Waarom wordt voetbal altijd opgezadeld met het uiten van statements en andere sporten niet, of nauwelijks? LHBTI, politiek, landen waar geen democratie is of mensenrechten worden geschonden, altijd wordt het voetbal opgedrongen er iets van te vinden en een boodschap uit te dragen. Daarbij wordt er ook nog selectief gewinkeld. Een land als China is nooit een doelwit, nooit de pineut. Ik snap best, voetbal is de belangrijkste sport ter wereld. Sterker, voetbal is niet slechts de belangrijkste bijzaak in het leven zoals Kees Jansma beweert, voetbal is gewoon het belangrijkst wat er is. Ik zet voetbal op een nog hoger voetstuk dan de Verenigde Naties. Er is werkelijk niks wat de wereld en volkeren zo bijeen brengt, wat zo bijdraagt aan erkenning, herkenning, verbondenheid, plezier, enthousiasme, gezond patriottisme, mooie rivaliteit en vredelievendheid als voetbal, ook al slopen Kutmarokkanen onze steden na een overwinning. 

Juist hierom zou je gewoon met je poten van het voetbal af moeten blijven. Je moet deze sport niet steeds in verlegenheid brengen, al gaan er natuurlijk dingen fout. Waar niet? Qatar bouwde stadions en dat zal z’n tol hebben geëist. Niet overal heb je veiligheidsvoorschriften, arbowetgeving en arbeidsinspectie. Maar 6.500 dode bouwvakkers? Als je dat stelt moet je ook met bewijzen komen. Vergeet niet dat werk voor velen loont maar dan moet je niet in Nederland wonen. Wij zijn verwend en naïef. 

Qatar had niet het speelveld voor een WK mogen zijn, verneem ik. Veel mensen lijken het vergeten, maar wij, Nederland, waren in 2008 samen met België in de race voor het WK in 2018 (naar Rusland gegaan…) en 2022, gekocht door Qatar. De FIFA kijkt namelijk ook naar het eigen belang en huishoudboekje, wie niet? Dat is cynische vaststelling maar wel reëel. Wij lieten Johan Cruijff op de fiets naar het comité gaan, bidbook in de sporttas die op het stuur lag. Dat was een verwijzing naar ons thema: duurzaamheid. En daarmee moet je dan opboksen tegen de oliedollars. Kansloos natuurlijk. Wel jammer, want Heerenveen was een speelstad geworden. De club had het namelijk goed voor elkaar met Yme Kuiper en Henk Hoekstra aan het front.

Hadden wij het ook zo vlekkeloos georganiseerd als Qatar? Ik denk van niet. Zulke grote evenementen als een WK voetbal zijn volgens mij niet geschikt om te houden in landen waar vooral wordt gedraald. Je moet dat toewijzen aan landen die rigide zijn in hun bestuur, waar je niet moet lullen maar poetsen. Qatar was een goed toernooi: mooie en grote stadions, uitstekende velden, compact en weinig logistiek, ordelijk en vriendelijk, aangename omstandigheden en temperatuur (beter dan ’s zomers in heel veel andere landen) en op een goed moment zo halverwege het seizoen aan het eind van het jaar. 

Het voetbal was ook intrigerend. Veel verrassingen en opmerkelijke uitschakelingen, opkomende aantrekkelijk spelende landen (Aziatische teams, Marokko, Canada, VS), veel goals in de slotfase en een kampioen die ik nu nog niet weet omdat dit stukje voor de halve finale is geschreven. In dat opzicht kwam de uitschakeling van Nederland me wel uit, hoewel ik nog nooit zo fanatiek Oranje-supporter ben geweest en dat kwam natuurlijk door de Tower fan de Jouwer, onze eigen Fries Andries Noppert, keeper van Heerenveen. De Lev Jasjin van de Lage Landen. Wat een belevenis!

Het WK leerde één ding en dat heb ik al vaker op deze plek beweerd: hou op met dat gelul over tactiek. Voetbal is geen tactisch spel. Je moet wel georganiseerd spelen en een goede veldbezetting hebben, okay, maar verder? Gewoon ervoor met de boor. Snelheid, loopvermogen, fysieke kracht, lengte, passing en normale pressie en geen provocerende Van Gaal-pressie op de middellijn, en een spelbepaler in je team. Vroeger was dat standaard tegenwoordig zie je ze nauwelijks meer. Op het WK zag ik er twee: Luka Modric van Kroatië en oud-Heerenvener Hakim Ziyech van Marokko. Voor de rest is het naar voren met die bal. Juist op de momenten dat het moest, dat er niets meer te verliezen was, speelden teams op hun best, waren ze het gevaarlijkst, scoorden ze goals en forceerden ze beslissingen. Nederland speelde een geweldige slotfase tegen Argentinië en kroop in de verlenging in hun schulp terwijl de tegenstander psychologisch rijp voor de sloop was. Maar weer moesten we, nota bene met twee pinchhitters, tactisch de wedstrijd uitspelen. Het was een roemloos einde voor Louis en Truus die zelf de show wilden stelen en de voetballers in de schaduw plaatsten.   

Het einde van het jaar nadert met rappe schreden. Tijd om een aantal eindejaarstips nader onder de loep te nemen.

Giften

Kerst is de tijd van het gulle geven. Dus laten we eens kijken naar de giften. Dit jaar zeker van belang, omdat het fiscale voordeel van de aftrek volgend jaar lager is. 

Giften aan goede doelen zijn onder voorwaarden aftrekbaar. Wel moet eerst de drempel van 1% van het verzamelinkomen vóór aftrek van persoonsgebonden aftrekposten, met een minimum van € 60 zijn overschreden voor ze feitelijk aftrekbaar zijn. Bedragen ze meer dan 10%, dan is het meerdere niet aftrekbaar.

Wat kunnen we hiermee? Stel, u kunt giften over meerdere jaren clusteren. In dat geval heeft u maar één jaar met de drempel te maken. Door het lagere fiscale voordeel volgend jaar, is dat zeker nu nog aantrekkelijk. Komt u met uw giften boven het plafond van 10% van uw inkomen uit, dan is het juist beter uw giften over meerdere jaren te spreiden.

Schenkt u periodiek, dan geldt er geen drempel. Periodiek zijn giften in de vorm van vaste en gelijkmatige periodieke betalingen die uiterlijk eindigen bij overlijden. Stel wel tenminste een onderhandse akte op. Hiervoor kunt u terecht op de site van de Belastingdienst.

Ook een bv kan schenken. De aftrek bedraagt dan ten hoogste 50% van de winst, met een maximum van € 100.000. Bij een verliesgevende bv is dus geen aftrek mogelijk. Denk er ook om dat de bv voldoende winst heeft gemaakt. Anders wordt het ‘teveel’ aan giften aangemerkt als dividenduitkering en bij u belast. Maar, dat kunt u wel weer als een gift in aanmerking nemen.

Jubelton

In mijn vorige column ben ik uitgebreid ingegaan op de jubelton die helaas afgeschaft wordt.

Wilt u nog wat doen, dan zou het volgende uitkomst kunnen bieden. 

Schenkingen voor de eigen woning moeten worden besteed in uiterlijk het tweede jaar na het jaar waarin voor het eerst een beroep op de verhoogde vrijstelling is gedaan. Gaat u in 2022 schenken, dan moet deze schenking uiterlijk in 2024 worden gebruikt. Deze regeling is bijvoorbeeld handig indien uw kind nog geen woning heeft gevonden, maar wel voornemens is die in 2023 of 2024 te kopen. In dat geval kunt u het bedrag dus al wel dit jaar overmaken. U kunt aan de schenking dan tevens de ontbindende voorwaarde verbinden dat het bedrag terug moet worden betaald als het niet tijdig wordt besteed aan een woning.

Box 3

Voor Box 3 geldt vanaf 1 januari 2023 een overbruggingswet. Omdat de peildatum van het vermogen op 1 januari ligt, heeft u nog slechts kort de tijd om u daarop voor te bereiden. In de overbruggingswet wordt het inkomen nog steeds bepaald aan de hand van fictieve rendementen. Hierbij wordt uitgegaan van de werkelijke samenstelling van iemands vermogen verdeeld over drie verschillende categorieën. De volgende fictieve rendementen gelden voor 2022:

bank- en spaartegoeden, deposito, contant geld: 0,01% (tarief 2021 – het rendement moet de wetgever nog vaststellen), alle overige bezittingen: 6,17%. Schulden komen in mindering tegen 2,46% (tarief 2021).

Deze wijziging betekent dat de werkelijke samenstelling van het vermogen op 1 januari heel beslissend is. Het is voordeliger om dan spaartegoeden te hebben in plaats van overige bezittingen. Overwogen zou kunnen worden om vlak vóór 1 januari overige bezittingen tijdelijk omzetten in banktegoeden, omdat vervolgens kort na de jaarwisseling weer terug te switchen. Let wel, er geldt een anti-misbruikregeling. Dit betekent kort gezegd dat als iemand heen en weer switcht binnen 3 maanden (en daartussen ligt 1 januari), de switch dan geacht wordt niet te hebben plaatsgevonden (tenzij zakelijke redenen kunnen worden aangetoond).

Heeft u veel laag renderende overige bezittingen in Box 3, overweeg dan de oprichting van een beleggings-bv of een open fonds voor gemene rekening om daar vóór 31 december 2022 deze bezittingen in te storten. Zo mist u de peildatum van 1 januari 2023 in Box 3. De bv of het fonds betaalt vennootschapsbelasting over de daadwerkelijk ontvangen spaarrente. Als de ontvangen spaarrente na belasting wordt uitgekeerd naar privé, betaalt u hierover in 2023 26,9% belasting in Box 2 van de inkomstenbelasting. Totaal is dat zo’n 40,18% van het daadwerkelijk ontvangen rendement tot € 200.000. Dat is vaak minder dan de 1,97% belasting die u in 2023 over uw laag renderende bezittingen betaalt in Box 3. 

Er zijn wel extra kosten gemoeid aan een bv of een open fonds, zoals notariskosten bij oprichting van een bv, en het maken van een jaarrekening en aangifte vennootschapsbelasting.

Verder is van belang dat er een wetsvoorstel is waarbij een open fonds in dit soort situaties niet meer mogelijk is. Een bv lijkt dus praktischer.

Bijkomend voordeel: de bezittingen in de bv tellen niet mee voor de vermogenstoets voor de toeslagen en de vermogenstoets voor de eigen bijdrage bij het verblijf in een verzorgingsinstelling.

Huwelijkse voorwaarden en testament

Tot slot nog een tip, niet direct voor de korte termijn, maar wel iets voor onder de kerstboom. Trek een keer deze stukken uit de kast, stof ze eens af, lees ze een keer door en bekijk of laat beoordelen of u de afspraken naleeft en of de afspraken nog wel actueel zijn. Met name als het testament langer geleden is afgesloten is op dit vlak wel enige winst te behalen. 

Ik wens u een goede kerst en een voorspoedig 2023

Van der Veen & Kromhout

Accountants en adviseurs

Jules Wilming

Volgens mijn krant krijgt de Nederlandse boer elk jaar gemiddeld negentienduizend euro subsidie. Daar hoor je de krachtpatsers op hun machtige trekkers zelden over. Nee, dat we zonder voedsel komen te zitten als er een paar stoppen, dát moeten we geloven.  

