Tot en met 6 april presenteert Museum Dokkum de tentoonstelling Dokkumer Blauw: schatten uit het textieldepot. Voor deze expositie werd het textieldepot opnieuw bekeken, met een zoektocht naar de kleur blauw. Een kleur die onlosmakelijk verbonden is met de stad Dokkum maar ook met ons vorstenhuis: oranje en koningsblauw. Museum Dokkum bewaart een rijke textielcollectie van de 18^de eeuw tot nu. Van babyhemdje tot trouwjurk, van zakdoek tot merklap. Veel van deze objecten zijn weinig te zien, niet omdat ze minder bijzonder zijn, maar omdat ze lastig te combineren zijn of buiten vaste thema’s vallen. In Dokkumer Blauw krijgen juist deze verborgen schatten het podium. De tentoonstelling laat zien dat één kleur talloze verhalen kan vertellen. Over mode en dagelijks leven, over werken en vieren, over idealen en opvoeding. Een verrassende tentoonstelling waarin het verborgen depot tot leven komt. Kom nu alvast in de stemming voor Keningsdei!

LEEUWARDEN – Eind 2025 werd het FK 4-tallen gespeeld. Van de partij waren 12 teams. Liefst vier teams van Damcombinatie Fryslân haalden de finale, maar het was Oerterp-Drachten dat er met de titel vandoor ging. Hun viertal versloeg in een barrage DCF II met Gerlof Kolk, Douwe Edelenbos, Nick de la Fonteyne en Jan Algra. De Drachtsters trokken met 5-3 aan het langste eind. 

BOORNZWAAG – Roman Beukema (25) uit Boornzwaag heeft met De verlossing van Amsterdam zijn romandebuut gemaakt. Daarin beschrijft hij het onbehagen in de huidige tijd. Het verhaal speelt zich af in de hoofdstad waar hij is opgegroeid en deels woont. De vier dagen die hij wekelijks in Friesland verblijft is de bioloog werkzaam in natuurgebied Easterskar. Zijn boek heeft een filosofische inslag en waarschuwt voor de vluchtigheid van de nieuwe media.

Uitgever Oxia omschrijft het boek als volgt: ‘Beukema observeert, bevraagt, en zoekt zoals velen doen, met verwarring en hoop tegelijk. Zijn werk richt zich tot de stille meerderheid; betrokken mensen die voelen dat er iets schuurt, maar te wijs zijn om te denken dat ze het allemaal begrijpen. Hij schetst een wereld waarin vrijheid niet vanzelfsprekend is en hij roept op tot menselijke waardigheid, verantwoordelijkheid en verbondenheid. Het is een roman over de mens die zich los wil maken van het digitale juk dat steeds zwaarder op onze schouders drukt en opnieuw wil leren voelen, denken en handelen.’

Een verademende verlossing derhalve, die ook letterlijk is neergeschreven; het manuscript is op een typemachine uitgetikt en Roman maakte geen gebruik van sociale media. Het ritme van de aanslagen was de motor van het schrijfproces.

De drukbezochte boekpresentatie was in de Westerkerk in Amsterdam. De eerste exemplaren waren voor tv-persoonlijkheid Paul Haenen (Dominee Gremdaad, Margreet Dolman) en diens partner Dammie van Geest.

LEEUWARDEN – Op 27 maart is in Theater De Bres de première van de theaterproductie “HAVANK IS TERUG”. Deze voorstelling gaat over het leven van de Leeuwarder schrijver Hans van der Kallen. Onder het pseudoniem Havank schreef hij dertig spannende romans over de speurder Charles C. M. Carlier, alias De Schaduw. Met ruim tien miljoen verkochte boeken is Van der Kallen een van de succesvolste Nederlandse schrijvers. Bij veel senioren staat in de boekenkast nog zo’n Zwarte Beertjes-pocket met voorop het zwarte silhouet. Van der Kallen werd in 1904 in Leeuwarden op de Wirdumerdijk geboren. Na vele omzwervingen overleed hij in 1964, ook op de Wirdumerdijk in een kamer van het vermaarde Hotel Amicitia. 

In de theatervoorstelling krijgt de schrijver de kans zich te verdedigen tegen de aantijging dat zijn boeken volkomen verouderd zijn. Ook mag Van der Kallen zich verweren tegen verwijten aangaande zijn spilzucht en egocentrisme. Havank wordt in de entourage van Hotel Amicitia en Dekemastate uitgedaagd om zich van zijn beste kant te laten zien. 

Naast zes openbare voorstellingen zijn er besloten voorstellingen voor de bewoners van het Havankpark, de donateurs van Havank-vereniging Mateor, de vrijwilligers van Dekemastate (waar Havank veel verbleef), de Praamvaarders en de leden van de historische vereniging Aed Levwerd.

‘HAVANK IS TERUG’ is een initiatief van stichting Teatro Magiko, die in 2022 met succes de Leeuwarder straatartiest ‘Slappe Douwe’ tot leven bracht. De stichting verbindt toneel met variété. Zo worden in deze voorstelling via schaduwbeelden scènes uit de Havankboeken nagespeeld.

Frank de Wilt vertolkt de rol van Havank. Janneke Bijlsma en Sietse de Vries zijn de vertellers. Erik Baas speelt Jan Koops, de uitbater van Amicitia. Het script is geschreven door Sietse de Vries. De regie is in handen van Maaike van der Geest. Creatief producent Theo van der Geest en zakelijk leider Ritsko van Vliet zijn de eindverantwoordelijken van deze theaterproductie.    

De voorstellingen zijn 27 (première), 28 en 29 maart en 2, 4 en 5 april 2026 in Theater De Bres in Leeuwarden. Kaarten zijn te reserveren via theaterdebres.nl 

MILDAM – In het kunstkerkje van Mildam (Galerie Mildam) is t/m 1 mei een expositie van natuurfotograaf Ruurd Visser. Deze tentoonstelling toont een selectie natuurfoto’s die de afgelopen tijd zijn gemaakt in Nederland en het buitenland, met een sterke focus op de natuur dicht bij huis. Veel beelden zijn vastgelegd in en rondom Mildam, wat de expositie een herkenbaar en lokaal karakter geeft. Het grootste deel bestaat uit macrofotografie, waaronder foto’s van vlinders, libellen, kikkers en andere kleine dieren. Daarnaast zijn er ook recentere beelden te zien van grotere wilde dieren zoals vossen, herten en reeën, vastgelegd tijdens ontmoetingen in de natuur. De combinatie van klein en groot laat zien hoe veelzijdig en bijzonder de natuur is, vaak dichterbij dan men denkt.

HEEG – De opera Cavaleria Rusticana in de veem van Veenstra Fritom in Heeg, midden tussen de pallets en trucks, was een succes. De productie van Nootstroom van dirigent en arrangeur Arnaud Oosterbaan hield vier avonden het publiek in de ban. Nootstroom kiest bij voorkeur voor bijzonder theater op locatie en voor locaties die verrassen. De volgende opera is al bekend: Vliegende Hollander naar het mythisch schip dat rondzwerft bij Kaap de Goede Hoop. De locatie is ditmaal het strand van Makkum. Dat wordt genieten. 

HEERENVEEN – In Galerie Autrevue is t/m 3 mei de expositie ‘Net nieuw, nu al klassiek’ te zien. Kunst, verbeelding en vakmanschap komen daar samen. Laat je betoveren door een prachtige expositie waarin hedendaagse meesters hun visie op schoonheid en verhaalkracht delen in een steeds wisselende setting.

Van de klassiek geïnspireerde werken van Svetlana Tartakovskaen Gabriëlle Westra tot de robuust romantische penseelvoering van Douwe Elias, van de sfeervolle landschappen van Marein Konijn tot de weidse waddengezichten van Jan van Loon, van de futuristische, soms visionaire schilderijen van Randolph Algera tot onze nieuwe sterren als George Schriemer, Irene Veltman, Persheng Warzandegan, Iryna Kalynzhna. Deze tentoonstelling is een ode aan het ambacht én de ziel van de kunstenaar. We wisselen tijdens deze expositie regelmatig de werken van de kunstenaars uit stock.

Er is ook fantastisch werk te zien van Simon Pasini, Rein Pol,Erik van de Beek, Jantien de Boer e.a.

MODDEGAT – Museum ’t Fiskershúske in Moddergat gaat het nieuwe seizoen in met een bijzondere expositie van Wietske Hellinga; het kunstwerk ‘De Achterblijvers, een eerbetoon’ dat dramatische vissersverhalen vertelt. Dit kunstwerk is een hommage aan onze voorouders, die hier al ver vóór onze jaartelling leefden op de grens van land en zee. 

Waar anderen kwamen en na tegenslag weer vertrokken, bleven deze kwelderbewoners achter op dit vruchtbare stukje aarde, wat nu de Friese Waddenkust is. Het was een krachtig en hoopvol volk, ze waren flexibel, geloofden in een toekomst bij de Waddenzee en hadden een enorm doorzettingsvermogen. 

Wietske Hellinga van Adiantum Keramiek uit Dokkum heeft een deel van deze eeuwenoude geschiedenis vertaald naar een kunstwerk bestaande uit keramieken koppen. Deze zijn geboetseerd naar historische fotoportretten van bewoners in Paesens-Moddergat. 

Bij wijze van metafoor zijn achttien koppen op 17 mei 2025 blootgesteld aan de zee bij het tweelingdorp. Zeventien koppen bleven er over en zijn te zien in het kunstwerk.

www.museummoddergat.nl

LANGWEER – De 500 meter mannen is het koningsnummer van de schaatssport, vergelijkbaar met de 100 meter in de atletiek. De winnaars zijn zonder uitzondering de klasbakken, de hypersprinters, de spierbundels, de raspaarden met een fluwelen techniek. Vroeger telde Nederland niet mee, de laatste decennia is ons land een echte sprintnatie geworden. De eerste olympische sprintmedaille werd gewonnen door Lieuwe de Boer uit Ureterp. In een vlekkeloze techniek (je hoorde hem niet eens in een tijd van ouderwetse noren) snelde hij in 1980 in Lake Placid naar de derde plaats achter Jevgeni Koelikov en winnaar Eric Heiden, de grootste schaatser uit de geschiedenis en de man van vijfmaal goud op alle afstanden.

Lieuwe kreeg acht jaar later een opvolger in Jan Ykema. Hij won in 1988 in Calgary zilver achter de ongenaakbare DDR-sprinter Uwe Jens May in een periode dat die communistische terreurrepubliek nog bestond, maar wel op zijn laatste benen.

Doping was er heel gebruikelijk en de DDR sleepte dan ook karrevrachten olympisch eremetaal in de wacht. Ykema’s prestatie was daarom bijzonder, evenals het optreden van Yvonne van Gennip met haar drie gouden medailles. De cleane sport had de vuile sport net voor het vallen van de Berlijnse Muur in 1989 verslagen! De dope kreeg Jan pas na zijn carrière en het was een nog veel grotere strijd om ervan af te komen dan zilver te winnen. Tegenwoordig is hij een lichtend voorbeeld en geeft hij regelmatig lezingen.

Nederland heeft weer een sprintkanon en hij luistert naar de naam Jenning de Boo. De Groninger die bij een Fries gezin in de kost was om dicht bij Thialf te zitten, was een van de favorieten voor de sprint van de Spelen in Milaan. Hij werd besproken op een leuke meeting die Sies en Heleen Uilkema in het kader van het sprintnummer organiseerden in café De Drie Zwaantjes in Langweer, de woonplaats van het paar. Sies zette samen met Jos Valentijn, Lieuwe de Boer en een piepjonge Jan Ykema het sprinten in ons land op de kaart. Vóór hen, in de oertijd van de sprint, waren Jan Bazen en de Friezen Marten Hoekstra(Heerenveen) en Eppie Bleeker (Sondel) de trendsetters. Dat Friezen goed zijn op de sprint zit in hun DNA. Tenslotte is onze provincie het land van de kortebaan op natuurijs: rechtuit-rechtaan volle bak op de 160 meter.

Sies had als ervaringsdeskundige Lieuwe uitgenodigd. De gasten in het café luisterden aandachtig naar wat hij en Sies vertelden. Het was boeiend maar ook gaven hun analyses inzicht in deze schaatsdiscipline. Vanuit Milaan gaf oud-sprinter Bauke Jonkman, eveneens woonachtig in Langweer, commentaar via een beeldverbinding. 

De Boo reed knoerthard maar hij won niet. Het goud was voor de Amerikaan Jordan Stolz, net als zijn landgenoot Heiden een alleskunner. Stolz verloor in de laatste buitenbocht geen snelheid en De Boo in de binnenbocht wel iets. Met een paar krachtige slagen op het laatste rechte stuk stelde hij zijn zege veilig.

Er was nog iemand die aan het woord kwam: Beert Boomsma, de voormalige ijsmeester van Thialf. Hij was nog gevraagd door de Italiaanse organisatie om de gelegenheidsijsbaan neer te zetten, maar die klus werd geklaard door Beert’s collega Mark Messer van de Olympic Oval in Calgary. Hij leverde een huzarenstukje want de baan in Milaan bleek sneller dan gedacht. Er werden wereldtijden gereden. Beert legde uit hoe de baan daar was opgebouwd: betonnen vloer, leidingstelsel, houten draagconstructie, vriesinstallaties en een bak met de ijsvloer. De toelichtingen maakten de beleving om de sprint te volgen interessant.

Kastelein Aagje Faber was zeer content: ‘Dit is voor herhaling vatbaar.’

BEETSTERZWAAG – Een première voor de Business Breakfast Clubs uit Drachten en Heerenveen want de jaarlijkse startbijeenkomst vond plaats in de trouwzaal van de gemeente Opsterland. De bijeenkomst werd afgetrapt met een pitch van wethouder Marcel van Opzeeland. Hij vertelde over de centrale en verbindende rol die Opsterland speelt voor ondernemers, perfect gelegen aan de A7. Ook deelde hij een persoonlijk verhaal over hoe de Ronald McDonald’s locaties voor zijn gezin van onschatbare waarde zijn geweest.

Marcel van Opzeeland: ‘Opsterland ligt letterlijk en figuurlijk in het hart van de regio. Wij verbinden ondernemers uit heel Noord-Nederland en bieden ruimte om te groeien. Dat de ondernemers van de

Regio’s Heerenveen en Drachten hier samenkomen voor de Ronald McDonald Hoeve, een plek die ook voor mijn eigen gezin zo belangrijk is geweest, maakt deze ochtend extra bijzonder.’

De leden van de Business Breakfast Clubs van Heerenveen en Drachten zetten zich ieder jaar in voor

de Ronald McDonald Hoeve in Beetsterzwaag. Over 2025 is er maar liefst €20.250 opgehaald. De cheque werd overhandigd door burgemeester Andries Bouwman, Ronald Koers (namens

Heerenveen) en Maaike Praamstra (namens Drachten) aan Marjan Postma van de Hoeve.

De Business Breakfast Clubs in Drachten en Heerenveen brengen ondernemers op een samen en koppelen hun lokale netwerk structureel aan maatschappelijke impact. Met de jaarlijkse opbrengst ondersteunen ze de Ronald McDonald Hoeve, een vakantiehuis voor gezinnen met een zorgintensief kind. De Hoeve biedt rust en ruimte aan gezinnen die dat hard nodig hebben.

BEETSTERZWAAG – Voor de 15^de keer kwam de zingende en bedienende brigade van het Amsterdams restaurant Pasta e Basta naar Landgoed Lauswolt voor twee avonden Italiaans tafelen in hogere sferen. 

Het was voor directeur Boudewijn van Vilsteren de eerste keer dat hij het festijn meemaakte: ‘Ik keek mijn ogen uit. Dit is bijzonder. Wat een plezier beleven de gasten op zo’n avond.’

Omgekeerd voor de sterren van Pasta e Basta geldt hetzelfde. Deze inmiddels populaire klassieker zal nog wel even op de jaarkalender blijven staan. 

JOURE – Op de nieuwjaarsbijeenkomst van Mount. marketing & strategie konden gasten kennismaken met Heidi. Ze is geen blonde secretaresse, ook geen dominante tante en zelfs niet een sturende directrice die de jongens Jeroen Blaauw en Stefan van Brummen in het gareel houdt. Nee, deze Heidi is een digitaal brein, een assistent op het scherm, een allesweter die breed kan worden ingezet en ze is kunstmatig intelligent. De bordkartonnen versie van deze Heidi stond bij de ingang naar het highbrow brûsplak van Mount. in een museale Douwe Egberts-koffiefabriek waar de meest creatieve marketingconcepten worden uitgedokterd. Heidi is ook van nut voor Club Chamonix die vorig jaar door Mount. is gelanceerd. Wie deel uitmaakt van dit select gezelschap weet zich verzekerd van een inspirerende marketingdirecteur die je zelf niet in huis hebt, maar gewoon in huis haalt met dit verschil dat je waar voor je geld krijgt!

LANGWEER – Langweer is altijd een beetje apart. Het is dan ook niet vreemd dat de plaatselijke vv (nog) niet geheel is meegegaan in de voorgenomen fusie met de naburige verenigingen Renado in Sint Nyk en VVI in Idskenhuizen, die op de grens van deze dorpen een nieuw sportcomplex zullen betrekken. De plannen hebben jaren aan voorbereiding gevergd. De jeugdafdelingen van alle drie clubs werken al samen, nu de senioren nog. De leden van Langweer hebben echter tegengestemd en de twee seniorenteams modderen eigenwijs voort op de oude weg. Gelijk hebben ze want de sfeer is top en het voetbal matig. Verwacht wordt dat Langweer een trage doch wisse dood zal sterven, al weet je het met dit dorp nooit. Soms wordt het overvallen door een krachtige eruptie van overmoed en overspel, al dan niet op het voetbalveld, en van onvermoede geldinjecties. Zo is Tjitte Noppert van TN Sloopwerken als nieuwe hoofdsponsor gevonden. Langweer kan weer even vooruit. 

SINT NICOLAASGA – Keeperstrainer Harmen Kuperus van Ajax bood de sponsors van de voetbalverenigingen Renado (Sint Nyk) en VVI (Idskenhuizen) een onthutsend inkijkje in de waanzinnige wereld van het betaald voetbal. De beide clubs gaan fuseren en laten de achterban vast wennen aan de nieuwe vereniging die gaat spelen op een nieuw sportpark tussen de buurdorpen. Dat is een uitdaging. Sint Nyk is rooms en Idskenhuizen gereformeerd, maar men denkt dat er tegenwoordig geen duivel meer gaat slapen op het kussen van twee geloven. Met beide clubs heeft de in Idskenhuizen geboren en getogen en nog steeds woonachtige Kuperus een nauwe band.

Harmen (48), samen met tweelingbroer Johannes zoon van wijlen Anno en Jikke Kuperus, was een verdienstelijk doelman bij diverse prof- en amateurclubs maar vooral als keeperstrainer boekt hij successen. Hij vormde vele keepers en hij was de man die de grillige Andries Noppert uit Joure deed opleven bij Go Ahead en Heerenveen en hem naar het WK van 2022 in Qatar leidde. Daar was hij de eerste keus in het Oranje van Louis van Gaal die hiermee weer eens onderstreepte dat hij als coach ‘in fin mear hat as in bears’ en dat hij het beter ziet en doorheeft dan de meeste collega’s. Dat Noppert nu verpietert bij Heerenveen is schrijnend.

