke werken samen met gerenommeerde Zuid-Afrikaanse ontwerpers en meubelmakers. Die maken in gelimiteerde aantallen exclusief ‘collectable design’ voor connaisseurs en verzamelaars. Hun identiteitsdesign van ambachtslui die teruggaan naar de natuur, behoort dan ook tot het hogere segment. Waar die drive tot maken vandaan komt is Wiebren bekend.

,,Zuid-Afrikanen vormen een zelfredzaam volk. Dat komt door de armoe en de nasleep van de Apartheid. In ons land kopen mensen spullen die industrieel zijn gemaakt. Wie werkt er nog met de handen? In mijn vriendenkring ken ik er niemand. De focus ligt hier op HBO, algemene vorming en op management. Zuid-Afrika heeft ons enorm geïnspireerd.’’

Het is die inspiratie die klanten verleiden om iets in huis te halen waarover ze samen met Nuweland en de creatoren nadenken. 

Anke: ,,Alleen op bestelling wordt gemaakt en geleverd. Je moet er enkele maanden op wachten, maar dat nemen mensen graag voor lief.’’

De belangstelling voor Nuweland neemt toe, zo merken ze.

,,Er wordt over gesproken. Nuweland is een ontdekking en dan werkt mond-op-mond-reclame,’’ laat de uit Balk afkomstige Wiebren weten. Doel is dat heel West-Europa de markt gaat vormen. Nu zijn Nederland, België en Duitsland de landen waar zaken worden gedaan.

Niet alleen meubilair wordt door Nuweland geboden, er is ook een galerie met Zuid-Afrikaanse kunst. 

Anke: ,,Je kunt bij ons je huis inrichten en ook aankleden. Dat gaat heel goed samen.’’

Er zijn twee tentoonstellingen geweest en de volgende verkoopexpositie met werk van Morné Visagie uit Kaapstad is in september. 

Naast plezierig werken is het er ook goed wonen, vertellen Wiebren en Anke. Buren is voor de kinderen een goede omgeving om op te groeien.

Wiebren: ,,Wij wonen hier heel plezierig. Er zijn veel jonge mensen in het dorp die een hechte mienskip vormen. Iedereen helpt elkaar en ik heb al boeren op het land geholpen.’’

SCHETTENS – Na vier eeuwen is met de grandeur van een 17e-eeuwse rouwstoet en met militaire eer Schelte van Aysma herbegraven. In de kist op de affuit liggen de stoffelijke resten van de kolonel die in 1637 vocht tegen de Spanjaarden en tijdens de Tachtigjarige Oorlog sneuvelde bij het Beleg van Breda. De resten werden vorig jaar bij toeval gevonden toen de kerk van Schettens werd gerestaureerd. Daarbij kwam de grafkelder van de Van Aysma’s bloot te liggen die in 1865 voor het laatst is bezocht. Van Aysma, die woonde op Osingastate in Schettens, is bijgezet in deze gerestaureerde kelder. DNA-onderzoek wees uit dat er nog één nazaat is van de Friese edelman: de berooide Frans van Aysma (74) uit Apeldoorn. 

GROU – Grou heeft er een heel stuk water bij. Een lap grond van 25 hectare tussen de Sitebuurster Ee en het Pikmeer is weggegraven waardoor het Súderburds Wiid ontstond. Meer ruimte dus voor de zeilers, zoals gedeputeerde Johannes Kramer tijdens de presentatie in restaurant De Vrijheid liet weten.

,,Maar wat nog belangrijker is: we kunnen een prachtige rondje maken bij het skûtsjesilen,’’ zei voorzitter Jan Feike Hoekstra van de Kommisje Grou. Hopelijk blijft men de beruchte flessehals van de Tynje in de route opnemen want nergens scheren de skûtsjes zo fraai langs de boorden als daar. Wel is het een uitkomst dat alle recreatievaart hier niet meer perse doorheen moet.

Voor Grou was de opening van het nieuwe water een hoogtijdag want een lang gekoesterde wens van de drie (!) plaatselijke watersportverenigingen – de deftige Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo (1848, de oudste van het land), de meer prestatief ingestelde Koninklijke Watersportvereniging Frisia (1860) en de Grouster Watersport (GWS, 1935) voor de gewone man – ging in vervulling. Het statenjacht Friso voer fier onder vol tuig met in het kielzog een grote vloot van Friese jachten en boeiers, maar ook de dorpseigen GWS-schouwen, de ‘arbeiderszeilbootjes’, waren op het water aanwezig, evenals vele pleziervaartuigen. 