Caroline van der Plas is groot van de leugens geworden met haar BBB. Haar vind ik sympathieker dan Sieta, maar dat telt niet. Want die doet het met Dutch Dairymen’s Board in het Engels, wat niet zo bekt.

       De subsidies vliegen je om de oren, als je tot de ontrechten behoort. Driehonderd miljoen komt er uit Europese potten naar het Noorden om de economie hier op te poetsen. 

Vijfenzeventig miljoen is recentelijk uitgetrokken voor een aquaduct in zuidelijk Leeuwarden. VVD-Gedeputeerde Avine Fokkens-Kelder kreeg er bijkans natte lakens van. 

Bij de verbreding van de sluis in Kornwerderzand ben ik de tel al lang kwijt. Den Haag, begrijp ik, betaalt er voor veertig miljoen euro aan mee, Brussel niets. 

Wat er aan subsidie in alle duurzame energiepotten is gestort, wil ik niet eens weten. Ik ben zelf al blij genoeg met de 5.220,- euro die me bovenop alle andere voordelen door de gemeente met de zegen van Rob Jetten is toegewezen. Daar stook ik nu de vervuilende speksteenkachel van.

       Mij valt op dat mensen zich minder douchen dan vroeger. Toen ging het nog om een kwartiertje per dag, dat teruggebracht moest worden tot vijf minuten. Nu hoor ik geregeld dat mensen eens in de twee, drie dagen onder de straal staan. En je ruikt het niet eens. 

Dat is jammer, want ik had nog wel een tip om met weinig moeite snel veel water en energie te besparen: zet de snelkoker aan met vier theekopjes extra water. Gooi die in een halfvolle emmer, zodat alles lekker op temperatuur is. Leeg in de douchecabine de emmer boven je hoofd en je bent weer fris. Dat kost je nog geen dubbeltje per dag, en als je dit als sportvereniging wat handig aanpakt, krijg je er nog duurzaamheidssubsidie voor ook.

       Heel veel energie bespaar je door op tijd naar bed te gaan. De late uurtjes zijn de koudste. Tien uur naar bed en de volgende ochtend om zeven uur naar je werk: dan kost het bijna niks. Van het gewauwel van Op1 heb je dan ook minder last.

Aan al die subsidies zijn we in dit barre gebied echter wél wat verslaafd geraakt. Hoe het anders moet, toont de uitgever van dít blad aan. Die doet het al een half mensenleven zonder. Boeren niet. Die kopen er grote vlaggen, rode zakdoeken, vlaggenmasten en gasolie van.  Gedeputeerden betalen er de lobby mee en gemeentebestuurders stoppen zo alle gaten. Wie er wat van zegt, is een verrader. 

Dat we in 2025 door het geld heen zijn, zien we dan wel. Laten we Jesse en Attje lekker mee regeren. Die linkse broeders weten uit ervaring hoe het is om keihard te bezuinigen. Bij de VVD en het CDA zijn ze daar nooit zo goed in geweest. 

Na een week hard werken, en een brief naar de Tweede Kamer over nog weer extra, nieuwe gebieden met stikstofgevoelige natuur rond bijvoorbeeld de Fluessen, gooit VVD-minister Christianne van der Wal op zaterdagmorgen in de supermarkt, achteloos broden, boontjes uit Zimbabwe, en wel 8 pakken zuivel in haar winkelkarretje. Zonder dat hij het weet, loopt tegelijkertijd, 100 kilometer verderop D66-Kamerlid Tjeerd de Groot, met eenzelfde karretje met eenzelfde inhoud in zijn buurtsuper. Hij denkt nog even terug aan de afgelopen week; “En heb ik alles er wel uitgehaald toen ik zo lekker polariserend stelde dat alle Nederlandse koeien ziek zijn door gewetenloze boeren die ze te veel eiwit voeren”. 

Nog weer 100 kilometer verder gooien Kamerlid Laura Bromet van GroenLinks en D66-minister Rob Jetten van Energie hun karretjes vol met weliswaar veel minder zuivel, maar gelukkig zijn er deze week wel weer lekker veel exotische vruchten ingevlogen om hun trendy vegan lifestyle te botvieren. Rollend door de super denken ze na over de hoge prijzen voor voedsel en energie, hoe kan dat nou?

Een paar jaar geleden zei een bejaarde boerin mij, dat de verwende burger een “klein oorlogje” nodig heeft, om in te zien dat Water, Voedsel en Zuurstof de werkelijke eerste levensbehoeften zijn. Zonder oorlog waren er al 800 miljoen wereldburgers die hongerlijden. Energie, kunstmest en voedselprijzen gaan nu door het dak. Ziet u de verbanden nu er zoveel vluchtelingen naar Europa willen?  

Verwende consumenten en visieloze politici kopen het eten weg voor de neus van hongerige mensen verderop. Ondertussen ruimt onze overheid met bakken geld de beste boeren ter wereld op. 

Die oorlog, hier om de hoek, is lang nog niet erg genoeg om zoveel domheid te keren.

Sjoerd Galema

Een bedrijf starten betekent over het algemeen lang en hard werken voordat je jezelf kunt belonen. Dat moet je willen en kunnen en anders ben je geen ondernemer. Alles hangt van jou af en als je succesvol wordt met je bedrijf is dit primair jouw succes. De vent of vrouw maakt nu eenmaal de tent. Of moet je ernaar streven dat het bedrijf gewoon goed wordt en onafhankelijk van jou als ondernemer wordt?

Ruim 90% van de startups wordt niet succesvol. Dat kan veel verschillende oorzaken hebben en hoeft uiteraard niet te maken te hebben met de kwaliteit van de ondernemer. De factor geluk is bij een startup nu eenmaal ook significant aanwezig. 

Heb je wel het geluk dat je bij die 10% zit, dan geeft dat trots en heb jij dat bereikt als ondernemer. Je bent iets gestart en na 5 jaar blijkt dat je daar goed van kunt leven. Dan voeg je dus iets toe aan de markt en kun je tevreden zijn. 

Veel ondernemers vinden het prima om relatief klein en overzichtelijk te blijven. Zelf blijf je het gezicht van het bedrijf. Je blijft op de hoogte wat er speelt in de markt en op die wijze weet je waarde richting je klanten vast te houden. Vooral in veel vrije beroepen zoals financiële dienstverleners, advocatenkantoren, technische bureaus en bijvoorbeeld communicatiebureaus is dit iets wat je veel tegenkomt. 

De vent maakt dan inderdaad de tent. Pas als ze denken aan stoppen, begint het nadenken over de waarde van het bedrijf.

Een boeiend fenomeen. Ooit ben je begonnen aan een droom om een eigen bedrijf te beginnen, dat wordt een succes en dan komt er een ook een tijd van afscheid nemen. Dan zou het toch mooi zijn als je nog een mooi bedrag kunt krijgen voor je bedrijf.  En dat is dan vaak een hele uitdaging. De afhankelijkheid van jou als ondernemer is simpelweg zo groot dat daarmee de waarde enorm daalt, omdat een potentiële koper de tent koopt en niet de vent. 

In veel gevallen is ooit vol trots ook nog de naam van de ondernemer gekoppeld aan het bedrijf. Dat maakt de uitdaging voor een succesvol vervolg van het bedrijf vaak nog groter.

Wil je na een succesvolle start van het bedrijf verder opschalen, dan kom je in een heel andere competitie terecht. Dat vergt ook veelal andere competenties. De manier waarop je de eerste vijf jaar iets hebt neergezet is niet de manier waarop je het bedrijf verder laat groeien. 

Alles draait dan om visie, organisatiestructuur, innovatiekracht, medewerker- en klantbetrokkenheid etc. Weet je die fase te bereiken, dan is automatisch jouw afhankelijkheid als eigenaar geminimaliseerd en is je bedrijf super interessant voor een potentiële koper. De tent maakt dan de tent en dat vindt een potentiële koper veel interessanter.

De inflatie in Nederland is recent weer tot onder de 10% gedaald. Is daarmee de inflatie onder controle? Neen, verre van denk ik. Wat is inflatie? De inflatie wordt gemeten aan de prijsontwikkeling van een mandje van goederen en diensten die de gemiddelde Nederlander koopt of afneemt ten opzichte van een jaar geleden. Dat de prijsstijgingen recentelijk afnemen komt met name door deze wijze van berekening. De doorlooptijd de effecten van de recente verhogingen van de beleidsrentes door de Europese Centrale Bank op de inflatie, bedraagt in de regel 9 tot 12 maanden. Dus is het te vroeg om nu al een verruiming van de arbeidsmarkt, dalende consumptie of lagere investeringen waar te kunnen nemen. Naar mijn mening zal de ECB de rente zeker nog met 1 tot 1,5% verder moeten verhogen om de huidige inflatiegolf te breken. Veel analisten delen die mening niet en denken dat de ECB haar strijd zal staken nu een recessie in Europa aanstaande is. Zij komen uit het kamp dat stelt dat overheden en centrale banken elk economisch ontij moeten mitigeren, lees de extreme verruiming van het monetair beleid in de periode van 2011-2021, de staatssteun ten tijde van de Covid-19 pandemie en recentelijk het compenseren van de hoge energiekosten. Ik denk dat deze groep steunverslaafden groeiende is en dat onze politici daar ook deel van uitmaken.

Ik geloof daar niet in en denk dat steunverslaving de effectiviteit van het huidige verkrappende monetaire beleid van de ECB ondermijnt. De rente verhogen om de inflatie te beteugelen en anderzijds fiscaal alle sluizen openzetten, dat is het kabinetsbeleid en daarmee voeden we juist de inflatie. Het Internationale Monetaire Fonds (IMF) deelt deze mening. Voeg daarbij dat het kabinet als eerste de lonen liet exploderen. Als je de lonen verhoogt met 10% dan creëer je als overheid een beeld dat prijsstijgingen van 10% ook in de toekomst zullen gelden. Zo wordt de inflatie structureel en hardnekkig en zal het in de toekomst moeten worden bestreden met draconische maatregelen. Dit kabinet voert geen beleid maar reageert ad hoc op wat ze aantreffen. Zo was ook de eerste miljoenennota van Kaag een novum. De eerste miljoenennota sinds de Tweede Wereldoorlog die geen dekking heeft voor de uitgaven en vervolgens zonder slag of stoot door de Tweede Kamer wordt geloodst. Potverteren zonder schaamte en Sinterklaas bestaat, met het ministerie van Financiën als pinautomaat. 

De staatsschuld loopt door dit beleid snel op terwijl daarnaast ook weer rente betaald moet worden over de nieuw uit te geven staatsobligaties. Onder invloed van de gestegen kapitaalmarktrente met ruim 2% sinds begin van dit jaar moet het kabinet rekening gaan houden met, eerder niet voorziene, rentebetalingen van circa 10 miljard euro per jaar. Gesteld zou kunnen worden dat door de hoge inflatie de staatsschuld als percentage van het Bruto Binnenlands Product (BBP) daalt maar dat doet niets af aan het feit dat deze schuld eens zal moeten worden afgelost en tussentijds de rente erop zal moeten worden betaald. Een zorg voor later volgens Kaag. Aldus verschuift Kaag c.s. het probleem naar de volgende generaties hetgeen verdedigbaar zou zijn als de overheid nu investeringen zou doen die ook ten goede komen aan die generaties. Daar is evenwel geen sprake van. Het betreft financiële compensaties aan burgers. Dit alles voor een stem bij de verkiezingen van komend voorjaar.