‘Andries is kansloos, ze frustreren hem,’ zei Harmen over het passeren van de doelman die twee beperkte keepers (Bernd Klaverboer en Nordin Bakker) als eersten in de pikorde ziet staan. Noppert drukt met zijn vorstelijk salaris zwaar op de begroting van de club, die hem om die reden graag slijt. 

Harmen: ‘Andries moet proberen nog een paar jaar in de zandbak te gaan keepen voor flink wat oliedollars.’

Wat een kapitaalsvernietiging trouwens. Noppert was minstens tien miljoen waard toen hij met het Nederlands elftal na de kwartfinale tegen de latere wereldkampioen Argentinië terugkeerde. Hij maakte grote indruk in Qatar.

Het was verbluffend hoe goed het verhaal van Harmen in elkaar stak. Hij staafde al zijn gevoelige inside-information aan cijfers, appjes, mails en statistieken. Hij toonde geen angst voor doorbrieven vanuit de zaal want niet iedereen zal blij zijn met wat hij allemaal te berde bracht. Maar Harmen is een echte, stoere en onverschrokken Fries. Hij liegt niet, gaat recht-door-zee, neemt geen blad voor de mond en hij heeft geen dubbele agenda. Hij is van een man een man, een woord een woord. Zelfs deelt hij soms niet eens een geheime deal met zijn broer. Lekken, ook al is het per ongeluk, kan je de kop kosten in het profvoetbal.

Harmen deed een boekje open over Robin van Persie, de ex-trainer van Heerenveen en nu bij Feyenoord. Het boterde niet tussen de twee. Uit het relaas van Harmen kwam Van Persie als een zielig mannetje naar voren. Natuurlijk vertelde hij de tafeltennisanekdote. Die gaat over een potje tussen Noppert en de trainer die niet tegen zijn verlies kan, maar ook niet tegen een joviale maar harde en gevoelige schouderklop van de boomlange keeper. De spanning was te snijden in deze bloedstollende scène. 

In het keepersbeleid was Van Persie onnavolgbaar; geïntegreerd trainen, geïsoleerd trainen, keepen als veldspeler, de opbouw, steeds was er een ander vaak tegenstrijdig plan. Harmen werd er wel betrokken maar als Van Persie het toch anders wilde dwong hij zonder toelichting zijn beslissing af met het statement: ik ben de baas. Iemand die dat tot vervelens toe herhaalt als enige motivering is natuurlijk onzeker en dolend. 

Toen een transfer van Noppert naar Ajax werd geblokkeerd bleef Harmen bij Heerenveen omdat hij zijn woord had gegeven en hij dat nooit breekt. Een seizoen later, vorig jaar dus, ging de overgang wel door, al moest hij lange tijd de kaken stijf op elkaar houden nadat toenmalig technisch directeur Alex Kroes Harmen had toegezegd dat hij hem naar Amsterdam zou halen.

Bij Ajax is Harmen op een ‘next level’ terechtgekomen. Staf en spelers worden volledig in de watten gelegd. Een stukje lopen over de luchthaven hoeft niet want er staat een touringcar klaar voor transport naar de vliegtuigtrap. Laat staan dat er ingecheckt moet worden. Is de kist slechts voor een kwart bezet? Komt goed uit: heeft iedereen een paar stoelen tot zijn beschikking. In hotels worden eigen slaapspulletjes klaargelegd met een Ajax-embleem op de hoofdkussens. Sowieso wordt onderweg overal het clublogo op aangebracht. Drie koks reizen continu mee voor speciaal samengestelde maaltijden op steeds een afgemeten tijdstip. De opsomming vertroetelingen is eindeloos. Zou dat niet de mentale en fysieke weerbaarheid van de selectie ondergraven?

Harmen is bloedfanatiek en heeft een hoog rechtvaardigheidsgevoel. Hij kan niet tegen misstanden, oneerlijkheid en hypocrisie. Dit karakter maakt hem tot de ultieme verteller. Graag haalt hij zijn gelijk. Niet uitsluitend achteraf, want dat is al te makkelijk, maar vooraf door beweringen en voorspellingen aan te durven. Vijf dagen na de lezing moest Ajax aantreden tegen Villarreal en won het heel verrassend met 1-2 dankzij keeper Vitezslav Jaros die door Harmen is klaargestoomd voor het grote werk. Hij is de zoveelste die door hem naar een hoger plan is getild. Dan glimt de keeperstrainer vol trots met ogen die vuur spatten.

LEEUWARDEN – Het Cambuurstadion is klaar en dat wordt elke thuiswedstrijd gevierd. Het zakelijk concept dat de club heeft neergezet werkt als een tierelier. Het is alle avonden feest in de boxen die eigenlijk één groot café vormen. Alle deuren staan open en de boxen zijn een zoete inval voor alle mensen die op de galerij voorbijlopen. Overal is muziek. De wc’s zijn op de gang, wat ruimte in de boxen bespaart en qua routing wel zo handig is want ook daar kun je elkaar ontmoeten en ook daar verbinden mensen zich... De boxen dragen passende namen waaronder de ondernemersgroep Cervus Magnus zeker genoemd mag worden. Het is latijn voor groot hert, met een groot hart voor Cambuur, de club die een springend hert in het logo voert, op de vlucht voor het schietgeweer van jager Allard Slagman. Hij is de gangmaker van deze immense sociëteit waarin drie boxen zijn samengevoegd. 

LEEUWARDEN – De Elfstedenhal bestaat dit jaar 11 jaar en viert dat op een bijzondere manier. In plaats van zelf cadeaus te ontvangen, geeft de Elfstedenhal ze weg: deze zomer wordt de hal elf keer gratis beschikbaar gesteld voor evenementen. Zowel particulieren als professionele organisatoren kunnen zich aanmelden met een idee voor een eendaags of meerdaags evenement.

‘We zijn jarig en daar hoort een cadeau bij,’ zegt Klaas Siderius, directeur van de Elfstedenhal. ‘Maar dan wel een cadeau dat mensen samenbrengt. De Elfstedenhal draait om plezier, ontmoeting en beleving. Dit is voor ons de mooiste manier om dat te vieren.’

Tussen 21 april en 1 september krijgen elf organisatoren de mogelijkheid om kosteloos gebruik te maken van de Elfstedenhal. De regeling is breed opgezet: organisatoren kunnen zich aanmelden met plannen voor uiteenlopende evenementen, zoals zakelijke bijeenkomsten (congressen, beurzen of personeelsfeesten), maar ook schoolfeesten, buurt- of familiereünies en culturele activiteiten zoals tentoonstellingen en voorstellingen. Zowel kleinschalige als grootschalige evenementen komen in aanmerking.

De elf geselecteerde organisatoren krijgen deze zomer letterlijk de sleutel van de Elfstedenhal. Evenementen kunnen desgewenst gebruikmaken van onder andere de grote hal met 400-meterbaan, de ijshockeyhal, het IIS Café en diverse vergaderzalen.

HEERENVEEN – Een webshop voor fanartikelen, geen coureur kan er zonder. Ook Formule 1-debutant Nyck de Vries heeft er sinds dit seizoen een. Team Nyck de Vries is hiervoor een nieuwe samenwerking aangegaan met de in Heerenveen gevestigde digital agency TRES.

De fotoshoot zit erop, de webshop is live en de voorraden aan caps, T-shirts, hoodies, sleutelhangers en dergelijke zijn binnen. Zus Seychelle de Vries runt de webshop en is thuis in Uitwellingerga druk met alles wat bij het runnen van de webshop van het zogeheten merk ‘Team Nyck de Vries’ komt kijken. Van overleg met websitebouwer TRES tot bestellingen zoeken, verzenden aan klanten en meer. 

‘Er komt een hoop bij kijken, maar het is een heel leuk en leerzaam project,’ zegt zij.

Gedeelde ambities

De samenwerking tussen Nyck de Vries en TRES is gebaseerd op gedeelde ambities en een sterke verbinding tussen teamwork in de F1-wereld en het ontwikkelen van digitale oplossingen. 

Harmen Visser, commercieel directeur bij TRES, legt uit: ‘Nyck is een Friese coureur die strijdt voor het hoogst haalbare. Net als wij; Fries, nuchter en altijd het streven naar het beste.’

Seychelle is enthousiast over de nieuwe samenwerking: ‘Het is geweldig om een ​​partner als TRES te hebben, die onze passie voor innovatie deelt. Samen hebben we een mooie webshop ontwikkeld, waar fans merchandise kunnen kopen en nog dichter bij ons team kunnen komen.’ 

Visser vult aan: ‘We willen zijn fans wereldwijd de beste online shopping ervaring bieden.’

Van jongs af aan heeft Seychelle interesse in zowel mode als autosport en dat kan ze combineren in dit project: ‘Het is bovendien mooi dat we samen dit doen. Al heb ik wel het stuur in handen.’ Nyck zit naast haar en knikt instemmend.’

Even wennen is het wel dit seizoen: ‘In Melbourne zat ik aan het ontbijt, daar waren ook Formule 1-fans. Een van hen had een Norris-shirtje aan en kwam later terug in een De Vries-shirtje met mijn nummer 21 erop. Dat was best gek, een beetje surrealistisch. Maar het is mooi om te ervaren dat mensen je steunen. Het moet uiteindelijk op de baan gebeuren.’

DRIEZUM – Teake Damstra van Koninklijke Damstra Installatietechniek heeft verduurzamend Nederland wakker geschud. Iedereen wil van het gas af, zonnepanelen zijn niet aan te slepen, de elektrificatie dendert door, auto’s moeten aan de laadpalen, warmtepompen de conventionele cv-ketels vervangen. Maar waar moet al die stroom vandaan komen? De capaciteit op het net schiet schromelijk tekort. Tal van media besteedden aandacht aan de alarmbel die Damstra luidde.

In 2020 kwam voorzitter Doekle Terpstra (Witmarsum, 1956) van brancheorganisatie Techniek Nederland bij Teake langs. Hoe het ging wilde hij weten net toen corona was uitgebroken. Alles is stil komen te liggen, kreeg Terpstra te horen. Immers, door corona kon men niet meer terecht bij particulieren en woningbouwverenigingen. 

Damstra: ‘We werden gedwongen buiten aan de slag te gaan bij boeren en bedrijven om daken vol panelen te leggen. Al gauw had ik in de gaten dat als we zo doorgingen we vast zouden lopen.’

Black-out

Dat bleek alras: ‘Bedrijven die voor energielabel C in aanmerking wilden komen en derhalve moesten verduurzamen, kregen van Liander geen aansluiting op het overvolle net want zon- en windenergie hebben op een zonnige dag bij een beetje wind hoge pieken. Als omvormers dan niet op tijd worden uitgeschakeld ligt een zwakke trafo er zomaar uit met kans op een kettingreactie en een totale black-out.’

Damstra’s onderneming was betrokken bij de nieuwbouw van Faber Audiovisuals in Sint Annaparochie waar een stroomsterkte van 250 ampère nodig was. Wilde dat bedrijf worden aangesloten, dan was een dieselaggregaat als back-up noodzakelijk.

‘Het moet niet gekker worden,’ reageerde Damstra. ‘Ik zei tegen Doekle: er moet wat gebeuren. Wij hadden een brief van Liander gekregen waarin stond dat er geen stroom op het net mocht worden terug geleverd. Subsidies konden daardoor niet worden verleend. Het was de wereld op zijn kop. Wij moesten de ene na de andere getekende opdracht intrekken. De hoogste alarmfase was ingetreden. Het was niet twee voor twaalf, maar al twaalf uur geweest.’

Een mail met die boodschap stuurde Damstra naar Terpstra. Tot zijn verrassing vernam hij diens late reactie op Prinsjesdag. In een brandbrief had Terpstra gewezen op de situatie en deels woordelijk de noodkreet van Damstra aangehaald. Zo kwam het probleem politiek op de agenda en werd Damstra landelijk nieuws. 

Deksel op de neus

Inmiddels was zijn bedrijf ook de klos: Liander dreigde met afsluiten en een boete die kon oplopen tot veertigduizend euro.

‘Ik was er helemaal klaar mee,’ aldus Damstra. ‘In 2018 waren wij van het gas afgegaan. Wij waren off-grid; geen kabels meer van buiten naar binnen. Er was fors geïnvesteerd in verduurzaming en dan nu het deksel op de neus krijgen? Op mijn beurt dreigde ik weer op gas over te gaan.’

Niet alleen kampte zijn vestiging op bedrijvenpark Hemrik in Leeuwarden met problemen, dat gold ook voor de buren daar. Helaas was het graven van sleuven niet mogelijk.

Privé in Westergeest, waar Damstra een oude boerderij (een rijksmonument) bewoont, was het niet anders. Door een kabelomlegging, een netverzwaring en het beschikbaar stellen van een stuk erf voor een verplaatsing van de trafo, kon Damstra de stroomkwestie voor zijn buurt oplossen.

Te laat

Ons land heeft het netprobleem niet zien aankomen en te laat ingegrepen.

Damstra: ‘In 2016, toen het stikstofreductie-akkoord van Parijs werd gesloten, had de politiek moeten anticiperen. Helemaal omdat we het braafste jongetje van de klas wilden zijn. Gas is namelijk een vrij schone verwarmingsbron. Heel Europa gaat van steenkool, bruinkool en stookolie over op gas en wij willen er juist vanaf, terwijl wij een geweldige leidinginfrastructuur hebben die we niet meer optimaal benutten. Daardoor is de kromme situatie ontstaan dat ze in buurland Duitsland met gas de oplossing hebben gevonden!’

Regeren is vooruitzien en om die reden moeten we volgens Damstra nu al rekening houden met de toenemende stroomvraag: ‘De elektrificatie gaat namelijk door en andere vormen van energie zoals waterstof zijn vooralsnog niet zomaar beschikbaar, toepasbaar of rendabel, al lijkt waterstof wel de toekomst te hebben.’

Opslag

Opslag van groene stroom is dringend gewenst maar we zitten nog in een ontwikkelfase en op dit moment is dat nog te duur.

Damstra: ‘Zoutbatterijen zijn niet milieubelastend en lijken de voorkeur te hebben boven lithiumbatterijen. Echter, een opslagsysteem om via equilizers een balans tussen opwekking en verbruik te creëren kost tonnen. We moeten eerst vijf jaar verder zijn. In 2028 kunnen bedrijven off-grid draaien en met stroom uit batterijen hun fabrieken opstarten, denken wij.’

Kernenergie

En kernenergie, schoon en altijd duurzaam voorradig, is dat niet hét antwoord op de energievraag?

Damstra: ‘Ja, maar je moet het willen en even geduld hebben eer ze gebouwd zijn.’

Voor de komende jaren kan Koninklijke Damstra volop aan de slag met de verduurzaming als het beleid maar adequaat is.  

HEERENVEEN – Eind vorige eeuw begon de realisatie van de wijk Skoatterwâld met de bouw van zogeheten ‘kasteelwoningen’. Ze baarden opzien door hun hoogte en de ietwat kitscherig aandoende zwanen en pinakels op de daken. Zoiets was niet eerder vertoond in Friesland. 

De gemeente Heerenveen had ambities en wilde met deze moderne loftachtige woningen een nieuw soort inwoner bedienen en binnen de grenzen halen. Hoger kader, zeg maar. De carrièremanager. Zoveel markt was er lokaal echter ook weer niet voor deze groep. De ambities werden iets naar beneden bijgesteld waardoor ook de middenklasse in de race kwam. Toch zijn de hoogwaardige, geschakelde designwoningen nog steeds buitenbeentjes in het wijkbeeld.

Overgangsgebied

Het was de bekende, vorig jaar overleden stedenbouwkundige Ashok Bhalotra uit Rotterdam die Skoatterwâld ontwierp. Zijn plan oogstte alom bewondering én afgrijzen. De kasteelwoningen moesten een overgangsgebied tussen Heerenveen en het parklandschap van het lommerrijke Oranjewoud markeren. Er werd een brede groenstrook met wandelpaden gecreëerd. Je mag het een bosschage noemen. Reeën lopen nieuwsgierig rond. Rustiek en landelijk wonen in een nieuwbouwwijk, dat was het idee. 

De oorspronkelijke appartementen waren behoorlijk duur. Met de opbrengst van de grond kon het wandelpark worden bekostigd. Toen dat plan niet lukte is een ‘modaal landgoed’ met 56 woningen voor het middensegment gerealiseerd.

Mislukt is het project geenszins. De befaamde architect Sjoerd Soeters ontwierp schitterende huizen met vier meter hoge plafonds, een zee van licht door de hoge glazen pui en een speelse indeling door de splitlevels. Hij nam Engelse en Franse buitenplaatsen als voorbeeld. Een Fries karakter zit er echter ook in, want met een beetje fantasie lijken de bakstenen kasteelwoningen met siersluitstenen op de typische Friese staten en stinzen waarvan er ooit meer dan 600 waren en nog zo’n 60 zijn overgebleven.

Teruggekeerd

De meest recente bewoner is online ondernemer Corien Oenema. Zij is opgegroeid in Heerenveen en dus teruggekeerd naar haar wortels. Afgelopen voorjaar kwam ze terug uit Barcelona waar ze met haar kinderen twee jaar woonde in het oude stadscentrum El Born.

‘Als je niet gebonden bent aan een productielocatie kun je tegenwoordig wonen en werken waar je wil,’ zei ze destijds. Nu de fase van vervolgopleidingen van haar kinderen is ingetreden, achtte ze het verstandig weer in Friesland te gaan wonen. Na een oriëntatie viel haar oog op Burggraaf nummer 4.

‘Niet voor het eerst, want toen ik in 2020 overwoog mijn woning in Joure aan de Midstraat te verkopen, maar voor Barcelona koos, stond dit huis destijds te koop. Ik vond het toen al mooi. Ik heb een voorkeur voor oud en authentiek, maar inmiddels wat minder. Deze woning biedt veel en is praktischer in onderhoud en qua energie voordeliger,’ aldus Corien.

Kelder

In het originele ontwerp is geen kelder voorzien maar haar woning heeft er wel een. Daardoor telt haar woning maar liefst zes niveaus (kelder, entree, woonkamer, keuken en daarboven drie slaapkamers op twee verdiepingen). De korte trappen lopen licht. In de halfopen kelder zijn een chillroom voor de jeugd, een extra bad- en kleedkamer en een sauna gesitueerd. Er is volop ruimte voor haar en ook voor de kinderen. De oudste, Tineke (20), woont inmiddels op kamers in Heerenveen.

Thuis werken

Half Nederland, en nog meer zo bleek uit het nieuws, werkt tegenwoordig thuis. Corien doet dat al sinds 2013. Haar bureau, een prachtige kloostertafel uit Indonesië, staat in de royale living. Last van warmte heeft ze in de luchtige woning niet en dankzij screens evenmin van het zonlicht.

‘Het is heerlijk werken. Ik heb een bibliotheekkast tegen de wand geplaatst om boeken kwijt te kunnen.’

Aan de voorzijde van de woning zijn zwevende hardhouten terrasvlonders. Je mag daar vanwege het conceptueel ontwerp niks aan veranderen. De tuin hoeft ze niet te doen. Omdat het gebied toebehoort aan de gemeente verzorgt de plantsoenendienst het groen rond alle woningen.

