Uit beeld

De NPO wil ON (Ongehoord Nederland) van de buis halen. Persvrijheid volstaat dus niet. Je moet woke zijn, politiek correct. Is het presenterend damesduo van ON meer vooringenomen dan het tweetal van Op1? Zeker niet. Voormalig NOS-directeur Bauke Geersing vindt dat de vrijheid van meningsuiting onder druk wordt gezet met het voortdurend beboeten van ON. Ronald Plasterk (PvdA) denkt er net zo over. Waarom mogen mensen als Paul Cliteur en Wybren van Haga hun verfrissende blik niet op de wereld laten schijnen. Moeten zij het zwijgen worden opgelegd? Dat is ook helemaal de taak niet van een publieke omroep, betoogt Plasterk. Hij vermoedt een D66-overval. Deze partij doet in geen enkele provincie mee maar probeert via hun sleutelfiguren in politiek, bestuur en media het volk te sensibiliseren. 

Staatssecretaris Gunay Uslu Cultuur en Media, door D66 op deze post gezet, heeft daarom de opdracht gekregen ON uit de lucht te halen. Onze Raad van Cultuur wil alleen subsidies verlenen als wordt voldaan aan de Code Diversiteit & Inclusie.

Kunstdwang die bestond in de Sovjetdictatuur of Nazi-Duitsland met haar Kulturkammer.  

Taal die niet gidst

‘Dames en heren’ mocht bij de Spoorwegen al niet meer, nu is ook ‘jongens en meisjes’ in de ban gedaan. Door de Taalgids van LAKS (landelijk aktie komitee scholieren). Volgens deze morele leidraad moeten docenten hun leerlingen met het genderneutrale ‘hallo allemaal’ begroeten. De tijden zijn dus voorbij dat leraar Gaaikema, oom van cabaretier Seth, op de RSG in Harlingen van ‘knaapkens en maagdekens’ sprak. Blijven zitten mag ook niet meer worden gezegd of geschreven. , Doubleren, zo heet het nu. ‘Afstromen’, een niveautje lager, heeft een negatieve connotatie en is geschrapt. Dat moet ‘doorstromen’ zijn. Ook als je van school wordt gestuurd. Middelbaar en hoger onderwijs worden gelijk geschaald. Iedereen volgt straks hoger onderwijs. Studeerde je vroeger met hele mooie cijfers af dan kreeg je het predicaat ‘cum laude’. Nu geldt die aanprijzing voor alle scholen. Je hoeft slechts een rijtje achten te halen. Vroeger stond achter een 8 in je rapport: goed. Iedereen professor, dat is het idee.

Leraren worden bij hun voornaam genoemd. De leerling wordt gelijkgesteld aan de leraar. Er is veel bereikt. Maar is de jeugd gelukkiger? Allesbehalve, leert een onderzoek.

Uitgewerkt

Nederland wil niet aan het werk. Van alle landen in Europa werkt ons land het minst fulltime. De parttimers aan de slag krijgen lukt niet: slechts één op de acht is daartoe bereid. We hebben het te makkelijk en het wordt ons te makkelijk gemaakt met toeslagen, aanvullende uitkeringen, belastingvoordeeltjes. Een zo inactieve bevolking werkt, in dat opzicht wel, gewenste immigratie in de hand waardoor de druk op zorg, onderwijs, sociale voorzieningen en huisvesting verder toeneemt.

Onder één hoedje

Het hoge woord is eruit: hoofdredacteur Pieter Klokvan de Volkskrant heeft toegegeven dat de media inzake corona afspraken maakten met de regering, de instituties (RIVM etc.) en wetenschappers. Er moest met één mond worden gesproken. Niets heeft maatschappelijk ooit zoveel impact gehad op de samenleving als corona: avondklok, scholen dicht, sportaccommodaties gesloten (zelfs buitensport was niet toegestaan), winkels op slot, horeca aan banden, reisbeperkingen, bibliotheken gesloten, geen bezoek in zorg- of verpleeghuis, bejaarden isoleren, eenzaam doodgaan, geen uitvaarten etc. Het was als je er goed over nadenkt ten hemel schreiend. En toch viel er geen kritisch geluid van de media te vernemen. Wie wel twijfel uitsprak over het nut van de maatregelen (lockdowns, geheimhouding van de samenstelling van de vaccinaties voor de duur van 75 jaar etc.) werd verketterd en voor wappie of complotdenker uitgemaakt. We weten nu beter. 

Hete zomer voor Europees Hof

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in het Haagse Vredespaleis krijgt het druk. Enkele gepensioneerde vrouwen uit Zwitserland klagen hun regering aan omdat er een paar hittegolven zijn geweest. Een groep jongeren tussen de 21 en 30 jaar uit Midden-Portugal klaagt 30 landen aan omdat er bosbranden in hun regio waren. Een Europarlementariër van de Groenen spant een zaak aan vanwege zeespiegelstijging. 

BBB-zege ligt zwaar op de maag

Een kakafonie aan denigrerende reacties was te horen en te lezen na de overwinning van BBB. 

Marcel van Roosmalen zei in radioprogramma De Nieuws BV: ‘De BBB is een Joodse Raad 2.0. Caroline van der Plas zal moeten meewerken aan de eliminatie van de eigen achterban.’ Een cabaretière zei een dag later in hetzelfde programma: ‘Ik doe mijn best om niet op de BBB-kiezer neer te kijken maar ze maken het mij zo moeilijk.’ GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet maakt boeren en de BBB belachelijk. Door haar wordt een hele bevolkingsgroep weggezet als crimineel. Wouke van Scherrenburg, de vroegere parlementair verslaggeefster van de NOS en tegenwoordig sidekick bij de talkshow Khalid & Sophie, stelde naar aanleiding van de verkiezingsuitslag voor om mensen van boven de 65 van verkiezingen uit te sluiten (!) omdat ze te dom zijn en op BBB stemmen.  Columniste Elci Balci van de Volkskrant schreef over ‘onderontwikkelde mensen aan wie je het lot van de prachtige planeet Aarde niet in hun handen mag leggen’. De eigendunk is ongeremd, de laatdunkendheid over andere idem. Dit is de kloof tussen stad en platteland, tussen lanterfanten en werken, tussen theoretisch en praktisch opgeleiden, tussen air en doodgewoon, tussen egoïsme en gemeenschapszin, tussen arrogantie en bescheidenheid, tussen welgesteld en achtergesteld, tussen technocraten en democraten.

Helleveeg

De biografie van kroonprinses Amalia is een flutboekje waarin weinig verheffends staat. Voor wie weekblad Privé leest staat er niks nieuws in het portret dat cabaretière Claudia de Breij mocht schrijven. Opmerkelijk trouwens dat de Oranjes voor haar kozen. Zij schreef in een tweet over politicus Kees van der Staaij, die als voorman van de SGP de grootste koningshuisfans vertegenwoordigt: ‘Vuile vieze Van der Staaij, brand toch in de hel.’ 

Ik ben van mening dat een beschaafd land altijd vervolgden van waar ook ter wereld moet toelaten en politiek asiel moet verlenen, ongeacht hoeveel het er zijn. Daar is een instrumentarium voor nodig, ook geld en ook huisvesting. 

Toch heb ik als één van de vier onder 31 raadsleden tegen een voorstel gestemd om een locatieonderzoek naar een asielzoekerscentrum (AZC) te starten. Alleen al omdat de vraag niet werd voorgelegd of de raad überhaupt een AZC wil. En daar begint het toch mee? Je wordt als raad buitenspel gezet. Een AZC is een heilige koe en dus komt die er, alleen is nog de vraag waar en ook hoeveel mensen er worden opgevangen.

Ik had nog een tweede reden om tegen te stemmen: Nederlandse AZC’s zijn er niet voor vervolgden maar voor het op gang brengen en houden van enorme migrantenstromen. Daar schuilen machtige criminele smokkelnetwerken achter. Of de gammele bootjes Europa nu wel of niet bereiken, dat zal ze een zorg zijn. Hoe meer er verdrinken, hoe beter het voor ze is. Er komen toch wel nieuwe klanten die grof betalen voor de worst die ze wordt voorgehouden.

‘Wij nemen onze verantwoordelijkheid,’ zei Johan Dijkstra van de PvdA. Die neemt hij juist niet.

Dit jaar zal er weer een stad zo groot als Leeuwarden bijkomen. Dit kan sociaal, maatschappelijk, financieel en economisch niet goed gaan. Dit is waanzin, zo geeft ook demograaf Jan Latten aan. Onze AZC’s werken als een magneet op gelukszoekers, die het natuurlijk ook niet kunnen helpen en wier migratiewens legitiem is.

Bij ons in de raad liet FNP’er Jan Volbeda weten dat het nieuw te bouwen AZC geïntegreerd kan worden in een nieuwbouwwijk. Dat vindt hij een win-winsituatie. Welja, we laten nieuwbouw op slot zetten vanwege stikstof maar als het om een AZC gaat, is dat geen probleem en gaan we gezellig meeliften. Volbeda schetste een utopisch beeld van bij elkaar op bezoek komen, Friezen die snert koken voor de nieuwkomers en bij de buren couscous eten. Je zou erom kunnen lachen, maar het is bloedserieus. De motie van de FNP werd door negen van de elf fracties aangenomen! 

Alleen om dit allemaal live mee te beleven, maakt een raadslidmaatschap een bijzonder avontuur. Ik ga over drie jaar misschien nog wel voor nog een termijn.

Niet alleen bij ons ligt de humor in de raadszaal. In Harlingen, de enige stad die overeind bleef in de gemeentelijke herindeling omdat Ouwe Seunen sowieso niet integreren, kreeg burgemeester Ina Sjerps de lachers op haar hand. Zij wil een nieuwe ambtsketting omdat de huidige niet fijn zit en prikt. Kosten: 12.000 euro. Heeft de zilversmid ook weer wat werk, zo moet je het zien, dan blijf je positief.

Kosten maken is een sport in gemeenten, merk ik. In De Fryske Marren is een gedragsprotocol opgesteld. Iedereen was voor, ik was weer eens tegen. Het protocol is een open deur en totaal niet aan de orde want ieder raadslid moet bij de installatie de eed afleggen of de belofte doen. Elk normaal opgevoed mens weet hoe het hoort. Over omgangsvormen gesproken: daar valt nog wel wat over te zeggen. Om de haverklap wordt in de raadszaal misbaar gemaakt of geginnegapt. Niet netjes. Ik mocht er van ChristenUnie-collega Sytze Holtrop niks van zeggen want ik was niet aanwezig op de avonden dat we over de inhoud mochten meepraten, maar ik volsta met mijn belofte. Toen ik mijn motivering gaf en zei dat ik mij niet gebonden voel aan het arbitraire protocol, zei de burgemeester dat ik dan de wet overtreed! Het moet niet gekker worden.

Oh ja, de kosten van dit epistel van een paar A-viertjes, dat je zo van internet kunt plukken: 60.000 euro. Maar dan is het ook door Berenschot geschreven. Ik had het graag voor duizend euro gedaan.

Tot slot nog even de mast die McDonald’s Joure graag wil. Er staat eentje van 16 meter en de aanvraag twee jaar geleden was eentje van 30 meter. Overal in Nederland staan langs de snelwegen McDonald’s-masten van die lengte. Echter, door ex-raadslid en jurist Henk Alderse Baas (CDA), hij woont aan de overkant, werd de aanvraag afgewezen, terwijl McDonald’s meegewerkt en meebetaald had aan de reconstructie van het knooppunt (parkeerterrein, station, rotonde). Alderse Baas noemde McDonald’s een ‘hamburgertent die een gevaar voor de volksgezondheid vormt’. En dan heb je het over een supersociale werkgever die jeugd en allochtonen een kans geeft. Ronald Zuiderveld van McDonald’s Joure/Lemmer spande een rechtszaak aan en u raadt het al: die verloor de gemeente. De rechtbank in Groningen oordeelde dat de raad een onrechtmatig besluit had genomen. De grote meerderheid van tegenstemmers staat in hun hemd. Dat het twee jaar lang nutteloos procederen weer tijd en geld heeft gekost, daar hoor je niemand over.

Als we maar pootjes geven en ons aan het protocol houden.   

De werkelijkheid gaat de fantasie vaak te boven. Neem Terschelling. Wie het script zou schrijven van de politieke troubles daar, zou voor fantast worden uitgemaakt. Maar het is allemaal echt gebeurd: een burgemeester (Caroline van de Pol) die wordt weggewerkt door partijen die in het college zitten (VVD – Jeltje Hoekstra – en Plaatselijk Belang – Gea van Essen). Laatstgenoemde partij had ook Persoonlijk Belang kunnen heten. 

De arme Van de Pol raakte helemaal verstrikt in de intriges. Gelukkig voor haar streken de overige raadsfracties met de hand over hun hart. Van hen mag de VVD-burgemeester blijven. Daardoor is een hilarische tegenstelling ontstaan tussen coalitie en oppositie. 

Met smurrie gooien deden ze ook. Wie het met wie had gedaan. Dat is trouwens een vakantiespelletje dat op het feesteiland al heel lang wordt gespeeld. 

Wat misschien ook meetelt is dat Terschelling als enige gemeente in Nederland een volledig vrouwelijk college heeft, inclusief de gemeentesecretaris. Dan leidt een roddel gauw tot heibel. Vrouwelijke bestuurders staan zich er graag op voor dat ze empathisch zijn en emotie in de politiek brengen. Ik weet niet of dat nou zo’n goede eigenschap is in de politiek. Een beetje nuchter besturen met realiteitszin lijkt me beter, maar is wel saai. Dan liever kakelende kippen in het hok. Heerlijk.

Van de Pol moest weg maar zit er nog. Met dank aan Arno Brok. De commissaris laakte en kraakte het gedoe. Zijn rapport was vernietigend: wethouders gaan helemaal niet over burgemeesters, schreef hij. Zij bepalen het lot niet van een burgemeester, hebben daar geen enkele bevoegdheid in.

‘De burgemeester is geen uitzendkracht,’ stond te lezen. Niet eerder was de zo aimabele commissaris zó laatdunkend en zo hard in zijn oordeel.

Hoe nu verder?

Een oplossing lijkt mij het parachuteren van een haan tussen al die hennen. Moet dat een strenge haan zijn? Of juist een zachtmoedige empathische haan, of een knappe haan bij wie de hennetjes in het gevlei willen komen? Zodat ze ’s avonds rustig op stok gaan en de volgende ochtend meer bezig zijn met pronkzucht dan met carrière maken. 

Want dat laatste maakt vrouwen niet echt gelukkig, zo lijkt het wel. Ze willen de levens van mannen leiden en vergeten daardoor nog wel eens dat ze vrouw zijn, en in principe alle macht hebben. Ik kan dat weten want ik ben een man en al mijn vrienden ook. Altijd trappen we weer in de valletjes van vrouwen en vol zelfspot vinden we het nog leuk ook. Mannen zijn minder hanig dan verondersteld, dames.