Commissaris Arno Brok, getooid met schipperspet, nam de vlootschouw af. Iedereen mocht voorbijvaren maar natuurlijk werd de vloot aangevoerd door de ronde- en platbodemjachten. Op het statenjacht stond ook een van zijn voorgangers Ed Nijpels.

,,Ik ben uitgenodigd want als oud-commissaris ben ik lid van Oostergoo,’’ zei hij. Oostergoo, een club van blauwe blazers weten wel wie ze aan boord halen.

Na de opening was er nog een muzikale oorlam op het starteiland waar Piter Wilkens de gasten toezong.

Het Súderburds Wiid is onderdeel van het herinrichtingsproject Swette-De Burd. Een project waarin natuur, landbouw, recreatie en water samenvloeien. Er is zo’n 300 hectare nieuwe natuur gerealiseerd met zeven kilometer aan nieuwe kaden en oevers. Dit kan alleen in het rijke Fryslân. De investeringen lopen tegen de acht miljoen euro. De bestuurscommissie Swette-De Burd voerde het werk uit in samenwerking met de provincie, de gemeente Leeuwarden, Wetterskip Fryslân en It Fryske Gea. 

AKKRUM – Burgemeester Tjeerd van der Zwan van Heerenveen (2e van rechts) waande zich burgemeester van het New York rond 1990. Hij poseert hier in stijl bij de opening van Meet me at the fountain, het openluchtfestival van zang, dans en acts dat Akkrum met 600 vrijwilligers/figuranten opvoerde in het kader van LF2018. Het dorp was omgetoverd in de sfeer van de wereldstad toen oud-plaatsgenoot Folkert Kuipers er aan de Sixth Avenue het grootste warenhuis ter wereld had gebouwd. Deze Folkert Kuipers was in 1866 naar Amerika geëmigreerd en liet zijn naam omdopen in Frank Cooper(1843-1904). Hij ging in manufacturen en werd een gefortuneerd zakenman. In 1892 liet hij in Chicago een gigantisch warenhuis bouwen en hij deed dat vier jaar later nog eens dunnetjes over met the largest store of the worldin New York. Toen hij in die tijd eens terugkeerde naar de grond waar hij opgroeide, werd hij getroffen door de armoede van de bejaarde inwoners. Om die reden stichtte hij in 1900 het monumentale rusthuis Coopersburg dat nog steeds als zodanig wordt bewoond. In de tuin werd een mausoleum gebouwd waarin Cooper en zijn vrouw zijn bijgezet. Hopelijk heeft Van der Zwan wat van Cooper in zich want in het afgeslankte college van b en w gaat hij zich meer toeleggen op het binnenhalen van bedrijven. Met een high five aan alle figuranten zette het Heerenveense college hen in beweging. Natuurlijk kon het publiek van alles kopen met speciale Cooper-dollars. Het was tenslotte Amerika. Cooper bouwde in het warenhuis een goudgekleurde fontein die nu ook werd onthuld, passend in het fonteinenjaar 2018. Vandaar de naam: Meet me at the fountain. 

WARTEN – Prinses Irene gaat helemaal op in de natuur, anders ga je het gesprek met bomen niet aan. Ze is dan ook initiatiefneemster van de Nederlandse versie van Fête de la Nature (vier de natuur), dat in Frankrijk, Portugal en Zwitserland begon. De prinses heeft het natuurfestival vijf jaar geleden naar ons land gehaald. De Âlde Feanen was in het weekend van 25 en 26 mei de hoofdlocatie van de viering, die door Irene van Lippe-Biesterfeld zou worden geopend. Als ze niet ziek zou zijn geweest. Dus dat feest ging niet door. Wel ging de feestelijke opening op de activiteitenboerderij De Wartenster in Warten door.

HEERENVEEN – ,,Geef maar wat vlaggen mee, dan maak ik er wel wat van.’’ Met die woorden verliet couturier Hans Noordstrand uit Nijeholtpade hoofdkwartier De Blokhuispoort van LF2018 in Leeuwarden. Hij stikte zelf de stof tot verrassend mooie japonnen, rokken, jassen, pantalons en tassen. En wat overbleef werd in Sybrandahuis verwerkt in kussens. Het enige wat van het circulaire proces restte, waren de koordjes van vlaggen. 

De modieuze kleding kon de toets der kritiek ruimschoots doorstaan in de tot showruimte omgebouwde Leeuwarder pizzeria ‘Burgemeester van Napels’ van Peter Tuinhof en daarna in het museumcafé van Belvédère Heerenveen. 