Na lang zoeken hebben ze eindelijk beet. Het bod van Gerard en Eline op hun droomhuis is geaccepteerd. Het koopcontract is getekend. Dolblij dat het nu gelukt is, hebben ze de bedenktijd van drie dagen niet nodig. Wat meespeelde bij de beslissing van de verkoper was dat er geen financieringsvoorbehoud opgenomen hoefde te worden. Gerard en Eline hebben de afgelopen jaren flink kunnen sparen, door het verbouwen van hun eigen huis verwachten ze enige overwaarde, en de vader van Eline heeft de jubelton toegezegd (de vrijstelling schenking eigen woning).

Dit was het jaar 2022.

Wegens succes niet geprolongeerd.

Er is gretig gebruik gemaakt van de regeling en dat heeft een ongewenst effect gehad; de druk op de vraag naar koopwoningen en mogelijk ook stijging van de vraagprijzen. Onder andere vanuit de politiek werd al enige tijd geroepen om afschaffing van de regeling, en volgens de laatste plannen van het kabinet is het zover. Aan de regeling die vanaf 2016 heeft bestaan, komt in 2024 geheel een einde.

Volgens de laatste berichten is de woningmarkt minder oververhit, worden er minder woningen verkocht en komen er meer te koop. Volgens de deskundigen zullen de huizenprijzen in 2023 verder dalen. Het lijkt dus aantrekkelijk om met de aankoop van een woning nog even te wachten. In 2023 kan immers nog belastingvrij worden geschonken. De regeling wordt pas in 2024 afgeschaft. Of zit het anders?

Helaas wel. In 2023 kan belastingvrij worden geschonken voor de woning, maar het vrijgestelde bedrag gaat fors naar beneden. De vrijstelling wordt beperkt tot € 28.947.

Feitelijk betekent dit dat de vrijstelling voor de eigen woning bij schenkingen van ouders aan kinderen al vanaf 1 januari 2023 verdwijnt. Ouders kunnen namelijk niet én van de eenmalig verhoogde vrijstelling tussen ouders en kinderen gebruik maken, én van de vrijstelling eigen woning.

De voorstellen van het kabinet nader uitgewerkt:

De regeling kent een spreidingsmogelijkheid van drie jaar. Dit houdt in dat een schenking gedaan in 2022 het onbenutte deel van de vrijstelling van € 106.671 nog kan worden benut voor een schenking in 2023, maar daarna is het op. Schenkingen ten behoeve van de woning in 2023 kunnen niet meer worden gespreid.

Dit werkt als volgt: Om te voorkomen dat Eline voor de sleuteloverdracht van de woning in maart 2023 al over de ton beschikt, schenkt haar vader in 2022 een deel voor de aan te kopen woning. De eerste schenking is € 50.000. Als de woning in maart 2023 aan Gerard en Eline geleverd wordt, schenkt hij het restant van de vrijstelling (€ 106.671 - € 50.000 = € 56.671).

De regeling kent ook een bestedingsmogelijkheid. Dit houdt in dat de schenking over drie jaar moet worden uitgesmeerd tbv de eigen woning. Bij een schenking in 2022 moet volgens de huidige regeling het geld uiterlijk op 31 december 2024 zijn besteed aan de eigen woning. Onduidelijk is of dit beperkt wordt tot 2023.

Hoe werkt dit?

Vanwege de gestegen energieprijzen gaan Klaas en Gea fors investeren in energiebesparende maatregelen in hun monumentale woning. Vanwege de status van de woning worden er nogal wat eisen aan de verbouwing gesteld en wordt een meerjarenplan opgesteld. De moeder van Klaas heeft in 2022 ter verbetering van hun woning de jubelton geschonken. Klaas en Gea hebben op grond van de huidige regeling tot 31 december 2024 de tijd om het bedrag te besteden aan de verbetering.

Wat nu te doen?

Gerard en Eline zijn geslaagd in hun zoektocht naar hun droomhuis. Maar wat nu als hun bod voor de zoveelste keer niet geaccepteerd zou worden? Gezien de ontwikkelingen op de woningmarkt zou het aantrekkelijk voor hun kunnen zijn te wachten tot het aanbod groter wordt en de koopprijzen dalen. Maar de financiële ondersteuning van haar ouders hebben ze ook nodig om een stap te kunnen maken. En juist die vereist snel handelen. 

Wat is nu nog de mogelijkheid?

Stel, ze hadden hun droomhuis nog niet gevonden, dan kunnen haar ouders desondanks vooruitlopend op de aankoop van een nieuwe woning dit jaar € 106.671 schenken. In dat geval hebben ze t/m 2023 de tijd een woning te kopen. Mocht dat niet lukken, en wordt de woning pas in 2024 aangekocht, dan is onduidelijk of de schenking in 2022 onbelast kan worden ontvangen.

Om schenkbelasting te voorkomen moeten haar ouders een ontbindende voorwaarde in de schenkingsovereenkomst opnemen. Dit houdt in dat indien Gerard en Eline hun droomhuis niet op tijd hebben gevonden, en er is niet aan de voorwaarden voor de schenking voldaan, de schenking komt te vervallen.

De jubelton in 2022 met een ontbindende voorwaarde is derhalve de laatste kans om maximaal te profiteren van de verhoogde vrijstelling en in te spelen op de veranderende woningmarkt.

Ik heb besloten mijn gedachten over de gemeentepolitiek, en die neer te schrijven in dit blad, waarmee ik ‘voor een jaar’ in 2020 begon toen ik raadslid werd in De Fryske Marren, te continueren. Lezers reageren dikwijls dat het wel en wee hen zo bekend voor komt in hun eigen gemeente. Kennelijk voegen de epistels wat toe. Deze rubriek heeft derhalve een naam gekregen: Út ‘e rie. Dat is Fries voor een genomen besluit; je bent eruit. Komt bij dat de titel ook kan worden vertaald als uit de raad. Ik trek het voortaan wel wat breder, maar de focus blijft liggen op mijn eigen ervaringen. 

Dat is nodig want ik zie een democratische uitholling van ons politieke bestel. Als we niet uitkijken wordt er straks meer in de achterkamertjes besloten dan in de raadsvergadering. Er komen namelijk steeds meer commissies waarin wordt beraadslaagd en voorbereid, bekokstoofd om het iets minder netjes uit te drukken. De raad wordt zo een formeel hamerfeest. De burger die wel de raad kan volgen maar niet de commissievergaderingen, heeft het nakijken.

Recent toog onze gemeente – college van b en w, raad, griffie, ambtenaren – naar Terschelling voor een tweedaagse heisessie. Zo noemen ze dat wanneer je in een nieuwe constellatie verdergaat. Dan ga je het huis funderen om de stormen te kunnen trotseren. Je zou verwachten dat zo’n trip voorbehouden is aan de coalitie. Die heeft immers een regeerakkoord gesloten en een beleid bepaald voor de nieuwe raadsperiode. Zij moeten samenwerken, dus zij hebben belang bij heien. Maar het is wel zo makkelijk als je iedereen meekrijgt, en dus reisde een groot gezelschap af, het mag wat kosten. Overigens zonder mij. Het leeuwendeel van de raad bestaat uit gepensioneerden, vervroegde uittreders, mensen met een uitkering, parttimewerkers of een veilige baan in overheidsdienst. Ik moet als zelfstandig ondernemer nog vol aan de bak om hypotheek, gezinskosten en facturen op te hoesten. De agenda tijdens de twee heisessiedagen zat vol, naast het gesnotter dat een deelname onverstandig maakte. Ik probeerde er fatsoenshalve nog een mouw aan te passen maar toen voor de vrijdag een afspraak over zonne-energie werd ingepland, was het beter om me daarover te laten informeren omdat er dit jaar veel is gebeurd en gekanteld (oorlog, energiecrisis, boerenbelang). Als dit onderwerp straks aan de orde is, kom ik beslagen ten ijs. In het belang van burgers en gemeente.

Hoe men de sessie op het eiland heeft ervaren en wat er is besproken, werd mij nadien duidelijk: 1) het was zo gezellig, 2) goed om bijeen te zijn, 3) het eerstvolgende Petear (inspraakavond) verliep beter dan voorheen, 4) nog meer commissies en werkgroepen, 5) vrijkaartjes voor raadsleden en partners bij de ballonfeesten, 6) een speciale communicatieadviseur voor de gehele raad (60 mille) naast de tien die al voor het college in dienst zijn. 

Wat dat laatste betreft kan ik melden dat ik mij op voorhand niet over één kam laat scheren met alle raadsleden, of ze nu aardig zijn of niet. Volgende keer meer hierover. Zo hou ik het bovendien een beetje spannend. 

Toen wij met Prinsjesdag in Den Haag waren en op tribune D zaten, ergerden wij ons aan het boegeroep op de A-tribune bij het passeren van De Koets. Daar stonden en zaten vertegenwoordigers van misleide boeren, begreep ik, de FDF voorop. Later voegden ze het koninklijk paar het scheldwoord ‘landverraders’  toe. Beatrix moest zich als gast van Thom de Graaf uitrekken om een glimp van Amalia op te vangen.

Mijn vrouw, van goede CHU-komaf, werd er onpasselijk van. Ik, rood van inborst, wat minder. Wij zijn onderhand wel wat scheldwoorden gewend. Maar leuk is anders.

       Bij Johan Remkes kwam de bekering. Ik heb me deerlijk vergist in het gelijk van plattelanders in het algemeen en boeren in het bijzonder. Zij daar in Hilversum, Den Haag en Amsterdam denken altijd dat ze een klasse beter zijn dan wij hier in Garyp, Usselo of Sauwerd. Wij zijn de oorzaak van hún problemen. Als ze een kaartje van stikstofuitstoters maken, zetten ze bij de Volkskrant Friesland op de plek waar Groningen ligt en Groningen over Fryslân heen.  Een leerling die zo’n fout in groep 6 maakt, krijgt strafwerk van een verstandige juf. De redacteur die het kaartje tekende, is nu referendaris, speciaal belast met het ruimen van kippen. 

Wíj dombo’s in de rimboe veroorzaken de klimaatcrisis. Onze boeren maken de stikstofuitstoot. De stedelingen van Jesse Klaver weten wat er anders moet, al doen ze niks aan Tatasteel of wolven en zetten ze AZC’s, uitzet- en aanmeldcentra liefst ver van hun achtertuin. Hun belang moeten wíj dienen, anders worden we opgepakt. 

In Londen werd pas wat aan de vervuiling van de Theems gedaan toen parlementariërs in een nieuw gebouw de gore choleralucht opsnoven. Dat was in 1859, toen The Great Stink van 1858 net was geweest. 

Sindsdien zijn we weinig opgeschoten. De beelden zijn te erg om aan te zien. Toen ze in 1862 ook al een Krimoorlog hadden, loog Tolstoj erop los om te verhullen dat de Russen de strijd verloren. Daar zat de tsaar niet zo erg mee, want die vermaakte zich in zijn Winterpaleis terwijl de soldaten stierven. Zo speelt Poetin tsaartje in Sotzji. De historie is soms verrassend actueel.