De karakters van de hennen zouden in de gemeentelijke profielschets moeten komen van de man die op het eiland dat een bananenrepubliekje lijkt, orde op zaken moet stellen. Laten we voorbijgaan aan alle moderne mores van vandaag de dag. Ga positief discrimineren en zoek een man voor Terschelling. De raad moet maar aan het gewenste profiel werken en al tinderend door bestuurlijk Friesland grasduinen. 

Wellicht kan nog een voorkeur worden uitgesproken over de seksuele geaardheid van de haan. Een representant van de herenliefde kan heilzaam werken op vrouwen, die dikwijls goed kunnen opschieten met een gayvriend en met zo’n relatie graag koketteren. Onze commissaris kan daar mogelijk een gids in zijn…

Een grote vijver waaruit gevist kan worden zijn de boeren, die boventallig worden. Zij die uitgekocht zijn en door de geld verkwistende overheid miljonair zijn geworden, kunnen op Terschelling van hun welverdiende rust genieten en kippenboer worden. Hij is het immers gewend op eieren te moeten lopen met een stikstofminister (ook een vrouw, sic) die niet van wijken wil weten. Aan voedselwinning heeft ze lak en van natuurherstel heeft ze geen kaas gegeten. In ons kleine, volle land met louter cultuurnatuur kun je flora en fauna niet op zijn beloop laten. Die moet je beheren want anders verdringt de ene soort de andere. Alleen de mens aan het hoofd van de ecologische- en voedselketen kan wikken en beschikken, en dient haar verantwoordelijkheid te nemen.

Dus Terschelling: gemeente zoekt boer.

Minder vlees eten, ik vind het geen straf, ben er al mijn hele leven mee bezig. Fijne groenten en kruiden geven voor mij de meeste smaak aan een maaltijd. Het gezegde vlees noch vis, waarvan je de betekenis kunt omschrijven als ‘vaag’, jargon van de jeugd van tegenwoordig, heeft voor mij een andere lading.

Maar van die anti-vleesmaffia word ik niet goed. Vlees is hartstikke lekker en hartstikke gezond. De schoolgaande jeugd wordt echter door het lerarenvolk opgevoed met de veronderstelling dat vlees eten dierenleed is en milieu-onverantwoord. Men weet helaas niet beter.

In de politiek hoor je soortgelijke geluiden. In Noord-Holland is het al zover dat reclame voor zuivel en vlees in bushokjes verboden is. De betutteling ten top. Jongeren groeien met deze alarmeringen op en overwegen op de Partij voor de Dieren te stemmen. Minder vlees eten is toch goed? Ja, zeg ik dan, dat is heel legitiem. Maar, voeg ik eraan toe, als de Partij voor de Dieren het voor het zeggen heeft komt er helemaal geen vlees meer op het bord. Die partij is zo radicaal dat men vleesconsumptie gaat verbieden. Dus als je vlees je lief is, weet dan wat te doen in het stemhokje, waar gelukkig (nog) geen posters hangen met anti-melk en -vleesleuzen.  

En hoewel vegetarisch hip en trendy is, een restaurant zonder vlees en vis is als voetbal zonder bal: geen bal aan. Zeker in de specialiteitenrestaurants van Fryslân Culinair eet ik topgerechten met vlees en vis. Men weet waar het vandaan komt, waar de dieren hebben gegraasd en gezwommen, hoe ze zijn geslacht en bewerkt. Voeding boordevol smaak, mineralen en bouwstoffen. Ik laat me niks wijsmaken.

Albert van Keimpema    

Je hoeft tegenwoordig de krant maar open te slaan, social media te openen, of je leest wel iets over de chatbot. De chatbot is een geautomatiseerd computerprogramma om interactief te communiceren via een chatinterface. Het maakt gebruik van kunstmatige intelligentie en taalverwerkingstechnologieën om menselijke gesprekken na te bootsen en de gebruiker te helpen bij het vinden van de informatie die hij of zij nodig heeft. Chatbots worden steeds vaker ingezet in verschillende sectoren, waaronder klantenservice, e-commerce, gezondheidszorg en financiën. Met de ontwikkeling van geavanceerde machine learning-algoritmen, zoals GPT-3, worden chatbots steeds slimmer en kunnen ze complexe taken uitvoeren, zoals het beantwoorden van juridische of fiscale vragen.

Laten we eens kijken wat hij zoal op het fiscale vlak kan, maar eerst nog de vraag wat hij, de chatbot, vindt van de samenwerking met een fiscalist/natuurlijk persoon. Hierover meldt hij het volgende:

‘De samenwerking tussen een chatbot en een fiscalist kan erg waardevol zijn voor bedrijven en particulieren die behoefte hebben aan fiscaal advies. Hij kan in eerste instantie de vragen en problemen van de gebruikers opvangen en deze beantwoorden op basis van vooraf geprogrammeerde regels en algoritmen. Dit kan snel en efficiënt gebeuren, zonder dat er direct een menselijke tussenkomst nodig is.

Echter, in sommige gevallen zijn de vragen complexer en is er meer diepgaande kennis nodig om tot een passend antwoord te komen. Dit is waar de fiscalist om de hoek komt kijken. Een chatbot  kan de vraag doorsturen naar de fiscalist, die vervolgens het antwoord kan verifiëren of zelfs een maatwerk advies kan geven.

Het is echter wel belangrijk om op te merken dat een chatbot enkel als ondersteuning van een fiscalist kan dienen. De chatbot is geprogrammeerd op basis van bestaande regels en wetten, maar deze veranderen vaak. Daarom is het van belang dat de fiscalist regelmatig de informatie en algoritmen van de chatbot up-to-date houdt en waar nodig aanpast.

Ook kan de chatbot niet de menselijke touch vervangen. Fiscale kwesties kunnen emotioneel of complex zijn en soms is er behoefte aan een persoonlijk gesprek met een deskundige om deze kwesties te bespreken. Daarom is het belangrijk dat de chatbot als aanvulling op de fiscale dienstverlening wordt gezien en niet als vervanging van persoonlijk contact.

Kortom, de samenwerking tussen een chatbot en een fiscalist kan veel voordelen bieden voor bedrijven en particulieren die behoefte hebben aan snel en efficiënt fiscaal advies. Door het combineren van de kracht van technologie en menselijke deskundigheid kan er een optimaal resultaat worden behaald.’

Tot zover de chatbot.

Een antwoord waar we nog alle kanten mee op kunnen. Nu meer concreet. Stel, we hebben een ondernemer die op niet al te lange termijn voornemens is om zijn bedrijf over te dragen aan een van de drie kinderen. Dit kan met toepassing van de bedrijfsopvolgingsregeling op een fiscaal aantrekkelijke manier geschonken worden. De overige kinderen moeten niet uit het oog verloren raken. Het niet-ondernemingsvermogen gaat uiteindelijk naar hun. Eens kijken wat de chatbot daarover kan vertellen:

‘Als u de onderneming wilt overdragen aan één van uw kinderen, dan kunt u inderdaad gebruik maken van de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR). Hiermee kunt u de overdracht van de onderneming fiscaal voordelig regelen en zo de lasten voor uw kinderen verlichten.

De BOR zorgt ervoor dat de waarde van de onderneming tot een bepaald bedrag (in 2023 is dat € 1.100.000) is vrijgesteld van schenk- of erfbelasting. Over het meerdere moet wel belasting worden betaald, maar dit kan onder voorwaarden in tien jaar worden betaald en er geldt een lager tarief.

In uw situatie is de onderneming € 2.500.000 waard en valt dus gedeeltelijk binnen de BOR. Het deel dat niet binnen de BOR valt, € 1.400.000, wordt belast met schenkbelasting. Hierbij geldt een tarief van 20% tot € 126.723, 25% over het bedrag daarboven tot € 1.142.328 en 40% over het meerdere daarboven.

Het bedrag aan schenkbelasting dat het kind dat de onderneming overneemt moet betalen is afhankelijk van de waarde van het deel van de onderneming dat niet onder de BOR valt, in dit geval €1.400.000. Bij een tarief van 25% is de schenkbelasting dan €350.000.

De andere twee kinderen hebben recht op een gelijk deel van uw vermogen, dus € 1.166.666 elk. Dit valt ruim binnen de vrijstelling van € 131.477 per kind (in 2023), dus zij hoeven geen schenkbelasting te betalen.

Het is dus mogelijk om met gebruikmaking van de BOR de overdracht van uw vermogen zo gunstig mogelijk te regelen. Uw kind dat de onderneming overneemt betaalt weliswaar schenkbelasting over het niet-vrijgestelde deel van de onderneming, maar dit bedrag kan door de BOR worden verlaagd en in tien jaar worden betaald. De andere kinderen zijn vrijgesteld van schenkbelasting omdat hun erfdeel binnen de vrijstelling valt. Zo kunnen uw kinderen toch gelijk behandeld worden in de verdeling van uw vermogen.

Het is raadzaam om voor de overdracht van de onderneming en het vermogen in zijn geheel contact op te nemen met een fiscaal adviseur om alle fiscale en juridische aspecten in kaart te brengen en te optimaliseren.’ 

Nu is er geen plaats om in deze column alle missers in bovenstaand advies uitgebreid te behandelen. Kortgezegd, er klopt geen hout van. Hij slaat de plank volledig mis. Zijn belangrijkste boodschap is de laatste alinea: Neem contact op en raadpleeg een fiscaal adviseur. Desondanks is het een ontwikkeling die niet stilstaat, zich in sneltreinvaart of nog sneller ontwikkelt, en in de dienstensector tot grote verandering zal leiden. Eén punt wat de chatbot echter niet kan overnemen is een waardevol gesprek, face to face, met een echt persoon en een vers bakje koffie. En zo blijven we, ook min de toekomst, als adviseur altijd voor u klaar staan.

Van der Veen & Kromhout

Jules Wilming

Er is iets vreemds aan de hand in Nederland. Geen mens is aan de arbeid te krijgen, zo lijkt het. Niemand die nog veertig uur in de week werkt in onze verzadigd geraakte samenleving. Van het grote leger parttimers werken de meesten liever thuis dan naar de zaak te gaan. Ik snap het niet, ik verbaas me. De mentaliteit is erg veranderd. Waar is de werklust van het naoorlogse herrijzend Nederland gebleven? Toen is de basis gelegd voor onze welvaartsstaat. Mooi dat we daar nu van kunnen genieten, maar als ons eens zo hoge arbeidsethos verdwijnt, kunnen we die welvaart niet op niveau houden. Wij zijn verwend. Ik maak me zorgen. Zo komt Nederland niet verder. Begrijp me goed, ik weet dat economische groei niet de meest belangrijke voorwaarde is voor een gelukkig leven, maar ik denk dat we onderschatten wat welvaart ons gebracht heeft en wat we gaan missen. 

Niet alleen in werken verdwijnt de motivatie. Ik mis ook de gedrevenheid om te studeren, een opleiding af te ronden, een inspanning te leveren, te investeren in jezelf. In alle sectoren schreeuwen werkgevers om mensen. Advocaten- en accountantskantoren luiden de alarmklok: ze zijn zwaar onderbezet. Oorzaak: veel jongeren duurt het te lang om vijf jaar in de boeken te zitten. Het moet tegenwoordig allemaal snel, iets leren doet men bij voorkeur via YouTube. Zijn wij gek geworden? Ons land wordt, als we niet oppassen, minder competitief. We lopen het risico de concurrentieslag met regio’s met meer dynamiek, zoals Zuidoost-Azië, te verliezen.

Willen wij de economie op gang houden en de welvaartsstaat intact houden, dan moeten we groeien. 

Om te groeien is een land van twee zaken afhankelijk: 1) de beroepsbevolking, 2) de arbeidsproductiviteit. Het eerste punt kun je stimuleren door meer en langer te werken. Natuurlijk kan de beroepsbevolking groeien als we nieuwkomers toelaat en het arbeidspotentieel daarvan benutten, maar ongebreidelde immigratie pakt slecht uit voor maatschappij en economie. Wat betreft de arbeidsproductiviteit kan artificial intelligence (a.i.) – kunstmatige intelligentie – de redding zijn door slimmer en efficiënter te werken. Dat hebben we bijvoorbeeld gezien toen de computer zijn intrede deed en later weer toen de digitalisering bepalend werd in ons ondernemen. Technologische ontwikkelingen geven altijd een boost aan arbeidsproductiviteit en economie. Ik vestig daar m’n hoop op.

A.i. zou weleens zo’n nieuwe aanjager kunnen worden, hoewel ik de gevaren van het vervagen van onderscheid, het uitschakelen van de mens, het verdwijnen van beroepen en subtiele, nauwelijks op te merken manipulatie niet bagatelliseer.

Een voorbeeld van a.i. is ChatGTP. Dat is een chatbot op basis van een algoritmenprogramma waarmee je teksten kunt produceren. Het opstellen van een arbeidscontract kan daarmee zo gepiept zijn. Een jurist kan die gewonnen tijd aan iets anders besteden, dus productiever zijn.

Maar dan nog blijft het hoofdprobleem bestaan en dat is onze groeiende inactiviteit.

Wat is hiervan de relatie tot de aandelenmarkten, zult u zich wellicht afvragen. Wel, beleggers houden van groei of groeipotentie. Een bedrijf dat stilstaat is in principe niet levensvatbaar. 

Natuurlijk zijn er buitenlandse aandelen een optie en onze gespreide portefeuilles worden die ook opgenomen. Dat laat onverlet dat wij ons land sterk en weerbaar moeten houden.     

     Een zwarte mag je geen neger noemen, een vrouw is een menstruerend mens geworden, de slaaf van vroeger een slaafgemaakte. Dik mag niet dik meer heten, vet is een chemische formule. 

      De terreur van Stalin was niet te vergelijken met die van Hitler, want dan ontken je de Holocaust. Alle verkiezingen die Biden wint, worden gestolen door stemmachines.

       We sluiten ouderen op in tehuizen om een ziekte te keren. Wie hen als verzorger helpt en longcovidoploopt, krijgt geen stuiver extra. Applaus moet genoeg zijn. 

Provinciebestuurders beloven tienduizenden woningen om een Lelylijn aangelegd te krijgen, maar gemeenten werken daar niet aan mee. Want officieel weten die van niks.

Als je de pech hebt boven een Gronings gasveld te wonen, naast Tatasteel of onder een aanvliegroute van de KLM, heb je nog minder rechten dan de vakantieganger die een te goedkope vlucht heeft geboekt. 

