BOLSWARD – Wie zorgt ervoor dat het linnen op tafel schoon en strak is, de koks in nette buizen koken, de doeken, schorten en het bedlinnen na een goede wasbeurt weer netjes worden afgeleverd? Achter de schermen gebeurt er in de horeca veel meer dan alleen mooie gerechten op tafel zetten. Velzen Textielreiniging is een voorname partner in de horeca. Het Bolswarder bedrijf is gespecialiseerd in textielverzorging. Naast industrie en de particuliere sector is horeca de belangrijkste markt voor de onderneming, die alweer enkele jaren een vriend is van Fryslân Culinair. Want kwaliteit verbindt zich graag aan kwaliteit.

SNEEK – Ladies Circle Sneek ging voor het laatst uit het dak op de Midsummer Rooftop Party. De dames gaan iets anders verzinnen om het bouwen van een mooi feest te combineren met een goed doel. Ditmaal was dat Stichting Leergeld in de gemeente Súdwest-Fryslân. Op het dak van Hotel Van der Valk in Sneek was de vierde en laatste editie. Dj’s waren Dirrty Berry, Ben Liebrand, Ricardo Silvio en Chris Deluxe. Zij zorgden voor lounge- en dancemuziek. Ondernemers hadden een lounge gekocht om zo bij te dragen aan feest en opbrengst. Net als de vorige keren waren de gasten in het wit. (AvK)

SURHUISTERVEEN – Het is elk jaar weer imponerend hoe senator Joop Atsma een peloton grote namen naar zijn tuin in Surhuisterveen weet te trekken als opwarmer van de Profronde, de 38ste dit keer. Niemand minder dan Ada Kok, de olympisch zwemkampioen van 1964 op de 200 meter vlinderslag in Mexico, loste samen met gedeputeerde Sander de Rouwe het startschot van de koers, die werd gewonnen (natuurlijk) door Steven Kruijswijk, de nummer drie van de Tour. Dat Sander die eer te beurt viel heeft te maken met de brandende ambitie van Joop om een grote ronde (Giro, Tour of Vuelta) naar Friesland te halen.

KOLMEERSLAND – Vrijwel in alle gevallen is de nieuwe Schipper in de Orde van de Sneker Pan iemand die de vijftig is gepasseerd. In 2019 is dat anders want de keus viel op de 37-jarige topzeiler Pieter-Jan Postma uit Terkaple. Hij is een kind van de Sneekweek. Al op zijn zevende deed hij mee. De onderscheiding, een koperen koekepan met het stadswapen, wordt sinds 1954 uitgereikt aan mensen die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor de zeilsport, de Koninklijke Watersportvereniging Sneek of de Sneekweek.

Nergens anders dan in Langweer is er in het SKS skûtsjesilen een paviljoen aan het wedstrijdwater. Nergens anders is het feest ook zo groot en gezellig. En nergens anders komen er dames op pumps op af, die zich bijna de benen breken op het strand of op de vlonders. Het weer was grillig. De zon verdween regelmatig achter de wolken met een plensbui tot gevolg, om vervolgens weer heerlijk weldadig te stralen. Het past bij dit bijzondere dorp: mooi weer of slecht weer: altijd Langweer!

GREONTERP – In Blauwhuis zijn de katholieken wat ruimdenkender dan in Rome. Mede dankzij pastoor Peter van der Weide. Zo gaan de Maria Tenhemelopneming (‘Ter ere van de Glorievolle en Gezegende Maagd’) en de veertiende herdenking van het leven en werk van Gerard Reve (1923-2006) er samen. De grote volksschrijver woonde van 1964 tot 1971 in huize Het Gras in het gehucht Greonterp gelegen aan een doodlopende landweg vlakbij Blauwhuis, samen met eerst Willem Bruno van Albada (Teigetje) en vanaf 1969 ook met Hendrik van Manen (Woelrat). Zij vormden een ménage à trois die in 1975 strandde.

TERHERNE – Het is alsof de duivel ermee speelt. Wéér wist Pieter Meeter geen kampioen te worden en net als voorgaande jaren verspeelde hij zijn kansen door de rode vlag.

‘Ja, het is elk jaar hetzelfde liedje,’ lachte hij als een boer met kiespijn. ‘Ik probeer confrontaties wel uit de weg te gaan, maar dat lukt niet altijd.’ Pieter eindigde net naast het podium.

Het ging al op de eerste dag mis. In Grou kreeg de Akkrumer schipper veertien punten aan de kont. Bij Terherne op zijn thuiswater en voor de ogen van de eigen sponsors op de Frisian Queen overkwam hem dat weer.

FRANEKER – Kaatsen zit boordevol traditie en dus wordt er vastgehouden aan een vrije loting zonder plaatsing. Zo kan het gebeuren dat de beste parturen elkaar in de eerste omloop treffen met als gevolg een voorspelbaar verloop. Dit keer op de 166ste PC had men geluk. De topparturen zaten in ‘de goede blokjes’ en zouden elkaar pas in de halve finales ontmoeten. Toch werd het een vrij eenzijdige finale die door het trio Marten Bergsma (Minnertsga), Renze Hiemstra (Deinum) en koning Hans Wassenaar (Leeuwarden) werd gewonnen.