       Zij daar, vooral die Jesse, voelen zich beter dan wij hier, Atsma en Siderius. Schaterend maken ze belegen grappen over katholieke geestelijken die zich aan jongetjes vergrijpen, maar over de dure beveiliging op hun eigen erf hoor je géén woord. Welnee, nog even en Verisure behoort tot de sociale voorzieningen waar we allemaal aan meebetalen. Liefst in de Randstad natuurlijk. 

Onze dialecten zijn stom, hun voetbalclubs staan eeuwig aan kop. De mond vol over mensenrechten hebben ze, maar een reisje naar Qatar kan er altijd wel vanaf. En als ze het in de winter goed koud krijgen, jammeren ze net zo lang tot alles op onze kosten wordt gecompenseerd. 

Op onze kosten, ja. We mogen nog blij zijn dat ze grond onder de randgewesten niet zó leegpompen dat overal de huizen scheuren. Liefst waren ze ons kwijt, met onze kromme praat en domme koppen. Nou tabé.   

Het is in deze tijd, waarin we van de ene in de andere crisis lopen, voor een columnist zowaar een uitdaging om een positieve column te schrijven. Veel gemakkelijker is het om mee te huilen met de wolven in het bos. Over bijvoorbeeld stikstof, energieprijzen, predatie van onze weidevogels, of met de wolven die uit het bos komen om onze koeien of dartelende lammeren en schapen te vermoorden…In plaats daarvan neem ik u in deze column mee in de wereld van het echte vakmanschap, wat vooral vmbo’ers en mbo’ers later in hun loopbaan met “gouden handen” laten zien.
Een directeur in de bouw hield onlangs op de receptie ter ere van zijn pensionering een pleidooi voor deze vaklui, zoals metselaars en timmerlieden, en ging nog een stapje verder. Hij noemde hbo’ers en academici met opzet “schoolverlaters en universitair gestoorden, ze zijn vaak eigenwijs en willen niet meer leren”.   

Oeiii, die kwam wel even hard aan bij al die hoogopgeleide gasten. Een aanwezige consultant wilde de boodschap nog niet begrijpen. Hij reageerde geïrriteerd tegen mij, dat “afgestudeerden” toch wel de betere mensen zijn. Ik heb ‘m gevraagd hoe zijn week eruit zou zien zonder de medewerkster van het reisbureau voor zijn broodnodige vakantie, de badjuffrouw bij zijn kinderen in het zwembad, en zonder zijn glazenwasser en de betrokken thuiszorg bij zijn ouders?

“En hoe zou je het eigenlijk doen zonder de toppers van Omrin die elke week weer jouw troep opruimen??” 

Het werd er niet gezelliger van, maar ik kon het even niet laten.Kortgeleden was er een jonge monteur voor onderhoud aan de dieselmotor van onze sloep. Toen alles klaar was en de boel opnieuw afgesteld moest worden, zette hij bij het ontluchten zijn steeksleutel één voor één op de verstuivers, met zijn blik in de lucht luisterde hij tot de zuigers optimaal presteerden, en mompelde: “hij klinkt weer als een naaimachientje”.
Op zo’n moment geniet ik.
Bij een van de Fryske “Ielfiskers in rikke ieltsje ite”, wat een vakmanschap, bij de slager voor een kilo entrecote, of bij de banketbakker voor echte oranjekoek. Een ode aan mijn kapster die mijn wilde bos haar weer een beetje toonbaar maakt, ik ben er blij mee. Wat is die dikke directeur nou zonder zijn sociaal slimme secretaresse? En hoe komt u de winter door zonder die vakman die uw cv-ketel kan dromen of degene die uw winterbandjes piekfijn uitbalanceert?Onze maatschappij draait op deze vakmensen, je herkent ze aan hun gouden handen. Geef ze een complimentje, in het restaurant, in de zorg, aan de postbode of pakjesbezorger. Het is gratis maar onbetaalbaar…Sjoerd Galema

‘Kijk, gekregen van mijn oud-werkgever. Mijn huidige werkgever heeft me niet eens gefeliciteerd,’ aldus een reactie op een van de socials van een ex-medewerker die een kindje verwacht. Ondertussen wordt vol trots het bedrukte rompertje afgebeeld. Het is gewoon leuk om met ex-medewerkers nog contact te houden; dat wordt enorm gewaardeerd. Deze oude helden van je organisatie zijn zo verschrikkelijk belangrijk voor je bedrijf. Het is alleen jammer, dat veel ondernemers daar geen aandacht aan besteden.

Vaak wordt er geïrriteerd gereageerd als iemand aangeeft een andere baan gevonden te hebben. Terwijl dit gewoon een resultaat is van de wijze waarop iemand zijn of haar baan op dat moment beleeft. Als dit besluit een verrassing voor je is, geef dan vooral jezelf de schuld. Waarschijnlijk is het je niet gelukt om een dermate band met je werknemer te realiseren die nodig is om niet verrast te worden. Als je niet regelmatig spreekt met je medewerkers, niet de doelstellingen deelt, niet goed faciliteert en geen gesprekken voert over hoe je collega het werk ervaart, dan ben je een heel matige manager. Dat je dan geconfronteerd wordt met zaken die je uitdagingen groter maken, heb je aan jezelf te danken.

In een goed geleid bedrijf is er, voor zowel nieuwe medewerkers als voor collega’s die besluiten elders te gaan werken, een goed programma. ‘Onboarding’ en ‘offboarding’ zijn de hippe termen hiervoor. Dat inwerkschema voor nieuwe medewerkers is er dan vaak nog wel; de procedure over het afscheid nemen van mensen ontbreekt meestal. Aandacht besteden aan iemand die toch weggaat is klaarblijkelijk iets wat tegen het gevoel in gaat. 

De meeste medewerkers onthouden erg goed de eerste en de laatste dag van de periode dat ze bij een bepaalde organisatie gewerkt hebben. Die maken gewoon veel indruk. Als je daar positieve aandacht aan besteed, is de impact groot. Het afscheid nemen bepaalt voor een groot gedeelte de wijze waarop iemand terugblikt. Het zegt alles over het respect dat je hebt voor mensen of ze nu lang of kort voor je organisatie hebben gewerkt.

Natuurlijk komt het voor dat iemand er zelf een potje van gemaakt heeft en daarmee een afscheid via de achterdeur verdient. In het gros van de situaties is begrip en respect altijd van toepassing. Een exitgesprek is erg belangrijk en levert interessante data op. Zeker als je die serieus neemt. En een afscheid moet persoonlijk zijn. Besteed daar aandacht aan en doe daar je best voor, dat maakt je bedrijf mooier. En als je contact houdt met je ex-medewerkers heb je helemaal een prachtig ambassadeursmodel te pakken. Het is toch prachtig om iemand na een aantal jaren nog aandacht te geven door een kaartje te sturen op de dag van een belangrijk moment in zijn of haar leven. Dat wordt enorm gewaardeerd, blijft ze bij en gaan ze vele mensen vertellen.

Nu de herfst, na een zonovergoten zomer, haar intrede heeft gedaan komen ook de traditionele Nederlandse feestdagen weer in zicht. De kerstdagen en het belangrijkste kinderfeest Sinterklaas. Rondom de aanstaande intocht van Sinterklaas is de laatste jaren veel te doen geweest. Wel of geen zwarte pieten. Friesland haalde in deze discussie in november 2018 landelijk de voorpagina’s. Vlakbij Joure blokkeerden 34 Friezen de A7 waardoor aanhangers van de actiegroep “Kick Out Zwarte Piet” niet konden protesteren tegen de aanwezigheid van zwarte pieten tijdens de intocht van Sinterklaas in Dokkum.

Ikzelf kijk tot de dag van vandaag met enige verbazing naar de verwijzing van zwarte pieten naar het Nederlandse koloniale verleden en de slavernij. Ik heb dat verband blijkbaar niet helder voor de bril.  Dus toch maar eens in de geschiedenis gedoken om te bezien welke rol Friesland en de Friezen in ons koloniale verleden hebben gespeeld. Dit thema wordt beschreven in het boek van historica Barbara Henkes met de titel “Sporen van het slavernijverleden in Fryslân”.  Haar conclusie is dat Friesland geen aanjager, maar wel een profiteur van de grootschalige slavernij in de Nederlandse koloniën was. Veel Friezen pikten er een graantje van mee. In de koloniale hoofdplaats Amsterdam is het makkelijk om panden aan te wijzen die met slavernij zijn bekostigd. In Friesland is dat lastiger, maar ze zijn er wel. Bekijk maar eens de voorgevel van Natuurmuseum Fryslân in Leeuwarden, met boven de ingang de naam van Jacobus Martinus Baljée. Hij woonde als kind in het Nieuwe Stads Weeshuis dat daar eerder in was gevestigd. Bij zijn overlijden in 1823 liet hij aan het weeshuis 190.000 gulden na, een voor die tijd astronomisch bedrag. Verder onderzoek naar de wijze waarop deze Baljée zijn vermogen had vergaard heb ik besloten niet te doen omdat zijn achternaam wel erg dicht tegen die van mij aanschurkt.  

Herfst is het ook op de internationale financiële markten. Een gure wind waait door de aandelen-, obligatie- en grondstoffenmarkten. Natuurlijk hebben we de afgelopen jaren onder invloed van het zeer ruime monetaire en fiscale beleid de wind mee gehad en aansprekende beleggingsrendementen kunnen maken maar dat is nu toch echt voorbij. De mondiale centrale banken hebben hun traditionele rol als bewaker van prijsstabiliteit weer serieus opgepakt onder aanvoering van de Amerikaanse Federal Reserve. De Fed wil de inflatieverwachtingen met wortel en al uit het systeem krijgen door de economie en arbeidsmarkt onder invloed van een serie zeer forse rentestijgingen “kapot” te maken en in een recessie te dompelen. De situatie in Europa is anders dan die in de VS. In Europa hebben de overheden het stokje van de ECB overgenomen door haar bevolking ruimhartig te compenseren voor de gestegen energieprijzen en de algehele inflatie. Daarmee voeden ze echter de toekomstige inflatie en maken het gevoerde beleid van de ECB ineffectief. Het gevolg is een zeer grote kans op langdurige stagflatie (economische krimp in combinatie met hoog blijvende inflatie) in Europa, terwijl de VS in een georkestreerde korte recessie zal belanden. Ergo: de euro en Europese obligaties en aandelen mijden de komende tijd.

Pim Baljet     Directeur Bank ten Cate & Cie.

De herfst is een heerlijk seizoen om de natuur in te trekken. Veel bomen en struiken hangen vol met eetbare bessen, veel planten zijn alweer uitgelopen en met wat geluk vind je eetbare paddenstoelen. Maar pas daarbij wel goed op want veel paddenstoelen zijn niet eetbaar of giftig.  

Wie de wereld van het wildplukken wil ontdekken en onder andere akkerkool, gewone raket en vogelmuur wil leren kennen, kan deelnemen aan cursussen. Dat kan ook online. Zo geeft In Het Wilde Weg een herfstcursus eetbare wilde planten. Men blijft echter niet achter de computer zitten. Wildplukkers Tim en Leah sturen je naar buiten, waar je zelf op zoek gaat naar (eetbare) planten. Tijdens opdrachtenwandelingen word je uitgedaagd om zelf naar planten te gaan kijken en ze te bestuderen. Waar groeien ze? Hoe zien ze eruit, hoe voelen en ruiken ze? Kun je ze eten? 