Onze premier fietst met een ontslagaanvraag naar de koning omdat zijn oude Saab het even niet doet en een fietstochtje voor de camera’s beter oogt. Willem Alexander en Máxima hebben het te druk met snelle bootjes en een Griekse villa om zich echt zorgen over vergeten groepen te maken. Dat is hun taak ook niet. 

Totdat ze voor een feestje Rotterdam bezoeken, in een seizoen dat Feijenoord eindelijk bovenaan staat en de koning per Podcast heeft laten weten dat hij Ajax support. Dat zal na een Europees avontuur ook de beker aan PSV verliezen.

       In deze meimaand ontkom je niet aan de waarde van vrijheid, zeker niet als vader van een universiteitsdocent die moet letten op wat hij zegt. Ontslag ligt overal op de loer, vraag Ron Jans van fc Twente maar. 

        Vroeger mocht niemand met een trekker op de snelweg komen. Tegenwoordig is dat geen enkel probleem, als de boeren maar boos genoeg zijn, de politie onderbemand en de bestbetaalde Nederlanders toch van huis uit werken.

Boeken van Roald Dahl en G.K. Rowling worden in opdracht van de uitgever bijgewerkt omdat ze niet woke genoeg geschreven zijn. De Whiskyschuur bij Scharnegoutum is dit jaar op 4 januari afgebrand. Vroeger vingen de Bouma’s daar onderduikers op. Sommigen overleefden de dorst in hun schuilplaats niet. Ook Gerard Reeskamp kwam er geregeld. 

Daar recht tegenover stond in het land de boerderij van Michiel de Jong, waar zich onder de mesthoop het hoofdkwartier van het verzet in de Friese Zuidwesthoek bevond. 

         De Sneker bloednacht, een doodgeschoten NSB’er, eenzijdige stukjes op Wikipedia: ach, wat een verhalen. De meeste zijn waar, sommige gekleurd.

De strijd tegen de Duitse bezetter was Friese verzetslieden toen meer waard dan de leiders van Rusland, China, India en de Republikeinse Partij in de Verenigde Staten nu begrijpen. Meer dan men in Pakistan aanneemt, Soedan, Jemen, enzovoort, enzovoort. 

        Vrijheid is een schaars goed. Wij kunnen er niet goed genoeg op passen. Want voor we het weten behoren we tot de negentig procent van de wereldbevolking voor wie het een abstractie is, net zo veel waard als postzegels die ooit een miljoen kostten.       

In de media verschijnen in tijden met geopolitieke spanningen steeds vaker artikelen over vormen van digitale spionage door buitenlandse partijen in ons kikkerlandje. Recente voorbeelden zijn de gemeentebesturen die het Chinese TikTok om die reden in de ban doen, of de Rijksoverheid die voor het 5G netwerk niet wil dat KPN met het Chinese Huawei in zee gaat.  

De metafoor dat wij de zaakjes goed voor elkaar hebben, en dat verre landen ons belagen, doet het natuurlijk altijd goed. Maar is Nederland zelf het braafste digitale jongetje van de klas?

In de Telegraaf publiceerde Marianne Zwagerman onlangs een artikel waarin ze stelt dan onze wantrouwende overheid haar eigen burgers bespioneert. Zeker als de wet Cyberoperaties wordt aangenomen, mogen al onze onschuldige Google, Whatsapp of mailbewegingen zonder aanleiding door de diensten worden afgetapt. Militaire diensten dringen aan, onder druk van de situatie rondom Rusland en China, om de zgn. Sleepwet in te voeren. In 2018 stemden de burgers van ons land bij een referendum daar nog in meerderheid tegen.

Rondom de Corona-pandemie werden door de dienst die is opgericht voor terrorismebestrijding (NCTV) enkele Tweede Kamerleden en talloze kritische burgers gevolgd. Later is via WOB-verzoeken komen vast te staan dat onze overheid met deze dienst heeft toegewerkt naar een situatie waarin ze via zgn. “mass-surveillance” en het koppelen van al onze gegevens die via auto’s, telefoon, belastingdienst, computers en data beschikbaar zijn, de bevolking zou kunnen controleren.

Als boeren hebben we zo onze ervaringen met een overheid die altijd meekijkt. Elk dier heeft een unieke code in het oor, en toen er veel tweelingen in de data zaten, was er bij LNV ook een geboorte; de kalverfraude! Later moest de Staatssecretaris alles terugnemen, en had er blijkbaar toch iets in de lucht gezeten… Dit voorjaar zitten we in de situatie dat het Ministerie van elke vierkante meter die ze vanuit de satelliet kan zien, wel even zal zeggen welk gewas de boer er verbouwt en hoe we daar via een soort van ambtelijke kalenderlandbouw mee om moeten gaan. De overheid en al die dure bureaus hebben ondertussen meer kritische mee-gluurders in dienst (die denken er verstand van te hebben en die we samen mogen betalen), dan het aantal boeren en hun echte werkers op het land.

Ook voor lokale overheden is Big Brother altijd gemakkelijk dichtbij. Veel gemeenten en waterschappen gebruiken Geo Sensus-achtige kaarttoepassingen, waarmee ze “de unieke mogelijkheid hebben om geautomatiseerd veranderingen tussen verschillende tijdstippen te signaleren”. Uw schutting wordt op het gemeentehuis al zichtbaar, als u de materialen nog maar net op de oprit heeft gelegd. 

Met al die nieuwe speeltjes in de snoepwinkel is de Controlerende Overheid nog maar net begonnen. Met Big Data, Artificial Intelligence (A.i.), ChatGTP, drones en Maps van Geo Sensus kijkt ze ondertussen leuk mee, ook als er wel een dak boven uw bedrijf, kantoor of huis zit. Net als bij de toeslagenaffaire en de kalverfraude, kijken ze dwars door je heen en denken ze alles te weten. 

Zijn politiek-bestuurders zich bewust van de aanslag op de privacy van burgers en bedrijven? Willen wij een overheid die vanuit wantrouwen haar eigen burgers in de gaten houdt? Moet jij je eigen overheid vrezen met de sporen die je achterlaat op internet? 

Heksenjacht ligt op de loer. 

‘Rendement’, schreeuwen over het algemeen alle aandeelhouders. Daar draait het om: als aandeelhouder wil je simpelweg dat er geld wordt verdiend, zodat je zoveel mogelijk genereert uit je belegging. Lekker gemakkelijk. Inmiddels kom je daar (gelukkig) niet meer mee weg. Voor nieuwe generaties worden ‘hogere doelen’ van belang en wordt het steeds minder geaccepteerd om alleen winst als belangrijkste doelstelling te definiëren. Zij vragen om ‘purpose’ en wat zij eisen, dat gaat bedrijven laten bewegen.

Een goede balans vinden tussen het rendement dat nodig is om het bedrijf gezond te houden en de organisatie die bijdraagt aan een diepere behoefte en hoger doel. Bedrijven die dat weten te bewerkstelligen, zijn de winnaars van morgen. De (finale) consument en de werknemer bepalen uiteindelijk de koers van de bedrijven. Het hebben van een duidelijke purpose is marketingtechnisch natuurlijk een stevig argument, maar het gaat veel verder dan de inzet van een handig marketingtool. 

Purpose gaat over het hebben van een dieper gevoel van betekenis en richting voor het bedrijf. Het omvat de manier waarop een bedrijf werkt, de producten die het maakt en de rol die het speelt in de samenleving. Een duidelijke purpose zorgt voor een authentieke verbinding tussen het bedrijf en de klanten, werknemers en stakeholders, wat weer kan leiden tot een positieve impact voor de hele samenleving.

Zo zou je de droom van je organisatie moeten formuleren. En dan iedere dag een beetje dichter bij de waarheid komen. Dat lukt alleen als de directie dit oprecht uitstraalt en hier iedere dag naar handelt. De grote bedrijven zijn allemaal al jaren aan het stoeien met deze uitdaging. Het MKB hobbelt daar wat achteraan en laat ook veel prachtige voorbeelden zien. De traditionele kleinere bedrijven hebben over het algemeen de meeste moeite met deze verandering en zijn daar ook niet meer toe in staat in veel gevallen. Omdat ze niet kunnen en willen, hoor je kreten als ‘moderne flauwekul’.

Natuurlijk is het voor de marketing van je bedrijf ook handig, als je deze zaken voor elkaar hebt. Je waarde, missie en beloften aan de samenleving moet je vooral laten zien en vertellen. Dat is een steeds belangrijker verkoopargument.

Als een bedrijf staat voor een hoger doel dan alleen omzet en marge, maakt dat daarnaast de werknemers gelukkiger in het bedrijf. En dat is nogal een belangrijk gegeven. Het wereldwijde percentage van werknemers dat aangeeft gelukkig te zijn in het werk is slechts 40 procent, zo blijkt uit onderzoek van Great Place to Work. Het belangrijkste deel van de huidige nieuwkomers op de arbeidsmarkt wil iedere dag energie krijgen van het werk wat ze doen. Fulltime werken is voor deze groep tegenwoordig 32 uur en daar kun je wat van vinden. Dat ze bij de organisaties waar ze werken een gezonde ‘purpose’ afdwingen is alleen maar een prachtige ontwikkeling.

In april was de jaarlijkse uitreiking van Michelinsterren in het DeLaMar Theater. Hét moment waarop de culinaire wereld haar adem inhoudt om te zien wie dit jaar beloond wordt met een felbegeerde ster. Friesland kreeg er dit jaar een sterrenrestaurant bij. Toch is het gek dat een bandenfabrikant restaurants beoordeelt. Of toch niet?

Om daar een antwoord op te geven moeten we terug naar het einde van de 19e eeuw. De Franse broers André en Edouard Michelin richtten een bandenfabriek op. In de beginjaren maakten ze fietsbanden, maar ze zagen al snel grote kansen in de opkomst van de automobiel. Ze konden goede banden maken, en zochten een manier om bekender te worden én vaker gekozen te worden.  

De broers begrepen dat ze daarvoor verder moesten kijken dan rubber. Ze zagen in dat Michelin niet banden verkocht, maar een comfortabele wijze om van A naar B te komen. Zonder lekke banden. Die positionering gaf hen richting en zo ontstond het idee voor de Guide Michelin. 

De eerste editie van de Guide Michelin verscheen in 1900 en was, net als hun banden, een manier om chauffeurs comfortabel van A naar B te helpen. De gids bevatte gedetailleerde kaarten om de route te plannen en informatie over garages, hotels en andere tips voor onderweg. Bijvoorbeeld waar je het beste kon stoppen voor de lunch of het diner. 

Ze lieten van de eerste editie in 1900 meteen 35.000 exemplaren drukken, ook al waren er nog maar 3000 automobielen in heel Frankrijk. Want, als de (gratis!) gids mensen zou inspireren ook een automobiel aan te schaffen, betekende dat meer auto’s op de weg. En hoe meer auto’s er kwamen, hoe meer vraag er naar banden zou komen. 

Die automobilisten zouden het merk Michelin kennen van de gratis gidsen die hen zo goed hadden geholpen tijdens hun ritten. Dat zou leiden tot een voorkeur voor banden van Michelin, was de logische gedachte. Die gedachte werd waarheid. Want nu, bijna 125 jaar later, is Michelin één van ’s werelds grootste bandenmerken. Een knap staaltje marketing.

De Guide Michelin is uitgegroeid tot de meest prestigieuze gids voor de restaurantindustrie. Vanaf 1926 classificeerden ze de restaurants met sterren: één ster voor een zeer goede keuken, twee voor een uitstekende keuken die het omrijden waard is, en drie sterren voor een uitzonderlijke keuken die een reis op zich waard is. Het verkrijgen van een ster is voor veel chefs en restauranteigenaren een mijlpaal in hun carrière en een erkenning voor hun creativiteit en harde werk. De Michelinsterren zijn een merk an sich geworden. Een merk dat zo sterk is dat het evengoed op zichzelf zou kunnen staan. 

Of de Guide Michelin nog even goed in de positionering van Michelin als partner in mobiliteit past, valt te bezien. Wel is zeker dat de sterren de status van Michelin als A-merk bevestigen. Bovendien zorgt de uitreiking jaarlijks voor veel free publicity, waarbij de merknaam zelfs de journaals haalt.

Ik schrijf deze column in ons Volkswagen camperbusje tijdens een roadtrip met mijn gezin. We reizen door het noorden van Spanje, een voor ons onbekend gebied. Wat we bezoeken bepaalt niet een gids, maar ChatGPT (tip!). Hoe we van bezienswaardigheid naar bezienswaardigheid rijden stippelen we uit met een routekaart. Van Michelin inderdaad. Die zijn gedetailleerd en laten zien wat de mooiste wegen zijn. Dat telt namelijk tijdens een roadtrip meer dan de kortste of snelste route. Helpt Michelin ons toch weer om zo prettig mogelijk van A naar B te komen. 

Op vier banden van Bridgestone. Sorry Michelin. 

Onze overheidsbegroting piept en kraakt. Het kabinet spreekt in haar voorjaarsnota van ‘forse tegenvallers’.  Militaire steun aan Oekraïne, stijgende rente op de kapitaalmarkt, compensatie voor de Groningers, de grote asielstroom en het nog te betalen compensatie voor het energie prijsplafond. En dan hebben we het nog niet over het stikstoffonds en het pakket klimaatmaatregelen van Minister Jetten. Het begrotingstekort gaat de komende jaren naar de maximaal toegestane 3% van het Bruto Binnenlands Product (BBP). Na deze kabinetsperiode gaat het tekort, zelfs zonder extra tegenvallers, naar 3,7% van het BBP. Dat betekent dat een volgend kabinet, ervan uitgaande dat de verkiezingen in maart 2025 zijn, direct moet bezuinigen om binnen de Europese normen te blijven. Werd deze begrotingsnorm de laatste jaren nog geholpen door een forse groei van het BBP en de torenhoge inflatie nu lijkt dat meevallende noemereffect verdwenen. Over het eerste kwartaal van dit jaar ontsnapte de eurozone met een economische groei van 0,1% nipt aan een recessie na een krimp van 0,1% over het vierde kwartaal van 2022. Het effect van de gestegen rente zal in de loop van dit jaar steeds duidelijker worden en haar sporen nalaten op de economische groei. Gegeven het feit dat de kerninflatie nog immer niet onder controle is zal ook de ECB moeten doorgaan met het doorvoeren van verdere renteverhogingen. Het Internationale Monetaire Fonds (IMF) adviseert de centrale Banken zelfs daarmee door te gaan tot medio 2024. Mocht de ECB daar gehoor aan geven dan is een stagnerende economische groei de komende jaren een feit.  