GROU – Vastgoedtycoon Cor van Zadelhoff en vermogensbeheerder Reinder Kuperus waren, zoals gewoonlijk de laatste jaren, genereuze gastheren bij de ouverture van het SKS skûtsjesilen in Grou. Op de Lemsteraak Groenevecht van Van Zadelhoff was een select, prominent gezelschap geïnviteerd. Er vielen heel wat ervaringen en meningen te delen, afgewisseld met smeuïge anekdotes  ’s Avonds werd de oergezellige dag afgesloten op het intieme terras van Hotel Oostergoo, waar een eenvoudige doch voedzame maaltijd werd genuttigd.

Cor van Zadelhoff verstaat de kunst dat hij zich werkelijk met iedereen kan onderhouden.

SPANGA – Dertig jaar Opera Spanga heeft evenzovele jaren een rebels karakter gehad. Dat wordt duidelijk in het boek ‘Opera in het weiland, 30 jaar rebellie in Spanga’. Haat, jaloezie, wraak en ontrouw vormden altijd de thema’s in de door Corina van Eijk geregisseerde opera's. Ditmaal waren het twee korte opera’s – Pagliacci en Il Tabarro begeleid door Filharmonie Noord onder leiding van Tjalling Wijnstra – waarin het verhaal draaide om overspelige vrouwen voor wie dat in haar visie een welbewuste keuze is of een emotionele vlucht.

NIJETRIJNE – Zonder overdrijven mag je stellen dat er op de hele wereld geen mooier openluchttheater bestaat als de Opera Nijetrijne, in 2019 voor de 19e keer opgevoerd op het erf van producent Yvon Scheperen haar man Frits van Servellen in natuurgebied De Rottige Meente. Een betoverende locatie. Je moet een heel eind door de waterrijke bush lopen om op deze diepverscholen plek te komen. En wie dat niet kan wordt gevaren. Als de zangers/acteurs rennen of springen trilt de bodem als een drilpudding onder je voeten. Het decor vormt altijd één geheel met de natuur en was wederom ingenieus in elkaar getimmerd.

HARLINGEN – ‘In 1985 heb ik mijn huis gekocht, verbouwd en aangebouwd. Had ik toen maar geweten wat ik nu weet,’ zegt bouwbioloog Halbe Vlietstra van Oldenboom Meinesz in Harlingen. Hij wil er maar mee zeggen: de tijd heeft niet stilgestaan. Er is ontzettend veel meer bouwkennis waar mensen vandaag de dag hun voordeel mee kunnen doen.

Lange tijd werden in de woningbouw chemische, uit olie gemaakte isolatiematerialen (glaswol, steenwol, PUR) toegepast. Materialen die een negatieve invloed op het binnenklimaat kunnen hebben.

OUDEMIRDUM – Gaasterland wil laten weten dat je op de vruchtbare grond van de kliffen, de grazige weilanden en rond de meren fantastisch kunt eten. En wil je dat laten weten en ervaren, dan moet je proeven. Dus werd voor het eerst op de Brink van Oudemirdum een culinair festijn gehouden. De muzikale omlijsting kwam van Mr en Mrs Hospes (Freerk Siemen Hospes en Tryntsje Hospes-Rinkema).

De organisatie lag in handen van Vereniging Oudemirdum Bruist. Vijftien restaurants namen deel aan het preuvenement dat de naam ‘Ite op de Brink’ droeg en dat werd ondersteund door Vermaning Horecaservice in Oudehaske.

JOURE – Kuindersma Verzekeringen heeft in ‘Ons Groene Boekje’ positie en koers bepaald. Voor alle duidelijkheid, want het kantoor wist en weet precies waar het staat, wat het voor ogen heeft en wat het voor mens en bedrijf kan betekenen.

‘Wij willen met dit boekje, dat bijgesloten is in dit Fries Journaal, onze rol kenbaar maken. Wat is ons DNA? Wel, dat is advies, advies en nog eens advies,’ zegt directeur Ynte Kuindersma, de derde generatie van dit familiebedrijf dat in 1903 is opgericht door pake Ynte en is voortgezet door heit Sjouke.

LEEUWARDEN – Het is de tijd van gouden jubilea voor Nan (74) en Martha (71) Bulthuis. In december 2019 waren ze vijftig jaar getrouwd en op 1 januari 2020 was het een halve eeuw geleden dat ze de 85 jaar bestaande dames- en herenkapsalon aan de Sexbierumerstraat in de Vosseparkwijk overnamen van Nans ouders. Samen met de twee kinderen en drie kleinkinderen wordt dat gevierd met een cruise op de Middellandse Zee. Aan stoppen denken ze nog niet. Bovendien knipt de 9-jarige Leanne al…

‘Ik wil wel tot mijn honderdste doorgaan,’ zegt Nan (Nanning Jan).