Daarnaast leer je aan de hand van PowerPoint-presentaties, foto’s, filmpjes, thuisopdrachten, online plantenquizzen en enthousiaste verhalen van Tim en Leah de wondere wereld van het eten uit de natuur kennen. Welke planten en bomen kun je gebruiken in de keuken? Aan welke kenmerken kun je ze herkennen? Hoe onderscheid je ze van andere planten? Welke geneeskrachtige eigenschappen hebben ze? Welke planten zijn giftig?  Ontdek de gezonde en heerlijke planten die volop langs het pad, in het veld, in het bos of in jouw tuin staan. 

Ook voor de gevorderde wildplukkers komen interessante onderwerpen aan bod. Zo leer je een geneeskrachtige oxymel maken van duindoornbessen en een kruidenzout van wilde wortels. Interessant en zeker aan te bevelen.

Meer kennis van de natuur leidt niet alleen naar meer natuurbeleving maar ook naar meer waardering voor voedsel en voor de gastronomie.

Albert van Keimpema

Ruim 40 jaar geleden versloeg ik mijn eerste waterschapsvergadering. Niet zo’n conferentie als Wetterskip Fryslân vandaag de dag belegt, nee, het was een gezellige bijeenkomst van boeren, de gezamenlijke ingezetenen van de betreffende polder. Je had overal waterschappen in die tijd. Langzamerhand clusterden die in de loop der jaren samen tot nu één groot bolwerk. Misschien was de oude situatie niet ideaal. Er kon efficiënter worden bestuurd. Maar groter worden zit nu eenmaal in de menselijke natuur. 

Ik moest hieraan denken toen ik boze boeren en omgekeerde vlaggen zag. Die boeren van toen moesten weg uit de waterschappen. De ambtenaren namen het over, in de rug gesteund door politici, in dit geval wethouders. Kijk, het waterschip int belastingcenten. Het aandeel van bebouwd was destijds veel kleiner dan tegenwoordig. Daar zit dus groei in, en veel meer inkomsten, dachten de bestuurders. Met de veranderingen nam de invloed van de boeren drastisch af en de kennis idem dito. Mondige burgers zetten thans een voet tussen de deur en strijken presentiegelden op. Ze gaan verkiezingen in en willen beter worden van een positie die goed in carrièreplanningen ligt. Wie erin zitten? Wat ze doen? Joost mag het weten. In het bureaucratisch instituut wat het provinciale waterschap is geworden, lopen de ‘volksvertegenwoordiger’ gedwee in een tredmolen mee. 

Het waterschap ging ondernemen. Men haalde de hele wereld overhoop. Het landschap moest strak, wegen moest verhard, poldersloten werden gedempt, tochtsloten werden verbreed, vaarten en wijken werden gekanaliseerd, malen werd een blinde ambitie in plaats van verstandig waterbeheer, kaden werden zo verhoogd dat je nu in een sloep niks meer van het landschap ziet. Het ergste van alles zijn de walbeschoeiingen. Je ziet aan alles dat het waterschap baas wil spelen in een vriendelijke onbedreigde natuur. Friesland is geen Indonesië of Pakistan. Het dierenleven vindt de harde oevers niet prettig en het ziet er niet uit. 

Ik was op bezoek bij melkveehouder Murk Nijdam aan de Slachte. Hij geeft dertig hectare van zijn land weg aan het Agrarisch Natuurfonds, zomaar, gratis voor niks. Om de weidevogels een habitat te gunnen. Nijdam hangt aan het Friese land en wil wat nalaten. Geen bezit, maar iets wat rijker is: natuur en landschap. Boerennatuur want andere natuur hebben we in dit land niet. Twaalfduizend jaar voor de jaartelling gingen we huisdieren houden (runderen, paarden, varkens, schapen, kippen) en boerderijen beginnen en gronden ontginnen en inpolderen, methaan broeiende moerassen droogleggen. We maakten er vruchtbaar land van door generaties lang ontzettend hard te werken. Dan hoor ik Jesse Klaver van GroenLinks op tv orakelen dat arbeidsmigranten dit land groot hebben gemaakt. Ze kwamen op onze welvaart af! Okay, ze waren hartstikke welkom omdat we arbeidskracht nodig hadden, maar zijn opmerking was een trap in de lenden van de generatie van mijn ouders, nu rond de 100 jaar, en alle families voor hen. Ik zie mijn vader nog zwoegen. Voor hem hoefde al die modernisering niet en ik mag zeggen dat je dankzij hem nu nog tot je middel op de zandbodem kunt staan en dat het niet is getransporteerd voor de aanleg van een snelweg (A6). Diepteontwatering zag hij helemaal niet zitten, maar het gaf geen biet, het waterschap wilde sloten heel diep graven en de polder werd zo leeg gemaald dat er nog maar nauwelijks water in kwam te staan. 

Het meeste wat het waterschap tot dusver heeft gedaan was niet natuurvriendelijk. Ik hoor Nijdam zuchten: it wetterskip is de grutste predator hjoed de dei. Ik zie ook graag dat het boeren wat extensiever wordt en natuurvriendelijker. Maar ik wil met deze overpeinzing aangeven dat de boeren in een molen zijn genomen en als je alleen nog maar een boterham kunt verdienen door meer te melken, je bedrijf uit te breiden, kosten te besparen, sneller het werk te kunnen klaren, minder mensen nodig te hebben, dan ga je wellicht wat anders tegen de materie kijken. En denk niet dat het waterschap zoveel mededogen met onze natuur heeft. Veel polderdijken zijn opgehoogd met vuil slib met glas, puin en plastic. 

Het waterschap is dol op investeren en een mooie show op te voeren. Vrijwel dagelijks krijg ik persberichten binnen van een versterkte dijk, nieuw materieel, een groter gemaal, een nieuw takelwerktuig. Ik zie het nut er niet zo van in. We hebben immers zeedijken. Deze waterkeringen moeten zorgen dat we droge voeten houden, niet het gegraaf in de polder. Vroeger kregen de boeren een zakcentje omdat ze allemaal een gemaal hadden te beheren, nu loopt er een ambtenaar in het land. Behalve in de vakantieperiode. Dan geeft niemand thuis. En de boer die zijn gronden ziet verdrogen en graag water in de polders wil, belt tevergeefs. Of hij moet met een betonschaar aan de slag om de inlaatschuiven van het slot te halen en omhoog te trekken. Dat noemen ze waterbeheer. Bij het waterschap maalt het in hun brein en ook in de polders die ze als hun eigendom beschouwen.

Het mooie van een samenwerkingsverband is de kruisbestuiving. Leden inspireren elkaar, kijken de kunst af, proeven een andere keuken, delen kennis en ervaring, bevelen collega-leden aan en zorgen zo voor meer beweging, meer bezoek. Je kunt veel aan elkaar hebben. Daarom is het beter elkaar succes te gunnen dan uit broodnijd je om te keren. Bij Fryslân Culinair merken we steeds dat het zin heeft om op een gelijk niveau met elkaar op te trekken. Gelukkig staat er weer versterking aan te komen. In de volgende nummers berichten wij u daar over.

Een ander voordeel van onze restaurantclub is dat je wordt gedwongen om van tijd tot tijd wat te organiseren. Horeca moet niet stilzitten, dat doen onze gasten ook niet. Ze komen op eigen initiatief naar je toe. Organiseren is tevens verbinden. Op de kalender staat dit najaar een mini-event op kaasboerderij de Nylander in It Heidenskip en ons jaarlijks event, ditmaal te houden in de Grote Kerk van Dokkum. Dat is voor ons een mooie gelegenheid om collectieve gastvrijheid te bieden. Alle restaurants geven een proeve van bekwaamheid. Zo hopen wij gasten aan ons te binden en hen onderling te verbinden. Velen, met name de pashouders, kiezen bij voorkeur het kwaliteitslabel van Fryslân Culinair. Ze vinden het leuk om een ander adres te bezoeken. Verandering van spijs doet eten, tenslotte. Om die reden is het prettig dat onze zaken zo van elkaar verschillen qua keuken, ambiance, grootte en locatie. Fryslân Culinair is geen eenheidsworst maar een smakenpalet van niveau!

Tjitte de Wolff,

voorzitter Fryslân Culinair.  

Er verschijnt een stortvloed aan opiniestukken in de media dat we geen zuivel meer moeten consumeren. Dat zou niet zo gezond zijn als wordt beweerd. (Dier & Recht). Waarom schrijven deze mensen niet dat chips en ijs ook niet zo gezond zijn? Al komen deze producten uiteindelijk ook bij de boer vandaan. 

Wakker Dier heeft zelfs een spotje op tv waarin zuivel als ‘niet zuiver’ wordt bestempeld. Een campagne die men betaalt van subsidiecenten die door belastingbetalers worden opgehoest. Het kan allemaal in dit land.

De criticasters hebben het veelal gemunt op melk en kaas. Harriet Duurvoort laat in de Volkskrant weten dat sinds ‘de scheldboeren’ voor haar nepvlees het nieuwe normaal is. Tsja, die worden ook gemaakt van ingrediënten die op boerenland groeien. Wat een hysterie. 

Natuurlijk moeten we gezond eten en dat mag best gestimuleerd worden. De zorg raakt overbelast door een ongezonde leefstijl van mensen. Meer groenten, minder vlees wordt gepropageerd. Prima, maar vlees, mits van goede kwaliteit, kun je zeker ook tot gezonde voeding rekenen. Gasten van Fryslân Culinair waarderen het vlees hoog en ze hebben er baat bij want vlees bevat gezonde vitamines en mineralen die minder in andere producten aanwezig zijn.

Hoogleraar Wetenschap, beleid en maatschappelijke impact (in het bijzonder in de zorg) aan de Universiteit Leiden, Jet Bussemaker, oud-minister, kwam onlangs met die eeuwige dooddoener dat gezonde voeding zoals groente duur is en om die reden niet zo gauw wordt gegeten door mensen uit de volkswijken. Ze trekt een vergelijking met een zak chips. Maar die kost op z’n minst 1,75. Daar heb je ook broccoli, bloemkool, bosui, wortelen, aardappelen, alle soorten kool, uien, sperziebonen en noem maar op voor. Het is schandelijk. Groenten hoeven dus helemaal niet goedkoper te zijn zoals zij beweert. Moet de boer het weer belijden zeker? Om geen appels met peren te vergelijken een weegschaalhypothese: een kilo chips kost ca. 4,50, hetzelfde gewicht in aardappelen kost ongeveer een kwart daarvan. Groenten zijn alleszins betaalbaar, mevrouw Bussemaker. Dus stop maar met zielig doen.

Eet een hutspot, ik verheug me er nu al op als ik in het najaar uit eten ga. Thuis kook ik het graag want het gaat makkelijk en snel. Harstikke lekker als je paprika’s aan de wortelen en aardappelen toevoegt (€ 1,75 per persoon). Dan heb je niet eens vlees nodig. Bovendien spotgoedkoop voor een gezinsmaaltijd. Dankzij de hardwerkende boer. Neem gerust kwark of yoghurt na. Op je gezondheid!