De tijd van gratis geld is voorbij en dat is erg wennen voor de Haagse politici, die gewoon waren ieder ongemak direct met een financieel infuus te lenigen. Vooral voor de D66-politici, die ondanks een vernietigende provinciale verkiezingsnederlaag, krampachtig blijven vasthouden aan eerder gemaakte afspraken over ongebreideld spenderen.  In haar kielzog volgt Rutte, met zijn VVD, gedwee. Zijn gevleugelde uitspraak: ‘Wij weten als overheid ontzettend weinig van geld verdienen, alleen heel veel van uitgeven’, spreekt boekdelen. Twee D66-bewindslieden, Vrijbrief (what is in a name) en Jetten, stellen samen 42 miljard euro ter beschikking om af te rekenen met het fossiele tijdperk. Ruim 28 miljard euro voor 120 klimaatmaatregelen. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft een scan uitgevoerd op de voorgenomen maatregelen.  Slechts 12 van de 82 onderzochte maatregelen zijn op voorhand effectief, 23 niet plausibel, 23 zijn niet te valideren en 24 hebben geen zelfstandig effect. Ergo, we zien wel. Een voortzetting van de gedragslijn van de kabinetten onder leiding van Rutte.

Daarnaast gaat er nog een kleine 12 miljard euro naar de te verwachten extra opvang asielzoekers en extra rentelasten over onze staatsschuld. Ik becijferde de stijging van de rentelasten vorig jaar in één van mijn columns al op 6 tot 7 miljard euro per jaar. Niet echt een verrassing dus. Volgens Den Haag is het extra belasten van vermogenden de enige oplossing voor dit alles. Electoraal klinkt dat goed maar gaat zeker niet de miljarden opbrengen die we nodig hebben de komende jaren. Het wordt tijd dat Kaag en Rutte het eerlijke verhaal daarover gaan vertellen. Ik ga ervan uit dat dit kabinet uiteindelijk ons pensioen en onze huizen extra gaat belasten. Ouderen, waaronder ikzelf, zullen worden “gestraft” omdat zij een pensioen hebben opgebouwd en de hypotheek op hum eigen woning hebben afgelost. Eerlijker vind ik het om het teveel aan uitgaven te financieren uit een vermindering van andere overheidsuitgaven. Immers, alleen dan wordenpolitici gedwongen keuzes te maken.

Dus niet Kaagschaven, koers wijzigen (= niets doen), vermogenden extra belasten maar gewoon ouderwets de tering naar de nering zetten Rutte IV!

Stijgers

Jan Ploeg en Jouke van der Zee

Voormalig gedeputeerde Jan Ploeg (CDA) en oud-statenlid Jouke van der Zee (PvdA) doen al jaren een beroep op de provincie Fryslân om het aandeel van 15 procent in Windpark Fryslân van de hand te doen. Ze vinden dat een overheid geen aandeelhouder kan zijn in een private onderneming van twee families (De Groot en Meulendijks). Dat botst volgens de twee met de rol van de provincie als vergunningverlener, toezichthouder en handhaver. Gelijk hebben ze. Daar komt bij dat de provincie niet zuiver en transparant kan opereren in zo’n bedrijf. Renderend is het overigens wel en dat is volgens Ploeg en Van der Zee de reden dat de provincie de NUON-miljoenen bij de verkoop van het provinciaal elektriciteitsbedrijf niet tegen een lage rente bij De Nederlandsche Bank wilde stallen, zoals verzocht door de rijksoverheid, en dat de provincie daarom niet van haar aandeel af wil.

Betonondernemer Henk Dam

Henk Dam van Dam Beton in Akkrum gebruikte zijn boerenverstand waar Rijkswaterstaat, volgens insiders een manege zonder paarden, dat node ontbreekt. In plaats van zandzakken in de tunnel van de A7 bedacht hij dat betonblokken veel effectiever zijn. Ze wegen zwaarder en nemen minder ruimte in beslag. Daardoor werd het mogelijk de tunnel met versmalde rijstroken open te houden voor het wegverkeer.

Formule I-coureur Nyck de Vries

Formule I-coureur Nyck de Vries heeft het kort geding gewonnen dat vastgoedmiljonair Jeroen Schothorsttegen hem had aangespannen. Schothorst leende De Vries in 2018 250.000 euro. Afgesproken werd een rente van drie procent en het afstaan van de helft van zijn Formule I-inkomsten tot 2022. Schothorst, de man achter McGregor en niet van onbesproken gedrag, claimde dat De Vries zijn inkomstenoverzicht aan hem diende voor te leggen. Van de lening heeft Schothorst 190.000 euro teruggekregen.

Arriva-topman Anne Hettinga

Bestuursvoorzitter Anne Hettinga van personenvervoerder Arriva gaat de concurrentie aan met Nederlandse Spoorwegen. Dat wordt hoog tijd, want de dienstverlening van NS, voor zover je daar nog van kunt spreken, is beneden alle peil. De in Sneek woonachtige Hettinga denkt beter te scoren op punctualiteit, zitplaatskans, klanttevredenheid, toegankelijkheid, reisinformatie en personeelsinzet. Meer treinen van Arriva lijkt beter voor reizigers. Maar dan zal Hettinga zijn mensen wel in toom moeten houden want de stakingsdrift van streekvervoerpersoneel is berucht. Al een half jaar is het reizen per bus een onaangename loterij.

Hoteliers Harry en Jennifer Westers

Hotelechtpaar Harry en Jennifer Westers van WestCord Hotels hebben het voormalige hoofdkantoor van Friesland Bank in Leeuwarden gekocht van Loft Vastgoed in Eindhoven. Dit bedrijf nam het grote gebouw met de alom zichtbare glazen koepel een jaar eerder over van Rabobank Vastgoed. De aankoop is een boppeslach. Westers transformeert het kantoorpand tot hotel, dat na Élevé in het WTC-complex het tweede WestCord-hotel in de stad wordt. Westers begon nog voor zijn achttiende zijn eerste hotel op Vlieland (de Wadden) dat zijn vader Emo, bakker op het eiland, voor hem aankocht. Daarna volgden met steun van de Harlinger industrieel Cees van der Schoot hotels op Ameland en Terschelling en Amsterdam. Westers baarde opzien met de aankoop van Hotel New York in Rotterdam en later met de oceaanstomer ss Rotterdam waarvoor hij € 30 miljoen neertelde. Inmiddels telt WestCord 17 hotels en bedraagt de omzet € 120 miljoen per jaar. De leiding ligt sinds 1 januari 2022 in handen van Jennifer en hun zonen Michael en Harry Jack. Harry (72) legt zich toe op nieuwbouw en renovatie.

Oranje-assistent Sipke Hulshoff

Na het echec van het WK in Qatar, waar Louis van Gaal op zijn grote bek ging, willen bondscoach Ronald Koeman en diens rechterhand broer Erwin het over een andere boeg gooien: winnen met goed voetbal. Daarbij zeggen ze Sipke Hulshoff hard nodig te hebben. Een mooi compliment voor de oud-trainer van Cambuur die nu als assistent van de beide Koemannen gaat fungeren.

Dalers

Strafrechter Marlies Spooren

Politie- en strafrechter Marlies Spooren van rechtbank Noord-Nederland vindt dat een taakstraf ‘soms erg structuur kan bieden’ in het leven van een veroordeelde. Het woord ‘soms’ valt in deze zin op. Als dat ‘soms’ het geval is, is de straf ‘meestal’ niet op zijn plaats. Een straf moet op maat en effectief zijn voor iedereen. Maar ‘soms’ is geen praktijk. Een taakstraf is altijd goed voor iedereen die de wet heeft overtreden of er een potje van heeft gemaakt. Werken met je luie donder, je nest uit, op tijd zijn, je melden bij je meerdere, je nuttige opdracht uitvoeren, de klus afmaken. Dat is fysiek en mentaal goed voor ieder mens en zeker voor delinquenten. Vanzelfsprekend is dit leerzaam en biedt zo’n straf structuur. Altijd afzwakken, op niemands tenen willen staan, politiek correct willen zijn: het is irritant. Het moet maar eens afgelopen zijn met het halfzachte gezwam van (vrouwen)rechters. Ze kunnen een voorbeeld nemen aan wijlen magistraten Theo van Gelder en Rienk Wegener Sleeswijk. Grote persoonlijkheden die streng doch rechtvaardig waren, duidelijk in hun oordeel, maar toch mild en een boodschap voor het leven meegevend. 

Burgemeester Caroline van de Pol

Stop het hok vol hennen en je weet op voorhand dat het misgaat, zoals het in het uit louter vrouwen bestaande college op Terschelling (en ook nog eens de gemeentesecretaris) waar burgemeester Caroline van de Pol van boord werd gekieperd. Maar een burgemeester die het vertrouwen van ambtenaren, raad of wethouders verliest heeft dat altijd aan zichzelf te wijten. 

Maar tot de dalers behoren evenzeer de wethouders Jeltje Hoekstra-Sikkema (VVD) en Gea van Essen(Plaatselijk Belang) van nota bene de twee coalitiepartijen. Zij maken er een hilarische soap van want de oppositiepartijen steunen Van de Pol na veel overleg wel. Volgens De Telegraaf schijnt ook Felix van Beek nog een rol te spelen vanwege een vermeende affaire met Hoekstra in het verleden en zijn relatie met Van de Pol. Smeuïge verhalen en veel gekonkel dus op het onbestuurbare Terschelling 

Landbouwminister Piet Adema

Oud-gedeputeerde Piet Adema (ChristenUnie) weet nu ook hoe het is om in dit land landbouwminister te zijn. Hij moet op eieren lopen maar trapte er een paar stuk toen bleek dat hij de Kamer niet goed had ingelicht over de Europese mestregels. Halsoverkop keerde Adema terug van de landbouwbeurs Grüne Woche in Berlijn om in Den Haag zijn excuses aan te bieden.

Weerman Gerrit Hiemstra

Weerman Gerrit Hiemstra, binnengelopen met de verkoop van zijn weerbureaus en woonachtig in Balk, dacht de weeradviseur van de Elfstedenvereniging te kunnen worden. Daar werd een stokje voor gestoken. Gelukkig maar. Deze rol gunnen aan iemand die beweert dat als gevolg van klimaatverandering er nooit meer een Elfstedentocht komt, moet je door het ijs laten zakken. Nu is weeramateur en oud-melkveehouder Jan Jonkman uit Akmarijp de man die het bestuur gaat informeren.

Uitgeluld

Juicekanaal-vlogger Yvonne Coldeweijer mag Rachel Hazes geen ‘gecremeerde kroket’ noemen. Nu mag niks meer in het land. Youp van ’t Hek zou al jaren brodeloos zijn.

Op jezelf gaan

GroenLinks, dat Amsterdam regeert en de burgemeester (Femke Halsema) heeft geleverd, wil dat ouders nadat hun kinderen uit huis gaan een andere woning zoeken om de doorstroming op de markt te bevorderen. Een even lumineus als dictatoriaal idee.

Vlees noch vis

Noord-Holland is begonnen met het verbieden van reclame voor vlees en vis. De provincie wil graag de duurzame overheid etaleren. Het is wachten op een reclameverbod op melk en zuivel. De schijf van vijf wordt er dus de schijf van drie. Los van de betutteling en de misleiding geeft de provincie geen moer om een gezonde, gebalanceerde voeding voor haar inwoners. Hypocriet is men ook nog eens een keer met Tata Steel, Schiphol, de Amsterdamse steenkolencentrale en de energie slurpende datacenters binnen de provinciegrenzen. Aan eigen vissersdorpen als Volendam en Den Oever heeft Noord-Holland daarentegen een broertje dood.

Kapitaalvlucht

Boskalis-topman Peter Berdowski zinspeelt op een vertrek uit Nederland. Dat zou alweer een multinational zijn die na o.a. Shell, Flow Traders en Unilever het hoofdkantoor elders huisvest. Aanleiding is de verplichting tot maatschappelijk ondernemen in het buitenland waardoor de concurrentiepositie van Boskalis wordt ondermijnd. Nederland plaatst zich steeds meer buiten de internationale orde terwijl maatschappelijk ondernemen binnen vrijwel elk bedrijf een usance is en bij goed ondernemerschap en rentmeesterschap hoort. 

Haatpresentatoren

De door de rijksoverheid gefinancierde publieke omroep laat het gebeuren dat talkshowpresentatoren van Op1 (Natasja Gibbs, Nadia Moussaid) de situatie in Iran op één lijn zetten met Israël. De Jodenhaat is helemaal terug en wordt aangewakkerd. Iran heeft het meest repressieve, tirannieke, afschrikwekkende en vrouwen discriminerende regime ter wereld. Als je alleen al meedoet aan een demonstratie, een statement maakt tijdens een sportevenement, of je draagt een hoofddoek verkeerd, ga je voor tientallen jaren de bak in, word je gemarteld, onthoofd of hang je aan de galg. Vergelijk dat eens met het pluriforme democratische Israël waar Arabieren in alle rust en vrijheid al sinds 1948 (kunnen) wonen en leven. Dan de ayatollahs. Zij dreigen al decennia het door hen gehate Israël met nucleaire wapens van de kaart te vegen. Alleen al contact met Joden is een doodzonde. 

Volwaardig

Nog altijd is de honorering van vrouwen en mannen soms niet gelijk in dezelfde banen en dezelfde functies. Oneerlijk, wordt betoogd door vrouwen die gelijkberechtiging nastreven. Maar als niet dezelfde prestatie wordt geleverd of hetzelfde aantal uren wordt gemaakt, is dat logisch. De onaantrekkelijke fulltimebanen worden meestal aan mannen overgelaten, stelt econoom/socioloog Frits Bosch.

Verblindend

Er vallen meer verkeersdoden. Het is namelijk gevaarlijker geworden op de wegen. Een van de factoren die daar debet aan is, is het afschuwelijk verblindende Led/xenonlicht van auto’s. Dat is wit, fel, dood licht dat bij tegenliggers leidt tot tunnelkijken en vertekend zicht. Alle nieuwe auto’s hebben Led-licht en vaak ook nog dubbele koplampen of de desoriënterende sierverlichting over de hele breedte van de auto voor (wit) en achter (rood). Noem het (overbodige) kerstboomverlichting. Als het nat is, is het door de schittering helemaal lastig autorijden. Het is onbegrijpelijk dat dit licht wordt toegestaan. In huis is het een vervelend, vermoeiend en ongezellig licht, buitenshuis is het aandachttrekkend- en misleidend. Neem dan maar dat heerlijke Franse gele dimlicht van bijvoorbeeld de aloude Peugeot 504: chique, voldoende licht en plezierig voor de andere weggebruikers.