LEEUWARDEN – Katja Hoekstra is door de lezers van de Leeuwarder Studentenkrant verkozen tot leukste docent van Leeuwarden. Hoekstra werkt bij de opleiding Communicatie van NHL Stenden Hogeschool. Zij won met 19 procent van de ruim 2.300 stemmen. 

De docent liet Klaas Boorsma (Van Hall Instituut) en de winnaars van 2018 Freek Kap-van Bergen en 2017 Vincent Tillema (beide NHL Stenden Hogeschool) achter zich.

Katja moest even wennen aan haar nieuwe titel maar is er erg blij mee: ‘Geïnspireerd raken door iedereen om mij heen, studenten nieuwe dingen leren en ze laten inzien wat voor waarde dat heeft vind ik geweldig.’

De verkiezing werd voor de zesde keer georganiseerd door de Leeuwarder Studentenkrant, een gratis krant voor studenten die vijf maal per jaar verschijnt in een oplage van 16.000 exemplaren. De Leeuwarder Studentenkrant is verkrijgbaar op de hogescholen en op meer dan vijftig punten in de binnenstad van Leeuwarden. (AvK)

OOST-VLIELAND – Als iemand de rol van manusje-van-alles een diepere betekenis heeft gegeven, is het Jan Houter wel. Beter bekend als ‘Jan van Vlieland’, zo vergroeid is hij geraakt met zijn eiland. In vrijwel alles wat er op poten is gezet heeft hij de hand gehad. De dinerafspraak voor deze rubriek stelt hij twee uren uit want hij is druk met  paraspringers die op Texel opstijgen en op het Vlielander strand landen, waarna ze met een rib terugvaren. Ideetje van hem.

‘Met dat soort activiteiten moet je er snel bij zijn, anders worden natuurregels bedacht en ben je kansloos.

SNEEK – Je zou het een ‘return of the legend’ kunnen noemen: de terugkeer van Jan Gerard van der Wal bij Fryslân Culinair. In 2000 richtte hij samen met Reitse Spanninga de club op en hij was met het vroegere designrestaurant Sir Sèbastian jaren lid. Sinds vijf jaar zwaait de topchef de scepter in Le Petit Bistro aan de Muntstraat in Sneek, een populaire zaak bij gastronomen. Vrijwel elke avond zit dit hele mooie, knusse restaurant met 22 couverts vol. Zonder reservering kom je niet aan tafel.

Dat Jan Gerard zich heeft aangesloten is voor Fryslân Culinair een prachtige verrijking van het aanbod.

HARICH – Met besparen op shownummers, spaarde het concours hippique Rijs nu alvast geld uit voor de royale viering van het 75-jarig bestaan. Volgens voorzitter Frederik Veltman moet CH Rijs volgend jaar een klapper worden. Een aantal sponsors staat garant. Dat er dan ook meer ‘jongfolk’ op af zal komen, baseert Veltman op een eerder door de landelijk bekende amazone Britt Dekker verzorgde dressuurshow.

HEEG – In een tijd dat paard en wagen nog het vervoermiddel was had het groeiende en bloeiende Amsterdam behoefte aan hooi, want de omgeving bood dat in onvoldoende mate. Dus werd vanuit Friesland hooi aangevoerd dat werd gewonnen en verhandeld vanuit waterplaatsen als Heeg. Daar boerde ene Atse Jans goed. Zo goed, dat de hooischipper, wiens familie later de achternaam Bergsma aannam, in en rond het dorp veel eigendommen verwierf en aan de Harinxmastrjitte een fraaie koopmanswoning kon laten bouwen. De voorzijde werd verrijkt met een prachtig gedecoreerde zandstenen klokgevel en ingangsomlijsting.

FIRDGUM – In 2017 stond de boerderij van de maatschap Vogels in Firdgum in lichterlaaie. Als een Phoenix herrees de onderneming uit haar as. Dit jaar waarin het akkerbouwbedrijf aan de Camstrawei een eeuw bestaat, markeert de historie: met een nieuw, onder architectuur  gebouw en grote moderne machines vliegen de ‘Vogels’ de toekomst in.

De maatschap bestaat uit vader Emile (1952) en zijn zonen Leo (1985) en Pieter (1987), die de vierde generatie vormen. Alleen Emile en Leo werken actief mee op het bedrijf, Pieter heeft een internationale carrière bij Rabobank achter de rug (China, Hongkong, Amerika). De laatste jaren heeft hij het bureau Movement opgebouwd. Dat valt vooralsnog onder Rabobank en houdt zich bezig met track&trace (via Google Maps) van koeien, wat met name in uitgestrekte gebieden als Australië de boeren helpt op hun vee te passen. Pieter staat op het punt de aandelen over te nemen. Met zijn financiële kennis kan hij als medeaandeelhouder nuttig zijn binnen het moderne boerenbedrijf dat 250 hectare groot is. In 2020 stapt Leo uit de maatschap en laat hij een perspectiefvolle onderneming achter zich.