Fokke en Trea wonen al jaren met veel plezier in een rustiek dorp in Súdwest Fryslân. Ze genieten daar vanaf 2015 van hun pensioen. In hun werkzame leven hebben ze aardig kunnen sparen. Daarnaast hebben ze een forse prijs van de postcodeloterij belegd in aandelen en in twee winkelpanden. Het rendement en de huur zorgen voor de gewenste aanvulling op het pensioen en de AOW. Alleen op het spaargeld ontvangen ze al een aantal jaren niet of nauwelijks rente. Hun belastingadviseur, Paul, drong er daarom vanaf 2017 op aan om bezwaar te maken tegen de aanslagen inkomstenbelasting, met name omdat de heffing over het spaargeld (box 3) in strijd zou zijn met het recht van eigendom. “Er wordt immers belasting geheven over een verondersteld rendement van 4%, terwijl de rente die de bank vergoedt 0% of zelfs negatief is”, aldus Paul. “Wat is de kans van slagen?”, had Fokke gevraagd. “Moeilijk te schatten”, zei Paul. “Heb maar geen al te hoge verwachtingen”, voegde hij eraan toe. “De wetgever heeft immers veel vrijheid. Maar als je geen bezwaar maakt, zijn je rechten verspeeld, mocht de rechter het beroep toch gegrond achten”. “Wat zijn de kosten?”, vroeg Fokke. “Niet veel, een paar tientjes, want het is een zogenaamde massale procedure”, verzekerde Paul hun. “Akkoord”, besliste het paar. Dit proces herhaalde zich vervolgens nog een paar jaar. Elk jaar de vraag, elk jaar de twijfel, elk jaar toch maar bezwaar maken. 

Tot de Hoge Raad eind 2021 besliste dat de heffing over box 3-inkomen inderdaad strijdig is met het recht. Daarnaast oordeelde hij dat rechtsherstel geboden moest worden aan de bezwaarmakers. Dit betekent dat de belasting over het verschil tussen het veronderstelde en werkelijke rendement aan de belastingplichtigen moet worden terugbetaald.

Toen Paul Fokke en Trea op de hoogte bracht van het goede nieuws, reageerden ze opgewekt. Niet alleen omdat ze een aardige teruggave over de achterliggende vijf jaren tegemoet konden zien, maar ook omdat Paul hen op de mogelijkheid gewezen had. “En nu?”, vroeg Trea. “De Belastingdienst is aan zet, zij komt in 2022 met gewijzigde aanslagen op basis waarvan jullie het te veel betaalde bedrag terugkrijgen”, aldus Paul. 

En zo geschiedde. Het ministerie kwam in het voorjaar van 2022 met het vereiste rechtsherstel. De gekozen methode gaat echter nog steeds niet uit van het werkelijke rendement op alle vermogensbestanddelen. Wederom is gekozen voor veronderstelde rendementen, maar nu voor drie categorieën vermogen, te weten spaargeld, overig vermogen en schulden. 

Als in de zomer de aangepaste aanslagen over de jaren 2017 tot en met 2020 worden ontvangen, zijn Fokke en Trea aangenaam verrast. Door de omvang van hun spaargeld, krijgen ze aanzienlijke bedragen terug. Reden voor Fokke en Trea om het er eens lekker van te nemen op Kreta. Eind goed, al goed, toch? Tot Paul weer aan de lijn hangt, terwijl Trea loopt te zwoegen in Samariakloof. “Ja sorry,” verontschuldigt hij zich, “maar ik zit net de gecorrigeerde aanslagen te bekijken. En nu zie ik dat het werkelijke rendement op de aandelen en de winkelpanden de afgelopen jaren minder bedraagt dan het veronderstelde percentage van ruim 5%. Als ik nog een verzoek voor ambtshalve verminderingen indien voor de jaren 2017 tot en met 2020, kunnen jullie nog een extra bedrag terugkrijgen”. Hij hoorde Trea en Fokke zuchten, en niet alleen door de warmte op het eiland. “Zo blijven we bezig”, zei Trea. “En wat zijn de extra kosten voor jouw werk?” Paul snapte hun onbegrip. “Dit is geen massale procedure, dus het zal wat meer tijd kosten, dus ook iets duurder zijn. Maar deze kosten wegen ruimschoots op tegen de baten”, rekende hij hun voor. “Anders had ik jullie uiteraard niet gebeld.” En zo werd besloten de verzoeken in te dienen. 

“Dit moet toch ook onaangenaam zijn voor de medewerkers van de Belastingdienst?”, vroeg Fokke zich hardop af. “Eerst zorgen dat iedereen een gecorrigeerde aanslag ontvangt, om vervolgens verzoeken om ambtshalve verminderingen retour te krijgen.” “Ik ben niet jaloers”, reageerde Paul ingetogen.

“En hoe zit het nu met de jaren 2021 en 2022?”, vraagt Trea. “Goeie vraag”, reageert Paul. “Voor 2022 hebben we een voorlopige aanslag aangevraagd. Deze zal worden opgelegd als de veronderstelde rendementen voor dit jaar zijn vastgesteld. Dat is dus nog even afwachten. Voor 2021 is de aangifte ingediend. Voor dat jaar zijn de veronderstelde rendementen al vastgesteld. Als het goed is, volgt binnen drie maanden de aanslag. Het kan zijn dat we tegen deze aanslag ook weer bezwaar moeten maken als het werkelijke rendement lager is dan het veronderstelde rendement. Dat zal ik nog berekenen.” “En als het verschil klein is, is 2021 afgewikkeld?” vroeg Fokke zich hoopvol af. “Nou, dán resteert nog de vraag of de aanslag tijdig is opgelegd en niet ten onrechte te veel belastingrente in rekening is gebracht”, antwoordde Paul. “En als wél te veel belastingrente is berekend, wat dan?”, verzuchtte Trea. “Dan zou ik jullie adviseren bezwaar te maken tegen de rentebeschikking”, bleef Paul stoïcijns.

Aan de andere kant van de lijn bleef het even stil. Toen hoorde Paul twee mensen een plons nemen om af te koelen, niet alleen van de warmte. “Logisch”, dacht Paul, “ik zou hetzelfde doen, denk ik”.

Nu al een week of drie lees ik op een televisie-krantensite dat Sietske Poepjes zich ernstig zorgen maakt over de energielevering aan de Provincie en aan Friese gemeenten. We hebben namelijk gekozen voor sancties tegen de Russen en voor het stoppen van gasboringen uit de Groningse bodem, en dan krijgen we het koud als het straks wat wintert.

       Vroeger hadden we enkele beglazing en lag de kamertemperatuur rond de 18 graden, er wás niet eens aardgas, maar toen werd er minder over gezeurd. Ambtenaren waren er toen ook nauwelijks. De paar die we hadden, werkten zich in het zweet, ook ’s winters. Dan heb je geen last van de kou.

       Waarom ik dat bericht van Sietske Poepjes al een week of drie lees, is mij een groot raadsel. Het komt zo vaak voorbij dat het wel een stopper lijkt op Leo of zoiets, een van onze lokale omroepen. Nu is het hommeles bij Leo, heb ik begrepen, dus kijk ik daar gretig naar. Voor je het weet zijn ze weer van het scherm en dan weet je helemaal niet waar je moet kijken.

       Vroeger las je een bericht niet meer als de krant met het oud papier weggedaan was, dat was elke week. Tenzij het zo belangrijk was dat je het uitknipte en bewaarde. Beppe Margje knipte mijn stukjes indertijd nog ijverig uit om ze in een album te plakken. Mem knipte ze uit om ze in een emmertje te stoppen, of een doos. En ik krijg soms nog een stukje dat iemand heeft uitgeknipt omdat het hem getroffen heeft. Wijzelf bewaren rouwadvertenties van onze geliefde overledenen niet eens meer. Die staan immers wel op Mensenlinq.

       Maar dat gemeente- en provincieambtenaren het komende winter wel eens koud kunnen krijgen als ze achter dubbel glas in een onverwarmde ruimte moeten werken, dat bericht bewaart de lokale televisie voor me. Wist u dat mensen ook warmte afgeven? Onze lichamen zijn 37 graden. Als je daar twintig van in een ruimte stopt, heb je een grote kachel. Na verloop van tijd is het dan lekker warm, zeker als je er een paar waxinelichtjes bij aansteekt. En een haard natuurlijk, zoals ze vroeger hadden. Op hout uit de Oekraïne, want daar ligt genoeg, zie ik dagelijks voor de tv.

       Mark Rutte maakt zich er al lang niet druk meer om. Die wijst de ene keer naar Europa, de andere naar de Verenigde Naties, dan weer naar de gemeenten en dan eens naar de provincie. Zo’n VVD’er heeft het goed voor elkaar. Zoals Odysseus indertijd tegen de cycloop zei: ‘niemand heeft je oog uitgestoken’. Dus hoef je je er ook niet druk over te maken. Welnee, trekkers leggen het verkeer plat, treinen rijden niet, vluchtelingen slapen buiten en Sietske Poepjes krijgt het, samen met Arno Brok en Avina Fokkens, koud. Wie er wat van zegt, krijgt een extra hoge belastingaanslag omdat het verkeerde hokje is afgevinkt. Boete!

       Verder gaat het heel best in dit land, want Max Verstappen wordt wereldkampioen. 

Voor bestuurders, ambtenaren en ingehuurde krachten is de overheid door de jaren een zeer stabiele en betrouwbare werkgever. Salarissen en arbeidsvoorwaarden zijn in de regel boven marktconform, vooral als je zaken zoals de opbouw van je pensioen in beschouwing neemt. In tijden van veel aanbod op de arbeidsmarkt hoeft een overheid die wat te ruim in de mensen zit niet direct een probleem te zijn, al is de socialistische heilstaat waar op die manier iedereen een baan heeft ook niet een wenkend perspectief.

Na een lange periode waarin werkgevers hun medewerkers konden kiezen, zijn wij nu in een tijd beland waarin een werknemer veel heeft te kiezen. Krapte op de arbeidsmarkt zorgt ervoor dat werkgevers hard moeten werken om aantrekkelijk te zijn en te blijven voor hun medewerkers. We zitten post-corona in een concurrentiestrijd om als werkgever de talenten aan je te binden.

De laatste tijd krijg ik veel signalen dat de overheid erg marktverstorend werkt. Afgesproken FTE-reductie moet soms drie jaar na implementatie van peperdure automatisering nog plaatsvinden. Gelooft u het? Met ons collectief geïnde belastinggeld kapen overheden mensen uit de marktsector. 

De horecaondernemer zag tijdens corona alle vaste medewerkers voor dubbele salarissen naar de GGD vertrekken. En deze zomer verziekt het COA de markt opnieuw, met arbeidsvoorwaarden die voor een horecabaas na twee moeilijke coronajaren schier onhaalbaar zijn. Nog wat media-aandacht voor het salaris van de COA directeur, wat ruim boven de Balkenendenorm ligt, en ziedaar; onze overheid verstoort de markt!

Natuurlijk begrijp ik goed dat GGD en COA in moeilijke tijden haar mensen nodig heeft. Maar geldt dat juist ook niet voor de horeca-uitbater, die twee jaar knocked-out de voordeur op slot moest hebben?

Bij de 10 grootste werkgevers in ons land, zitten vier overheidsdiensten. Provincies huren dure HR-bureaus voor Strategische Personeelsplanning in, met ambtenaren in de werkgroepen, als slagers die hun eigen vlees keuren. De Overheid is de grootste werkgever van ons land, en met deze krapte op de arbeidsmarkt is het de hoogste tijd voor haar om veel scherper aan de wind te zeilen. 