Corien liet de bekende bloemist Bert Kuiper van He-As een fraaie oude olijfboom in een grote pot neerzetten. Achter (qua entree is het de voorkant) is een terras met tuinschuur en een carport waar de elektrische BMW i3 wordt geladen.

‘In principe hoef ik niet meer te verhuizen. Door deze ideale stek met nabij ov voor de kinderen, kan ik de buitenlandse tripjes maken die ik graag wil,’ aldus Corien.

DOKKUM – Vandergang in Dokkum bestaat 150 jaar en kreeg het predicaat Hofleverancier. De befaamde herenkledingzaak viert op 3 juni het jubileum met een straatfestival.

LEEUWARDEN – Wat een ongelooflijke megaprestatie leverde Maarten van der Weijden met zijn Elfsteden-triatlon! Zeven dagen achtereen maakte hij zwemmend, fietsend en lopend zijn drieslag door de provincie. 

Zwemmen kan de olympisch kampioen op de 10 km van 2008 als de beste, en hij deed de monstertocht eerder, maar om daarna nog op de fiets langs de elf steden te trekken, wat hem goed afging, en tenslotte te voet te gaan, ging elke voorstelling te boven. Wel finishte hij in de Leeuwarder Prinsentuin met spekvoeten vol blaren. Maarten verbeet de pijn en haalt met zijn wereldprestatie een bedrag op voor het kankerfonds dat richting de 5 miljoen euro gaat omdat hoofdsponsor Reggeborgh (de bouwfamilie Wessels) de opbrengst verdubbelde. Dodelijk vermoeid was hij maar een extra slaapmoment in Dokkum was genoeg om een dag na de verwachte aankomst zijn Elfstedentochten te volbrengen. Het was niet voor het eerst dat Maarten in Friesland zo’n marathon aflegde. In 2018 moest hij de strijd nog staken maar het jaar erop zwom hij non-stop 200 kilometer in 75 uur en in 2021 zwom hij in Dokkum in een bad met stroming vier dagen lang, wat 80.000 euro opleverde voor het goede doel. 

STAVOREN – Prinses Beatrix vaart weer op De Groene Draeck. De lemmeraak onderging een grote onderhoudsbeurt die door het ministerie van Defensie is bekostigd volgens een vijfjarenbudget tot 2025. Er is een bedrag van 435.000 euro mee gemoeid. Afgelopen voorjaar voer ze van Stavoren naar Enkhuizen. Ze kreeg het schip in 1956 van het Nederlandse volk ter ere van haar achttiende verjaardag.

DOKKUM – Met het fraaie woonplan Noarderstek krijgt Dokkum aan de noordkant een nieuw aanzicht. Op het royale terrein (3,5 ha) van het voormalige kassencomplex/tuincentrum aan De Veiling worden 110 woningen gerealiseerd: 54 rijwoningen, waarvan 14 sociale huurwoningen in het hart van het plan die door corporatie Thús Wonen worden verhuurd, 28 twee-onder-één-kappers daaromheen, 24 appartementen en 4 vrijstaande woningen.

Mollema

Deze plaatselijk als ‘Mollema’ bekende locatie was de rotte appel in de verder blakend gevuld Dokkumer mand en verdiende een mooie stedenbouwkundige ontwikkeling. Laat dat maar aan Zwanenburg Projecten over. Er ligt een prachtig woningbouwplan, oordeelt de gemeente Noardeast-Fryslàn.  

Noarderstek

De naam Noarderstek is afgeleid van de locatie en heeft inhoudelijk een associatie met heerlijk wonen. ‘Stek’ duidt op een plek waar iemand zich thuis voelt, waar je wortelt, maar refereert ook aan het tuincentrum op het terrein waar mensen vele jaren stekjes vandaan haalden. Vandaar: Noarderstek. 

Alle huizen sluiten qua beeldkwaliteit goed op elkaar aan terwijl deze buurt mooi gevarieerd wordt opgezet. Dokkum wordt een prachtige uitbreiding rijker. Als woonstad krijgt het roemruchte Elfstedenkeerpunt nog meer cachet.

Betaalbare woningen

Na de voltooiing van het project StadsDock in 2023 (ook van Zwanenburg Projecten), met villa’s en stadswoningen op vrije kavels aan water bedoeld voor het hogere segment, wilde de gemeente Noardeast-Fryslân in geval van Noarderstek een andere markt bedienen, en dat zijn betaalbare woningen. Een markt die bereikbaar is een voor een hele brede groep mensen. Wel, in die ambitie is Zwanenburg in nauwe samenwerking met de gemeente bijzonder goed geslaagd, zo blijkt alom. Zonder nog maar een tekening van een woning te hebben gezien werd al vanuit de politiek en de Dokkumers enthousiast gereageerd.

Samenwerken

Succes vloeit voort uit samenwerken, laat projectontwikkelaar Bastiaan Dijk van Zwanenburg weten.

‘Als je de aanpak goed met de overheid en betrokken partijen afstemt, dan is dat een basis om tot een geslaagde afronding te komen. Wij zetten stap voor stap, geen grote stappen in één keer waarbij je zaken overslaat, maar elke fase afronden voordat je met een nieuwe aanvangt. Na de overeenstemming over het invullen van de wensen en eisen en de inrichting is dat het regelen van het bestemmingsplan, het bouwrijp maken van de grond, de besluitvorming in de raad dit najaar, de start van de verkoop en tenslotte de bouw.’

Buurt

Hij spreekt inzake Noarderstek niet van een ‘wijk’ maar van een ‘buurt’.

‘Dat is het karakter van dit plan. Mensen willen graag in dit type huizen en in zo’n omgeving wonen. Deze opzet nodigt uit tot sociale cohesie, tot samenleven in de ware zin van het woord.’

De bakstenen huizen van overwegend twee bouwlagen met kap worden gekenmerkt door een jaren dertig-stijl. Ze hebben gootoverstekken en de eerste verdieping is een volwaardige bouwlaag terwijl de zolder groot genoeg is voor meerdere functies (o.a. slapen). Kajuiten zijn optioneel. De rijwoningen en twee-onder-één-kapwoningen worden opgetrokken in eenzelfde stijltype waardoor het gevelbeeld samenhangen en afwisselend wordt. De vrijstaande woningen hebben een lagere goothoogte en een hogere kap.

Dijk: ‘Dat is ingegeven door de inloopavonden voor omwonenden die wij hebben gehouden. Buurtgenoten zijn, waar het kon, bij de plannen betrokken om deze buurt mooi in te passen en te laten harmoniëren met de omgeving.’

De gevels worden donkerrood/bruin en de daken zwart.

Dijk: ‘Deze stijl willen mensen graag en wij komen tegemoet aan hun wensen. Wat betreft de daken moet ik eraan toevoegen dat standaard een aantal zonnepanelen op elke woning worden aangebracht en rode daken dan vloeken met de zwarte panelen. Mede daardoor zijn de daken zwart.’

Veel groen

Er komt veel groen in het plan. Robuuste plantenvakken markeren het parkachtige karakter. Er worden maar liefst 17 verschillende soorten bomen geplant. Parkmeubilair en een speeltuintje nodigen uit voor een kuier door de buurt. Omwonenden vinden dat een meerwaarde en hebben al aangegeven dat zij een rondje willen maken. Wandelpaden doorsnijden het groen. Het gebruik van de fiets naar het stadscentrum wordt gestimuleerd door een goede verbinding te leggen naar het tunneltje onder de Ringweg-Noord. 

Vrees voor meer drukte is niet nodig volgens Bastiaan: ‘De verkeersintensiteit zal ongeveer gelijk zijn als in de tijd dat klanten af en aan reden naar hettuincentrum.’

Er is één aanrijroute en in geval van calamiteiten is er een noodinrit.

Rentmeesters

Bastiaan is content over de voortgang: ‘Dit is een grote en belangrijke ontwikkeling voor ons en voor Dokkum, dat werkelijk een schitterende stad is. De ondernemers, bestuurders en inwoners hier zijn echte rentmeesters die goed op hun stad passen.’

JOURE – Velen dromen ervan te trouwen op de mooiste bruiloft in Nederland. Die is op de laatste woensdag in juli, in Joure. Daar, in park Herema State, wordt jaarlijks een 19-eeuwse Friese Boerebrulloft van rond 1850 nagespeeld. Zelfs is de huwelijksvoltrekking dikwijls officieel, maar het hoeft niet. Je moet het namelijk wel willen. Als trouwlieden ben je gebonden aan het ceremonieel en het protocol. Dit jaar wordt er niet echt getrouwd. Het stel dat figureert – Eveline van Kruijsdijk en Nicky Slegers – is al getrouwd en komt nota bene uit het Brabantse Nunen. Uiteraard houden ze van Friese paarden, die centraal staan op dit grootse evenement.

Maar het gaat erom dat men laat zien hoe vroeger een huwelijk in de Friese boerenwereld werd gesloten met alle traditionele plichtplegingen en gewoonten die erbij hoorden; de rituelen en de pracht en praal. Je welstand showen was toen namelijk heel gewoon. De bruid heeft een gouden oorijzer op haar hoofd, het pronkstuk van haar klederdracht. Op de voorhoofdsspelden van het mutsje zitten diamantjes, de jurk wordt gesierd met gouden broche, ze draagt gouden ketting en armband en de man heeft zilveren gespen op de schoenen. 

Pracht en praal

Pracht en praal mocht worden gezien. Als de boer geld genoeg had droeg ‘de faam’ (de werkster) een oorijzer van zilver, oftewel een bleat earizer (zonder mutsje) dat blonk in de zon. Aan de chatelaine (ketting of gordel) van het kostuum van de bruid hangt naaigerei (schaar, speldenkussen met naaikoker).  

Defilé

Het folkloristische evenement begint ‘s morgens met een defilé van de bruidsstoet in Friese sjezen door Joure. Daarna vervoegt men zich naar het openluchttheater in het park. Vanaf de glooiing van het bolwerk kan het publiek het schitterende tafereel aanschouwen. 

Kalken huwelijkspijp

Na de huwelijksvoltrekking door de grietman (burgemeester) wordt de versierde, lange wit-kalken huwelijkspijp door de bruidszuster aangereikt aan de bruid, die het brandend komfoor bij houdt zodat de bruidegom de herenbaaitabak kan aansteken. Een symbool van de gedienstigheid die zij belooft. De bruidegom houdt de pijp de hele dag bij zich. Breken mag hij niet, want dat is een slecht voorteken en zou leiden tot een breuk in het huwelijk. De man moet zich vanaf dag één kunnen intomen (…).

Echter, er rust niet altijd een zegen op de Boerebrulloft, weet bestuurslid Sita Hoekstra-de Boer uit Poppingawier van de organiserende stichting.

‘Net als in het gewone leven lopen ook onze sprookjeshuwelijken weleens stuk,’ zegt zij, een glimlach nauwelijks onderdrukkend.  

Doodshemd

Na de huwelijksvoltrekking worden de huwelijksgeschenken aangeboden: een kraantjeskan (geschonken door de stichting) en linnengoed. Dat hoorde bij de uitzet. Een kast vol, met zelfs een doodshemd om het compleet te maken, want dan was je maar voorbereid.

Brandenwijn

Daarna gaat de brandenwijn met rozijnen rond, terwijl de gasten volksdansen. Op de Boerenbruiloft wordt dat gedemonstreerd door een Skotsploech, zoals een Friese volksdansgroep in het Fries heet. 

Het oud-Friese gerecht ‘Boerenjongens’ (brandewijn met krenten en rozijnen) wordt met de zilveren geboortelepels van de echtelieden uit de kom gelepeld. Zilver in de Friese traditie, omdat het zijn waarde behoudt en in geval van armoede een appeltje voor de dorst is. Verder wordt krenten- en suikerbrood gegeten. Belangstellenden mogen tegen een geringe vergoeding aanschuiven. 

De bruid strooit bruidssuikertjes en lovertjes naar de kinderen als teken dat ze afscheid neemt van haar jeugd. Vervolgens gaat men aan tafel voor het bruiloftsmaal. Alles van nabij te zien door het publiek.

Harddraverij

’s Middags start het programma met een harddraverij zonder zadel.

Sita: ‘Dat is ontstaan in de tijd dat boer en boerin in de kerk zaten en de knechten op de paarden moesten passen. Ze spanden uit en gingen het in draf tegen elkaar opnemen.’

De bruidegom mag meedoen aan deze draverij, of hij moet een remplaçant vinden.

Wil je trouwen op de Boerenbruiloft is het een must om actief met paarden te zijn en te kunnen mennen, laat Sita weten. Bij voorkeur de bruidegom, desnoods de bruid.

Ringrijderij

Deze hoogtijdag wordt afgesloten met een ringrijderij door de Midstraat. In sjezen die aangespannen zijn met gitzwarte Friese paarden, het oudst inheemse paardenras in Europa. De man ment, de vrouw steekt. Kan het nog romantischer? De eerste prijs voor de winnaar, een Frysk Waerglês (barometer) van Jacob ten Hoeve uit de Vlecke Joure (Vlecke betekent een kern zonder stadsrechten maar met marktrechten en rechtspraak), wordt aangeboden door gemeente De Fryske Marren en overhandigd door de burgemeester die net als alle andere gasten in vol ornaat, dat wil zeggen in Fries kostuum, verschijnt. Soms is commissaris van de koning Arno Brok aanwezig. Hij draagt dan het oude ambtskostuum uit 1850 dat door Vandergang in Dokkum voor hem op maat is gemaakt. Zijn presentatie geeft een extra dimensie aan het feest dat in 2023 voor de 67^ste maal worden gehouden en op instigatie van de Jouster middenstand in het leven is geroepen. Het evenement wordt ondersteund door partners waaronder Kuindersma Verzekeringen.

JELSUM – Het veefokbedrijf van Rigtje Wassenaar-Boelstra (1893-1969) en haar man Jan Nannes Wassenaar (1890-1958) was wereldberoemd. Vanuit de monumentale Vijverzathe aan de Langhústerdyk in Jelsum, thans opzettelijk in verval geraakt als gevolg van een zakelijk conflict, werd decennialang Fries stamboekvee verhandeld over alle continenten. Vijverzathe was het symbool van de Friese roem.

In 1959 werd Vijverzathe bezocht door de Sjah van Perzië (Reza Pahlavi), in gezelschap van o.a. Koningin Juliana en Prins Bernhard. Het bezoek van de Sjah bewerkstelligde nogal wat export van Fries vee naar Perzië (het tegenwoordige Iran). Het waren de gloriedagen van het Friese stamboekvee, hoewel de neergang door de concurrentie van de Amerikaanse Frisian Holsteins toen al aanstaand was. Rigtje was op en top boerin en bemoeide zich dagelijks met de gang van zaken.

Tekenlessen 

Rigtje nam in haar jeugd tekenlessen in Groningen bij Otto Erelman, een bekende dierenschilder. Ze maakte in 1936 elf tekeningen voor de FRS-brochureFriesch vee: topgrafie en geraamte. In de jaren '40 kreeg ze een deeltijdbaan als fotografe bij de FRS. Later filmde ze ook.

De elf originele, secure tekeningen zijn eind 2022 door groene onderwijsinstelling Aeres aan het Fries Landbouwmuseum geschonken. Het museum bezit meer tekeningen van Rigtje, die als ambassadeur van de Friese veefokkerij tal van landen bezocht (o.a. Frankrijk, Argentinië, Zuid-Afrika, Verenigde Staten). 

Na haar dood in 1969 erfde ‘zetboer’ Piet Sinnema (het echtpaar bleef kinderloos en haar man was al in 1958 overleden) al het vee, de opstallen en het materieel. Helaas kon hij de successie niet opbrengen waardoor het gedateerde bedrijf failliet ging. In 1982 werd de rest van de nalatenschap (boerderijen, weilanden en het ouderlijk huis) in en fonds gestoken dat onder de naam Boelstra-Olivier Stichting kunst en cultuur ondersteunt.

FRANEKER – Het Eise Eisinga Planetarium is heringericht. Daardoor is een duidelijke route gemarkeerd die de bezoeker meeneemt in het verhaal van Eise Eisinga. 

Nadat Eise, via zijn portret, de bezoeker heeft welkom geheten kom je eerst meer te weten over ons zonnestelsel, instrumenten en nog veel meer. In de zaal ‘De 18^e eeuw van Eise Eisinga’ zie je tijdgenoten als Wytze Foppes, Arjen Roelofs en de telescoopbouwer Jan van der Bildt (1709-1791). Hun handschriften, instrumenten en waarnemingen geven een  duidelijk beeld van de sterrenkundige kennis in die tijd.

Na de salon van de familie Van Balen (zij runden vanaf 1881 in het huis naast het Planetarium een koffiebranderij) stapt de bezoeker de wolkammerij van Eisinga binnen waar je ziet wat het beroep van Eisinga inhield. 

Een fraaie verzameling van kleine en grotere planetaria, modellen die de bewegingen van de hemellichamen in beeld brengen, geeft inzicht in de werking van deze instrumenten. En hiermee wordt tevens duidelijk hoe groot en uitgebreid het Planetarium van Eisinga is. 

Ook maken we nader kennis met Eise Eisinga. Niet alleen als bouwer van het Planetarium, maar ook als patriot en politicus. Jan Hendrick van Swinden, hoogleraar aan de Universiteit van Franeker, was groot fan van Eisinga. In 1780 schreef hij een boek over Eise en zijn planetarium. Hierdoor werd Eisinga overal bekend en besteedden zelfs tijdschriften in de Verenigde Staten van Amerika aandacht aan de planetariumbouwer. 

Na de Planetariumkamer kan het raderwerk bekeken worden. Daar kan de bezoeker ook op een interactieve manier de werking van het raderwerk bekijken en zien hoe een zonnewijzer werkt. Er is ook een fraaie verzameling van zonnewijzers opgesteld. 

Met deze nieuwe inrichting maakt de bezoeker niet alleen kennis met Eise Eisinga en zijn tijd, maar ook met mooie verhalen over ons zonnestelsel.

Tijdelijke expositie

Er is tevens een nieuwe tijdelijke expositie ingericht. De bezoekers kunnen kennismaken met een spectaculair astronomisch kabinet uit 1771. Dit Belgische instrument is na lange omzwervingen in bezit gekomen van Bert Degenaar, onder andere bekend van het populaire televisieprogramma ‘Van Onschatbare Waarde’. In zijn opdracht is het instrumentarium geheel gerestaureerd en weer werkend gemaakt door uurwerkmaker Pieter de Ruiter. 

Het drie meter brede en ruim 2,5 meter hoge kabinet is voorzien van diverse globes, planetaria (met een niet eerder vertoond 5^e -eeuwse wereldbeeld van Martianus Capella) en het 16^e -eeuwse heliocentrische wereldbeeld van Nicolaas Copernicus. Een aantal wijzerplaten geven informatie over diverse tijdsaanduidingen, kalenders, de stand van de planeten, de schijngestalten van de maan, de omloop van de vier grote manen van Jupiter en nog veel meer. 

De herinrichting is mede mogelijk gemaakt door de Provincie Fryslân en de Wassenbergh-Clarijs-Fontein Stichting. 

‘Als jongen wilde ik burgemeester worden’

LEEUWARDEN – Gedeputeerde Friso Douwstra (39) krijgt het voor de kiezen. Zijn partij CDA is op zoek naar zichzelf en verliest de band met de boerenachterban, de formatie in Friesland duurt al maanden en tot overmaat van ramp sneefde de al gebakken coalitie een dag na het akkoord op 19 juni. 