Opmerkelijk bij de presentatie van de fraaie vlagcreaties op beide plaatsen was dat niemand van de LF2018-organisatie gesignaleerd is. Derhalve een gemiste kans om die ‘verknipte vorm’ van promotie in ogenschouw te nemen.  

,,Creativiteit en pasvorm heb ik hand in hand laten gaan,’’ zei Hans Noordstrand over deze ‘haute couture’. 

Bewondering kreeg de couturier zeker, afgaande op de reacties van onder meer de vrouwelijke leden van Zonta Friesland, met als boegbeeld de immer frivool geklede Henny Kooi. Optimistisch als Hans is, zullen – met kort daarop nog een show in het WTC Leeuwarden en bij de start van de Open Stal manifestatie in Oldeberkoop – vast wel modeklanten afkomen op zijn exclusieve LF2018-creaties. 

JOURE – Zuiver-Joure by Marten en Nely is niet op de oude voet van ’t Plein verdergegaan. Verstandig, volgens Reitse Spanninga: ,,Iedereen moet het op zijn eigen manier doen.’’

Wat er anders is? Wel, het interieur heeft andere (kleur)accenten, er staat ander meubilair met rechthoekige, houten tafelbladen die aaneen kunnen worden geschoven, de lakens zijn van tafel en alleen de servetten zijn van linnen, er is nieuwe koelapparatuur geïnstalleerd en het terras wordt met 60 andere stoelen en nieuwe tafels volledig benut.

Marten Haga en Nely Smit willen volop profiteren van de strategische ligging van hun restaurant. Het is vanuit de Jouster haven en het parkeerterrein achter het Douwe Egbertsplein de eerste aanleg. Vandaar dat de zaak ’s morgens om elf uur open gaat voor koffie, huisgemaakt gebak en lunch. Er worden geen broodjes, uitsmijters en tosti’s geserveerd (dat doen collega’s in de Midstraat wel), maar andere, meer apartere lunchgerechten. Bij de borrel krijgen gasten de fijnere, niet-standaardgarnituren. Zuiver-Joure is dus dag- en avondzaak. Dat is hard werken.

,,Intensief ja, beaamt Marten, maar wij zijn jonge ondernemers. Dat moeten wij aankunnen. En je moet er wat voor willen doen, en ook voor laten.’’

Alleen de prachtige, professionele keuken is onaangeroerd gebleven. De keukentafel blijft ook staan. 

,,Eten in de keuken geeft een extra dimensie,’’ weet gastvrouw Nely. 

De nieuwe, eigen stijl vertaalt zich ook in een andere presentatie en een nieuwe bedrijfsoutfit. Marten en Nely hebben gekozen voor handgemaakte spijkerschorten met witte blouses/overhemden waarop restaurantnaam- en logo staan.

Door deze vernieuwingen wil het paar de doelgroep verbreden en meer jongere mensen naar hun zaak trekken.

,,Wij hopen een drempelverlagende entourage te creëren,’’ aldus Nely.

Het keukenconcept is gewijzigd. Zuiver-Joure biedt een viergangenmenu voor de vaste, aantrekkelijke prijs van € 37,50. Meer gangen is mogelijk. In principe moeten gasten reserveren. Dan ook kunnen Marten en Nely rekening houden met speciale (dieet)wensen. 

Marten: ,,Wij kiezen voor dit concept omdat wij dan gegarandeerd dagvers en optimaal seizoensgebonden kunnen inkopen, de hoogste kwaliteit kunnen bieden, de gast het best kunnen verwennen tegen een voordelige prijs en praktisch geen eten hoeven te verspillen. Vandaar de naam Zuiver-Joure. Onze bedoeling is de gast te laten denken dat het voorgeschotelde niet kan voor deze prijs. Bovendien hebben ze zo geen keuzestress. Ze kunnen wel aangeven wat ze niet willen.’’

De zaak heeft een wijnkaart, maar de gast kan ook kiezen voor bijpassende wijnarrangementen.

Marten en Nely zijn eraan toe op eigen benen te staan. Ze hebben de exploitatie overgenomen en zijn dus eigen baas. Marten heeft een mooie staat van dienst opgebouwd. Zo heeft hij onder meer gewerkt in het Kurhaus in Scheveningen, in Le Garage van Joop Braakhekke– samen met Germ Spanninga–, hij heeft acht jaar gediend onder Bocuse d’ Or-chef Marco Poldervaart(Frish ’n Dish in Harlingen) en laatstelijk in Zuiver-Vlieland met chef Robert Buurma.

,,Wij hebben er heel veel zin in,’’ zegt het stel dat op 23 juni begon.

Het restaurant blijft aangesloten bij Fryslân Culinair.