Grondaankopen

Door grondaankopen is het bedrijf steeds groter te worden. Zodra rondom liggende akkers te koop staan slaat de maatschap toe.

‘De buurman is tenslotte maar één keer te koop,’ verduidelijkt Emile. Die gelegenheid deed zich voor in 2006, 2009, 2010 en de laatste uitbreiding was in 2018. Veel eerder al, in 1989, was het de eerste keer dat Emile (in 1984 nam hij het bedrijf over) grond aankocht. Veertig hectare voor veertigduizend gulden, dat waren andere tijden dan de honderdduizend euro die nu wel voor een bunder wordt neergeteld. Maar hij had er destijds vanwege de slechte economie en de hoge rente meer zenuwen van dan van de recente acquisities.

De achternaam Vogels duidt op niet-Friese roots en voor een deel klopt dat. De ontstaansgeschiedenis van de maatschap begint opmerkelijk genoeg in Venlo. Pake Emile moest onder de wapenen en daar hadden hij en zijn vader, de burgemeester, geen zin in.

Emile: ‘Je kon er als gegoede burger toen wel onderuit, maar dan moest je een rmplaçant hebben. Dat werd geregeld maar pake kon met goed fatsoen niet in de buurt blijven. Via een Belgische handelaar kon hij in 1908 naar een groente- en fruitbedrijf in Tzummarum waar hij als commissionair aan de slag ging.’ 

In 1938 overleed Vogels. Zijn zoon Leo (1923-2018) was nog maar vijftien jaar en ging naar de HBS in Harlingen. Deze Leo trouwde met Hannie Rienks, een van de twee dochters van akkerbouwer Albert Rienks die zijn bedrijf in 1919 was gestart. Omdat hij geen opvolgers had kreeg Leo senior de kans pachtboer te worden en zo geschiedde. Dus 1919 geldt als oprichtingsjaar. In 1964 kocht hij de opstallen met land van de familie De Blocq van Scheltinga. Bezit werd adellijke geslachten te bezwaarlijk. In 1969 nam Leo junior het bedrijf over en zeven jaar later gingen vader en zoon in maatschap boeren. 

Hun zuidelijke inborst is nog tot op de dag van vandaag merkbaar. Oerpake Emile was een Bourgondiër die de twee kroegen die in zijn dorp stonden elke dag ’s morgens en ’s avonds frequenteerde. Pake Leo was een vergaderboer en vaak onderweg en Emile en zijn zonen zijn ook niet vies van een feestje. Besturen zit in hun genen. Emile was of is bestuurslid van tal van verenigingen en organisaties (o.a. Rabobank, de kaatsbond, kaatsvereniging Tzummarum en thans VVD-raadslid Menameradiel), terwijl Leo in de (jongeren) besturen van Suikerunie en Agrico zat.

Emile ziet het als een voordeel dat een boer niet altijd op het eigen erf blijft: ‘Het is juist als boer belangrijk om je te oriënteren en onder niet-boeren te verkeren. Dan doe je ideeën op en krijg je soms onverwachte, waardevolle adviezen en tips.’

Actievoeren

Het boerenbestaan gaat niet altijd over rozen en het is soms doorbijten, ervoer Emile.

‘Als mijn vrouw (bankiersdochter Grytsje Dijkstra, red.) mij niet zo geweldig gesteund had, had de vlag er anders voor gestaan. Zonder haar had ik het niet gered.’ 

Actievoeren deed hij meermalen: met trekkers over de Afsluitdijk naar Den Haag en in 1991 bij Lauswolt, waar de EG-top bijeen was, stonden ze zelfs op het gazon en de trap geparkeerd.

‘Buurman Rutger Hauer dacht toen dat het oorlog was,’ lacht Emile, die zijn ogen en oren altijd de kost gaf. In 1994 begon hij met ijsbergsla. Dat was een klapper. Op 50 ha haalde hij een omzet van een miljoen euro. Tot iedereen er mee begon. Toen was de lol eraf.

‘En er was nog een probleem, wij konden destijds al niet genoeg mensen krijgen.’

Waar pake nog vlas, klaver, weet en aardappelen verbouwde is tegenwoordig vooral de aardappel met een aandeel van tweederde de basis van het inkomen. In de noodzakelijke wisselteelt (om de grond niet te verarmen) is het bouwschema als volgt: één keer in de drie jaar aardappelen, één keer in de vier jaar suikerbieten, één keer in de tien jaar uien en als vulgewas tarwe dat elk jaar mag worden verbouwd. Vogels heeft zich gespecialiseerd in pootaardappelen die via Agrico en IPM (Irish Potatoe Marketing) naar 70 landen worden geëxporteerd. De dikkere, niet als poters geschikte aardappelen gaan direct naar de consumentenmarkt. 