Gemeenten, Provincies, Waterschappen en het Rijk hebben op onze kosten wel erg veel vlees op de botten, om nog maar eens onze slager te citeren. Dure adviesbureaus en veel ambtenaren leiden zelden tot snellere procedures, lagere belastingen en efficiënter werken. 

Het is asociaal de schaarse medewerkers voor het bedrijfsleven -waar ook nog eens ons collectieve overheidsgeld wordt verdiend-  weg te kapen.

Bloemen plukken uit mooie tuintjes, hiervan schattige bosjes maken en dat aan de deur verkopen bij ons in het dorp. Ik vond dat vroeger, toen ik een jaartje of 8 was, super om te doen. Samen met vriendjes wist ik op die manier wat geld te verdienen. 

Natuurlijk hoorde je vaak ‘nee, bedankt’ maar als je op genoeg deurbellen drukt dan heb je grote kans om voldoende keren raak te schieten.

Ik ontdekte ook dat het nog beter werkte als ik erbij vertelde dat we bloemen gingen verkopen, om de opbrengst ten goede te laten komen aan een meisje uit ons dorp dat in het ziekenhuis lag. Plots ging het verkopen veel gemakkelijker. Totdat iemand ook wilde controleren of het presentje ook daadwerkelijk werd gekocht. Van een deel van het bedrag hebben we toen maar een mooi presentje gekocht en aan het zieke meisje gegeven. Ik verdiende nog steeds leuk.

Ik heb me daar later vaak schuldig over gevoeld. Het voelde een beetje gemeen. Mensen gaven voor het meisje, maar ik werd er beter van. Dat ‘schuldig voelen’ daar hebben al die bureaus, die donateurs proberen te werven langs de deuren, weinig last van.

We geven in Nederland bizar veel geld aan goede doelen (5,7 miljard euro in 2018, waarvan 43% door particulieren: bron onderzoek van het Centrum Filantropische Studies aan de Vrije Universiteit in Amsterdam). Ondertussen is het een industrie op zich geworden, waar (te) veel partijen allang niet meer met het goede doel bezig zijn.

Donateurs binnenhalen via ‘door-to-door’ verkoop, werkt uitstekend. De gemiddelde consument heeft simpelweg moeite om te bedanken voor het aanbod, als het een goed doel betreft.  Vrijwillige collectanten doen het met hun hart, maar die boefjes die lekker even bijverdienen bij een dergelijk verkoopbureau denken alleen aan zichzelf.  Jouw donatie gaat voor heel veel maanden eerst naar deze verkopers, voordat het ingezet wordt waarvoor jij het bedoeld hebt. Het argument van de goede doelen organisatie is, dat het uiteindelijk loont, omdat een donateur vaak lang genoeg aangehaakt blijft. 

De Nationale Postcode Loterij is een geweldige marketingmachine en heeft de Nederlandse consument volledig in de tang. Ook als je niet meedoet, kun je verliezen. Dus doen we massaal mee en worden er jaarlijks honderden miljoenen opgehaald. Slechts 40% gaat naar goede doelen organisaties, die vervolgens ook weer de helft besteden aan het daadwerkelijke doel. En als je aan de deur instemt met het lid worden van deze loterij, weet dan dat er maar een heel klein beetje van jouw geld daadwerkelijk naar het goede doel gaat.

Goede doelen zijn voor veel organisaties een geweldig marketinginstrument.  Een kritische succesfactor om veel geld mee te verdienen. De consument wordt niet het hele verhaal verteld en denkt goed te doen. Hoe anders is dat met de vrijwillige collectant, die door weer en wind langs de deuren gaat en daadwerkelijk iets over heeft voor een ander. Die kan en wil ik niet weigeren aan de deur.

De Nederlandse inflatie is in augustus gestegen tot 13,6% op jaarbasis nadat ze in juli nog 10,3% op jaarbasis bedroeg. De sterk opgelopen inflatie raakt de Nederlandse burger hard in de portemonnee en leidt anderzijds tot enorme meevallers in de overheidsfinanciën. Ondanks de verlaging van de benzineaccijns en de energiebelasting komt het begrotingstekort dit jaar uit op “slechts” 0,9 %.  In euro’s gaat het om een meevaller van 10 tot 15 mrd euro die is te danken aan fors hogere gasbaten en hogere BTW-inkomsten als gevolg van die hogere inflatie. De staatsschuld daalt dit jaar met 50 mrd. euro nog veel sneller dan het begrotingstekort. Dus terwijl in Den Haag het geld tegen de plinten klotst daalt de koopkracht van de huishoudens dit jaar met 9,9% volgens het CPB en volgend jaar met 4,3%. Bijna 15% in 2 jaar minder te besteden dat is veel, heel veel. Op Prinsjesdag komt het kabinet met maatregelen om de koopkracht te repareren met een pakket van 16 mrd. euro. Minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen en AOW gaan in 2023 met 10% omhoog. Ongekend en ongeëvenaard. De inkomstenbelasting zal worden verlaagd voor de lagere inkomens en de vermogensbelasting zal worden verhoogd evenals het tarief van de vennootschapsbelasting. Rutte lijkt hiermee de acute koopkrachtscrisis te bezweren. Resteert voor het kabinet de asielcrisis, energiecrisis, woningbouw en huisvestingscrisis en de stikstofcrisis.

Ons stikstofbeleid volgt uit Brusselse groene regels. Forse stikstofreductie leidt, ook volgens ons kabinet, tot minder vee per hectare, wat goed zou zijn voor de natuur. Extensivering, meer biologisch en minder kunstmest, heet dat en heeft een lagere productie per hectare tot gevolg. Maar de wereldwijde voedselvraag stijgt, dus dat voedsel zal dan elders moeten gaan groeien. Ik dacht dat ons probleem in Nederland juist ruimtegebrek was en dan moet je toch juist meer voedsel van minder grond halen? Het buitenland ziet ons als het agrarische Mekka. We zijn toonaangevend op het gebied van voedselkennis, met Wageningen als de wereldwijd toonaangevende universiteit.  Geroemd zijn de daar ontwikkelde innovaties in de glastuinbouw, stalinrichting, melkrobots en zaadveredeling. Voor die uitvindingen is kritische massa nodig. Als een te groot deel van onze landbouw verdwijnt, mag je niet verwachten dat Wageningen haar leidende rol behoudt. De recent door kabinet Rutte uitgedeelde mokerslag aan de agrarische sector wekt daarom wereldwijd verbazing. De rol van de Nederlandse boeren in de mondiale voedselketen is, met de wereldwijde voedseltekorten en stijgende prijzen, nog nooit zo belangrijk geweest. Als chemische bestrijdingsmiddelen worden verboden of het gebruik ervan sterk beperkt, is de vraag welke alternatieven overblijven. Ziekten en plagen bestrijden zonder middelen is een sprookje. De groene Brusselse dwang en de vertaling daarvan door Rutte IV zal niet direct leiden tot voedselschaarste in Europa maar wel voelbaar zijn in dezelfde portemonnee waaruit ook al de fors hogere energierekening uit betaald moet worden. Dubbele inflatiedruk dus.  Rutte maakt de cirkel rond. 

Als we al die uitkoopmiljarden – ik schrijf liever 25.000 miljoen, daar heeft de lezer een beter begrip bij – uitgeven aan de vooruitgang, dan kan het stikstofplan de prullenbak in. Dan hebben we die ingetekende, methaan uitstotende ambtenarennatuurgebieden niet eens nodig. Sterker, we maken van natuur boerengrond! Veel beter voor de natuur, voor het milieu, voor de boer, voor de portemonnee, voor het Rijk en voor de burgers. Hoe? Heel eenvoudig. Extensief biodynamisch boeren is de oplossing. Maar dan moeten wel praktisch alle natuurgebieden worden getransformeerd naar weidevogellanderijen en gratis aan de boeren worden gegeven, anders werkt het concept niet. Vergeet niet, de weidevogel is hier bij de gratie van de boer. Op verwilderde stukken grond heeft ‘ie niks te zoeken. De weidevogel is van elders in Europa onze boeren gevolgd. Verder is het een kwestie van mest scheiden in droge en natte mest (75% ammoniakreductie) en weidegang. In dit model maakt het niet uit of je 50 of 500 koeien melkt. Dus natuurbeheerders ontslaan en tewerkstellen bij boeren. Dat geldt ook voor de uitkeringstrekkers die niet willen maar wel kunnen werken. Wie de agrarische component niet snapt: lees in dit blad in de rubriek Wonen&Leven het artikel over Wytze Brandsma.

Helaas politici en ambtenaren: Nederland heeft geen wilde natuur (misschien voor een deel de Biesbosch en Veluwe), maar grotendeels in cultuur gebrachte boerennatuur. Tienduizend jaar voor onze jaartelling waren er al boerderijen. De gezondheidsfreaks wil ik nog meegeven dat zuivel en vlees hartstikke gezond zijn en dat al het plantaardig voedsel net als alle bewerkte voedsel bij de boer vandaan komt. Ja, ook dat glas bier op het terras. Graag wat meer respect voor de boer en die intimiderende acties die niks bijdragen maar vergeten. 

Natuur kan trouwens ook niet zonder boerenwerk. Grappig was het nieuws dat natuur in ons land te lang aan zijn lot is overgelaten. Herstelwerk is dringend nodig. Er moet gespit worden. Hoogveen kan niet zonder spitten en vernatten, zoden moeten drijven. Zo niet, dan werkt natuur juist vervuilend. Methaan is van alle broeikasgassen nog het ergst. 

Als we het toch over natuur hebben. Op een Drachtster industrieterrein staat een stuk bos naast het Sluis-complex, een industrieel erfgoed, waar het wemelt van het leven. Het bos wordt deels gekapt voor een nieuwe loods van 12 meter hoog. De hele Drachtster gemeenschap staat op de achterste benen en de raad is ook niet blij. Nou is er geen raad in Friesland waar zoveel mutsen en sufkoppen in zitten als in Drachten, dat officieel Smallingerland heet. En dus kon het gebeuren dat de raad het niet nodig vond het terrein aan te kopen zoals het college van burgemeester en wethouders wilde. Wellicht is men wakker geworden. 

Ach ja, verkeerde inschattingen worden overal gemaakt. Bij de vernieuwing van de Afsluitdijk gebeurt dat bij voortduring. Er is de zoveelste rekenblunder gemaakt. De extra kosten bedragen ditmaal 300 miljoen. Maar wat zegt een getal nog tegen het licht van de geldverkwisting van deze regering? In 2018 kwam Rijkswaterstaat erachter dat ook een lage waterstand grote golven kunnen veroorzaken. Wisten wy wol, zou de befaamde accordeonist Gerard ‘Joetska’ Wiersma hebben gezegd. Immers, de Zuiderzee was zo gevaarlijk omdat er zo weinig water stond! Grondzeeën noemen wij aardse stervelingen dat. Toenmalig minister van Verkeer en Waterstaat Cora van Nieuwenhuizen (VVD) bracht dit ‘nieuwtje’ pas in 2019 in de Tweede Kamer. Met als gevolg dat de kosten weer fors zijn overschreden. Fout rekenen, daar schijnen wij goed in te zijn. Neem het Zuidasdok in Amsterdam, de zeesluis bij IJmuiden, de ringweg in Groningen etc. Ik las dat dat komt doordat waterstaatkundig ingenieurs liever in de private infra werken dan bij Rijkswaterstaat. Iemand noemde Rijkswaterstaat een manege zonder paarden.