Geboren Op 4 maart 1984 in Drachten als jongste in een gezin van drie kinderen. De eerste 17 jaar heb ik daar gewoond. Heit was fiscalist en mem werkte in de medische wereld.

Woonplaats Leeuwarden, vanaf 2008 en met veel plezier. Er is sindsdien veel veranderd en verbeterd. Het is een prachtstad met een ruim aanbod aan cultuur en horeca. 

Partner Nynke Boomsma. Wij hebben drie kinderen van 8, 9 en 11.

Opleiding Bedrijfskunde aan de Hanze Hogeschool en niet afgeronde studie internationale ontwikkelingen en betrekkingen in Amsterdam.

Werk/carrière Na het bancaire bedrijfsleven raadslid, fractievoorzitter en wethouder in Leeuwarden en nu gedeputeerde.

Geloof De basis in mijn leven, hoewel ik ook tijden heb gekend dat het fundament wat minder sterk was. Van huis uit zijn wij vrijgemaakt gereformeerd. Als overtuigd christenen zijn wij aangesloten bij Stadskerk De Wijngaard.

Politieke partij CDA. Ik ben geen standaard-politicus. Ik hou van verantwoordelijkheid nemen en vooral dragen, hoewel dat ook weleens een last kan zijn. Ik ga mij na de zomer wat meer wijden aan het uitdragen van onze visie en ideeën.

Hoogtepunt Trouwen en heit worden in de eerste plaats.

Dieptepunt Het verlies van naasten zoals mijn zwager vorig jaar. Dat is een groot verdriet. Hij was nog maar 42. Het leven is niet vanzelfsprekend.

Voorbeeld Dat zijn er meerdere. Dappere mensen die verantwoordelijkheid nemen en keuzes maken die niet populair zijn.

Leermeester Ik heb veel geleerd van mijn Heit en van mijn Pake. Maar vooral ook Sybrand Buma, oud-fiscalist Pier Eringa en van Bert Heemskerk, oud-ceo van Rabobank Nederland toen ik bij de Rabo Young Potentials zat. Hoe hij kernwaarden aan werken koppelde was indrukwekkend. Besluiten worden niet genomen maar komen tot stand, zei hij. Een waarheid als een koe.

Beste advies Van Pake: leer delen om te vermenigvuldigen.

Inspiratie Uit de Bijbel. Soms is het abracadabra voor mij maar het boek zit vol met klassieke tijdloze waarheden die de basis vormen voor het leven. Verder haal ik inspiratie uit de omgang met jonge mensen zoals de talentvolle trainees op het Provinsjehûs. Ik geef ze vertrouwen en de ruimte. Dat houdt mij jong.

Eten Ik ben een echte Bourgondiër. Ik hou van koken, van vlees braden op open vuur in de achtertuin met vrienden en familie. Snert maken in de winter vind ik ook heerlijk. Glas wijn erbij, muziekje. Ik eet met de seizoenen mee.

Drinken Een glas melk in de ochtend. Koffie ben ik gaan beperken tot één stevige bak per dag. Ik ben meer en meer thee gaan drinken. Verder water. Doordeweeks bijna geen alcohol. Weekends een pilsje of wijn.

Muziek Ik hou van alle genres behalve hiphop en R&B. Vreselijk vind ik dat. Mijn smaak is breed, van klassiek en trance tot golden oldies. Moment- en stemmingsafhankelijk.

Concert Ik ben geen concertganger. Wij gaan graag naar toneelvoorstellingen en Iepen Loftspullen.

Artiest Gerrit Breteler, hij is net overleden. En Paolo Conte. Melancholie. Maar ook mijn nichtje Tess Douwstra, zangeres van de band Luwten. Ze heeft conservatorium gedaan.

Acteur/actrice Dat weet ik echt niet. Ik ben een ramp in het onthouden van namen. 

TV Ik kijk weinig tv. Nieuws en actualiteiten volg ik vooral onderweg. Ik hou van langzame tv, van Britse humor. Van een partijgenoot uit Surhuisterveen (…) moet ik zo nu en dan naar Vandaag Inside kijken, voor het onderbuikgevoel en de politieke feeling, haha!

Film Ik zie weleens een filmseries zoals The West Wing en The Lincoln Lawyer. Ik hou van sterke plots, spannende politieke thrillers.

Krant/tijdschrift/medium Van De Groene Amsterdammer, EW tot de Leeuwarder Courant, al krijg ik er soms kromme tenen van. Het Friesch Dagblad is beter. Deze krant brengt niet alles maar kiest op thema’s en verdiept die. Helaas kun je de buitenlandse kranten hier niet meer kopen. Het is verademend om The Guardian of de Frankfurter Allgemeine te volgen. Dan ontdek je de bubbel waarin wij leven.  

Boek Ik ben een lezer, verslaafd. Ik heb altijd een boek bij me. De Vlucht, het debuut van Jesús Carrasco, maakte diepe indruk. Op de vlucht voor geweld verstopt een jongen zich in een olijfboomgaard. 

Auteur Ik hou van auteurs die mooi schrijven, zoals Ilja Leonard Pfeijffer, Geert Mak en Joris Luyendijk. Ik wil worden meegesleept in een verhaal.

Sport Hockey, al dertig jaar. Begonnen bij de Graspiepers in Drachten en later bij GCHC in Groningen, bij Amsterdam en de laatste vijftien jaar bij Leeuwarden. Ik coach het team van een van mijn kinderen. Ik heb ook gevoetbald, bij Drachtster Boys. Zat daar op de voetbalschool. Henk de Jong was mijn trainer. Ik heb hem heel hoog. Dat hij veel later nog wist dat ik onder hem trainde was bijzonder, uit zoveel jongens. Bij een latere ontmoeting zei hij: je voetbalde goed maar je koos voor hockey, ook een mooie sport. Ik ben Cambuur-fan, heb een clubsjaal voor het raam hangen op mijn kantoor in het Provinsjehûs. Dat kun je zien vanaf de Tweebaksmarkt. Ik mag graag wandelen en hardlopen. Dat moet wel want ik heb aanleg om te groeien. In 2012 heb ik meegedaan aan de Slachte-marathon. Na vier uur was ik bij de finish. Ik heb laatste de Berenloop op Terschelling gelopen.

Sportman Sven Kramer. Hij heeft mij verteld wat het inhoudt om topsport te bedrijven. 

Sportvrouw Schaatsster Irene Schouten, een prachtsportvrouw.

Gadget (naar de chauffeur, Douwstra wordt geïnterviewd terwijl hij in de dienstauto zit): Alex, wat is mijn gadget? De telefoon, antwoordt hij.

App Been. Die registreert waar je geweest bent, in welk land, in welke stad. Ik ben topografisch ingesteld. Verder vind ik Flight Radar leuk, mijn guilty pleasure. Deze app houdt alles bij wat zich in de lucht beweegt aan vliegverkeer.

Hobby’s Het is al voorbijgekomen: wandelen, eten koken en lezen.

Vervoer De benenwagen, en ook de dienstauto. Ik verkeer in de gelukkige omstandigheid dat de auto een werkomgeving is. Laptop op schoot, telefoon bij de hand. Den Haag heen en terug duurt minstens vijf uur. Die tijd kan ik effectief besteden. Ben dan druk. Ik heb vaak niet eens door waar we zijn.

Vakantie Naar alle bestemmingen die onbekend voor me zijn, zoals onze trip naar India. Vorig jaar waren we in Albanië. Je bent in Europa maar je waant je in Azië. Maar we gaan ook graag met de vouwwagen op weg naar het strand of de camping in Frankrijk of op Vlieland. Eén ding staat vast: de telefoon blijft uit.

Hekel aan Afspraken niet nakomen en mensen die uitvluchten zoeken. Kom op, voor de draad ermee!

Blij van Het delen van gevoelens. Ik ben niet heel emotioneel maar ik vind het fijn als mensen zich open en kwetsbaar opstellen.

Doen met een miljoen Niet alles voor mezelf houden.

Kan niet zonder Mijn vrouw.

Wat moet anders Ophouden met veroordelen.

Over vijf jaar Ik hoop nog gezond en zoals het nu lijkt nog in het openbaar bestuur. Als jongen wilde ik altijd burgemeester worden. Ik zie me nog trots voor de spiegel staan: het jasje van heit aan, een ketting van mem om de hals.

Wat ging er door u heen op dinsdagmorgen 20 juni? Ik stond me af te drogen. Ik pakte de telefoon, het was 7.57 weet ik nog. Wat gebeurt me nu?, dacht ik, een gevoel alsof er iets uit mijn handen viel. Onmacht, ongeloof. Verbazing, klopt dit? We hadden het gevierd, de avond tevoren was een euforiemoment. Afspraak is afspraak, daar is ie weer. Maar nu is het klaar, zand erover. De PvdA-fractie heeft in de Statenzaal excuses aangeboden.

Wat 17^de Friese Regatta

Waar Paviljoen SALT aan het Sneekermeer bij Terhorne

Wanneer Donderdag 8 juni

Wie Bedrijven met hun gasten en relaties

Bijzonderheden Zonder geluk vaart niemand wel. De loting bleek ditmaal beslissend. Nordstone, de vastgoedvennootschap onder welke vlag de twee in stenen ondernemende captains Siep-Jan Riedstra en Eddie de Leeuw deelnamen trok namelijk het lootje van Tonny Kleinhuis met zijn supersnelle praam. Daar viel niet tegen te zeilen. Afgetekend won men de schitterende zeilerij.

Pramen in volle vaart

TERHORNE – Nog nooit in de historie van dit pramenevenement (sinds 2006) was de wedstrijd zo mooi. Wedstrijdleider Eelke Dijkstra van Vaarevents.nl had een mooie route uitgezet om de maagdelijke eilandjes Adam en Eva heen en ook de Grutte Griene aan de Goingarijpster Poelen werd gerond. Zo werd het een prachtige toertocht met wedstrijdelement. De Friese Regatta was in twee manches verdeeld. Nieuw was de break tussen de twee sprintwedstrijden door. Dat was mogelijk door het makkelijke afmeren aan de nieuwe grote buitensteiger bij SALT, waarin eigenaar Lucas Bouma goede investeringen heeft gepleegd. Nooit liep de zaak naar behoren, tot de kalverhandelaar het overnam. Nu loopt het storm. Helaas kon Bouma als erkend skûtsjeschipper en regenboogzeiler niet aanwezig zijn. Hij zat in Ierland.

De tweede manche werd aangevangen met een zogeheten Le Mans-start. Dat houdt in dat de laatste van de eerste manche het eerst mag vertrekken voor de tweede. Dat werd een run richting steiger.

Op de zwoele loungemuziek van deejay Gerben Spanninga werd het feestje op deze prachtige zomeravond voortgezet onder het genot van een voortreffelijke maaltijd van Gerbens vader Reitse, die samen met zijn Tryntsje een werkelijk fenomenale catering verzorgde. Eigenaresse Yodi Vellinga van SALT en haar topteam boden een uitmuntende gastvrijheid. Voor herhaling vatbaar dus. De volgende (18^de) editie is op donderdag 6 juni 2024. Het aantal deelnemers bedraagt dan 15.

Kader – klein corps

De uitslag was als volgt (achter de bedrijfsnamen de captains):

1 – Nordstone Joure-Siep-Jan Riedstra (2)

2 – Kuiper Verzekeringen-Bert Zwier (6)

3 – Sportstad Heerenveen-Benno de Groot (6)

4 – Heeren van Sminia-Geert Schaaij (6)

5 – Van den Berg Isolatiehandel-Martin Wijma (11)

6 – Martini Business Groningen-Christa Bollegraaf (11)

7 – Leo Trading Joure-Johan de Leeuw (15)

8 – Friesland Vaart Wel-Pietie van Keimpema (15)

Ex Aequo-klassering op basis van beste resultaat in 2^e manche. 

De nieuwe voorzitter van Koninklijke Horeca Nederland Marijke Vuik vindt speciaalbier een ‘fantastisch en veelzijdig’ product; voor elk wat wils. Inderdaad, er zijn duizenden speciaalbieren, en er is weer eentje bijgekomen: oranjekoekbier, Rode Boei geheten van brouwerij Gudzekop. Aan de opmars van speciaalbieren lijkt dus geen einde te komen.

Wat Rode Boei nóg specialer maakt is dat het van de winnende Fryslân Culinair-oranjekoek 2022 van Bakkerij By Boonstra in De Knipe is gebrouwen. Dat is bier gebrouwen met het karakter van de kruidkoek; een gisting van broodbeslag die erin is verwerkt. Er is veel leven in de brouwerij want je kunt bier vele smaken geven. Zo heeft Gudzekop in samenwerking met een andere FC-winnaar, bakker Wander Schotanus uit Twijzelerheide met Fries roggebrood (2021), ook bier met roggemout (Opstekker). Dat hij dat speciaal goed kan bewees Dietmer Laske van Gudzekop op het EK in Londen waar hij tweemaal goud won met Volle Laag op basis van Fryske dúmkes en het blondbier Opsteker (Dietmer geeft al zijn bieren een nautische naam). Met Recht door Zee, een RIPA (IPA van roggebrood) won hij een eerste prijs dit jaar.

De Friese twist in Rode Boei (in juli deelnemer in Londen) is evident; bijna de hele oranjekoek gaat erin. De kruidkoek bevat al kaneel en snippers sinaasappel.

‘Vooral dat laatste vormt een supercombinatie met alcohol,’ sprak Dietmer tijdens de presentatie By Boonstra. Prachtig dus dat twee streekproductwinnaars van Fryslàn Culinair hun inbreng hebben.

WOUDSEND – Geen gebied ter wereld van deze kleine schaal is zo rijk aan streken, landschappen en bodemvariëteiten als Friesland. Je hebt hier kustgebied, duinen, het terpengebied, het Wad (een werelderfgoed), meren, klei, weilanden, heide, zandgronden, kliffen (Gaasterland) en de coulissen van de Friese Wouden. Je kunt hier werkelijk te kust en te keur aan mogelijkheden in kweek en teelt, aan streekproducten en smaken.

Jan Bles en Nienke de Boer van restaurant Omke Jan in Woudsend willen al die rijkdom laten proeven. Ze bedachten een concept: GRÛN. Een schitterende, korte en krachtige naam die alles omvat wat Friesland is, en kan zijn. GRÛN, dat is waarop en waarin het gebeurt. Smaakbepalend. 

Om dit te laten proeven en GRÛN onder de aandacht te brengen organiseerden de twee een diner, een proeve van bekwaamheid. Drie speciale gasten waren aanwezig om te vertellen over hun passie en missie, over leven en omgaan met de natuur: binnenvisser Freerk Visserman uit Heeg, aspergeteler Jelmer Albada uit Gaasterland en Pytsje van der Hem van de Tuin van de Toekomst in Jorwerd.

‘Grond is smaak. Grond, de schil van de Aarde, is de basis,’ zei Jan in zijn inleiding. ‘Zoals terroir de smaak aan wijn geeft, zo geldt dat ook voor al het andere. Ik wil graag dat we ons daarvan bewust worden. GRÛN moet daaraan bijdragen,’ zo motiveerde Jan, die chef Jan Gerard van der Wal had ingeroepen om te ondersteunen bij het diner.

Freerk, 9^de generatie visser!, liet weten dat water ook tot grond gerekend moet worden: ‘Je proeft per meer het verschil. Zo is paling uit het Slotermeer de beste om te roken en anders dan paling uit de Brandemeer of de Sondeler Leien.’ Hoe diep is het water, welke bodem zit eronder, welk voedsel is er voor de dieren? Allemaal factoren die van invloed zijn op smaak, kleur, omvang.

Pytsje sprak over permacultuur. Dat is een traditionele tuinbouwmethode op basis van natuurlijke ecosystemen. Zeven jaar duurt het voordat je de cirkel rond hebt en oneindige, stabiele duurzaamheid hebt bereikt. Ze heeft een voedselbos waaruit ze alles maakt aan jams en chutney’s. Ze woont op een ‘reidpôle’. Een meter diep stuit je al op ‘knalblauwe’ mineraalrijke zeeklei die het water vasthoudt. Fijn in tijden van droogte. Zo heeft elke grondsoort zijn nut en is alles ecologisch naadloos op elkaar afgestemd. Tenminste, als het goed is.

Jelmer uit Sondel gaf aan waarom zijn ‘GaastSperges’ anders smaken dan de Limburgse, maar waarom ook zijn areaal net zo geschikt is voor het ‘witte goud’: ‘Door de ijstijd is er in Gaasterland balsteenleem ontstaan. Die leem is keihard, je kunt er zonder fundering huizen op bouwen, voor planten is die ondoordringbaar. Door de inlandse wind is er dekzand overheen gewaaid. Ik kon een stuk grond pachten en ben met de grondboor de bodem gaan onderzoeken. Op één plek bleek geen keileem onder het dekzand te zitten en ik dacht: wat kan ik daarmee? Wel, asperges telen want een asperge is een tienjarige plant die elk jaar tien centimeter dieper groeit en daar dur genoeg diepgang heeft.’

Een treffend voorbeeld hoe met de natuur, met grond om te gaan. Zijn asperges werden uiteraard in het voortreffelijke menu opgenomen.

Vandergang Herenkleding werd in 1873 opgericht en viert in 2023 dus het 150-jarig bestaan. Het hoogtepunt was de komst van commissaris der koningin Arno Brok naar de winkel om het schild dat hoort bij het Hofleverancierschap te overhandigen aan Jan-Michiel van der Gang. In juni werd het jubileum publiekelijk gevierd met een Straatfestival en afsluitend een gezellig hapje en drankje in de Grote Breedstraat.

Hoe kun je nu anders zijn dan de rest? Voor een ondernemer niet zo’n gekke vraag. Niemand is hetzelfde maar wie zich niet profileert valt minder op, terwijl je misschien hele goede producten maakt of optimale dienstverlening biedt.

Kijk, dan kan het raadzaam zijn om aan te kloppen bij twee frêle jonge vrouwen die weten hoe je een merk bouwt: Annemijn Filius (35) en Femke Dijkstra (32). Deze marketeers hebben het succesbedrijf Probo (printen en bezorgen) op de kaart gezet. Inmiddels zijn ze voor zichzelf begonnen. Op het moment van het gesprek kunnen ze niet verklappen hoe de naam van hun bedrijf gaat luiden.

Wat is het geheim van hun aanpak?

Femke: ‘Iedereen heeft een eigen, uniek verhaal. Dat moet je brengen.’

Dat vraagt wel een gedegen voorbereiding op een opdracht.

Annemijn: ‘Je moet alles weten van een organisatie voordat je aan de slag gaat. Wat zijn de achtergronden, wie zijn de mensen, hoe communiceren ze met de markt, wat is hun kleur, hun identiteit en vooral? Er is namelijk geen algemene deler in ons vak. Je moet inspelen op ieders situatie, op ieders kwaliteiten.’

Andere succesvolle merken als voorbeeld nemen, hoeft op zich niet verkeerd te zijn, maar gaat je op de lange termijn niet verder helpen, weten zij.

Femke: ‘Wat je veel ziet is blending. Meeliften op een concept dat voor een ander merk in jouw branche werkt. Wij geloven juist in de kracht van authenticiteit. Wij durven een merk best te laten schuren, als het daar om vraagt. Niet het perfecte plaatje, maar juist de gelaagdheid telt. Jezelf zijn, het unieke van jouw bedrijfs-DNA benadrukken.’