De prachtige, rijke klei/zavelgrond is een vruchtbare voedingsbodem en het zeeklimaat in dit kustgebied werkt mee. Elders worden pootaardappelen ziek. Dat kan alsnog, en daarom moet er gespoten worden, hoewel de EU preventie steeds meer aan banden legt en er daardoor nog meer gespoten moet worden. Om zo op een vrije markt te moeten boeren is geen abc’tje. Het inkomen kan flink fluctueren.

Emile: ‘Wij moeten in de goede jaren sparen voor de belasting. Veel boeren hebben daar geen zin meer in. Er zijn er steeds meer die stoppen.’

Machinepark

In de immense loods, onder architectuur van Jelle de Jong getekend, staat een indrukwekkend machinepark dat door Bijlsma in Franeker is geconstrueerd en gebouwd, zoals de sorteerinstallatie. Enorm materieel (tractoren, kippers, een spuitmachine van 45 meter breed) rijdt rond. Hoe kapitaalintensief een modern boerenbedrijf is blijkt uit de aanschaf van een grote aardappelrooier: kosten drie ton. En dat voor een paar weken per jaar. De verhouding inzet/investering kan nog scherper: de combine kost anderhalve ton en wordt slechts acht dagen per jaar gebruikt. Een loonwerker laten doen, als het al zou kunnen, is geen optie. Dat is nog duurder.

De mannen zitten aan de tafel in een kantine die wordt omgetoverd tot documentatiecentrum om de kloof tussen boer en burger te verkleinen. Het betreft een project dat wordt betaald met geld van Culturele Hoofdstad. Aan de hand van een app kunnen geïnteresseerden langs de deelnemende agrarische bedrijven en horen en zien ze hoe er wordt geboerd.

‘Wij werken daar graag aan mee,’ zeggen de mannen, terwijl miljoenen aardappelen van de band rollen.

Of ze wel eens bami of nasi eten?

‘Zeker. Maar vijf dagen per week aardappelen.’

KOLLUM – De opvallendste acteur in het openluchtspel Salomon – Het Kollumer Oproer was Henk Angenent, de laatste winnaar van de Elfstedentocht (1997) voor wie Friesland zijn tweede thuisland is. Hij werd ervoor benaderd door zijn vriend Syb van der Ploeg, die zelf de hoofdrol vertolkte als de vermaarde Salomon Levi, zijn betover-, over-, over-, over-, overgrootvader. Levi leidde in 1797 de opstand van drieduizend Kollumers tegen de Franse overheersers en betaalde zijn vrijheidsstrijd met een onthoofding in Leeuwarden.

DOKKUM – Een beetje winkelcentrum heeft een HEMA. Deze winkelformule, opgericht als de Hollandse Eenheidsprijzen Maatschappij, is maatgevend voor de status van een plaats. Het brede assortiment van HEMA zal wellicht iets concurreren met het aanbod van de gespecialiseerde zaken, aan de andere kant trekt HEMA veel mensen uit een regio naar de winkelcentra. 

Bert Reinders heeft drie HEMA’s: in Dokkum, Stiens en Kollum: ‘Als wij hier in Dokkum niet zouden zijn, zou de regiofunctie van de stad kleiner zijn. De cijfers wijzen dat uit. Toen ik in Stiens een HEMA opende kwam 28 procent van het winkelpubliek van buiten het dorp.

AMSTERDAM – Fokke de Jong (45) maakt het maatpak toegankelijk voor iedereen. De jongste telg uit een Fries dierenartsgezin in Drachten, bouwt aan een kledingconcern dat wereldwijd inmiddels 125 winkels telt. Aan de Amsterdamse Zuidas realiseert hij een nieuw hoofdkantoor dat door de jonge Deense, wereldberoemde toparchitect Bjarke Ingels van BIG is ontworpen. Want als Fokke wat in zijn hoofd heeft, dan moet het ook groot en goed. Zijn vader zei altijd: wat je doet moet je goed doen. Die woorden zijn blijven hangen bij Fokke, wiens vermogen door zakenblad Quote op € 260 miljoen wordt geschat.

WINSUM – De fierljeppers dreigden uit de polsstok te waaien op het Fries kampioenschap in Winsum. Vandaar dat de organisatie besloot om de wedstrijd uit te stellen en van zaterdag naar zondag te verschuiven. Dat was een primeur in de fierljephistorie. Kampioen bij de mannen werd Nard Brandsma uit Workum. Hij sprong op de Winsumer schans 21.68 en volgde Ysbrand Galama op. Bij de vrouwen ging de winst naar Marrit van der Wal.

DOKKUM - Met trots werd het eigen bier voor de Admiraliteitsdagen gepresenteerd: de Friesche Pinas. De Friesche Pinas was eens het vlaggenschip van de Dokkumer Admiraliteit. Het IPA-bier dat deze naam nu draagt is bedacht en ontwikkeld door Beau de Bruin in samenwerking met Brouwerij Dockum. Beau organiseert namens de activiteitencommissie van de Admiraliteitsdagen al voor het derde jaar op rij het Bierfestival.