Bespottelijk

Cartoonist Jos Collignon zag zijn spotprent over het WK voetbal gecensureerd door de Volkskrant. Wat erop getekend stond waren twee Marokkaanse jongens die de wereldbeker uit de handen van FIFA-voorzitter Infantino grissen en er op hun brommer mee vandoor racen. Deze politiek correcte, gefeminiseerde krant van de linkse elite heeft met deze censuur, het opdringen van een mening of stilzwijgen, een gevaarlijke stap gezet. De weg naar een totalitair regime begint vrij ongemerkt, eenvoudig en onschuldig, liet Remco Campert weten. 

Eigen haard is goud waard

Politieke elites trekken zich weinig aan van de stand van het land. In Den Haag zit men in ruimtes met de thermostaat op 20,5 (omdat het niet anders schijnt te kunnen, quartsch natuurlijk), Kaag/Rutte consorten vliegen naar Davos en de andere kant van de wereld in eigen jets, zoals minister Sigrid Kaag, nota bene als minister van Financiën, naar Suriname om excuses voor de slavernij aan te bieden. In Europa is het al niet veel beter. Men leest iedereen de les over corruptie maar in de eigen ivoren torens vliegt cash in het rond. Al tientallen jaren wordt gesproken van het streven naar één machtscentrum maar het peperduur en weinig duurzaam maandelijks verhuizen tussen Brussel en Straatsburg gaat gewoon door.   

Het opmerkelijkste Friese raadsnieuws kwam uit Achtkarspelen waar drie twintigers bellen en toeteren als het hun te langdradig wordt. Kennelijk laat burgemeester Oebele Brouwer het gezemel op z’n beloop. Dat ken ik van mijn eigen gemeente waar het doorschuiven van agendapunten naar een volgende vergadering vaste kost is. Ruimte geven aan debat is prima maar die ellenlange inleidingen met het bedanken van ambtenaren, de waardering voor ‘het stuk wat voor ons ligt’ en het uiten van algemeenheden draagt niet bij aan inhoudelijke benadering. 

Harlingen, zo lees ik, wil in de krant. Dat willen we allemaal wel, zou de vorig jaar overleden bouwvakker Jelle Bouwhuis hebben gezegd. Het was zijn hilarisch stopwoord. Hij kon het elke dag en op elk moment gebruiken. Om in de krant te komen wil de gemeente een journalist inhuren. Door het oeverloze ouwehoeren voelen verslaggevers zich namelijk niet meer geroepen een vergadering bij te wonen. Eerder opponeerde Heerenveen deze gedachte. De door de overheid betaalde reporter werd als ‘onafhankelijk’ geprofileerd. Inmiddels is de watcher weer wegbezuinigd want er kwam natuurlijk niet een stuk in een krant of op een site omdat het verslag net zo saai was als de vergadering zelf. 

Een volk dat leeft bouwt aan zijn toekomst. Zo luidt de indringende spreuk op het voetstuk van het standbeeld van Cornelis Lely bij het monument op de Afsluitdijk. Het volk is misschien een beetje stervende, want er wordt niet driftig meer gebouwd als gevolg van de stikstof waarvan wij denken dat de depositie ervan keurig binnen de lijntjes van ons Nederland valt. Satellieten registreren feilloos dat de stikstofconcentraties boven Londen, Birmingham, Hamburg-Bremen, Ruhrgebied, Hannover, Stuttgart, Antwerpen, Wallonië, Parijs, Tsjechië en Noord-Italië hier net zo neerdwarrelt als het Saharazand uit Afrika bij de juiste windrichting. 

Wat wel wordt gebouwd zijn gemeentekantoren in Heerenveen en De Fryske Marren. Overal worden kantoorpanden getransformeerd tot woontorens door thuiswerken en minder personeel, maar de overheid blijft maar uitdijen. En al kun je er dikwijls een kanon afschieten, meer kantoorruimte schijnt nodig te zijn. In Joure heeft de gemeente aan de Appelwyk drie belendende beeldbepalende panden in eigendom die leegstaan of als opslagruimte worden gebruikt. Dat laat onverlet dat aan gemeentehuis Herema State een fors nieuwbouwgedeelte wordt geplakt. 

In Heerenveen is het nog zotter. Daar voldoet een nog jong gemeentekantoor dat eind vorige eeuw op de plaats van de Schouwburg werd gebouwd, niet meer ‘aan de eisen van de tijd’ zoals het zo mooi heet. Dat is al verwonderlijk maar het werd nog vreemder: een prachtig, modern geoutilleerd kantoor in het complex van Sportstad Heerenveen werd door de raad afgewezen. Voor sloop en nieuwbouw op de huidige locatie achter Crack State werd gekozen. Het draait allemaal om prestige. Bij Sportstad had het mes aan twee kanten kunnen snijden. Immers, van Sportstad is de gemeente met sc Heerenveen mede-eigenaar. Voor beiden was het huisvesten van de gemeentelijke organisatie een boppeslach geweest. Want wat is Heerenveen nou verder? Sportstad, Thialf en sc Heerenveen, meer niet. Deze identiteitsdragers moet je dus een zo sterk mogelijk bestaansrecht bieden. Maar nee hoor, de raad wist het beter.  

Bouwen is sowieso een heikel punt in gemeenten. De initiatiefnemers van Woonhof in Lemmer werden jaren aan het lijntje gehouden met hun woningbouwproject van gezamenlijk, sociaal en veilig wonen met een hofje centraal. Een prachtig idee, doch gesmoord in het ambtelijk moeras. De initiatiefnemers voelen zich misleid door de gemeente. Er zijn kosten gemaakt en in 2019 kreeg men nog geld voor verder onderzoek.

In Langweer ligt aan de Oasingaleane al tientallen jaren een woningkavel in het hart van het dorp. Eigenaren voelden nooit de behoefte om te bouwen. Tot de aannemersfamilie Brinksma de kavel kocht en er een soort boerderette op wil zetten in lijn met de vroegere boerderijtjes in de dorpskom. Echter, de welstand wil het niet. Er is grote behoefte aan woningen. Dus appeltje eitje, zou je zeggen. Niks hoor. De gemeente betwist de rechtsgeldigheid van de afspraken die warempel nog op band staan ook. En dan had het gesprek weer niet mogen worden opgenomen (dat mag wel!). Voor de zoveelste keer belandt de gemeente in een juridische, langslepende procedure, zoals men nu ook onder ede wordt verhoord inzake bouwplan Broek-Súd waar minder woningen worden gebouwd dan aanvankelijk de bedoeling was hetgeen de plannenmakers geld scheelt. Naar een oplossing wordt niet gezocht. Meteen gaan de hakken in het zand. De Fryske Marren gaat nooit naast de burger staan maar altijd tegenover, maakt een kwestie direct juridisch.

Dat was ook zo in de Ploegstra-zaak. Deze familie aan de Badweg in Rottum betaalde jarenlang gemeentelijke stroom voor onder meer een rioolpomp via het transformatorhuisje op hun erf. Dat had volgens de BAG-registratie van de gemeente één adres. In 2015 is het op twee adressen ingeschreven om het probleem op te lossen, maar het financieel leed was al geleden. De Ploegstra’s gingen van 35.000 naar 8.000 kilowattuur stroom per jaar maar vingen bot bij de gemeente om de kwestie af te handelen. Ze gingen ten onder in een kafkaiaans drama; de eenzame burger tegen een almachtige overheid. Ik schreef vorig jaar op deze plaats dat zoiets zijn tol gaat eisen omdat de stress door het onrecht niet te harden is. Inmiddels is Wiebe Ploegstra, nog maar 63 jaar, overleden. Doktoren tasten nog in het duister welke ziekte hem de kop heeft gekost. Terug op het gemeentehuis deed een raadslid van de Burgerpartij zijn beklag. Hem werd door CDA-fractievoorzitter Jan van Zanden toegebeten dat hij met zijn werk voor de familie valse hoop had gewekt. Dat mag niet, iemand hoop geven. Nee, je moet de burger laten stikken, zoek het maar uit. Waar zien we dat vaker?

Onlangs kreeg ik het gedragsprotocol voor raadsleden onder ogen. Er staat onder meer in dat wij niet geacht worden burgers te adviseren. Ik doe dat in mijn ombudswerk juist wel. Ik adviseer burgers desnoods een rechtszaak tegen de gemeente te starten als daar aanleiding toe is (en geld, en tijd). Omgekeerd zegt mijn gemeente regelmatig onverschillig tegen burgers: gaat u maar naar de rechter. Dat komt op hetzelfde neer. Ik onderteken het protocol niet, ik moet tenslotte mijn raadswerk kunnen doen zonder last of ruggenspraak. 

Burgemeester Tjeerd van der Zwan van Heerenveen vindt het onjuist dat ik als stukjesschrijver raadslid ben omdat ik als raadslid een tegenmacht moet zijn. Wel, zo’n rol vervullen er maar weinig. Ik bovendien dubbel, want in mijn hoedanigheid als raadslid én als schrijvende criticus, kan ik de macht tweemaal zo sterk controleren.

Het mooiste nieuws uit de Friese gemeentepolitiek kwam uit Burgum (Tytsjerksteradiel). Daar schrapte men op voorspraak van een CDA-raadslid het woord vlootschouw uit de stukken. Leek te veel op het idioom uit de VOC-tijd. Moeten we ons nu ook al schamen voor de eerste multinational van de wereld? Een andere CDA’er, oud-premier Jan Peter Balkenende, niet de minste, sprak eens met gebalde vuist dat wij Nederlanders wat meer van de ‘VOC-mentaliteit’ moesten hebben. Dat waren nog eens tijden en CDA’ers zijn net als VVD’ers zichzelf niet meer. Gemeentepolitiek met een hele kleine g.

Maar nu even vlootschouw. Dit woord komen we jaarlijks tegen bij de opening van de Sneekweek. Dan wordt door de stadsgrachten een botenparade gehouden, een synoniem voor vlootschouw. Je schouwt (bekijkt) de vloot die zich presenteert. In Tytsjerksteradiel schijnt men niet zo taalvaardig te zijn. Ten eerste wordt het woord in de begroting in een verkeerde context gebruikt bij een opsommingslijst van materieel, en ten tweede wordt het woord verkeerd geïnterpreteerd. Alle reden om het door corona afgelaste eeuwfeest van de 101-jarige watersportvereniging Bergumermeer alsnog te vieren en luister bij te zetten met een vlootschouw…

Leeuwarden wordt op stelten gezet om een potje voetbal en de verenigingen van dorpsvermaken kunnen hun optocht straks vergeten, zo stringent wordt de regelgeving. En dan moet je als goedwillende vrijwilligersclub ook nog maar zien of je de benodigde vergunning wel krijgt. Het is de wereld op zijn kop. Wat is Friesland zonder dorpsfeesten en kermis? Het kan weleens eerder voorbij zijn dan gedacht. In plaats van deze hoogtepunten voor de mienskip te stimuleren en te ondersteunen, doen lokale overheden steeds moeilijker. Hebben de vroede vaderen wel in de gaten dat het dorpsfeest het rijkste culturele erfgoed is dat wij hebben? Behalve de optocht wordt van alles op touw gezet; sport, spel en vertier.

Blij werd ik van Sven Kramer. Hij wil schaatsen in de buitenlucht. Althans, al die wedstrijdjes die er nauwelijks toe doen zoals kwalificatietoernooien en World Cups. Volgens Sven is schaatsen met een snottebel aan je neus, dicht langs het sneeuwrandje in plaats van die vermaledijde rode plastic blokjes, manmoedig wind, regen en sneeuwbuien trotseren, en dat alles tegen het decor van beerenburg drinkende kleumende diehards, romantisch. En dat is ook zo. Ik heb de biografie van Ard Schenk in huis. Dat is het mooiste fotoboek dat bestaat. Als je dat doorbladert ga je nooit meer een overdekt ijsstadion in. Sven wil dergelijke stadions voorbehouden aan grote wedstrijden als wereldkampioenschappen en Olympische Spelen omdat je dan niets aan het toeval mag overlaten en de kansen voor iedereen volstrekt gelijk moeten zijn. Wat zou het mooi zijn als het doorgaat. Bovendien, zegt Sven, is schaatsen op natuurijs in de buitenlucht duurzaam omdat je de natuur haar werk laat doen. Dat Thialf in dat geval nog minder inkomsten toucheert deert Sven niet. Hij is vrij ongevoelig voor de voortdurende klaagzang van het complex over gas- en stroomrekeningen, A-status en exclusieve positie. Volgens Sven moet de overheid Thialf overeind houden en verder geen gezeur. 

De buitenluchtwedstrijden moeten wel in het buitenland worden afgewerkt want Koning Winter lijkt Nederland links te laten liggen, hoewel we in november al de eerste vorst hadden en half december zelfs zes dagen konden schaatsen op ondergelopen weilanden en een opgespoten skeelerbaan. Eind februari keerde de vorst zowaar even terug door een plotse temperatuurstijging in de stratosfeer 50 km boven de Noordpool (van min tachtig naar min veertig), wat als gevolg een koudefront in West-Europa inhield. Klimaat laat zich niet sturen, zo blijkt. De kosmos is ongrijpbaar. Al moet ik nu oppassen. Collega Klaas Jansma heeft mijn astrofysische kwaliteiten minder hoog zitten ‘as guon oaren’. Maar goed, ik zeg niet dat er geen klimaatverandering is want in de natuur bestaan geen constanten. Echter, er worden meer kouderecords gebroken dan warmterecords. 

Ik had mij voorgenomen niet meer over het klimaat te schrijven en nu dreigt dat toch. Laat mij de hysterie over rampen voor mensen slechts relativeren. Wij leven niet meer met de natuur maar hoogmoedig boven de natuur. In wintersportgebieden zijn groene pistes geconstateerd. Eén foto van een vader met een zoontje over een smalle piste met groene achtergrond ging viral. In Buitenhof vertelde een fotograaf aan Twan Huys dat dit het naderend einde van de wintersport betekent. Hij vergeet dat pistes steeds lager zijn aangelegd om ruimte te bieden aan steeds meer hotels die naast de piste willen zitten. Het is vergelijkbaar met wonen dicht tegen oevers van rivieren omdat de beste, hogere plekken al bezet zijn. Keermuren met wanden van glas moeten de voeten van bewoners drooghouden en niettemin uitzicht blijven bieden. Op kliffen dichtbij zee worden appartementencomplexen en vakantiehuizen op 30 meter van de afgrond gebouwd. Kijk dan niet vreemd op dat je huis na flinke kustafslag op instorten staat. Dat geldt eveneens voor het settelen op de hellingen van een vulkaan die misschien honderden jaren slaapt maar eens wakker wordt.

Natuurkrachten laten zich overal gelden en bij ons blijft dat beperkt tot kleinigheden zoals de druk van het grondwater onder een aquaduct. De tunnel in de A7 onder het Prinses Margrietkanaal tussen Joure en Sneek was een poos gesloten omdat het wegdek omhoogkwam. Een vrachtwagenchauffeur voelde op een ochtend een dikke klap, zette zijn auto aan de kant en waarschuwde het verkeer. Een voorval dat hem inzicht in het rijgedrag van ons Nederlanders verschafte. Vrijwel niemand minderde snelheid; men gaf geen sjoege.