Ze hebben een verschillende achtergrond. Annemijn heeft op de kunstacademie zich in vormgeving ontwikkeld, Femke heeft een journalistieke opleiding genoten. Ze zijn vanuit die disciplines complementair aan elkaar: de beelddenker en de analist vormen samen een ijzersterk strategisch conceptduo.

Annemijn: ‘Een merk moet verrassen.’

Femke, lachend: ‘Wij worden niet blij van iets doen wat een ander al doet.’

Een van hun eerste klussen was het positioneren van een kledingmerk. Om een meerwaarde te kunnen leveren zijn ze ‘helemaal in de business’ van dat bedrijf gedoken.

Annemijn: ‘Daar gaan we best ver in. Wij moeten er ook voor zorgen dat we aanknopingspunten vinden waar de opdrachtgever nooit aan gedacht heeft.’

Daarbij bewandelen ze geen platgetreden paden.

Femke: ‘Iedereen heeft het vandaag de dag over duurzaamheid. Dat is een modewoord aan het worden, een hol begrip. Wij gaan daar anders mee om, willen gewoon een eerlijk en goed onderbouwd verhaal vertellen en dus betekenis eraan geven. Met een knipoog want dat is effectief.’

Is er een naam, huisstijl, strategie, campagne, een loyaliteitsprogramma of marketingconcept bedacht, dan is het zaak de opdrachtgever te overtuigen.

‘Maar als we ons werk goed hebben gedaan moet dat niet zo moeilijk meer zijn,’ lachen ze breeduit.

Ze moesten een huisvestingslocatie kiezen en dachten aan Leeuwarden. Maar ze wonen in Dokkum en voelen zich Dokkumers, dus ja, waarom eigenlijk niet?

‘Dokkum is een heel ondernemende stad die bruist. Hier gebeurt veel. Hier kunnen wij onze vleugels uitslaan.’

In gebouw De Beurs gaan ze hun kantoor onderbrengen. Ze zitten aan de achterkant, bereikbaar via het Druivenstraatje.

‘Een heel charmant straatje dat we op een verrassende manier op de kaart willen zetten.’ 

‘Wat een talent hier in de regio!’ Dat riep Titus van ’t Veer van Friesland Pop tijdens de voorrondes van het Iepen Poadium van de Admiraliteitsdagen. Samen met initiatiefnemer Jouke Douwe de Vries vormde hij de jury tijdens de voorrondes in Theater Sense in Dokkum. Aan hen was de taak om 10 finalisten te selecteren die op zaterdagmiddag 9 september tijdens de Admiraliteitsdagen op de Markt in Dokkum mogen optreden.

De finalisten zijn in willekeurige volgorde: The Nozemsuit Drachten e.o., Jurre Kuipers uit Dokkum, The Seasons uit Dokkum, Lola Koetsier & Band uit Leeuwarden e.o., Goblin Escape uit Dokkum e.o., Unit of Dance uit Dokkum, Bigbeefsauce uit Dokkum, Elise Westerhof uit Eastermar, Satisfaction uit Dokkum, Anouk Reinders & Myrthe Gjaltema uit De Westereen en Surhuizum en The Boogies uit Dokkum.

Het Iepen Poadium wordt georganiseerd door Centrum voor de kunsten Opus 3 in samenwerking met de Admiraliteitsdagen. De gemeente Noardeast-Fryslân is hoofdsponsor van het evenement, dat ten doel heeft jongeren uit de brede regio te ondersteunen bij hun culturele activiteiten.

Een cabrio met stuurversnelling

Woonplaats: Velserbroek

Beroep: Makelaar en arts

Leeftijd: 31 en 30

Auto: Peugeot 404 cabrio

Bouwjaar: 1965

Motor: 1600 cc benzine

PK: 74

Topsnelheid: 155 

Kilometerstand: 123.000

Verzekerde waarde: € 23.000 

In bezit sinds: 2019

Hoe in eigendom: Geërfd van vader Kluwer

Andere auto’s: Abarth 595 en motorfietsen: een Kawasaki Z750 (Monique) en een Honda CB100R (Quirijn)

WOUDSEND – Een familie-erfstukje, dat is de Peugeot 404 waar Quirijn Kluwer en Monique Vrijburg vanuit hun woonplaats Velserbroek naar Woudsend toerden, waar hun vakantiewoning staat die ook al in de familie zat. De ouders van Quirijn zijn overleden op 55-jarige leeftijd (moeder) en 63-jarige leeftijd (vader). Niet oud geworden helaas. Gelukkig vormen tweede huis en auto een van de mooie herinneringen aan hen.

Op deze zonnige zaterdag reden ze een ommetje en namen ze op het terras van Het Wapen van Friesland in Sint Nicolaasga een verfrissing. 

‘De auto is als occasion gekocht door mijn opa en is in de familie gebleven. Ik heb nog een zus die geen belangstelling voor de auto had en een broer in het buitenland. Hij is met Monique de enige die erin mag rijden. Ik heb altijd de meeste liefde voor de auto gekoesterd,’ vertelt Quirijn.

Hij gebruikt de auto op dagen als deze: ‘En dan vooral met de linnen kap open toerend op het platteland en door dorpjes. Behalve als ik naar Friesland rij natuurlijk, dan gaan we over de snelweg en de Afsluitdijk.’

Verder doen de twee soms mee aan een oriëntatierit.

‘Simpel hoor, gewoon bolletje/pijltje,’ zegt Quirijn.

De auto is prachtig oranje maar deze kleur is niet origineel: ‘Oorspronkelijk was hij wit, maar toen mijn opa hem kocht had hij deze kleur al.’

Het meest bijzondere aan de auto is de stuurversnelling. Dat komt tegenwoordig niet meer voor, maar Peugeot maakte er furore mee. Diverse modellen uit de jaren zestig en zeventig hadden zo’n vierversnellingsbak aan het stuur in plaats van een pook naast de stoel.

De 404 van Quirijn werd in 1960 gelanceerd en werd een succesvol model. Helemaal toen deze auto in 1966, 1967 en 1968 de Afrikaanse safarirally won. Er werden in totaal bijna drie miljoen exemplaren van verkocht. De 404 werd geproduceerd in Frankrijk, Ierland, België, Argentinië, Australië, Zuid-Afrika en Nigeria. Met name in Franssprekende Afrikaanse landen was de auto erg populair. In 1988 rolde de laatste 404 van de band. Vandaag de dag is de auto een gewilde oldtimer. In meerdere variaties werd de 404 gemaakt. Behalve in een cabrioletuitvoering ook in een sedan, coupé, pick-up en gezinsversie, de Familiale.

Quirijn rijdt met blauwe kentekenplaten: ‘Voor de zekerheid heb ik gele in de kofferbak mocht de verkeersinspectie moeilijk doen.’

Wat het rijden in de 404 comfortabel maakt is ‘de Franse wegligging’ zoals Quirijn de rijeigenschappen noemt. 

‘Heerlijk bouncen is het in deze auto.’

Maar het remmen gaat ook op z’n Frans; niet bepaald vertrouwenwekkend. 

‘Je moet dat gedoseerd doen, anticiperend op de verkeerssituatie en vooral geen haast hebben. Harder dan honderd gaan we trouwens niet,’ lacht hij.

Karakteristiek zijn volgens hem de koplampen (Frans, dus geel) die licht gevleugeld zijn. Een tikje Amerikaans.

Dat de auto een doorleefde indruk maakt met een enkel roestplekje en verschoten leer is juist aantrekkelijk. Veel oldtimerbezitters willen dat juist. 

‘Dat is,’ vindt Quirijn, wiens 404 veel bekijks trekt. ‘Dit is wel een nekkendraaier.’ 

AMSTERDAM – Prinses Beatrix heeft de belangrijke cultuurprijs de Zilveren Anjer 2023 uitgereikt aan Trudy van Riemsdijk-Zandee uit Stiens. Zij kreeg de onderscheiding voor haar werk en dat van haar man Willem voor de instandhouding van Fries landerfgoed (staten en stinsen met stinsenfloratuinen). Willem van Riemsdijk was wegens ziekte niet bij de plechtigheid in het Paleis op de Dam aanwezig.

De voormalige vorstin was zeer onder de indruk van het werk van het echtpaar, dat in Stiens het Doktershûs restaureerde en thans  bewoont. Zij lieten daar hun oog op vallen vanwege de tuin. Later werd Pakhûs SOLO aan het eigendom toegevoegd. Daar worden concerten en culturele events gehouden. 

Ze richtten de stichting Stinze-Stiens op en verwierven ook Harsta State bij Hogebeintum, Epema State in Ysbrechtum en Oranjestein met oranjerie in Oranjewoud in eigendom. Aan Martenastate in Cornjum schonken ze een boerderij. Het echtpaar wil ervoor waken dat dit cultuurhistorische erfgoed met architectonische tuinen en bijzondere flora niet in verkeerde of buitenlandse handen vallen.

‘Het voelt als een voorrecht om dit te kunnen doen,’ zegt Van Riemsdijk, die voordat ze naar Friesland kwam in Wageningen woonde. Het huis daar hebben ze trouwens nog. Zij is kunsthistorica en hij oud-hoogleraar bodemchemie aan Wageningen University.

BEETSTERZWAAG – De 17^de editie van het Zomerconcert van het Noord Nederlands Orkest op het gazon van Landgoed Lauswolt was een muzikaal feest zonder weerga. Ongelooflijk wat een klasse, maar wat een lef ook als je klassieke bewerkingen maakt van nummers van Metallica, Avicii en Kate Bush. Het klonk allemaal zo indringend, zo goed. Staande ovaties volgden.

Het concept zit goed in elkaar met 18 partners die gasten ontvangen op het VIP-paviljoen. De preparty is zien en gezien worden, relatiebeheer op zijn best. Het is een opwarmer voor het concert waar dertienhonderd bezoekers op af kwamen. Een uitverkochte tuin. Het concert werd afgesloten met een high tea. 

Het Zomerconcert wordt ondersteund door Mount., Arriva, Schaap+Citroen, NHL Stenden, Kinwell, 10C Van den Brug, Wagenborg, FB Oranjewoud, Trip, Optimix, Orlane, Friesland Lease, Wind Groep, Kwast Wijnkopers, Spa, Meines Holla, Rinsma en Van der Veen&Kromhout.  

AMELAND – Wagenborg Passagiersdiensten was de nakende veerdienstproblemen al voor met het congres Natuurlijk Bereikbaar dat het bedrijf in het vroege voorjaar organiseerde. Vijf dagen lang stond de bereikbaarheid van Ameland en Schiermonnikoog centraal. De thema’s waren de eilanders zelf, de recreatie, de logistiek, de gastvrijheid in de vorm van een open dag en de politiek. Bij het laatste thema waren bestuurders en pers aanwezig om de toekomst van de twee eilanden en het Wad te bespreken. Een hele week stond op de veerdam van Ameland een tent waarin alle brainstormsessies werden gehouden. Uiteraard onder het genot van eten en drinken want Wagenborg staat voor service en hospitality.

Directeur Ger van Langen vond het een inspirerende week: ‘Wij mogen graag de mening van iedereen aanhoren en de stemming peilen. Dat is belangrijk voor een publieksbedrijf.’ 

De onvoorspelbaarheid van het Was en de problemen die daardoor ontstaan zijn mede het gevolg van menselijk ingrijpen. De Waddenzee is een werelderfgoed en velen denken dat het een stuk ongerepte natuur is, maar dat is natuurlijk niet zo. Van Langen wijst alleen al op het afsluiten van de Zuiderzee in 1932 en van de Lauwerszee in 1969: ‘De gevolgen daarvan zijn ingrijpend en laten zich steeds meer voelen.’

De balans is volgens de gepensioneerde loods Jacob Kiewied van Ameland verder verstoord door de mechanische kokkelvisserij in de jaren ’90, de zout-, zand- en gaswinning, zandsuppleties, schelpenwinning, de zee- en mosselvisserij, de invasie van de Japanse oester, decennialange landaanwinning aan de Friese kust en de verdieping van de vaargeulen bij Harlingen en in de Eems plus het voortdurend op diepte houden van de geulen naar de eilanden. Allemaal factoren die van invloed zijn en waardoor vaargeulen smaller en ondieper worden. Wagenborg staat machteloos. Hun dienstregelingen moeten niet alleen Ameland en Schiermonnikoog bereikbaar houden maar de overtocht is alleen al een beleving.

‘De vakantie begint al als je op de boot stapt,’ zegt Van Langen over ‘de navelstreng’ die zijn bedrijf in wezen vormt. ‘Stel, je kunt een familielid niet bezoeken. Dat is heel indringend. De leefbaarheid hangt af van het veer.’

Eind juni zag Wagenborg zich genoodzaakt de dienstregeling aan te passen: ‘Veiligheid staat voorop. Wij kunnen niet anders. Bovendien worden onze boten beschadigd als ze de bodem raken.’

Iedereen was boos, maar het was overmacht. Zo voer de snelboot Esonstad tegen een baggerrand. Er was gewoonweg te weinig ruimte. Op het congres viel te beluisteren dat ‘je de A12 toch ook niet gaat versmallen?’.

De politici reageerden zoals gewoonlijk opportunistisch. Sommigen, zoals PvdA-statenlid Jaap Stalenburg, zien het veer liefst een nutsvoorziening worden. Onzinnig. Dan zijn de problemen niet opgelost. Eerder worden ze alleen maar groter.

Kandidaat-gedeputeerde Femke Wiersma (BBB) wil dat het nachtelijk vervoer blijft. Maar je kunt zoveel willen, het moet kunnen.

De boten varen al zo langzaam dat nog langzamer geen optie is, misschien zelfs wel gevaarlijk.

Wat bestuurders meer te berde brachten was meer geld. Vier procent van het Rijk gaat naar het Noorden. Dat kan wel wat meer worden ten opzichte van de ruimer bedeelde andere regio’s.

Andere schepen, zoals een luchtkussenboot (hoovercraft), zijn geen optie omdat ze door de werelderfgoedstatus van het Wad bij wet verboden. Elektrische schepen kunnen nog niet omdat de netcapaciteit vooralsnog onvoldoende is. Bovendien maken batterijen een schip zwaarder en leidt dat tot nog meer diepgang.

Wat wel soelaas kan bieden is een veerboot die geschikter is voor de omstandigheden. De Sier en de Oerd zijn dertig jaar geleden ontwikkeld voor de condities destijds.

‘Wij zijn ermee bezig,’ zegt Van Langen over de nieuwbouw.

Over de bereikbaarheid zegt hij dat het een dilemma blijft van geul, behoefte en continuïteit. Het blijft schipperen. 

HEERENVEEN – Rinse Bleeker heeft afscheid genomen als algemeen directeur van Sportstad Heerenveen. Hij is benoemd als directeur van FC Emmen, dat dit jaar uit de Eredivisie degradeerde. Rinse zat op de tribune bij het beslissend promotie/degradatieduel tegen Almere City. 

‘Dat was even slikken ja. Maar het is all-in the game. We moeten proberen zo snel mogelijk terug te keren maar dat zal niet eenvoudig zijn met negen clubs die aanspraak op promotie kunnen maken,’ zei Rinse op de receptie in het Sportstadcafé waar diverse bestuurders uit de Friese sportwereld aanwezig waren.

Het was voor hem een moeilijk besluit om te nemen: ‘Ik heb het heel erg naar mijn zin, aan de andere kant moet het nu halverwege de vijftig gebeuren als je nog een keertje wat anders gaat doen. Maar ik blijf in Friesland wonen. Het is hier veel te mooi.’

De roerige voetbalwereld schrikt hem niet af. Hij weet als huurbaas van Heerenveen hoe het werkt: ‘Als je luistert naar je fans en je ontslaat meteen de trainer dan zijn de fans blij. Als je dan onder een nieuwe trainer nog geen punten pakt zeggen de sponsors: zit daar wel een goede persoon? Je moet het hoofd koel houden.’

ORANJEWOUD – Terwijl even verderop in het Friese Haagje het grote provinciale haringfestijn werd gehouden, hield het Hof van de Koning in de eigen tuin en zaal het wat bescheidener jaarlijks haringfeest met koud buffet, dat bij de vaste gasten en representanten uit het bedrijfsleven en de verenigingswereld altijd zeer in de smaak valt. De haring werd geleverd door visspecialist Van der Schuit in Wolvega geleid door Gina Ems-van der Schuit (de vierde generatie!) en haar man William Ems.

Hof van de Koning heeft na de overname van het vastgoed door projectontwikkelaar Erik Zwanenburgeen nieuwe impuls gekregen. Christel Koning, dochter van de Friese horecaveteraan Frans Koning, runt het bedrijf (café-restaurant met partyzaal) met verve. Ze onderscheidt zich van collega’s door jongeren ‘met een rugzakje’ te coachen en aan werk of een baan te helpen, of warm te maken voor het nobele horecavak. Een bijzondere prestatie van deze enthousiaste onderneemster.

‘Dankbaar om te doen,’ aldus Christel. 

LEEUWARDEN – Wat een rust kun je nog vinden in hartje stad. Leeuwarden telt tal van plekken waar je in hofjes, parken en stadstuinen ongestoord en onder het getjilp van vogels kunt genieten. Neem bijvoorbeeld de lommerrijke tuin van het Stadhouderlijk Hof. Makelaardij-bedrijfsmakelaars-vastgoedbeheer Hoekstra heeft daar een knusse stek gevonden voor de jaarlijkse haringparty, waar een bont gezelschap van makelaars, architecten, projectontwikkelaars, bestuurders, vastgoedbeleggers- en beheerders en bouwers maar ook vrienden was uitgenodigd.

‘Dit is mijn feestje,’ lachte Dirk Hoekstra, de ongekroonde koning van de Leeuwarder vastgoed- en woningbouwwereld. Aan stoppen denkt de bijna 80-jarige niet: ‘Werken geeft mij energie, ik hou van mijn vak. Ik ga door tot het niet meer kan.’  

Dirk woont met zijn Patricia aan de rand van Goutum, vlakbij de oude Hounspolder waar nu zo veel discussie over is: wel bouwen of niet? 

Hij begrijpt dat er verzet is: ‘Inwoners van Goutum hebben jaren vrij uitzicht gehad. Dan doet het zeer dat je dat kwijtraakt. Dat snap ik helemaal.’

Maar de kritiek van natuurliefhebbers nuanceert hij: ‘De Hounspolder is een mooie polder maar dat betekent toch niet dat je ernaast niet kan bouwen. Ze hebben het over vogels, maar die hebben toch alle ruimte? Friesland is de dunst bebouwde provincie van Nederland. Tussen Leeuwarden en Harlingen ligt alleen Franeker. Boven Stiens is het leeg. En groen is overal, we leven hier in één groot natuurgebied.’

Maar de Hounspolder is toch speciaal?

Dirk: ‘Het is misschien gevaarlijk wat ik zeg, maar ik zie geen verschil tussen gras en gras. Komt bij dat je natuurwaarden ook in een nieuwe wijk kunt creëren. De groenen in de gemeente zijn toch niet voor niks akkoord gegaan met de plannen? Het project is heel zorgvuldig voorbereid en loopt nog. Er is inspraak geweest, niemand in dit land kan de baas spelen. Wethouder Hein de Haan is bovendien heel gewetensvol met dit plan bezig.’