LANGWEER – Hoezeer een familie kan hechten aan een boot bewijst het verhaal van de Wybenga’s die al decennia een zomerhuisje hebben op de Goudkust bij Langweer. Wijlen Henk Wybenga, een aannemer uit Leeuwarden, verkocht in 1969 voor 3.000 gulden zijn 30m2 met zeilnummer 22. Zijn interesse was verschoven naar zeezeilen, vandaar. De verkoop werd door zijn zonen Romke (62), Erik (60) en Peter (55) betreurd. Toen het schip te koop kwam waren ze er als de kippen bij om het weer in eigendom te verwerven. 

Erik kwam er achter dat de 22 in Bilthoven lag en te koop stond.

HINDELOOPEN – Een van de meest typische streekproducten in Friesland is verse schapenkaas (niet te verwarren met harde schapenkazen), ook wel de ‘Mozzarella van Fryslân’. Voor Fryslân Culinair aanleiding om ze op de jaarlijkse streekproductverkiezing in Hindeloopen te proeven. Vijf provinciale schapenkaasmakers dongen in deze Bêste Farske Fryske Skieppetsiis verkiezing mee om de Joop Braakhekke Bokaal, genoemd naar de in 2016 overleden kookgek die ambassadeur was van Fryslân Culinair. Winnaar werd de biologische schapenboerderij De Zeekraal in Oosterend op Terschelling.

JOURE – Gouden jubilea komen vrijwel niet meer voor in het bedrijfsleven. Vijftig jaar in dezelfde job op dezelfde plek: het zal de hoppers van vandaag de dag hooglijk verbazen. Maar het bestaat nog steeds. In Joure trad Andries Mienstra toe tot de jubileumvijftigers van Douwe Egberts en staat Albert Brouwer (66) een halve eeuw aan de BP-pomp naast de Jumbo die wordt geëxploiteerd door Slump Oil. Hij organiseerde zelf een feestje in ’t Haske waar familie, vrienden en klanten hem kwamen feliciteren.

Aan stoppen denkt Albert nog steeds niet: ‘Waarom zou ik? Ik heb leuk werk en ik mag graag met mensen omgaan.

DOKKUM – Top-chef Michael Roest (50) gaat verder in restaurant De Waard van Dokkum, onderdeel van hotel de Abdij van Dokkum aan de Markt dat komend voorjaar de deuren heropent. Roest stopt per 1 januari met zijn zaak in Ternaard. Hij heeft er ruim twaalf jaar gekookt. Hij groeide uit tot een van de beste chefs in het Noorden en wordt hoog gewaardeerd door de bekende NRC-gastronomierecensent Joël Broekaert.

‘Ik was toe aan een nieuwe omgeving, aan een nieuwe uitdaging en een nieuw avontuur,’ aldus Roest. Hij heeft ruim dertig jaar ervaring waarvan twintig jaar als chef. Roest neemt zijn maître Salvatore Apuzzo mee naar Dokkum,

DEN HAAG – Een aspergediner was er als politieke lobby al in Den Haag (op initiatief van Limburg), een wilddiner eveneens (Overijssel), maar een Waddendiner is nieuw. Tien jaar na de erkenning van het Waddengebied als UNESCO-werelderfgoed initieerden de provincie Fryslân, Groningen en Noord-Holland een speciaal Waddendiner, bereid door het Waddenrestaurant bij uitstek Zuiver Vlieland. 

Politici, bestuurders, lobbyisten en anderen waren uitgenodigd voor het diner in de sociëteit Nieuwspoort dat aan de vooravond van een debat in de Tweede Kamer over de Wadden werd gehouden. Besproken werd de oprichting van een autoriteit die structuur moet geven aan de bestuurlijke wirwar van het gebied waar veel overheden en semioverheden een inbreng hebben.

Eten verbindt en zo werd het Waddendiner geboren.

‘Dit smaakt naar een vervolg,’ zei de Friese commissaris Arno Brokdie als gastheer optrad. Een goede bescherming van de Wadden is hoogst noodzakelijk gelet op de natuurramp begin dit jaar met het containerschip MSC Zoe dat in storm honderden containers verloor.

Zuiver Vlieland bereidde een vijfgangendiner voor 140 couverts. Alle burgemeesters van de Waddeneilanden zaten aan tafel, maar ook Waddenvoorzitter Lutz Jacobi en politiek verslaggever Frits Wester die Harlingen als thuishaven heeft en vaak Vlieland aandoet. Hij voerde kort het woord.

Voor chef Robert Buurma en eigenaar Roland Bakker was het een grote eer om het Waddendiner te verzorgen. Zij namen een eigen keukenbrigade van vier man mee naar Nieuwspoort.

BEETSTERZWAAG – Het zonovergoten Zomerconcert Lauswolt van het Noord-Nederlands Orkest (NNO) werd ingezet met de klassieke, prachtige natuurmuziek van Wagner en Tsjaikovski. Dat paste geheel met het licht ruisen van de lommer en de vogelzang uit de bomen. De vijftiende editie was wederom een cultureel hoogtepunt. Het grootste society-event van onze provincie kreeg de entourage die erbij past.