Dezelfde ochtend werden maatregelen genomen. Om de weg niet verder te laten stijgen werden 1.700 big bags met zand geplaatst. Dat gaf weer inzicht in de rekenkunde van Rijkswaterstaat. Natuurlijk was dat aantal veel te klein. En dus werden er 7.500 zakken neergezet. De natuur is echter weerbarstig en blijft baas. Omdat er geen muisje meer door de tunnel kon kwam Dam Beton in Akkrum met het lumineus idee om er grote betonblokken neer te zetten. Dat legde meer gewicht in de schaal en je was minder ruimte kwijt waardoor één rijstrook aan weerszijden geopend kon worden. Inmiddels is de kracht van de waterdruk afgenomen, is de tunnel weer geheel open en kunnen al die haastige Nederlands vol gas erdoorheen racen. Benieuwd met welke duurzame oplossing Rijkswaterstaat komt om een nieuw gevaar te voorkomen. Ik hoorde van een oud-gedeputeerde dat de tunnel samen met die in de A32 bij Grou door buitenlandse aannemingsmaatschappijen is gebouwd. Friezen schijnen het beter te kunnen. Ik weet het niet maar het is wel veelzeggend dat waar je Duitse opdrachtnemers bezig ziet, zoals aan de Ringweg in Groningen, problemen en kostenstijgingen ontstaan, wat oerdegelijke Friese bedrijven (Jansma) de kop kan kosten. Maar wat meer op eigen kracht en intelligentie vertrouwen. Duitsers waren lange tijd toonaangevend. Doppelt hält besser, was hun credo. Ondertussen weten we beter. Ze rekenen vooral naar zichzelf toe en tornen aan duurzame kwaliteit. Hoewel ze zichzelf op de borst kloppen en anderen de les willen leren, delen ze in Europa in de malaise, ze staan maar te talmen om een tank naar Oekraïne te sturen, zijn hun beroemde autowegen karresporen aan het worden en staan tunnels en bruggen op instorten.

Auf wiedersehen.

Het leven voltrekt zich in golfbewegingen en hetzelfde geldt voor beleggen. Tijden keren altijd terug. Wat vandaag trendy is, is morgen gedateerd, overmorgen retro en op den duur weer hip. Wat ik hiermee wil zeggen is dat je je nooit moet blindstaren op het moment. In beleggen moet je een koers bepalen en naar een brede horizon kijken, het overzicht behouden. De overgangsperioden zijn lastig om precies te markeren. Want in welke fase verkeren wij thans? 

Het leek in de voorbije periode van enkele jaren alsof de bomen tot in de hemel groeiden. Geen belegger zag risico’s. Niemand keek kritisch naar de markt. Men dacht dat aandelen kopen een loterij zonder nieten was. Dit was het ‘nieuwe beleggen’ geworden. 

Ik ben in zo’n hausse altijd op mijn hoede. De kansen kunnen namelijk zomaar keren, weet ik uit ervaring. Inmiddels is dat gebleken: corona, een oorlog op het Europees continent, een energiecrisis en een gierende inflatie tot gevolg, een stikstofcrisis, een bouwstop, woningnood, een energietransitie die wij doormaken waarvan we nog niet weten hoe die zich verder ontwikkelt. En dan is de reeks van onaangename surprises nog niet eens compleet. Dit allemaal hadden wij anderhalf jaar geleden niet kunnen bedenken, laat staan dat er rekening mee werd gehouden.

Van de weeromstuit zie je dan dikwijls dat men een toevlucht neemt tot het ‘oude beleggen’. Oftewel: vertrouwen op de veilige aandelen die meestal ten onrechte als saai worden beschouwd. Logisch dat je dan ook weer gaat kijken naar dividend, dat je tevreden bent met een rendement dat je ondanks je voorzichtigheid in vrijwel geen enkele andere markt kunt behalen.

Mijn strategie is in de ruim dertig jaar dat ik in dit vak zit, altijd geweest om naar nieuwe markten te blijven kijken zonder de oude waarden uit het oog te verliezen. Dat is ook nu exact het geval. Ik noem dit gemakshalve maar even het ‘hernieuwde beleggen’. Neem het aandeel Shell. Dit concern verdient geld met oude industrie en fossiele brandstoffen, maar evenzeer met nieuwe (groene) energiedragers, waaronder het veelbelovende waterstof. Shell, nota bene de grootste investeerder in de energietransitie, laat zien dat als je nieuwe schoenen koopt, je de oude daarom nog niet weg hoeft te doen. De wijze waarop Shell onderneemt kan ik goed volgen. Ready steady, zouden de Britten het noemen. 

De ervaring heeft geleerd dat crises leiden tot betere tijden. In die zin is het niet per definitie negatief dat we het even voor de kiezen krijgen. Wij zijn weer écht gaan beleggen. In 2023 is iedereen aan het rekenen geslagen. Maar ook in het maken van rekensommen probeer ik bij mijzelf te blijven, hoe moeilijk het soms ook is. Niet je rijk rekenen, niet je laten afleiden, niet bevangen raken door emoties. Dat is mijn devies. 

In beleggen is het van belang om de waarde van een beursgenoteerd bedrijf goed te berekenen. Die waarde kun je op meerdere manieren taxeren. Belangrijke, vaste factoren zijn winstgroei, rente en risico. Kijk, dat waren we even vergeten in de hoogtijdagen. Winstgroei blijkt niet dertig jaar te duren zoals we verwachtten, de rente is dus niet altijd nul maar kan net zo goed weer drie zijn zoals we nu zien. Globalisering neemt geopolitieke spanningen niet weg, juist niet, hebben we gemerkt. De wereld ziet er heden ten dage anders uit dan kortgeleden en dat biedt ruimte voor écht beleggen, of noem het voor mijn part hernieuwd beleggen.

De markt tekent zich scherper af. Het verhaal van de crypto’s (bitcoin) is uit, obligaties zijn terug als safe haven. Warempel, de oude economie is terug in de race!

Ik ben blij dat we weer normaal doen, dat we terug op de basis zijn beland. Hele snelle groei is niet altijd de beste groei. Ik verkies gestage groei. Blijft de consument elke drie jaar een nieuwe Apple-telefoon kopen? Is eens in de vier jaar niet genoeg? Ik weet het, de overheid heeft er zelf aan bijgedragen, aan die onstuimige groei. Er is ongelooflijk veel crisis- en compensatiegeld in de maatschappij gepompt. Met als gevolg dat een bezoek aan de McDonald’s met mijn dochter geen 14 euro kost zoals kortgeleden, maar 21.

In elk geval, en dat is licht verrassend ondanks de tegenwind, is de economie nog steeds sterk. De recessie is niet gekomen en er wordt nog steeds geld besteed, ook door de middenklasse die het lastig heeft. Van deze middenklasse moet de economie het hebben. De groep daaronder is een categorie die niks heeft en de groep daarboven wordt alleen maar rijker.

Graag hou ik mij aanbevolen om de immer interessante en kansrijke aandelenmarkt met onze klanten en potentiële relaties door te nemen. Dat doe ik samen met Rob Koenders, een nieuwe vermogensbeheerder binnen mijn bedrijf. Wij zijn twee nuchtere noorderlingen die het mooi vinden om in deze woelige wereld met de voeten op de grond te blijven!

Edwin Wierda 

Ik vroeg mijn dochter van 8 of ze het logo van Volkswagen ook zou kunnen tekenen. Uit haar hoofd. Dat kon ze wel, zei ze. En hoewel haar versie niet helemaal klopte, zou je het zeker herkend hebben.

Niet zo gek, want Volkswagen is één van de bekendste merken ter wereld. En het heeft een redelijk eenvoudig en toch zeer iconisch beeldmerk. Het merk hanteert al meer dan 90 jaar een cirkel met daarin een V en een W onder elkaar. 

Toch heeft VW dit logo sinds 1937 twaalf keer veranderd. Ook McDonald’s (waarvan mijn dochter het logo overigens wel volledig foutloos tekende), heeft zijn ‘golden arches’ logo in de laatste zestig jaar acht keer aangepast. Dat is gemiddeld elke zeven jaar. 

En dat zou eigenlijk elk merk moeten doen. Ik zal uitleggen waarom. 

Een logo (of beter: brand) moet aansluiten bij de identiteit en koers van een bedrijf. Dus is een grote strategische verandering een aanleiding om het logo met alles wat daarbij hoort tegen het licht te houden. En bedrijven passen gemiddeld eens in de zeven jaar de strategie aan, vanwege nieuwe ontwikkelingen in de markt, veranderd gedrag van klanten of nieuwe concurrentie. 

McDonald’s wilde een duurzamere en gezondere koers varen en paste haar logo aan van roodgeel naar donkergroengeel. Onderdeel van deze rebranding van McDonald’s was natuurlijk niet alleen het logo en de huisstijl, maar ook de complete aankleding en inrichting van de restaurants. En natuurlijk werd de menukaart uitgebreid met salades, meer groente, fruit en vega. 

Bij Volkswagen speelde bij de laatste rebranding naast een nieuwe meer duurzame positionering nog iets. VW moest nadrukkelijk een nieuwe start maken na het dieselschandaal, waarbij ’sjoemelsoftware’ ervoor zorgde dat hun auto’s bij testen minder vervuilend leken dan ze in werkelijkheid waren. Terugroepacties volgden, het merk kreeg een knauw en het verlegde noodgedwongen de koers. 

Met wat zij het Nieuwe Volkswagen noemden werd afscheid genomen van dit verleden. Het bedrijf presenteerde in 2019 een flinke ambitie: “Volkswagen wordt ’s werelds duurzaamste automerk en streeft ernaar in 2025 de wereldwijde nummer 1 te zijn.” Om te laten zien dat het menens was werd tegelijk de eerste volledig elektrische Volkswagen ID.3 geïntroduceerd. Met op de motorkap een nieuw VW-logo. Een logisch gevolg van de strategische heroriëntatie, zo zei VW’s topman. Dat logo werd vervolgens in recordtijd overal doorgevoerd.

Toch moet je ook zonder grote koerswijziging een merk onderhouden. Want niet alleen het merk en het bedrijf is in beweging, de wereld is dat ook. Visuele identiteit kent trends, net als mode en auto ontwerpen. En een merk dat niet met de mode meegaat kan al snel verouderd ogen. 

Dat zo’n verandering niet megagroot hoeft te zijn laten de voorbeelden van Volkswagen en McDonald’s zien. Een merk is net een kapsel: je moet het onderhouden. Anders ziet het er na een tijdje onverzorgd uit. Als je uiteindelijk wel naar de kapper gaat, is je uitstraling fris en bij de tijd. En dat is de bedoeling met een merk. 

Met dertig kuub hout dacht ík voor de komende drie jaar spekkoper te zijn. Het was aan brandhout zo’n achtduizend euro waard, volgens Marktplaats. Buurlieden hadden net zoveel, dat was samen een dikke dertigduizend euro op ons streekje, rekende ik in de gauwigheid uit.

       Helaas werd de door mij ingehuurde houtzager in volle actie betrapt door het hoveniersbedrijf dat kennelijk bepaalde rechten had. Een boze buurman wachtte me op, een ander, die me toestemming had gegeven, wist plotseling nergens meer van. J. was met shovel en kettingzaag druk in de weer, maar haalde slechts zijn schouders op toen hij streng werd toegesproken. Zo kromp de dertig kuub tot twintig en was schande mijn deel. Alsof ik te beroerd was om een paar honderd euro voor omgezaagde stammen te betalen. 

Het hout had ik namelijk níet gratis gekregen. Een boer met kilometers elzensingels had ze kennelijk mee verkocht voor de aanleg van de Centrale As. Daar was ík met open ogen in getrapt. Met de beste bedoelingen, maar toch wel wat hebzuchtig. Links lullen maar rechts zakken vullen, dat werk. Daar zijn die omgekeerd hangende vlaggen tegen bedoeld, de rode zakdoeken aan de vlaggenmasten en de reclameborden voor BBB. 

       Dat hout heb ik nodig omdat ik sinds oktober jl. van het gas af ben, wat me nog een mooie subsidie opleverde. Ik betaal J. voor het zagen en brengen en H. voor het kloven van hout meer dan 2.500 euro. Dat leek aanvankelijk een goeie deal, want het is minder dan één jaar energiekosten, als je beneden het prijsplafond van 1,45 per kuub gas en 0,40 per kWh stroom blijft. Maar het wordt allemaal anders.

       Mijn voordeel slinkt harder dan de gletsjers. Je kunt van dit geld niet leven. Goed, de elzen binden stikstof, we worden onafhankelijk van Poetin, bomen leggen CO2 vast en de boeren krijgen het beter. Maar ik zit met de schade en de schande. 

       Ik voel me als de multimiljonairs die onderbetaalde veehouders souffleren, DSM en ForFarmers voorop. Boeren mogen voor de heren en dames, en voor mij, het vieze werk opknappen. Zij, met hun aandelen, verdelen de buit. Of ze hoppen als CEO van FrieslandCampina naar Unilever, dat Londen verkiest boven Amsterdam, zoals Edith Schippers liever in Maastricht zit dan in Heerlen. Ondertussen sta ik op mijn erf met bulten hout waar een luchtje aan zit. De warmte stinkt!   

Wat jammer toch dat noch Stachhouwer, noch Piet Adema ziet welke grandioze kansen het milieu biedt. Schelden op D66 en stemmen op de ChristenUnie, lekker makkelijk, en mij verwennen met hout – totdat blijkt dat het van een ander is. 

Het wordt hoog tijd, zou ik schrijven, dat echte ondernemers in boerenkringen opstaan. Voorlopig rookt mijn schoorsteen nog wel even, maar het is vieze CO2-lucht die hij uitbraakt. Ik mag dan een hoekje land gratis aan een schapenboer geven, die elke avond bidt dat de wolf op afstand blijft, zelf sta ik voortaan te boek als betrapte houtdief. Dat is nogal pijnlijk.

In Nederland kost één liter diesel evenveel als 4 liter melk. In Dubai kost één liter melk evenveel als 4 liter diesel… Ingrediënten voor een leerzame trip! Een jaar geleden hebben we met vrienden en relaties een reis naar de Verenigde Arabische Emiraten ondernomen om kennis te maken met de regionale melkveehouderij en zuivelsector. Samen met toeleveranciers voor de melkveehouderij hebben we een programma opgesteld waarmee we midden in de woestijn mega melkveebedrijven mochten bezoeken, waarvan de deuren maar zelden opengaan.