Er is dringend behoefte aan meer woningen, stelt hij. 

‘Nog niet zo lang geleden woonden er gemiddeld 2,2 personen in een woning. Dat is gedaald naar 1,2. We bouwen bij Goutum naar behoefte. Kleine huizen, sociale woningbouw en hier en daar een royale woning. De minister wil 900.000 woningen bouwen. Die komen er nooit. Helemaal niet als we elk plan afschieten. Friesland neemt van de ambitie slechts 16.000 voor zijn rekening. Het wordt al een hele toer om dat te halen. We kunnen onze provincie niet op slot zetten.’

Dat dreigt al door de stagnatie in de bouw door onder meer oplopende prijzen van bouwmaterialen. 

Geïndustrialiseerde systeembouw is volgens Dirk een deel van de oplossing: ‘Niet iedereen wil een doorsneewoning of een woning waar veel van zijn.’

Een recessie ziet hij niet ontstaan: ‘Wel een forse correctie.’  

ORANJEWOUD – De Fryske Haringparty is een van de hoogtepunten op de provinciale partyagenda. Het is een party met allure. Jaren achtereen vond het plaats op Epema State in Ysbrechtum en ditmaal voor de tweede keer op landgoed Oranjewoud. Daar zal de happening ook wel blijven gezien de betrokkenheid van FB Oranjewoud, die graag gastheer is.

Jorrit Volkers, voorman van die club, stak weer visserslatijn af. In de stijl van Klaas Jansma hield hij een wollig betoog waarin het ene na het andere onwaarschijnlijke verhaal aan elkaar werden gelinkt. Maar er zaten ook serieuze elementen in en Jorrit wil graag verwarring zaaien. Als hij fronsende gezichten ziet die het midden houden tussen verbazing, ongeloof en verwondering is hij in zijn element. Slechts weinigen konden hem vertellen waar de verbasterde naam ‘maatjesharing’ vandaan komt en dat heeft te maken met de maagdelijke (nieuwe) haring. Laat Jorrit daarover maar door delibereren. Verder wees hij op Willem Beukelszoon die in de 14^de eeuw het haringkaken bedacht: meteen na de vangst de haring ontdoen van kieuwen ingewanden behalve de alvleesklier omdat die tijdens het rijpingsproces enzymen afgeeft die smaakbepalend zijn. Door het pekelen en dus kunnen bewaren van de haring wordt de smaak zilt. Tegenwoordig wordt haring direct ingevroren om de haringworm geen kans te geven. Dat was dus allemaal waar wat Jorrit oplepelde. Zelfs het masseren van de haring waarover hij het had wordt onderschreven. Strijk de haring over zijn vette buikje en hij wordt nog lekkerder.

Modern is de haring ook, want genderneutraal. Het geslacht moet zich nog ontwikkelen. 

DOKKUM – Met een optreden in de schitterende Bonifatiuskapel in Dokkum, misschien wel het mooiste openluchttheater van Nederland, werd het boek over 30 jaar De Kast gepresenteerd. Willem de Vries van Omrop Fryslân interviewde alle leden plus schrijver Harry de Jong en uitgever Eddy van der Noord. Aan het slot kreeg Willem Wâldpyk tot zijn verbazing het eerste exemplaar uitgereikt door frontman Syb van der Ploeg. 

‘Omdat Willem al jarenlang de Friese muziek enthousiast in de ether brengt, waarbij het hem niet uitmaakt welk genre dat is; van folk, pop, metal, Fries tot smartlap,’ aldus Syb.

De oorsprong van De Kast gaat terug tot 1985 toen de Engelstalige band Wish to Escape werd opgericht door de Westereenders Peter van der Ploeg, neef Syb, Kees Bode en Dick Visser. 

Dorpsgenoot Sytse Broersma voegde zich twee jaar later bij de band: ‘Peter hoorde mij tokkelen en vroeg of ik in een bandje wilde spelen. ’s Zaterdagsmiddags waren we aan het jammen en ’s avonds gingen we op stap.’  

Ze vormden onder de gelegenheidsnaam Gold Rusheen coverband die populair werd in het circuit. In 1989 werd de eerste cd uitgebracht.

Nederlandstalig

Toen de switch naar Nederlandstalig werd gemaakt ging men in 1993 verder onder de nieuwe naam De Kast. In hetzelfde jaar kwam hun eerste cd Alles uit de kast uit. Dick Visser is het niet eens met de nieuwe koers en verlaat een jaar later de band. Hij wordt vervangen door Nico Outhuijse. Vanaf dat moment heeft de bezetting een vaste samenstelling.

Grote doorbraak

De Kast weet een paar succesjes te scoren met Een teken van leven, Ik mis je en vooral Raak. In Friesland stijgt de populariteit maar de grote doorbraak komt in 1997 met het eerste grote liveconcert in een uitverkocht Abe Lenstra Stadion naar het voorbeeld van Queen. Een initiatief van toenmalig directeur Tjisse Wallendal van sc Heerenveen dat net een nieuwe thuishaven had. De bandleden waren zelf aan het flyeren om de hut vol te krijgen. Tegelijkertijd werd In Nije Dei een grote hit, de titelsong van de film De Gouden Swipe van Steven de Jong.

Lemster strand

In 1998 wordt op het strand van Lemmer speciaal een arena voor De Kast gebouwd waarmee de band een primeur scoort. Het werd een groot succes en breed uitgemeten in de landelijke pers o.a. door ondergetekende in De Telegraaf. 

‘Een magisch moment,’ volgens Sytse.

Later vult de band stadions in Rotterdam (Ahoy) en Arnhem (Gelredome). De Kast is dan een topformatie in Nederland. Een ander hoogtepunt is Simmer 2000. De band oefende wekenlang met de legendarische Rients Gratama, Maaike Schuurmans en Piter Wilkens in de woonboerderij van het Friese commissarispaar Ed en Elsbeth Nijpels in Dijken.

‘Rients is mijn muzikale heit,’ zei Syb destijds.

Jubileumboek

Dertig jaar na de oprichting vond Eddy van der Noord van Uitgeverij Louise het tijd voor een jubileumboek waarin de hele historie wordt belicht. Dat is gedaan door muziekjournalist Harry de Jong (ex-Heerenveense Courant) die vele groten der Aarde in de scene heeft geïnterviewd. Eerder beschreef hij de geschiedenis van de Friese rock-‘n-roll, de Kooi-aap en de berenburg met Piter Wilkens. Allemaal boeken van Louise.

‘Ik wil mooie boeken maken en dit is er weer een,’ zei Eddy over het rijk geïllustreerde werk met prachtig, soms niet eerder gepubliceerd beeld.

Seks, drugs en rock-‘n-roll

Velen denken dat muziek en succes synoniem staan voor seks, drugs en rock-‘n-roll. Hoe zit dat met De Kast?, wilde Willem weten.

Ze moesten hem teleurstellen. Het zijn ideale schoonzonen die geen rare uitspattingen beleven. Dorpsgekken uit Zwaagwesteinde maakten het al gauw veel bonter.

Harry: ‘Ze zijn zo normaal dat je tot de conclusie komt: daar valt geen boek over te schrijven. Maar ik heb het wel gedaan.’

Roddelpers

Alleen Syb haalde nog wel eens de roddelpers als hij zwichtte voor de charmes van een jongedame, onder wie Mirjam Timmer van Twarres. Maar die dekselse donder Adriana von Banniseth, zijn vrouw en waakhond, trok hem dan aan z’n krullen en thuis was Syb weer.

Of hij dat niet erg vond als Privé hem in de kolommen opvoerde, vroeg Willem.

‘Nee hoor’, antwoordde Syb nuchter, ‘het hoort erbij en het is een teken dat de band nog leeft.’

De Kast mocht dan de top halen, zelf hadden ze ook hun idolen. Voor Syb is dat David Crosby van Crosby Stills Nash & Young. Hij heeft hem mogen ontmoeten en spreken. Verder moet je een beetje nuchter onder het succes blijven, aldus bassist Sytse, refererend aan Bill Wyman van de Stones: ‘Je kijkt naar het publiek en naar de ruggen van de band.’

Harry voegde eraan toe dat grote sterren in het echt aardse stervelingen zijn: ‘Ik heb Mick Jagger eens in een Londens hotel geïnterviewd. Oh, denk je van tevoren, nu ontmoet ik een God van de muziek. Maar dan zit hij daar wat hulpeloos en stuntelig op een bankje met de knieën als een vrouw tegen elkaar. Dan is de mythe ontkracht.’ 

Uit de naad gewerkt

Syb vatte de basis van hun succes kernachtig samen: ‘Wij hebben ons uit de naad gewerkt. Altijd wisten we met optreden ons geld te verdienen. Aanvankelijk bleef de verkoop van platen beperkt tot Bij de Put in Leeuwarden. Steeds staken we de centen in opnames, in apparatuur, in gitaren. Nooit voor eigen gerief. De carrières van ons gingen voor. Vrije tijd en ontspannen hoefde voor ons niet. Wij haalden namelijk de inspiratie en ontspanning uit muziek maken. Verder hebben wij ons altijd omringd met goede, eerlijke mensen.’

Hij kijkt nooit terug, heeft thuis ‘een enveloppe met drie foto’s die ik nog nooit heb gezien’. Liever blikt hij vooruit. 

Zijn er nog doelen voor de zestigers? Jazeker. Een theatertournee en een vol Ziggo Dome in Amsterdam. Nog één keer alles uit De Kast!

LEEUWARDEN – Jan Gerard van der Wal (voorheen Aragosta, Le Petit Bistro en Sir Sébastian) heeft de keuken verlaten en is zich gaan toeleggen op adviseren en evenementen. Wat dat laatste betreft heeft hij drie concepten bedacht en op de kalender geplaatst. Die pakken ze hem niet meer af. 

Vorig najaar beet hij het spits af met het Fries Gala dat in de Leeuwarder Grote Kerk werd gehouden. Het werd een prachtige avond, een succes. Een tweede event was een Champagnediner. Deze primeur was in het Oranje Hotel in Leeuwarden. Een derde was het Rosé Event. 

In het Oranje Hotel vloeide de speciaal in Reims gespotte champagne rijkelijk. De gasten raakten in een overwinningsroes en vermaakten zich uitstekend op de muzikale avond die werd gepresenteerd door Femke DeWall. Uiteraard zorgde JG’s compagnon Wouter Brandsema van Bistro Aragosta cuisine régionale voor de culinaire verzorging.

GOUTUM – Honderd jaar geleden werd de eerste Amerikaanse boerderij in Nederland gebouwd, in Friesland. Dat was op de Scharren bij Scharsterbrug. Er wordt nog geboerd en wel door Sido van der Werf. Ter gelegenheid van dit feit schreven Hans de Haan en Jacob van der Vaart een boek (Amerikaanse boerderijen in Fryslân) over dit bijzondere boerderijtype dat volledig afwijkt van de gangbare stelp- en kop-hals-rompboerderijen in onze provincie.

De Boerderijenstichting Fryslân en het Fries Landbouwmuseum organiseerden een lezing over de ontwikkelingen van de stallenbouw- en inrichting tussen 1950 en 2000. Spreker was Reimer Rauwerda die vanaf 1960 medewerker en van 1983 tot 2000 directeur was van Brouwers Stalinrichtingen, het bedrijf dat later fuseerde met die andere Friese stallenbouwer De Boer en onder leiding van Jan Zeinstra groot werd.

Plan-Mansholt

Het plan-Mansholt (naar de roemruchte socialistische naoorlogse landbouwminister Sicco Mansholt uit Groningen die voedselwinning boven alles stelde in herrijzend Nederland), plus de regelgeving door de overheid, hadden ook gevolgen voor de ontwikkeling van de boerderijbouw in Nederland. Rauwerda schetste een overzicht van de ontwikkelingen sinds 1945, in het bijzonder van de huisvesting van melkvee en de invloed daarvan op de bedrijfsvoering. Zijn motto luidt: ‘Een gezonde koe is vooral ook in het belang van de boer’. 

Modernere boerderijen

Na de oorlog werden modernere boerderijen gebouwd volgens klassiek model en maatvoering. De zolder werd hoger en was van beton en via de grotere beton-stalramen werd de ventilatie verbeterd en kwam er meer daglicht binnen. Dit was de zogeheten Kai Bouma-pleats, vernoemd naar landbouwingenieur Gerrit Jan (‘Kai’) Bouma (Sneek, 1907-1997) die het type ontwierp. Lang ging zijn stal niet mee omdat vanaf de jaren zestig de ligboxstal zijn intrede deed.Brouwers Stalinrichtingen heeft samen met het Rijks Landbouwconsulentschap voor de Boerderijbouw en het Instituut voor Landbouwbedrijfsgebouwen te Wageningen, een belangrijke rol gespeeld bij de ontwikkeling van de ligboxstal. De mechanisatie en de innovaties, alsmede productiebeperkingen en de aandacht voor het milieu en dierenwelzijn, hebben het beeld van het agrarische landschap in de loop der jaren ingrijpend veranderd.

In een Amerikaanse boerderij staan de koeien als in een Hollandse stal (in Friesland gebouwd door de bekende architect Willem Cornelis de Groot, van wie ook de boerderij waarin het landbouwmuseum is gehuisvest is), met hun hoofden tegenover elkaar. De voergang is in het midden wat het voeren vergemakkelijkt. De boer is er korter mee bezig en hoeft niet vanaf de zolder door de luiken te voeren of over de groep (de groppe) te stappen om de stal op te gaan. In een Amerikaanse boerderij wordt het hooi niet opgeslagen in een hooivak (de golle) maar op zolder onder de toogspanten van een mansardedak. Doormiddel van een hijsbalk aan de achtergevel werd het hooi met behulp van een contragewicht op de zolder getakeld. Voor materieel en paarden werden in een Amerikaanse boerderij aparte schuren gebouwd.

Amerika

Het was de bekende Friese stalinrichter Lammert Brouwers, een boerenzoon uit Minnertsga, die dit boerderijtype hier introduceerde. Hij verbleef van 1911 tot 1919 in Amerika en deed daar nieuwe kennis op. De Amerikaanse boerderij werd een opvallende verschijning in het Friese agrarische landschap. Alleen de rode daken, die helaas verdwijnen uit de hedendaagse bebouwing, komen overeen. 

Er was destijds behoefte aan vernieuwing op het gebied van hygiëne (bestrijding van tuberculose), welzijn en gezondheid van het vee (een goed stalklimaat), brandveiligheid en een efficiënte bedrijfsvoering. De Amerikaanse boerderij was in een aantal opzichten te prefereren boven de Friese boerderijtypen. 

In het boek worden verschillende Amerikaanse boerderij beschreven. Een bekend voorbeeld is Wigledam aan de Oppenhuizerweg in Sneek dat jaren dienst deed als zeilschool.

WOLVEGA – Jan Smink heeft zijn eerste ster gekookt. Het brein achter restaurant Smink in Wolvega startte zijn zaak vier jaar geleden. Daarvoor werkt hij in meerdere toprestaurants, waaronder De Librije in Zwolle van Jonnie en Thérèse Boer. Zij hebben al jaren drie sterren als een van de twee in Nederland. De andere driesterrenzaak is Inter Scaldes in Kruiningen die door het Heerenveense echtpaar Jeroen en Sanne Achtien is overgenomen. Smink deed tweemaal mee aan de Bocuse d’Or in Lyon, ’s werelds meest prestigieuze kookwedstrijd. Friesland heeft nu twee restaurants met een ster. Behalve Smink is dat De Heeren van Harinxma in Beetsterzwaag (Lauswolt).

YFK Research & Marketing richt zich op een florissante toekomst voor organisaties en professionals buiten de Randstad. 

Mede-eigenaar Heleen Ploeg: ‘Vanaf de oprichting in 2016 zijn we met opdrachtgevers als UMCG, Alfa-college, Marketing Groningen, SKSG, Avebe en deRijksuniversiteit al actief in Groningen en krijgen we er steeds meer opdrachtgevers bij. Om hen nog beter te kunnen bedienen is het belangrijk in de buurt te zitten. Bovendien groeien we in Leeuwarden uit ons jasje.’

Talent
‘De kracht van YFK is de kwaliteit van onze mensen die bij ons echt de ruimte krijgen aan hun professionele groei en ontwikkeling te werken,’ aldus Talent Development Manager Jannemarij Noordmans.
‘Met onze vestiging in Groningen zijn we beter zichtbaar voor de studenten van de RUG en Hogescholen. Na het afstuderen kunnen we hen een prachtige loopbaan bieden. Onze professionals kunnen bij ons in korte tijd veel ervaring opdoen in verschillende sectoren.’

Ambitie 
Het ambitieniveau van YFK ligt hoog. 

‘De komende periode richten we ons op verdere groei in Groningen en omstreken maar we sluiten groei in andere regio’s zeker niet uit. Uiteindelijk willen we heel Nederland in,’ vertelt Eva van Leeuwen.

Snelle groeier
YFK Research & Marketing is een marketingbureau dat is opgericht in 2016. Inmiddels werkt YFK met een team van 35 marketeers, onderzoekers en communicatiespecialisten voor opdrachtgevers in diverse branches. Opdrachtgevers van YFK zijn o.a. Nationale Nederlanden, Arriva, Boom uitgevers Amsterdam, Univé Dichtbij en BAM Infra, maar het bedrijf is ook internationaal actief. YFK biedt diensten op het gebied van (markt)onderzoek, strategie, marketing en communicatie. Daarnaast heeft YFK in 2021 een nieuwe start-up opgericht genaamd Young Heroes; een SaaS-platform voor de begeleiding van Young Professionals. YFK werd in 2019 verkozen tot beste Friese start-up en is in het bezit van een FD Gazelle als een van de snelst groeiende bedrijven van Nederland.

Bijzonder is dat het managementteam van YFK uit louter vrouwen bestaat. Verder zijn negen van de tien medewerkers vrouw. 

ORANJEWOUD – Juni 2011. De Friesland Bank houdt haar Opstalstreffen op Landgoed Oranjewoud. Dat was een jaarlijkse relatiedag. De naam verwijst naar de Opstalsboom. Zo heette de locatie bij het Duitse Aurich waar in de tijd van de Friese Vrijheid (1156-1338) de afgezanten van alle Frieslanden bijeenkwamen om recht te spreken, het gezag uit te dragen en bij geschillen als hoogste beroepsorgaan op te treden. Ja, de Friesland Bank onder moderne, megalomaan denkende managers zat hoog in de boom. Veel pommeranten werden voor dit societytreffen uitgenodigd. Niemand kon bevroeden dat dit het laatste Opstalstreffen zou worden.

Integendeel, de stemming was opperbest. De Friesland Bank straalde vertrouwen uit. Iedereen was in zijn nopjes. De mensen van de bank hadden zich in comfortabele posities gewenteld en ze dachten allemaal op hun dooie akkertje net na de zestig het royale pensioen te halen. 

Champagne

Als speciale gast was Jort Kelder opgetrommeld. Een jaar eerder lanceerde de Friesland Bank een campagne om geld (klimspaardeposito’s) op te halen. De bank deed voorkomen dat ze dit voor bedrijven en burgers deden omdat een mooi rendement van een paar procent rente werd voorgespiegeld. Men koos voor de vlotte presentator omdat hij vooral de jeugd moest aanspreken. Op televisie pochte Kelder dat hij ‘een tonnetje’ aan het spotje overhield. Dat was gauw verdiend. Met enige jaloezie werd hij door collega-journalisten aangegaapt. Tegenwoordig gaat het nog steeds zo, zie Sander Schimmelpenninck links lullend en rechts vullend als gezicht van beleggingsfonds Brand New Day dagelijks op de buis.