Hoofdgasten waren commissaris Arno Brok en de aanstaande burgemeester van Leeuwarden, Sybrand van Haersma Buma en zijn vrouw Marijke Geertsma. Maar er liepen veel meer pommeranten rond zoals vastgoedman Cor van Zadelhoff, oud werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes en diens opvolger ‘ons eigen’ Hans de Boer en diens echtgenote Klaske. De Boer had in de dagen voor het evenement premier Mark Rutte gekapitteld om diens uitspraken op het VVD-festival (zoals het partijcongres tegenwoordig wordt genoemd) over de grote ondernemingen. Hij vindt dat ze de lonen moeten laten stijgen. De Boer rekende voor dat die wel degelijk zijn gestegen en dat de inkomenskloof niet groter is geworden. Voordat hij dit jaar afscheid neemt heeft hij nog één grote wens voor het Noorden: de Zuiderzeespoorlijn van Lelystad naar Groningen. Volgens De Boer gaat dat drie miljard kosten maar is het een investering die terug wordt verdiend.

Het concert, gepresenteerd door celebrity Angela Schijf, stond onder leiding van gastdirigent Per-Otto Johansson die wel vaker de baton op Lauswolt heeft gehanteerd. De solisten waren de uit Drenthe afkomstige sopraan Annemarie Kremer en de Zuid-Afrikaanse zanger Joseph Clark. Het eerste deel werd afgesloten met stukken van Verdi, Bellini en Catalani. Zoals gewoonlijk speelde het fantastische NNO na de pauze gearrangeerde versies van populaire en hedendaagse muziek of thema- of filmmuziek. Deze keer was na een intermezzo van Puccini (o.a. Madama Butterfly) gekozen voor een serie nummers van de rockband Queen, waarover dit jaar een geweldig goede film was gemaakt: Who wants to live forever, We wil rock you, Somebody to love, Bohemian rhapsody, You take my breath awayen Barcelona, het onvergetelijke duet van Freddy Mercury en Montserrat Caballé. De 1.400 gasten genoten met volle teugen en zongen uit volle borst het traditionele slotakkoord Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewondervan Ramses Shaffy. De High Wine was, zoals je dat van een topzaak als Lauswolt bent gewend, van hoog niveau.

In zijn openingsspeech wees directeur Marc van Gulick op de conditie van Lauswolt: het gebouw ziet er strak uit met een lichtbruine tint in de huisstijl. Door de nieuwe eigenaar FB Oranjewoud wordt het vermaard landgoed toekomstbestendig.

Het Zomerconcert Lauswolt werd mede mogelijk gemaakt door Telecom Service Groep, Wagenborg Passagiersdiensten, Kooyenga Groep, Trip advocaten & notarissen, Kwast Wijnkopers, Arriva, FB Oranjewoud, Laurent-Perrier champagne, Boer & Croon, Friesland Lease, Versace, Autoland van den Brug, Optimix, NDC Mediagroep, NHL Stenden, Wind Groep, Van der Veen & Kromhout, Rabobank, E.A. Nijkerk, Zadelhoff Fonds en Meines Holla & Partners.

KOLMEERSLAND – De verbinding met het Kolmeersland (Starteiland) in het Sneekermeer is een stuk verbeterd met de nieuwe elektrische pont De Sweagen. De capaciteit om in één oversteek mensen over te zetten is daarmee verdubbeld: van 60 naar 120 man. Voor de zeilsport op het Sneekermeer is de nieuwe pont een uitkomst want boottrailers kunnen nu linea recta van de Potten naar zeilcentrum De Roerkoning worden getransporteerd. 

De pont is groot genoeg voor kleine vrachtwagens (voor materiaalvervoer en bevoorrading), en dus ook voor caravans en campers. Die mogen alleen tijdens zeilevenementen op het eiland staan tot een maximum van tien. Steeds meer deelnemers verkiezen een camper boven een moederschip.

‘Aan die behoefte willen wij graag voldoen,’ zei KWS-voorzitter Karst Doevendans.

Een betere bereikbaarheid was een langgekoesterde wens van de vereniging. Het plan voor de aanleg van een tunnel bleek financieel niet haalbaar. De pont kostte € 750.000. Dat geld is ingebracht door de gemeente Súdwest-Fryslân, de provincie en Rabobank. Burgemeester Jannewietske de Vries doopte de duurzame pont. Zij liet weten dat de pont stad en meer dichterbij geeft gebracht. Tijdens de doop werd stilgestaan bij de plotselinge dood van scheepsontwerper Jan Visser (52) uit Heeg.

TACOZIJL – Het bezoek aan het Woudagemaal bij Lemmer overtreft alle verwachtingen. 