Dubai is een grote bouwput. Torenflats en metrolijnen schieten als paddenstoelen uit de grond. Je waant je daar in Manhattan. De kleine Arabische elite van het land is door de westerse honger naar olie ontzettend rijk geworden. In een halve eeuw vormen ze met enorme moderne steden als Abu Dhabi en Dubai het nieuwe centrum in de driehoek Europa, Afrika en Azië. Voor ons was de les om van die olie minder afhankelijk te worden en zelf meer duurzame energie op te wekken.

De mega melkveebedrijven van Al Aïn en Al Rawabi, met elk rond de 10.000 melkkoeien, waren de volgende eyeopeners. Wat wij badend in luxe vergeten over zelfvoorziening, zijn deze grote bedrijven een strategische keuze van de Emiraten. Het kan hen niet schelen wat het kost, maar ze zullen zoveel mogelijk voorzien in hun eigen behoefte aan voedsel. Geen principes over een lage footprint of weidegang, maar gewoon voor eigen inwoners voldoende en gezond eten als eerste levensbehoefte. 

Na een weekje in de hete zandbak hoorde ik strategisch analist Rob de Wijk belangwekkende dingen zeggen over de zelfredzaamheid van ons Nederlanders. Voor onze energievoorziening zijn we afhankelijk van Rusland, voor onze veiligheid moeten we een beroep doen op Amerika, en onze maakindustrie hebben we weggegeven aan China. Ons land is zelfs voor de voedselvoorziening al afhankelijk van het buitenland. Snapt u het dat we onze boeren uitkopen, en nog meer eten via Schiphol zullen invliegen?

Sjoerd Galema

Ergens in de tweede helft van de jaren negentig, zag ik ooit een ‘fax’ – de voorloper van email – voorbijkomen, waarin een ondernemer opriep om vooral niet met het bedrijf waar ik destijds werkte, zaken te doen. ‘Zij verzieken de markt’, was een van de uitspraken. Het leveren van computer gerelateerde producten aan branchevreemde kanalen was iets dat toch niet geaccepteerd kon worden. Destijds groeide deze markt zo snel dat ‘wij’ vonden dat de consument op de hoek van de straat verbruiksartikelen moest kunnen kopen. Dat was een mooie kans om veel nieuwe verkooppunten te scoren. 

Er zijn altijd ondernemers die energie steken in ‘het trachten om bewegingen in de markt tegen te gaan’. Zoals de elektronicareus Media Markt regelmatig het leven zuur gemaakt werd, omdat die toch vooral geen vergunning mocht krijgen. Daar gaan de kleinere lokale elektronicawinkels te veel last van hebben, was het argument. En natuurlijk pakt een grote prijsagressieve retailer veel van de markt. Ze spelen in op een grote markt en dus moet je alleen maar gelukkig zijn met dergelijke retailers in je verzorgingsgebied. Ze trekken veel consumenten en laten ook altijd steken vallen, waar je als lokale held op kan inspelen. Maar ja, klagen is gemakkelijker dan kansen benutten.

De meeste marktbewegingen vinden plaats in industrieën die interessant zijn. En dat is mooi, want dat houdt je scherp. En doe je niet mee aan die evolutie, dan lig je eruit. 

‘Meebewegen’ klinkt misschien simpel, maar is onderdeel van de definitie van ondernemerschap. Veel retailers hebben plaats moeten maken, omdat ze bleven doen wat ze altijd deden. Niet toevallig waren dat ook vaak de fanatiekelingen in het klagen over de marktomstandigheden. Dat is ook logisch, als je in het heden blijft steken, is klagen het enige wat er overblijft.

Het totale winkelbestand is de laatste 10 jaar met 11% afgenomen (bron: CBS). Dat is natuurlijk veel, maar gezien het aandeel verkopen via webshops, valt dit behoorlijk mee. Er zijn veel meer dan 11% van de winkels verdwenen, maar er is ook veel voor teruggekomen. Het is voor de gemiddelde kwaliteit van de winkels prima als er retailers verdwijnen. Geen Megapool, Expo, Schoenenreus, V&D, Kijkshop en Free Record Shop. Maar Rituals, ICI Paris, Dille & Camille, Douglas en Bever. 

Dat wat ervoor terugkomt is altijd sterker. Het is aangepast aan de marktomstandigheden. Zo geldt het ook voor veel zelfstandige retailers, die op lokaal niveau fantastisch weten te scoren, omdat ze simpelweg wat toevoegen aan de markt.

Draai je de standaardrondjes of ga je inspelen op de mogelijkheden? De gehele digitale revolutie heeft voor heel veel mooie veranderingen in de markt gezorgd. Nu staan we aan het begin van een nieuwe gamechanger: ChatGPT. Met zijn nauwkeurige en snelle antwoorden op vragen, biedt ChatGPT een waardevolle oplossing voor retailers en merken om hun klantenservice te verbeteren en hun digitale aanwezigheid uit te breiden. Je kunt nu alles hierover al gaan volgen en trachten in te schatten wat je er wanneer mee kunt. Als je het omarmt als kans, is het altijd sterker als de bedreiging.

Als we kijken naar de economische activiteit in Friesland dan is het duidelijk dat de provincie een aanzienlijke bijdrage levert aan de Nederlandse economie.  Het is bijvoorbeeld een belangrijk productiegebied voor de landbouw, met name de melkveehouderij en de akkerbouw. Daarnaast is de provincie ook een belangrijke regio voor de visserij, waar een aanzienlijk deel van de Nederlandse visproductie plaatsvindt. Verder is Friesland een populaire toeristische bestemming, met veel attracties zoals historische steden, natuurgebieden en watersportmogelijkheden. Dit biedt kansen voor de horeca, de recreatieve sector en de toeristische dienstverlening.

Tenslotte speelt Friesland ook een belangrijke rol in de Nederlandse energie-infrastructuur, met de aanwezigheid van de Noordzeekanaalzone, een belangrijk knooppunt voor de energie- en grondstoffenhandel.

Welke procentuele bijdrage Friesland levert aan het Nederlandse Bruto Binnenlands Product (BBP ofwel de totale omvang van de economie) is moeilijk te kwantificeren. Feit is dat Friesland een belangrijke regio is voor de Nederlandse kenniseconomie, met een aanzienlijke aanwezigheid van onderzoeks- en ontwikkelingsinstellingen en bedrijven die actief zijn in de hightech sector. In welke hightech sectoren blinkt Friesland dan uit?

Energie: Friesland is een belangrijke regio voor de Nederlandse energie-infrastructuur, met een focus op duurzame energie en innovatieve technologieën voor de opwekking, opslag en distributie van energie. Maritieme technologie: Friesland is een belangrijke regio voor de Nederlandse maritieme sector, met een uitgebreide scheepvaartinfrastructuur en een groot aantal bedrijven en onderzoeksinstellingen die actief zijn in de maritieme technologie. Biotechnologie: Friesland heeft een bloeiende biotechnologische sector, met een focus op onderzoek en ontwikkeling op het gebied van planten- en dierbiologie, biochemie en genetica. Food-Tech: Friesland is ook een belangrijke regio voor de foodtech-sector, met bedrijven en onderzoeksinstellingen die zich richten op de ontwikkeling van nieuwe producten en technologieën voor de landbouw en de voedselindustrie. ICT: Friesland is ook een belangrijke regio voor de Nederlandse ICT-sector, met bedrijven en onderzoeksinstellingen die actief zijn in de ontwikkeling van nieuwe technologieën op het gebied van informatie en communicatie. Watertechnologie: Wetsus is een uitstekend voorbeeld van een bedrijf dat uitblinkt in watertechnologie. Wetsus is een Europese onderzoeksinstelling die zich richt op de ontwikkeling van innovatieve watertechnologieën en -oplossingen. Het bedrijf werkt samen met bedrijven, overheden en universiteiten om nieuwe technologieën te ontwikkelen die de waterkwaliteit verbeteren, de waterbehandeling en -opslag vergemakkelijken en de waterbeheer- en beschermingsstrategieën versterken. Wetsus speelt zo een belangrijke rol in de Nederlandse en wereldwijde watertechnologie-industrie en levert een waardevolle bijdrage aan de economie en de bescherming van het milieu. Friesland doet er dus echt toe.

Pim Baljet

Reken er maar niet op

Volgens hoofdeconoom Marieke Blom van ING, in gesprek over de jongste looneisen van FNV, is 14,3 procent van 2.000 euro ‘slechts drie tientjes’. Van haar hoeven we dus geen kloppende rekensommetjes en rekenkundig inzicht te verwachten, laat staan een stevige economische visie.

Foute woke

Woke is bezig met een eigen woordenboek en voert een strijd om ‘foute’ woorden en begrippen te verbieden. De media hobbelen er achteraan. Niet langer gewenst zijn: vrouw (mens die menstrueert), blank (wit), neger/negerin (zwarte), verzetsheld (verzetsmens), moedermelk (mensenmelk), gehandicapte (mens met een beperking), slaaf (tot slaaf gemaakte), ontwikkelingsland (opkomende economie), lijden aan een ziekte (een ziekte hebben), een blinde vlek (iets niet willen of kunnen zien), secretaresse (secretaris), dame (vrouw). Taalverarming. 

Marcel draait door

De tirannie van de snel geïrriteerde presentator Matthijs van Nieuwkerk werd vergoelijkt met de verzachtende tegenwerping dat hij met De Wereld Draait Door topsport bedreef. Topsport? Als je elk weekend vrij bent? Als je ’s middags om twee uur op je werk komt en om acht uur klaar bent? Als je een redactieteam van 25 man hebt? Als je lichte slijmgesprekjes in een kletsprogramma voert? Als je op kosten van de belastingbetaler een riant salaris van drie keer de Balkenende-norm van bijna zes ton per jaar verdient en nooit meer geldstress hebt? Als je drie maanden zomervakantie hebt? Kom kom. Wat minder pathetisch mag wel.

Doorgedraaide Poetin verdient de galg

De aanvallen die Rusland onder leiding van Vladimir Poetin uitvoert op Oekraïne mag genocide worden genoemd omdat burgers worden doodgeschoten, hun huizen worden verwoest, energiecentrales worden platgebombardeerd en weerloze mensen zonder huis en haard een vrieswinter worden ingestuurd. Met als doel het land te vernietigen, het volk uit te moorden, burgers te verjagen en westelijk Europa vol vluchtelingen te dwingen. Het wordt tijd voor een moordcommando om deze oorlogsmisdadiger uit te schakelen. Dan ook kan samen met een bevrijd Rusland een herstelprogramma worden opgestart.    

Opgewarmde top

Waarom wordt een klimaattop gehouden in de behaaglijk warme badplaats Sharm-el-Sjeikh aan de Rode Zee in het zuidelijkste puntje van de Sinai? Waar je niet anders dan door de lucht komt? Op zo’n plek komt het confereren over de opwarming van de Aarde niet erg geloofwaardig over. De hele internationale elite streek er neer en verviel er in gejammer zonder oplossingen, die er wel degelijk zijn. Het was een hele optocht van 30.000 deelnemers. De footprint was fors. Nederland stuurde een grote delegatie van zes ministeres en veel bestuurders en ambtenaren die allemaal in weelde baden en Jan met de pet oproept om niet naar Torremolinos te vliegen maar een tentje op te slaan op een zompig campingveldje in de regio, wat trouwens net zoveel vakantieplezier kan opleveren maar dan graag zonder het moralistisch gepreek van de bevoorrechten met hun veilige, royaal betaalde baantjes. 

De strontkar van een kakker

Graaf Sander Schimmelpenninck is columnist bij de Volkskrant en de belichaming van linkse kak, zoals zijn collega, de oud-minister, baanbrekende wetenschapper (moleculaire geneticus) en PvdA-prominent Ronald Plasterk van De Telegraaf treffend beschreef. Naar aanleiding van Schimmelpenninck’s ordinaire, beledigende scheldkanonnades op Twitter tekende Plasterk op:

‘We zouden er geen aandacht aan geven, ware het niet dat hij de perfecte karikaturale uitvergroting is van linkse kak. Hij vliegt veelvuldig heen en weer naar zijn tweede huis in Zweden. In reactie op een vraag daarover zegt hij: “Als ik niet vlieg, gaat het vliegtuig alsnog. Dus feitelijk gezien heeft het Klimaat er meer aan als ik mijn rol gebruik om voor een vliegtaks of vliegrantsoen te pleiten dan niet meer te vliegen”. Diezelfde dag, 10 november, schreef hij neerbuigend over “een all-in van Henk en Ingrid die naar Sharm-el-Sjeikh op vakantie gaan”. Toen ik dit geciteerd las dacht ik eerst dat het fake was. Dat was de aanleiding om de tijdlijn van deze prominente Volkskranter te bekijken. Op één dag noteerde ik (over journalist Wierd Duk): “cliché-brakende man, Dukkoïde rechts, domme lul, sneue zolderkamerrukker”, enzovoorts. 

Het is dus zo dat een van de zichtbare voormannen van links Nederland privileges voor superrijken bepleit, maar bovendien, en dat is nog erger, echt oliedom is. Want als je je eigen vlieggedrag rechtvaardigt met “dat vliegtuig gaat toch”, dan geldt dat toch voor elke lijnvlucht? Dan heeft het toch geen zin om beleid te maken voor een vliegrantsoen om mensen minder tickets voor vliegtuigen te laten kopen, want “dat vliegtuig gaat toch”. Zoals in reactie op deze grote denker iemand snedig opmerkte: ik ga lekker meer vlees eten, want die koe is toch dood, en ik gooi een extra blokje op het vuur, want die boom is toch gekapt. Waarom staat links er electoraal zo slecht op? Omdat het gekaapt is door de linkse kak.’

Tussen haakjes: Schimmelpenninck was een journalistieke slijmjurk bij rijk Nederland, een gefrustreerde hoofdredacteur van Quote waar hij is weggestuurd, hij verleent allerlei commerciële hand- en spandiensten maar hangt als columnist het Grote Geweten uit, hij maakt zich zorgen over de jeugd die geen woning kan kopen maar smeert ze in een tv-spot wel risicovolle beleggingsproducten van de snelle jongens van onlinebank Brand New Day aan.  

Stempel drukken op identiteit

De Tweede Kamer nam recent een motie aan tegen een Europese digitale identiteit (Europese DigiD), maar staatssecretaris Alexandra van Huffelen (D66) van digitalisering in kabinet Rutte IV trekt zich niks aan van democratie en de spelregels die daarbij horen. Zij drukte dit instrument, dat buitengewoon fraudegevoelig is, erdoor in Brussel. Het volk zegt dus nee, het kabinet zegt ja. Weer zullen burgers in de knel komen door de toenemende grip van overheden op hun leven, hun bestaan en hun handelen. Het besluit om mee te doen lag al klaar, aldus Van Huffelen, en daarom werd de motie niet uitgevoerd, geholpen door een campagne van desinformatie en leugens. In Brussel verhulde ze bewust dat het Nederlandse parlement tegen was. Een door SP-Kamerlid Renske Leytenaangevraagd debat werd afgewezen door de o zo democratische Democraten66.  