Jort Kelder, de bretels moesten toen al de broek hooghouden, trok alle aandacht naar zich toe. Hij had in geuren en kleuren op tv verteld dat de Friesland Bank zo’n goede bank was, dat je daar niks werd aangesmeerd, dat je centen veilig waren en dat de bank in niets leek op de snelle poenerige wereld die hij van zijn tijd als hoofdredacteur van de Quote zo goed kende. Nee, beste mensen, stal je geld maar onder de beschutting van de boom van de Friesland Bank. 

Om het feest te openen mocht Jort samen met toenmalig bestuursvoorzitter Kees Beuving een champagnefles sabreren (‘onthoofden’). Een klusje dat Jort vaker had gedaan dan Beuving, zo veel werd duidelijk. Er klonk applaus. De Friesland Bank ging een gouden toekomst tegemoet.

Bankrun

Zo leek het althans. De werkelijkheid was heel anders. In feite daverde men door de torenhoge verliezen op een bankrun af en zou een faillissement onafwendbaar zijn. De gasten zongen zonder het te weten een zwanenzang. Dat geld waarop de bank zoveel rendement beloofde was een laatste reddingspoging om voldoende liquide te zijn. De Friesland Bank was door een falend beleid, de laksheid van bestuurders en door decadentie ten onder gegaan. 

Boek

In zijn boek Ús Bank, dat auteur Jan Smit voor twee mooie jaarsalarissen van FB Oranjewoud onder toezicht van een leescommissie (met o.a. oud-directeur Age Offringa als lid) had geschreven, wordt gesteld dat de bank het niet redde door een te kleine schaalgrootte, door een herfinancieringsoperatie die niet slaagde en door de koersdaling van Van Lanschot, waarin Friesland Bank had deelgenomen en waar men zich aan had vertild. De Friesland Bank had een te grote broek aangetrokken. De bankensector beleefde tijdens de naweeën van de financiële crisis een slechte periode en Van Lanschot werd hard geraakt.

Lense Koopmans

Terug naar het gazon van Landgoed Oranjewoud. Daar liep een opvallende persoon rond: Lense Koopmans. Als president-commissaris was hij de hoogste baas van Rabobank Nederland. Hij sprak voortdurend achter zijn hand, een tikje schichtig. Koopmans had zich geweldig geërgerd aan de grote mond van de Friesland Bank. In de campagne riep Friesland Bank dat ze de sterkste bank van Friesland was terwijl de Rabo op verzoek van de toezichthoudende Nederlandsche Bank toen al een vangnet had gespannen! Koopmans verzocht dringend om het spotje uit de ether te halen en zo geschiedde.

Er bestond namelijk een delicate relatie tussen Friesland Bank en Rabobank. Friesland Bank was in 1913 als Coöperatieve Zuivelbank opgericht om geld te lenen aan de zich sterk ontwikkelende zuivelfabrieken die kapitaal nodig hadden. De Zuivelbank ressorteerde tot 1962 onder de coöperatieve Raiffeisenbank, samen met Boerenleenbank de rechtsvoorganger van Rabobank. In genoemd jaar maakte toenmalig directeur Jan Kuperus de Friesland Bank zelfstandig. Onder hem kwam de bank tot grote bloei. Bij zijn afscheid in 1991 zong zoon Friso het lied My Way als You did it your way. In het boek staat dat senior het zelf zong. Overigens maakte Douwe Keizer in zijn memoires het feest ter ere van Kuperus belachelijk en Smit doet er ook een beetje zurig over. Kennelijk was het grote circusfeest met Kuperus in spreekstalmeesterornaat een beetje on-Fries. Maar mocht het? Met hem verdween de dynastie-Kuperus achter de coulissen. Oprichter Tjisse Kuperus (1866-1948) was in 1913 de eerste directeur, zijn oomzegger Reinder Kuperus volgde hem op en op zijn beurt werd hij opgevolgd door zoon Jan (1929-2011). Vanaf 1991 waren er tal van bestuursvoorzitters (Douwe Keizer, Age Offringa, Willem Cramer, Robbert Klaasman, Anne Vlaskamp, Kees Beuving) en niemand die er een succes van maakte.

NIBC

Om het vege lijf te redden deed Friesland Bank een ultieme poging samen te gaan met NIBC. Koopmans zei toen tegen De Nederlandsche Bank dat als deze hier geen stokje voor zou steken, Rabo het eerder geboden vangnet zou intrekken. Het vangnet van Rabobank was namelijk voorzien van de clausule dat Friesland Bank overgenomen zou worden door Rabo bij gebruik van het vangnet, feitelijk een noodfinanciering met recht van koop. De Nederlandsche Bank zag het zwerk drijven, vond het vervallen van het vangnet zeer risicovol en verbood vervolgens Friesland Bank samen te gaan met NIBC. De weg voor Koopmans om een al door Wim Duisenberg, ook ooit topman van Rabo, gekoesterde wens de concurrent Friesland Bank in te lijven, lag nu open.

Dat was er aan de hand op het Opstalstreffen in 2011. Het leek achteraf bekeken een Grieks koningsdrama. Het vrolijke, opstandige jongetje werd bij de hand genomen door een strenge vader. 

Beuving zat niet lekker in z’n vel. Hij wist dat hij aan een heikel avontuur was begonnen. Op het verzoek om in Friesland te gaan wonen had hij nee gezegd. Kees bleef liever met zijn geiten in het Gooi, weg van de brandhaard.

Nog voor het 100-jarig bestaan werd in 2012 Friesland Bank overgenomen door Rabobank. Als onderdeel van de vangnetafspraak was er een vaste prijs afgesproken voor het 100% belang van Stichting FB (Fryslân Boppe) Oranjewoud in Friesland Bank. Deze stichting was na de omzetting van coöperatie naar NV de eigenaar van Friesland Bank. Rabobank betaalde ca. 126 miljoen euro voor Friesland Bank. Op verzoek van de stichting verdeeld in 25 miljoen euro cash, in aandelen Van Lanschot, de schilderijencollectie, het schip Stânfries en het landgoed Oranjewoud. Een schijntje als je kijkt naar de meerwaarde voor de Rabobank om een geduchte concurrent uit de markt te halen. En Rabobank kreeg er 400.000 nieuwe klanten bij.

Door deelnemingen haalt FB Oranjewoud rendement om de medewerkers te betalen, het kaatsen, fierljeppen, skûtsjesilen en schaatsen te sponsoren, kunst te ondersteunen (Museum Belvédère waarvoor recent twee werken van Jan Mankes zijn verworven), zich aan cultuur te verbinden (City Proms, Oranjewoud Festival) en export (Export Academy) en MKB (Yn Business) te stimuleren. De stichting is een motor van de Friese economie geworden maar publiceert geen resultaten en legt geen verantwoording af. Opmerkelijk, want het is maatschappelijk geld. Geld van de Friese gemeenschap. 

Strenge regelgeving

Was de val te voorkomen geweest? Volgens Smit niet. De bank zou nooit kunnen voldoen aan de strenge regelgeving als gevolg van het anti-witwasbeleid tegen zwart geld, aldus Smit bij de boekpresentatie. De bank was te klein, koos de verkeerde weg door alle diensten te willen blijven bieden aan een scala van klanten met een dicht kantorennetwerk. Bovendien was de bank fors gaan beleggen en dat pakte lang niet altijd goed uit.

Een van de weinigen die het einde van de bank wél zagen naderen is de zeer goed ingevoerde Reinder Kuperus (zoon van Jan Kuperus). Smit weigerde hem te interviewen. Kuperus junior zag dat Van Lanschot de doodsteek zou worden: ‘In 1995 nam de Friesland Bank een belang van 25 procent in Van Lanschot. Daarmee was 33 procent van het eigen vermogen gemoeid. Dat was te veel. Op dat moment werd de deelname in Van Lanschot een incourante belegging met alle risico’s van dien. Het risico werd nog groter toen Van Lanschot in 1999 naar de beurs ging omdat Friesland Bank door die gebeurtenis naast de intrinsieke waarde van haar belang rekening moest houden met de beurswaarde. Het is juist die beurswaarde die in 2011-2012 fataal werd. Men kon dan wel het dividend van Van Lanschot ophemelen, over de gehele looptijd viel het vies tegen. Na de overname door Rabobank begin april 2012 zakte de beurskoers van het aandeel Van Lanschot nog verder weg. De Stichting FB Oranjewoud kreeg 4,5 miljoen aandelen Van Lanschot en verloor in een paar maanden tijd een kleine 40 miljoen euro. Friesland Bank had ruim 9 miljoen aandelen en zou derhalve over 2012 nog een groot verlies in de boeken moeten verwerken. Het valt de leiding van de Friesland Bank aan te rekenen dat ze de deelname in de boeken heeft gehouden. Dat aanhouden is in strijd met regels van verstandig bankieren. Daardoor liepen de klanten van de bank grote risico’s, iets dat een goede bankier ten koste van alles moet voorkomen. Een verwijtbare fout. Men ging zich die fout pas echt realiseren toen de bank al zieltogend op weg naar het einde was.’

FPM

De FPM, Friese Participatie Maatschappij, was een initiatief van Jan Kuperus. Het was bedoeld om het Friese bedrijfsleven een steuntje in de rug te geven. Later onder leiding van Offringa nam men belangen in Telfort, Kempen e.d.

Reinder Kuperus: ‘In feite was dat speculeren. Het is vooral geluk dat er fors aan is verdiend. De winsten werkten bedwelmend en dat ging ten koste van de aandacht voor het basale regionale bankbedrijf. Er werd immers genoeg verdiend, waarom zou je je zorgen maken.

Die participatie-activiteiten hadden ook anders kunnen uitpakken. Bovendien hadden die investeringen niets van doen met stimulering van het Friese- of zo men wil het noordelijke bedrijfsleven. De kredietverlening aan bijvoorbeeld Concordia Bau und Boden AG, het vehikel van de Zwitser Erb, was ook niet te rechtvaardigen. Wat had de Friesland Bank in Zwitserland te zoeken? Het werd een enorme strop, terwijl ook nog eens werd geprobeerd het falen te verdoezelen. In feite om de raad van commissarissen te misleiden wat tot het ontslag van Offringa leidde. Het boek vermeldt dit overigens niet.’

Nee, natuurlijk niet. Offringa zat in de leescommissie. En hem kreeg Smit wel te spreken, heel veel anderen niet omdat ze na de val onderling een geheimhoudingsovereenkomst hadden gesloten. 

Het boek schildert Offringa af als iemand die zich enorm bij de regionale zaak en bij de klanten betrokken voelde en zich voortdurend voor het ‘gewone’ bankbedrijf heeft ingespannen. Daar zullen veel medewerkers van de Friesland Bank van opkijken. Die hebben veel meer het idee dat hij de haute financeveel spannender vond. Hij opereerde veel liever op een hoger, meer sophisticated niveau. De grote wereld was veel interessanter. De deelneming in Van Lanschot en het beleggen in andere bedrijven betekende dat de bank meespeelde met de grote jongens. Als de bank zich meer op haar kerntaken had gefocust en een minder risicovol beleid had gevoerd, had het heel anders kunnen aflopen.

Megalomaan

Verwijtbaar waren ook de megalomane kredieten aan o.a. het in opspraak geraakte Koop Tjuchem, Eurocommerce (Ger Visser, de baas van deze club, is nog veroordeeld voor fraude) en Rimag van Jan Riedstra (bij de liquidatie van de onroerendgoedportefeuille door de Rabo bleek achterstallig onderhoud dat alvorens de panden te verkopen door Rabo moest worden afgehandeld). Op deze posten werden grote verliezen geleden. 

Reinder Kuperus: ‘Je kunt dan wel meeliften op de kredietverstrekking van de grootbanken, maar 100 miljoen euro verstrekt krediet aan een debiteur als Koop Tjuchem blijft 100 miljoen. Voor een kleine bank als de Friesland Bank was dat veel te veel. In enkele jaren tijd verloor de Friesland Bank bijna 500 miljoen euro. Voornamelijk het gevolg van verwijtbare fouten. Op Rabo-schaal betekende dat een verlies van 37,5 miljard euro. Dat zou ook de Rabo zuur opbreken.’

Als nagenoeg enige bank had men ten onrechte geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid een beroep te doen op beschikbare staatsgaranties. Met zo’n garantie had Friesland Bank goedkoop kunnen voorzien in de liquiditeitsbehoefte. In plaats daarvan komt men veel later noodgedwongen een kostbare kredietfaciliteit van 750 miljoen euro overeen met de Rabobank. Door de bijkomende afspraken steekt de Friesland Bank hiermee het hoofd in de strop. Dat blijkt in 2012 bij de overname van de bank. De Rabo dicteert de voorwaarden en de Friesland Bank heeft het maar te slikken. De bank werd overgeleverd aan de goedertierenheid van de Rabo. Van de ca. 1.000 medewerkers konden ca. 150 bij de Rabo aan de slag en die banen zijn later nagenoeg allemaal gesneuveld bij reorganisaties. Op dit moment werkt er bijna geen enkele ex-Frieslandbanker meer bij de Rabo.

Willem Cramer had zijn zinnen gezet op het overnemen van Kempen. Daarmee zou Friesland Bank gered zijn. Maar zou dat wel een gelukkig huwelijk zijn? Het is maar zeer de vraag of men in staat zou zijn een bank als Kempen aan te sturen. Het grote ING bleek bijvoorbeeld niet in staat Baring’s bank onder controle te krijgen en Rabo verslikte zich ook in Londense bankiers.

Perpetuals

Er staat veel niet in het boek Ús Bank zoals de als goudgerande, risicovolle perpetuals (obligaties zonder einddatum) die in de periode-Offringa voor € 125 miljoen aan de man werden gebracht, met name verkocht aan cultuurfondsen. Het werd een drama. De beursgenoteerde perpetuals daalden enorm in waarde, tot ver onder de 50 procent. In 2010 noteerden ze ca. 48 procent. Het vertrouwen in de Friesland Bank liep een enorme deuk op. Het is veelzeggend dat de koers na de inlijving van de Friesland Bank door de Rabo meteen scherp opliep. Eind 2012 beloofde de Rabo de perpetuals in december 2014 tegen de nominale waarde af te lossen, wat een forse verliespost betekende. 

Verder zijn er nogal wat hiaten, fouten en verkeerde, eenzijdige interpretaties (m.n. zaken rond de Bondsspaarbank, SNS). Wiens brood men eet, wiens woord men schrijft. Het echte boek over de val van de Friesland Bank moet nog worden geschreven.

Albert van Keimpema

WOLVEGA – Home Center breidt de magazijnen en de Keukenboulevard fors uit. Door de groei in de afgelopen jaren is e capaciteitsgebrek ontstaan en staan de goederen daardoor op meerdere locaties. Er is een ontwerp gemaakt waarin het huidige magazijnvolume van Home Center wordt verdubbeld van 48.000 naar bijna 100.000 m3. Van de nieuwbouw wordt 3.000 m2 maar liefst 16 meter hoog. 

De reden van de uitbreiding is nodig om de groeiambities bij te houden en meer uit voorraad te kunnen leveren. 

Eigenaar/directeur Sikko Kapenga: ‘We kampen al jaren met te weinig opslagruimte en verbinden met deze bouw de magazijnen.  De bestaande magazijnen worden intern verbouwd met o.a. nieuwe vloeren en stellages. De inrichting van het totale geheel is dusdanig ontworpen dat een efficiencyslag gemaakt wordt. Er is goed gekeken naar alle onderdelen voor optimale werkomstandigheden. Vooral de ergonomische, fysieke werkzaamheden zijn een belangrijk onderdeel. Zo worden alle laad- en losplaatsen verplaatst om kortere loopafstanden de creëren. Personeel wordt steeds schaarser en we kunnen met het huidige team straks veel meer goederen transporteren onder betere omstandigheden. In de nieuwe situatie verloopt alles rollend en voor de medewerkers worden de werkzaamheden in dit moderne magazijn een stuk prettiger.’

Duurzaamheid

Duurzaamheid staat voorop bij Home Center.  Met deze nieuwbouw zijn de keuzes waar mogelijk duurzaam bepaald. Er wordt gewerkt met veel regionale bedrijven. Alle magazijnen worden energieneutraal. De daken worden voorzien van zonnepanelen waarmee het totale aantal panelen van Home Center groeit naar 20.000 stuks. Al vele jaren wordt al het afval gescheiden en de gebruikte meubelen aan kringlooporganisaties geschonken. 

Energiebesparing

Het 320 meter lange Home Center-gebouw wordt aan de spoorzijde voorzien van een extra wand van sandwichpanelen voor een optimale isolatie. Onder de daken was reeds extra isolatie aangebracht. Verwarmen is nauwelijks nodig. Het klimaatsysteem in de grote showrooms werkt nu nog gedeeltelijk op gas maar wordt de komende jaren verder omgebouwd naar elektrische systemen. Dan is Home Center praktisch energieneutraal.

Keukenboulevard

Bij Home Center zijn de keukenafdelingen de laatste jaren behoorlijk gegroeid. Home Center heeft een van de grootste meubelwinkels in Nederland en staat vooral bekend als Woonboulevard met de grootste woonbelevenis. Maar de keukenafdelingen mogen er ook zijn. Daarnaast exploiteert de familie Kapenga keukenwinkels in Groningen, Buitenpost en Leeuwarden. 

Kapenga: ‘Met deze nieuwe keukenboulevard realiseren wij hetzelfde totaalconcept voor de consument als wat betreft wooninterieurs.  Deze boulevard komt in het huidige gebouw HOME5 wat nu tijdelijk als magazijn in gebruik is. Het gebouw wordt compleet verbouwd met o.a. een nieuwe voorgevel met etalage. Met de beoogde inrichtingsplannen wordt deze Keukenboulevard een van de grootste en mooiste in Nederland. Hier vindt men straks een zeer groot aanbod met alle keukenstijlen.  Er komen o.a. keukenafdelingen van Superkeukens XXL, Keller keukens, Next 125 designkeukens, Home Matic kwaliteitskeukens, Nolte keuken Studio, Keuken Depot, Schuller keukens, Nobilia keukens enzovoorts. Er is keuze uit bijna 250 verschillende keukens. Naast keukens komt er ook een afdeling met badkamers en sanitair.’ 

Familiebedrijf Kapenga wil hiermee de toekomst van Home Center verder versterken en stap voor stap het verzorgingsgebied verder laten groeien. 

‘Een team van driehonderd enthousiaste medewerkers is de basis. Daardoor kunnen we dit doen,’ besluit Kapenga.

HEERENVEEN – Fryslân wil de meest circulaire regio van Europa worden. Rond sc Heerenveen is een project gestart om dat proces te versnellen. De nieuwe Stichting Samen Circulair Heerenveen is op initiatief van Omrin en sc Heerenveen met twaalf bedrijven opgericht. De voorzitter van de stichting is initiatiefnemer Steven van der Velde (directielid Omrin).