Als je de wind van voren krijgt biedt windattractiepark Aeolus in Sexbierum ook geen luwte meer. De glazen piramide die in 1987 is gebouwd en sindsdien tientallen malen de pers heeft gehaald vanwege bijna-faillissementen, is gesloopt. Zodra prestige begint te tellen is het nuchter verstand zoek. Gegokt en verloren, zoals zo vaak. Van de nieuwe generatie hoeven we het ook niet te hebben.

Rekenen zonder calculator lukt geen jongmens meer. Ga eens boodschappen doen en betaal contant, je lacht je rot. De kans is groot dat je bij het wisselen één of twee tientjes te veel terugkrijgt.  

Hoe demograaf Jan Latten ook waarschuwt, we kunnen behalve rekenen ook niet tellen. De bevolkingsaanwas loopt de spuigaten uit. Inmiddels staan jongeren en gezinnetjes verbaasd hoe woningen aan hun neuzen voorbijgaan en worden toegewezen aan nieuwkomers die als vluchteling staan geregistreerd. Natuurlijk, je laat ze niet in de buitenlucht slapen maar tussen deze twee omstandigheden is veel ruimte. Migranten die op boten sliepen klaagden over gebrek aan privacy en gingen nota bene in hongerstaking. Het is nooit goed. Wij sliepen verdomme in militaire dienst in kazernes op slaapzalen met twintig bedden. Laat ze de boeren danken dat ze hier weldoorvoed raken. Dat wil ik graag horen en op het NOS Journaal zien. 

Wij Nederlanders kunnen er echter ook wat van. Iedereen klaagt. Studenten willen gecompenseerd worden voor meebetalen aan de gratis basisbeurs, reizigers die niet rekening houden met corona of met drukte willen hun geld terug en Limburgse huiseigenaren met schade door overstromingen willen het volle pond (twee ton). Er was zelfs iemand die geen piano meer kon spelen en een nieuwe wilde. De claim- en compensatiecultuur kent geen grenzen meer. Menstruatiearmoede staat op de raadsagenda’s van gemeenten. Ik ben nu al te oud om niet te weten waar dat over gaat. Uiteraard moet de portemonnee worden getrokken en gratis maandverband en tampons worden verstrekt aan moeders. 

Ik schrijf met opzet moeders want van de Universiteit Maastricht mag je het woord ‘vrouwen’ niet meer gebruiken. Dat zijn door de gendergekte in dit land ‘mensen die menstrueren’. En wat als je stopt met menstrueren, door, daar is ie weer, de natuur? 

Het volk moet vooral dom worden gehouden. De Universiteit van Amsterdam werkt daar hard aan mee. Hier mag iemand die uitmuntende resultaten heeft behaald niet langer cum laude afstuderen. Dat is zo sneu voor de rest. De naargeestige nivellering van gemiddeld zijn, daar blinken wij in uit. 

Een paar jaar geleden voerde de overheid een campagne tegen de uitwassen in de samenleving. De strekking ervan was dat eenieder zijn of haar verantwoordelijkheid moest nemen. ‘De maatschappij, dan ben jij’, luidde de slogan waarmee de mensen in het land werden aangesproken. Sindsdien is dit besef aardig ingeburgerd.

Ook ondernemers kennen hun verantwoordelijkheid. Zij zijn vaak de aanjagers van goede initiatieven en ontwikkelingen. Wij als Fryslân Culinair willen niet achterblijven. Zo hebben we de opbrengst van ons eerste Trophy gegeven aan de stichting die de opvang van Oekraïense oorlogskinderen begeleidt. Het was duizend euro. Een bescheiden bedrag, maar alle beetjes helpen. Wij hebben ons steentje bijgedragen. De autorit was een groot succes en is voor herhaling vatbaar. De deelnemers genoten van een prachtige route door het Friese landschap. Dat we zoveel aan de instandhouding van ons platteland doen is voor iedereen profijtelijk. In de eerste plaats voor de inwoners zelf, maar ook voor de recreatieve gasten. En dus ook voor ons als horecasector. Op onze beurt doet Fryslân Culinair ook aan de ondersteuning waar het kan. Wij promoten Friese producten en wijzen op de bodemrijkdom hier en de lekkere streekproducten die er vandaan komen. Wij profiteren dus ook!

Tijdens onze mini-events laten wij mensen kennismaken met voedsel van eigen bodem. Dat kan rogge uit Gaasterland zijn, maar ook paling uit het IJsselmeer of de aardappelen uit de Friese kleihoek. 

Het volgende adres dat we gaan bezoeken is kaasboerderij de Nylander bij Workum. De familie Bokma gebruikt de heerlijke romige melk van de Jerseykoeien op de boerderij in It Heidenskip voor de eigen kaasmakerij. Daar wordt ook pure, rauwmelkse kaas gemaakt en verkocht. Proef dat eens!

Fryslân Culinair gaat met de tijd mee. Er is meer aandacht voor duurzaamheid en voor eettrends. Groente speelt een steeds belangrijke rol in de keukens. Vormden vroeger vlees en vis de hoofdmoot en waren groenten vooral de garnering, tegenwoordig krijgen groenten de plaats die ze verdienen en zijn ze dikwijls de spil in de samenstelling van een gerecht.

Laten we verder niet vergeten: wat we ook eten, vrijwel alles komt bij de boer vandaan.

Tjitte de Wolff, voorzitter Fryslân Culinair. 

Volle terrassen bieden altijd een prachtige aanblik. De combinatie van stralend weer, straatvertier en gezelligheid aan tafel laat dorpen en steden bruisen. De horeca laat zich dan op z’n best zien. In Leeuwarden aan de Nieuwestad is de ontwikkeling opmerkelijk geweest. Aan de ene kant, de zuidzijde met o.a. V&D, waren de meer luxueuze merkwinkels, aan de andere kant veel minder. Die overkant werd ‘de stille kant van de Nijstêd’ genoemd. Moet je nu zien. Omdat je daar ’s middags in de zon zit, zijn er nu volop terrassen, tot zelfs op scheepsdekken in de gracht. Vroeger waren er geen terrassen, vandaar die ‘stilte’. Maar het is er nu dus helemaal niet stil. 

Al gauw denken mensen bij het zien van de gezelligheid dat er dikke winsten worden gedraaid. Dat kan tegenvallen, heb ik gemerkt. Zo was ik eens in Zwolle, waar het kroost zich uitleefde op de kermis. Ik zat op een bankje de terrassen te aanschouwen. Wat opviel was dat veel jongeren loungen en alle tijd van de wereld hebben. Veel bestellen doen ze niet. Onderuitgezakt op de loungebanken doen ze zomaar twee uur over één drankje. Zo’n plekje om te chillen is best intensief qua bediening. Ik volgde het heen en weer geloop. Eerst het opnemen van de bestelling en terug, dan het serveren en terug, vervolgens nog een keer vragen naar een volgende bestelling maar zonder resultaat, tenslotte het afrekenen en weer terug naar de kassa, weer naar de tafel en na het vertrek van de gasten afruimen, weer terug om schoon te maken en de stoelen recht te zetten. Dat is geen kassadraaien, zag ik. 

Tegenwoordig is het lastig om aan personeel te komen. Sommige zaken lossen dat op door zelfbediening. Is het geschetste beeld van terrasbeleving veel minder bewerkelijk bovendien. Zakelijk gezien begrijpelijk en meer rendabel. Echter, het is ook een beetje armoe. Horeca is een vak, zie je vooral in het buitenland. Met in de betere restaurants bediening die professioneel en representatief is, die de gast kan ontvangen en begeleiden, die op de hoogte is van wat er komt kijken bij eten en drinken, die goede (wijn)adviezen kan geven en gerechten kan aanbevelen.

Maar er is natuurlijk niks tegen op zelfbediening. De horeca is een heel pluriforme business en dat is de kracht van de gastvrijheidssector.

Terwijl Klaas Breitsma met zijn blauwe Ford naar Stroe reed om de boeren, zijn vakgenoten, te steunen, leverden twee linkse Hagenezen, de een van D66, de andere van de PvdA en beiden behorend tot de elite, bij ons aan tafel commentaar op hun acties.

Ik had het uitzicht op Piet Laverman, die als tachtigjarige hobbyboer verregend hooi op mijn halve bunder land uit elkaar sloeg om er hanteerbare pakjes van te maken. Er is weinig vraag naar, merkte hij mistroostig op, want het is groeizaam weer. En dan is er te veel gras om het goed te kunnen verkopen.

            Onze D66-gast, in het dagelijks leven werkend voor de Raad van State, was geschokt over het trekkergeweld. Ja, dat kun je verwachten van iemand die nog nooit stront aan zijn klompen heeft gehad. Ambtelijke prietpraat dat je bestaan ontregelt, mag wel, zonder uitnodiging een bakje koffie halen bij een weerspannige minister is helemaal fout.

Onze PvdA-bezoeker wist niet precies wat hij ervan moest denken. Natuurlijk is hij voor het milieu, want daar leeft hij riant van. Maar hoe zit dat nou met die stikstof, vroeg hij zich af, is het echt zo erg? Dat merk je in Den Haag niet zo. Ondertussen keek hij onrustig naar de bozig om zich heen slaande Piet Laverman. Die leek weinig méér te kunnen opmerken dan dat het gras momenteel wel heel hard groeit, te hard om er nog een paar centen aan te verdienen. Zo is er aan de schapenhobby weinig aardigheid meer.

            Klaas Breitsma had een mooie dag, terwijl de ambtenarij toch zijn uiterste best doet om vleesveefokkers als hem het bestaan compleet onmogelijk te maken. Dat zijn kalfjes aan de spenen van de moeders lebberen, vinden de milieufanaten natuurlijk prachtig, want zo is de natuur. Maar hun visie zal wel gauw veranderen als die koeien last van tepelkloven krijgen, net als hun vrouwen. Dat doet soms erg zeer, wat het dierwelzijn aantast.

            Onze uierzalf is van 1994, dus die kan weg. Ja logisch, daarna heeft niemand van ons meer last van tepelkloven gehad. Gelukkig staat er geen datum op de Witte Olie. Die is van de jaren zestig van de vorige eeuw, toen pake reumatiek had. Maar het ruikt nog gewoon naar kamfer.

            Hoe Piet over de boerenacties denkt, weet ik niet. Klaas Breitsma is er natuurlijk voor. Die linkse Hagenezen vinden het weinig effectief. Het oordeel van Hans Wiegel hoef ik in dit blad niet meer te lezen want die is gestopt. En van Sjoerd Galama weet ik het na drie woorden wel. Die is boer en van het CDA, niet van Sytze Faber, dus wel van Henk Bleker.

            De voorspelbaarheden stapelen zich op. Voor de aalbessen en de zwarte bessen is de stikstof van Theun Sibma’s maisveld op honderd meter afstand wel goed. Beand Hylkema denkt dat alles op te lossen is met zijn zoveelste uitvinding. En Caroline van der Plas van de BBB noemde de bacteriën van Rinagro vol waardering. Ik weet het dus niet meer.