Het mooiste nieuws uit de Friese gemeentepolitiek kwam uit Burgum (Tytsjerksteradiel). Daar schrapte men op voorspraak van een CDA-raadslid het woord vlootschouw uit de stukken. Leek te veel op het idioom uit de VOC-tijd. Moeten we ons nu ook al schamen voor de eerste multinational van de wereld? Een andere CDA’er, oud-premier Jan Peter Balkenende, niet de minste, sprak eens met gebalde vuist dat wij Nederlanders wat meer van de ‘VOC-mentaliteit’ moesten hebben. Dat waren nog eens tijden en CDA’ers zijn net als VVD’ers zichzelf niet meer. Gemeentepolitiek met een hele kleine g.

Maar nu even vlootschouw. Dit woord komen we jaarlijks tegen bij de opening van de Sneekweek. Dan wordt door de stadsgrachten een botenparade gehouden, een synoniem voor vlootschouw. Je schouwt (bekijkt) de vloot die zich presenteert. In Tytsjerksteradiel schijnt men niet zo taalvaardig te zijn. Ten eerste wordt het woord in de begroting in een verkeerde context gebruikt bij een opsommingslijst van materieel, en ten tweede wordt het woord verkeerd geïnterpreteerd. Alle reden om het eeuwfeest van de 101-jarige watersportvereniging Bergumermeer alsnog te vieren en luister bij te zetten met een vlootschouw. Weet iedereen wat daarmee wordt bedoeld.

Vorige aflevering was ik geëindigd met het tripje van de raad, college, griffie en ambtenaren van De Fryske Marren naar Terschelling voor een tweedaagse heisessie om de coalitie te funderen en alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. Hartstikke leuk en goed voor de sfeer en de verhoudingen. Maar men vindt dat je er ook iets mag afspreken en bepalen. Wie zich daar nadien niet aan gehouden voelt, kreeg in een raadsvergadering een sneer: ‘Had je er maar bij moeten zijn’. Dit raakt kant noch wal, en zeker op een eiland dat niet van jou is, waar je niet woont en waar je ook niet de baas over bent. Terschelling is geen achterkamer maar werd wel als zodanig gebruikt. Dit is casa nostra-politiek (geheimzinnig, niet maffioos – voor het goede begrip).

Wat er onder meer werd afgesproken was het aanstellen van een communicatieadviseur voor de raad. Dat is afgekeken van Heerenveen. Zo werkt dat lokaal: wat de een heeft moet de ander ook hebben. Kosten: € 60 tot 80.000 per jaar afhankelijk van de tijdsbesteding. Overheden dijen maar uit omdat in de managementcultuur iedereen een ander het werk wil laten verrichten en ook elke nieuwkomer doet dat op zijn beurt. Met als gevolg een mensenmassa die drukker is met zichzelf en een ander dan met de zaak waar men voor dient te staan.

Nu is er al een leger communicatieadviseurs in de gemeente maar kennelijk is dat nog te weinig. De functie van communicatieadviseur behoort net als bijvoorbeeld de manager en de consultant tot de beruchte bullshitjobs. Je weet niet wat hun taak is, je weet niet wat ze uitspoken, je weet niet waar ze zijn. Het enige wat je zeker weet is dat ze niet communiceren. Hoe meer communicatieadviseurs, hoe minder openbaarheid. Ze hebben namelijk de opdracht om vervelend nieuws geheim te laten, de burgemeester uit de wind te houden, lastige zaken te traineren, contact tussen burgerij, ondernemers en overheid te vermijden. Dat is geen communiceren maar toedekken. Alleen welgevallige, obligate mededelingen worden gedaan.

Wat Terschelling verder heeft opgeleverd was de blijdschap over het Petear-nieuwe stijl, de inspraakvergadering voorafgaand aan de raadsvergadering. Insprekers staan met betrokken raadsleden in een kringetje in de raadszaal afzonderlijk van aanwezigen en toehoorders. Men, de insprekers, ervaart dat, heel begrijpelijk, als een onprettig onderonsje. Weinig transparant.

Saillant detail: er werd over de communicatieadviseur gesproken tijdens een vergadering die in het teken stond van een nakend miljoenentekort en onvermijdelijke bezuinigingen, op termijn dan want vooruitschuiven van problemen is inherent aan gemeentepolitiek. 

Plots werd de goede sfeer van Terschelling verpest door Marc van Niekerk (VVD). Hij maakte het raadsbesluit over de begroting en de instemming met een financieel tekort van € 5 miljoen in 2026, het zogeheten ‘ravijnjaar’ waarin gemeenten het voortaan zonder royale rijkssteun moeten doen, aanhangig bij de Rijksrecherche. De gemeente zou volgens het raadslid bewust een strafbaar feit plegen, maar volgens de Rijksrecherche is dat niet zo. Je mag gewoon spenderen wat je wil. Voor burgemeester Fred Veenstra was het nieuws nog dezelfde dag reden voor een spoedberaad van de fractievoorzitters op nota bene de avond van zijn verjaardag op 8 november. In een reactie gaf Van Niekerk de raad ongenadig onderuit de zak. Diverse leden voelden zich aangesproken en waren hevig ontzet en geëmotioneerd.

Gemeentepolitiek kan tot veel beroering leiden.

Voor Eise Eisinga (1744-1828) was doemdenken de aanleiding tot het bouwen van zijn wereldvermaard Koninklijk Planetarium in Franeker, dat een UNESCO werelderfgoed wordt. Er waren in zijn tijd lieden die uit onwetendheid het einde der tijden voorspelden, de planeten zouden op elkaar botsen. Om het tegendeel te bewijzen en te laten zien hoe ons zonnestelsel werkt en hoe de planeten zich bewegen, bouwde hij zijn woonkamer om en ons universum ingenieus na. In wezen verrichtte hij een astronomisch wereldwonder. Zeven jaar (1774-1781) was hij ermee bezig. Zijn vader maakte de houten schijven en tandwielen, zijn broer beschilderde het plafond. 

Ik moest hieraan denken omdat hysterie en doemdenken van alle tijden is. Jehovah’s Getuigen bellen aan om je te vertellen dat wanneer je niet in hun gelooft de Aarde zal vergaan. Onheilspellende dreiging en angst zaaien kan werken mensen te bekeren, of liever gezegd: om te turnen. De klimaatmarsen moet je ook in dit licht zien. Men wil een grote beweging op de been krijgen en dan helpt het dat je met hel en verdoemenis dreigt. Elke realiteitszin is weg. De Aarde zal zich echter niks van ons aantrekken, raakt voorlopig niet uit haar baan en roeit eerder de mensheid uit, wat helemaal niet erg is. Ze kan prima zonder mensen.

Dat wij in alle natuurrampen de hand van de mens zien, heeft te maken met onze technologie. Enkele tientallen jaren geleden wist je echt niet wat zich elders, en al helermaal niet in een ander land of continent, afspeelde. Thans registreren zes miljard mobieltjes elke lawine, elke smeltende gletsjer, elke bosbrand, elke aardverschuiving, elke overstroming, elke vulkaanuitbarsting, elke tsunami, elke modderstroom, elke aardbeving, elke orkaan, elke hongersnood. Ja, je wordt er niet vrolijk van en als het allemaal achterelkaar voorbijtrekt zoek je naar verklaringen, er moet iets achter zitten. Nou, het enige wat erachter zit is de Aarde zelf. Kijk maar eens naar een heuvellandschap of een hoogvlakte. Ooit, miljarden jaren geleden, waren dat hooggebergten als de Himalaya.

Ik bracht recent een bezoek aan Natuurmuseum Fryslân in Leeuwarden, raad ik u aan. Daar is namelijk het compleet skelet van een T-Rex tentoongesteld. De Friese paleontoloog Anne Schulp, verbonden aan Naturalis in Leiden, leidde de ontdekking, opgraving en reconstructie. Een indrukwekkende prestatie. Hij wist te vertellen dat de dino die in Montana (VS) lag, 66 miljoen 398.000 jaar oud was. Ongelooflijk, deze precisie. De mens is hyperintelligent. Om die reden ben ik een vooruitgangsdenker en roep ik nooit moord en brand, maar denk ik, niet als wetenschapper maar wel als nieuwsgierige, in reële oplossingen van welk probleem dan ook. Schulp schetste tevens op basis van het geraamte (‘Je bent wat je eet’)) de wereld en de omgeving waarin de T-Rex leefde. Er waren geen poolkappen en het was over de hele aardbol tropisch, minstens 15 graden warmer dan nu. Onnodig te melden dat de zeespiegel veel hoger was. De wetenschappelijke theorie van ompoling (positieverschuiving van het aardmagnetisch veld) is in dezen interessant.

Op de vraag of er nog dino’s zouden bestaan als de meteoriet destijds niet was ingeslagen, antwoordde Schulp dat ze dan wellicht een andere gedaante zouden hebben zoals ook de huidige vogels, die het toen wel overleefden, afstammen van de dino’s. Eén ding is zeker: het zou vandaag de dag veel te koud zijn voor T-Rex en z’n vrienden. En daar waar het wel warm is, is niet genoeg voedsel.

We mogen trouwens ook wel eens de voordelen van opwarming noemen: minder stookkosten, minder kleding, meer wijnbouw en voedselwinning (tomaten, paprika’s, komkommers enz.) in het Noorden, minder behoefte aan zonvakanties, noem maar op. Klimaatverandering kan in bepaalde opzichten ook klimaatverbetering zijn. 

Het wroeten in de aarde levert ons veel (winst) op en dat is vanwege de uitputting toch wel zorgelijk. Wij denken altijd dat het boren naar olie en gas ten koste van het milieu gaat, maar dat geldt ook voor alles wat voor onze accu’s en batterijen nodig is. Kobalt, nikkel, strontium, lithium en andere edele aardmetalen zijn nodig voor zonnepanelen en windmolens en zitten in de grond. Het geeft maar aan dat niks zonder impact is. Van alle energiebronnen is kernenergie verreweg het meest duurzaam, het schoonst en veiligst. Maar in de geitenwollensokkenwereld van GroenLinks en D66 krijg je dat niet voor elkaar en de VVD vindt regeren belangrijker dan nadenken en meewerken aan de oplossingen.

Voor het eerst staat water op de agenda. Ik heb me altijd verbaasd hoe goedkoop het is en hoe hoog de kwaliteit. Maar dat moet ook zo blijven. Met een prijsprikkel wil ‘onze’ Vitens, het Friese waterleidingbedrijf is een voorganger, dat we er zuiniger mee omspringen. Helaas denken wij dat vooral de welgestelden het water rijkelijk laten vloeien, maar een modaal gezin wil toch ook graag zomerdag de zwembadjes gevuld hebben. Water is een basisvoorziening en prijsdifferentiatie lijkt mij een hachelijk avontuur.    

Niet alleen bij feest en viering wordt gevlagd, ook bij ongenoegen. De Nederlandse driekleur hangt op veel plekken op zijn kop uit protest tegen het stikstofbeleid van de regering. Je kunt hem ook op z’n kop halfstok hangen, zoals de Friese vlag bij Rijksuniversiteit Groningen. Daar wordt de leerstoel Fries opgeheven want daar bespaar je een half miljoen euro per jaar mee. Je vraagt je af wat de invloed van de Friese rector-magnificus Jouke de Vries is. Mijn oud-klasgenoot zou toch in de bres moeten springen voor het Fries, zou je zeggen. Maar de mens mag dan intelligent zijn, hij is ook laf en opportunistisch. Twee eigenschappen trouwens die het overleven vergemakkelijken.     

Onlangs overleed de uitvinder van de airfryer, Fred van der Weij. Deze droge frituurpan (zonder olie) – het is niet meer dan een heteluchtoven – is een doorslaand commercieel succes geworden. Maar of de airfryer de frituurpan gaat verdringen, is nog maar de vraag. Zo is bijvoorbeeld de Senseo, tegen de verwachting in, niet de vervanger van het koffiezetapparaat geworden. De airfryer mag dan makkelijk en handig zijn, je moet niet denken dat je zonder frituurolie gezonder bezig bent, en qua bite mis je het krokante van frituren. Er mankeert trouwens helemaal niks aan frituren. Het is een van mijn favoriete bereidingswijzen. Rondom gelijkmatig garen en verhitten komt de smaak van het product ten goede. Je moet ook aan meer dan patat denken als het gaat om frituren.

Zo heb ik enkele keren gefrituurde spieringen gegeten in De Hinde in Hindeloopen, waar Harmen Ligthart, een van mijn favoriete chefs, de scepter zwaait. Harmen staat met zijn zaak niet in de Lekker 500 en dan weet je dat je dit blad niet té serieus moet nemen. De redactie heeft trouwens niet eens het geld om jaarlijks enkele duizenden restaurants te bezoeken en daaruit een top 500 samen te stellen. Ik heb vernomen dat vegetarisch van groot belang is om op die lijst te komen. En Harmen, een non-conformist, heeft daar lak aan. Geen vlees en geen vis is voor hem letterlijk vlees noch vis. Maar vergis je niet, Harmen kweekt in zijn moestuin middenin het stadje Hindeloopen de heerlijkste groenten en de kruidigste kruiden. Verder struint hij landerijen en bossen af op zoek naar het lekkerste wat de natuur hem biedt. Zijn gerechten brengt hij ermee hoog op smaak. Bovendien is vlees en vis van Harmen héél duurzaam en héél goed voor Moeder Aarde.

Maar goed, terug naar de spieringen. Harmen gooit ze ‘yn hun hiele hear en fear’ in de pan. Glazig kijken de oogjes van de gefrituurde spierinkjes je aan. Een topmayonaise erbij en smullen maar.

Vis, al dan niet in beslag gedoopt, is volgens Harmen bij uitstek geschikt voor frituren. Maar ook vlees, neem een schnitzel, kun je heel goed frituren. Juist omdat je geen kans hebt op verbranding van het product, zegt Harmen. Groenten zijn gefrituurd ook lekker in een (Japans) gerecht als Tempura met broccoli, bloemkool, zoete aardappel en groene asperges. De Oosterse keuken is dol op frituren.

Ongezond is frituren niet. Integendeel. Als je het vet maar op tijd vervangt, aldus Harmen.

Gebruik wel de beste olie. Bij voorkeur die van eigen Friese bodem: Levo van de firma Rollingswier in Franeker (Grenada Gold). Dat mag je gerust een streekproduct noemen! 

Albert van Keimpema