Cees Roozemond, algemeen directeur van sc Heerenveen: ‘Wij hebben de ambitie uitgesproken de meest circulaire betaald voetbalorganisatie van Nederland te worden. Als het ergens kan dan is het wel in deze provincie en bij deze historische club. Wij hebben een traditie in innovatie, binnen en buiten het veld. Zowel de UEFA als de KNVB komen bovendien met steeds strengere regels waarin wij als club moeten voldoen aangaande duurzaamheid.’

De stichting werkt samen met We Play Green Foundation, opgericht door de Noorse international Morten Thorsby, voormalig speler van sc Heerenveen en de vedette van topclub Union Berlin. Met #2 gebruikt Thorsby het internationale voetbalpodium om aandacht te vragen voor de urgentie van het klimaatakkoord van Parijs. 

Zijn shirt met nummer 2 is een verwijzing naar het klimaatakkoord: ‘In mijn tijd bij sc Heerenveen is het zaadje geplant voor de Foundation. Ik ben blij dat we nu intensief met elkaar samenwerken aan een fossielvrije toekomst.’  

Samen Circulair werkt voorts samen met de 140 leden tellende Vereniging Circulair Friesland en de Freonen fan Fossylfrij Fryslân. 

SINT ANNAPAROCHIE – Movacolor is de Friese Onderneming van het Jaar 2023. Het Sneker won in de finale van Megahout in Drachten en Nedcam Solutions in Heerenveen. De finalisten presenteerden zich op drie locaties in Sint Annaparochie. 

Movacolor is gespecialiseerd in spuitgieten en extrusie. Het bedrijf maakt klantspecifieke doseersystemen voor apparaten die kunststofproducten fabriceren en levert volgens haar concept een bijdrage aan kostenbesparing, afvalreductie en duurzaamheid.

Megahout is producent van houten industriële onderdelen voor de houtverwerkende prefabindustrie. Nedcam print mallen, modellen, prototypen en complete producten op basis van digitale 2D- en 3D-ontwerpen. 

Juryvoorzitter gedeputeerde Friso Douwstra noemde Movacolor een ‘kleurrijke ambassadeur voor Fryslân die reuring brengt in de internationale markt’. 

Naast Douwstra werd de jury gevormd door de vorige winnaars jachtbouwer Dries Wajer (2022) en veiligheidsondernemer Pieter Kooi (2021) en Marcella Ensel-Boonstra van Ensel Staalconstructies. 

Commissaris Arno Brok reikte de prijs uit. De verkiezing werd georganiseerd door PlusNauta in Sneek. 

LEEK – Telecom Service Groep is verdergegaan onder de nieuwe naam Kinwell. De aanleiding van deze naamswijziging is de enorme ontwikkeling die het bedrijf de afgelopen jaren heeft doorgemaakt: van telecomdienstverlener naar totaaloplosser op het gebied van connectiviteit.

Het succesverhaal van Kinwell begon ruim 35 jaar geleden op de zolderkamer van Willem en Henny Pastoor in De Wilp. Het waren de jaren tachtig, de tijd van faxen en telefooncentrales, van kantoorautomatisering en van telecompioniers. Het bedrijf groeide toen de handelsdienstverlening steeds uitgebreider werd en de technologische mogelijkheden een grote vlucht namen. Inmiddels heeft de tweede generatie (zoon André Pastoor) het stokje overgenomen en opereert het bedrijf landelijk vanuit de vestigingen Leek, Heerhugowaard en Zwolle met activiteiten op het gebied van ICT, zakelijke telefonie, zorgtechnologie en beveiligingssystemen.

Met de nieuwe naam en merkidentiteit benadrukt de onderneming haar constructieve en klantgerichte karakter en zet ze nog meer in op connectiviteit en systeemintegratie. 

Pastoor: ‘Kinwell verbindt systemen, organisaties en mensen. Met elkaar en met de wereld om hen heen. Simpel en effectief, veilig en onbezorgd. Kinwell heeft de kennis en technologie om netwerken te smeden, om onze dagelijkse praktijk een stukje slimmer, efficiënter, veiliger en leuker te maken.’

Woning Kop-hals-romp woonboerderij

Bouwjaar ± 1860

Adres Hofkamp 70 en 72 Wommels

Bewoners Arie en Ynke Stok, Anneke en Hobbe Hiemstra en Thymen en Mattias

Dromen waarmaken in een kangoeroe-boerderijwoning

WOMMELS – De familie Stok-Hiemstra verwezenlijkte meerdere dromen tegelijk. Ze betrokken de aloude ‘Stapertboerderij’ in Wommels en maakten er een zogeheten kangoeroewoning van. Dat is een woning waar ouders en kinderen samenwonen om te anticiperen op later. Stel, je hebt als ouders een beetje ondersteuning nodig, dan kunnen de kinderen een handje helpen. Maar omgekeerd kan ook. Als er kleinkinderen zijn, dan kunnen de grootouders oppassen als ze dat willen!

Aan de Hofkamp 72 in Wommels wonen Arie (65) en Ynke (64) Stok met dochter Anneke (36), haar man Hobbe Hiemstra (36) en kun kinderen Thymen (5) en Mattias (2). Arie en Ynke woonden in Gauw en Anneke en Hobbe in Ysbrechtum. Het was Anneke die het idee te berde bracht.

‘Ik zag wel uit naar een andere woning met iets meer ruimte in en rond huis. Ik heb een woonboerderij altijd aantrekkelijk gevonden en toen deze woning in 2021 op Funda voorbijkwam, vertelde ik dat aan heit en mem. Mijn pake en beppe zijn in een verzorgingstehuis terechtgekomen en dat vond ik niet ideaal. Voor de gein heb ik dat weleens gezegd.’

Kangoeroewoning

Het plan legden ze voor aan hypotheekadviseurSimon Zijlstra van Kuindersma Verzekeringen in Joure. Hij wees hen op de constructie van de kangoeroewoning en de regels en voordelen die eraan verbonden zijn. Deze woonvorm is ontstaan uit de behoefte aan het creëren van meer woonruimte en eenvoudiger te realiseren mantelzorg mocht dat nodig zijn.

Aan verhuizen dachten Arie en Ynke niet, maar toen ze het voorstel van hun dochter vernamen was het voor hen wel een optie. Gauw is een heel leuk dorpje maar voorzieningen zijn er niet meer. De slager is weg, de bakker, een school is er niet. 

Met hun viertjes hebben ze meteen de fraaie stulp van ca. 1865 bekeken. Die viel in de smaak. Vooral de van oude geeltjes opgetrokken gevels vonden ze mooi. Ze waren echter niet de enigen die belangstelling hadden.

Kapers op de kust

Arie: ‘Er waren nogal wat kapers op de kust, ook uit het Westen We moesten heel slagvaardig zijn.’

Ze schreven na de bezichtiging een brief aan de vorige bewoonster, die de boerderij twintig jaar eerder had gekocht van boer Hilarides die er destijds nog een boerenbedrijf had. Op de bijhorende weilanden is een nieuwbouwwijk gebouwd. De brief met de motivatie waarom ze de stek op het oog hadden, was bedoeld om haar goed te stemmen. 

‘Dat heeft gewerkt,’ zegt Arie, ‘want wij hadden de gunfactor. Binnen een week was de deal rond.’

De boerderij was al door de eigenaresse verbouwd tot een woonhuis met een B&B maar was inmiddels gedateerd. Bovendien moesten er twee woongedeelten worden gerealiseerd. Een flinke verbouwing volgde. Lokale aannemers, ZZP’ers en bevriende klussers hebben een prachtig project geklaard.

Goed gevoel

Al voelen Arie en Ynke zich nog fit en kunnen ze alles nog, het geeft een goed gevoel dat ze er later niet alleen voor staan. Ynke is net gestopt met werken en Arie, ambtenaar op het Provinciehuis, denkt aan zijn laatste jaar bezig te zijn. 

‘Wij kunnen als gezin goed met elkaar overweg en wij zijn er voor elkaar,’ vertelt Ynke, die 47 jaar werkzaam was in het Antonius Ziekenhuis in Sneek. Zorg zit in hun genen want Anneke is verpleegkundige op de recovery in het MCL in Leeuwarden.  

Voordeel is ook dat Arie en Ynke de kleinkinderen zien opgroeien en het jonge gezin van Anneke en Hobbe kunnen bijstaan, waar bovendien de derde op komst is.

Gesetteld

Ze zijn gesetteld. In het Fries wordt dat ‘te stoel en te bank’ genoemd.

Hoe voelt dat nu: samen een huis bewonen?

Ynke: ‘Heel gewoon eigenlijk.’

Arie: ‘De verbouwing was al een goede test want als je middenin de rommel zit en dan nog accordeert het prima, dan weet je dat je het samen redt. We delen veel, tot aan de hypotheek toe.’

Ynke laat weten dat er regelmatig wordt overlegd.

‘Wij vormen een soort vereniging van eigenaren,’ lacht Arie.

Anneke: ‘Je begint een groot gezin te vormen. Dat merk ik aan de tekeningen die de kinderen op school maken. Pake en beppe staan daar vaak op.’

Privacy

Wel zijn de woonruimtes goed gescheiden en dat geldt ook voor buiten.

Anneke: ‘Wij hebben er op gelet dat iedereen zijn privacy heeft.’

Haar ouders wonen in het voorste gedeelte van de kop-hals-rompboerderij en zij en Hobbe in het achterste deel, zeg maar de stal en schuur. Alles is vernieuwd. Vooral Anneke en Hobbe hebben hun woning prachtig modern gemaakt met gevlinderde vloeren en designkeuken. De lange gang (die halverwege is dichtgemaakt om de woonruimtes te scheiden) oogt fraai met de oude estriken die er liggen.

Centrumdorp

Wommels voldoet hen allen goed. Dit centrumdorp op de Friese Greidhoek (waar de beste graslanden van de provincie liggen) heeft een levendige gemeenschap en biedt alle voorzieningen. Zelfs een huisartsen- en fysiotherapiepraktijk zijn er gevestigd. 

De boerderij staat aan de rand van het dorp.

Ynke: ‘Je hebt het gevoel dat je in het dorp woont en toch ook erbuiten. Wommels ligt bovendien centraal in de driehoek Sneek-Bolsward-Franeker.’

Hobbe, kwaliteitsmanager bij Cloetta in Sneek: ‘Ik kan op m’n fiets naar het werk als ik dat wil.’

Veel is er niet meer te doen. Alleen de deel wordt nog opgeknapt en het erf ‘opkreaze’ (netjes maken). Het voorjaar lonkt.

(Dit artikel is eerder gepubliceerd in het magazine Zest waarin Kuindersma Verzekeringen een redactioneel katern heeft)

NEW YORK – Op Wereldwaterdag overhandigden Hein Molenkamp (directeur Water Alliance) en ondernemer Arthur Valkieser (ceo van Hydraloop), de ‘Blueprint for a circular water smart society’ aan Koning Willem Alexander en aan minister Mart Harbers van Infrastructuur en Waterstaat. Dit gebeurde in New York, waar een grote internationale VN-waterconferentie plaatsvond. 

Het zal inmiddels wel bij de meeste mensen bekend zijn: gebrek aan water, of juist een overvloed eraan, heeft gevolgen voor onze planeet en voor al het leven op aarde. Het is van invloed op alle door de VN geformuleerde duurzaamheidsdoelen, met name doel 6: schoon water en sanitaire voorzieningen voor iedereen. Om de wereldwijde waterproblematiek aan te pakken en doel 6 te verwezenlijken, heeft de exportgroep circulair water van Water Alliance hun publicatie 'Blueprint for a circular water smart society' gelanceerd tijdens de New York Water Week. Om een mondiale transitie naar slimmer watergebruik te realiseren zijn innovaties nodig en de politieke en bestuurlijke wil om de ontwikkeling daarvan breed te steunen. 

De blauwdruk biedt concrete oplossingen voor de praktische toepassing van circulair water en een visie op watergebruik in de gebouwde omgeving. De Blueprint werd aangeboden door een internationaal samenwerkingsverband van partners. 

In zijn tijd als kroonprins richtte de Koning zijn maatschappelijke visie en taak op watermanagement, waar toentertijd een beetje lacherig over werd gedaanmaar waarvan de urgentie nu schrijnend duidelijk wordt. Friesland manifesteert zich op onderzoeksgebied met instituut Wetsus al jaren als dé waterregio van de wereld.

LEEUWARDEN – Aan de voet van de magnifieke Sint-Bonifatiuskerk in Leeuwarden vindt een interessante binnenstedelijke herontwikkeling plaats. Op deze bijzondere, historische plek realiseert Zwanenburg Projecten een nieuwbouwplan van 15 appartementen, 6 lofts en 3 stadswoningen. Dit is stadsvernieuwing op zijn best. Met de grootst mogelijke zorg werkt Zwanenburg aan de totstandkoming ervan. 

Rotte kies

De locatie is nu nog een rotte kies in het Leeuwarder stadscentrum; een achterafplek die ietwat somber lijkt door het matig onderhouden parkeerterrein, maar welke locatie wordt omgetoverd in iets heel moois. Want deze heerlijk beschutte plek heeft veel potentie. Belangrijk onderdeel van het plan is de gezamenlijke binnentuin die er wordt gecreëerd. In dit rustiek hof wordt het heerlijk toeven. Het parkje aan de voorkant van de nieuwe woningen, dat straks de plek van de parkeerplaats inneemt, betekent een enorme opwaardering van de locatie en is voor de bewoners een prachtige meerwaarde. Bovendien vormt het een mooie verbinding tussen kerk en nieuwbouw.

Sint-Bonifatiuskerk

De Sint-Bonifatiuskerk markeert sinds 1884 het Leeuwarder silhouet. Tot de bouw van de Achmeatoren was de beeldbepalende, 87 meter hoge kerk met haar ranke torenspits het hoogste gebouw van de stad en de hoogste kerktoren in Friesland. De kerk is een ontwerp van de beroemde architect Pierre Cuypers(1827-1921) die ook de geestelijk vader is van het Centraal Station en het Rijksmuseum in Amsterdam. Wonen in de luwte en grandeur van zo’n monument is niet iedereen gegeven.

Toplocatie

Project Bonifatiusplein kan niet idealer gesitueerd zijn. De toplocatie maakt deel uit van de oostelijke grachtengordel in het historische, bruisende stadscentrum. De Voorstreek is momenteel volop in ontwikkeling. Een aantal voormalige winkelpanden wordt daar getransformeerd tot woonbestemming. Daardoor ontstaat een levendige mix tussen nering, bewoning en beleving. 

Op loopafstand van slechts een paar minuten bevindt zich het winkelcentrum en het uitgaansleven met prachtige terrassen. De bestuurlijke instituten aan het Gouverneursplein (gemeente) en Tweebaksmarkt (provincie) zijn eveneens om de hoek. De Nieuwestad en de Eewal, gebouwd op de terpen waar Leeuwarden is ontstaan, zijn vlakbij. Dat geldt ook voor de lommerrijke Prinsentuin. De gemeente stelde dan ook hoge eisen aan de invulling van het Bonifatiusplein. 

Samenwerking

In eendrachtige samenwerking tussen gemeente Leeuwarden en Zwanenburg kwam men tot een zeer geslaagd plan dat de goedkeuring alom kon wegdragen. De gedegen voorbereiding kende een zorgvuldig voortraject van stedelijke invulling, vergunningsaanvragen, eigendomsverwerving en welstandseisen, laat projectmanager Rita Haarsmaweten. Samen met Bastiaan Dijk is zij bij Zwanenburg verantwoordelijk voor de planrealisatie. 

Met de uitvoering is voorjaar 2023 een start gemaakt.

Grachtenpakhuisachtige uitstraling

Het project begon met de verwerving van bestaande bebouwing en gronden op deze kale plek die detoneert met de omgeving. Onder meer een voormalige supermarkt en enkele andere panden maken plaats voor de nieuwbouw die door de drie topgevels een stads grachtenpakhuiskarakter krijgt. Er wordt altijd door Zwanenburg en hun architecten, in dit geval Adema Architecten (Dokkum, Groningen), onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de locatie. In geval van het Bonifatiusplein bleek dat er vroeger een ziekenhuis heeft gestaan. 

Gevoel voor mooie plekken

Het appartementengebouw van vier bouwlagen wordt opgetrokken van gevarieerde baksteen.

‘Bij Zwanenburg hebben we een gevoel voor mooie plekken waar het aankomt op respect voor de historie, de omgeving en de bewoners. Vergelijk het met het leggen van een puzzel. De stukje moeten perfect passen. Dat is ons vak,’ aldus Rita.

Comfortabel wonen

De compacte appartementen van 50 m2 zijn geschikt voor starters en één- of tweepersoonshuishoudens. De lofts van 90 m2 (met balkon) bieden wat meer ruimte en hebben ook werkenden en doorgroeiers op de markt als doelgroepen. De stadswoningen tenslotte zijn tevens geschikt voor senioren en kleine gezinnen. 

De moderne woningen zijn gasloos, energiezuinig en hebben alles wat wonen comfortabel maakt. Het groen van de intieme en fraai verstopte binnentuin maakt het geheel af. Aan parkeren wordt weinig ruimte geboden. Leeuwarden wil toe naar een autoluw centrum. Bovendien is de parkeergarage Hoeksterend vlakbij. 

Nieuwe parel

Kortom: Bonifatiusplein is een schitterend project dat Leeuwarden als woonstand verder opstoot in de vaart der volkeren. Tevens is het een nieuwe parel in de ketting die Zwanenburg aan het rijgen is om heel Friesland mooier te maken!    

LEEUWARDEN – Canadese troepen bevrijdden Leeuwarden en daarmee grote delen van Friesland. Om de herinnering hieraan levend te houden en door te geven aan de volgende generaties, werd op 5 mei een monument onthuld én werd een wandelroute gelanceerd om stil te staan bij ons leven in vrijheid.

Een delegatie van de Royal Canadian Dragoons in actieve en inactieve dienst was daarbij aanwezig en getuige van de onthulling  van een ‘Vector of Memory’. Het gaat om een monumentale markering op de ‘Canadian Trail Fryslân’, een lange-afstandswandelroute door de provincie in het spoor van de Canadese bevrijders, waaronder de Dragoons. 

Friesland maakt nu deel uit van het internationale wandelnetwerk van de Liberation Route Europe, door de Raad van Europa erkend als culturele route. Meer dan tienduizend kilometer aan wandelroutes langs musea, monumenten, begraafplaatsen en andere plekken in heel Europa herinneren aan de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog. De ‘Canadian Trail’ volgt het spoor van de Canadese bevrijders door Nederland. In Fryslân gaat het om 250 kilometer van De Blesse tot aan de Lauwersmeer. Tal van gebeurtenissen vertellen onderweg het rijkgeschakeerde bevrijdingsverhaal van Friesland en de rol van de Canadezen hierin. Het is voor het eerst dat op een dergelijk actieve manier het bevrijdingsverhaal van Friesland toegankelijk wordt voor jong en oud.

In totaal gaat het op deze route om meer dan 60 verhalen verbonden met meer dan 90 locaties. Niet alleen het militaire verhaal komt voorbij vanuit verschillende perspectieven en thematieken, maar ook de betrokkenheid van het verzet bij de bevrijding, de collaboratie, onderduik, opvang evacués, inzet van geheim agenten en ervaringen van burgers. De routeplanner op www.liberationroute.com en de app tonen alle routes.