‘Ruim zeven jaar na de opening van het bezoekerscentrum hoopten we van 7.000 naar 25.000 bezoekers per jaar te groeien, maar het zijn er veel meer geworden. Wij trekken gemiddeld tussen de 35.000 en 40.000 mensen,’ zei directeur Hilda Boesjes-Beljon, die op 27 mei de 300.000ste gast mocht verwelkomen. Dat bleek Evelyn Baumeister uit Ingersheim (Duitsland) te zijn. Zij kreeg van Hilda een fraai, handgemaakt koperen oliekannetje, dat ook wordt gebruikt bij het geolied laten draaien van het oudste en grootste nog

ORANJEWOUD – Ook Grand Café 1834 van hotel Tjaarda heeft nu zijn eigen speciaalbier: Woudster. Dit vorstelijke bier is een ode aan Oranjewoud en de Oranjes die er in de 17eeuw hun lustoord stichtten. Je moet dat natuurlijk kunnen proeven en dus is in deze Woudster Oranje Tarwe op basis van Amerikaanse hopsoorten sinaasappelschil verwerkt. Dat heeft geresulteerd in een licht, fris en toch karaktervol bier, speciaal gebrouwen voor Tjaarda waar steeds vaker werd gevraagd of er ook een speciaal lokaal bier verkrijgbaar was. Welnu, die gast kan nu proosten: tsjoch!

Drie jaar geleden werd bij de opening van het vernieuwde Grand Café 1834 door Riekele Heida (hoofd van de bediening) de gedachte geopperd om met een eigen bier te komen. Dan kon aan de karaktervolle verzorging nog meer cachèt worden gegeven. Directeur Tjitte de Wolff was het daar mee eens en hij werd door de presentatie van het speciaalbier Chef Mike van de Herberg van Ternaard bevestigd in het belang ervan; het smaakte hem prima. Dus legde hij zijn plan voor aan Ulco de Jong van de receptenbrouwerij Kroon op Leeuwarden. Gezamenlijk werd het recept uitgedokterd. De sinaasappelsnippers mochten niet ontbreken. De Woudster wordt gebrouwen door Het Brouwdok in Harlingen. 

Reitse Spanninga tapte het eerste glas en burgemeester Tjeerd van der Zwan van Heerenveen mocht de Woudster als eerste proeven. Hij deed dat voorzichtig want tijdens het werk drinkt hij geen druppel alcohol.

‘Ik heb zelfs eerst de wethouders geïnformeerd,’ lachte hij.

Bijzonder is dat van het bierborstel brood wordt gebakken door de Bakkers van Verloop. Ook dat werd tijdens de presentatie met een geitenkaas geproefd. 

‘Hoe circulair wil je het hebben?,’ merkte Reitse op. 

SNEEK –  De ‘jongens van Veenema’ konden een lach niet onderdrukken toen gesteld werd dat zij steeds meer in de olie raken. Aan de andere kant: ze spelen in op de duurzame trend van schonere brandstoffen. De werkelijkheid is dat aan hun handel in olie, chemicals en energie weer een nieuw Esso-tankstation wordt toegevoegd. Bij de rotonde aan de entree van Sneek vanuit zuidelijke richting is daar onder leiding van heibaas Pieter Kamstra van Gerbrandy BV Wommels op ouderwetse wijze symbolisch een houten paal geslagen. Ter plaatse kunnen daar straks naast de gebruikelijke brandstoffen, ook groen aardgas en blauwe diesel worden getankt, er is supersnel elektrisch laden mogelijk, autowassen kan in een hypermoderne kettingstraat en binnen komt een Spar-super met een bakery van Subway.

Pake Fokke Veenema (1888) moest eens weten hoe zijn handeltje in petroleum, dat hij dreef na het varen op zijn skûtsje, zich later in Sneek heeft ontwikkeld. Zoon Cathrinus opende daar namelijk in 1965 het eerste tankstation in autobrandstoffen, smeerolie en industriële gassen. Vanaf 1990 zwaaien diens zoons Arnold, Freddy en Harold Veenema de scepter over de tankstations in Sneek (straks 3), Lemmer en Heerde. Met hun distributie van chemicals voor allerlei bedrijfstakken hebben ze in 2015 zelfs voet gezet op Duitse bodem.

De realisering van het nieuwe tankstation had overigens nog wel wat voeten in aarde. De overdracht van de grond was al in 2006. 

‘De officiële start is dus een paar burgemeesters later,’ aldus ceremoniemeester Klaas Jansma. De vreugde was er echter niet minder om onder de 60 personeelsleden van Veenema en andere genodigden die een toast op het slaan van de eerste paal uitbrachten. Ze hoorden een bemoedigend toespraakje aan van Nienke Veenema-Abma (90), de vrouw van wijlen Cathrinus. Met elektrisch vervoer en als tegenhanger een oldtimer-bus begaf het gezelschap zich vervolgens naar de nabijgelegen Van der Valk-hotel waar de gepensioneerde oliebranche-ondernemer Piet Joore het woord voerde in zijn rol van zakelijk adviseur van de Veenema's. (JdK) 

DOKKUM – Van Sinderen Interieurs heeft een nieuwe locatie en een nieuwe naam: Studio DOK. In de vroegere bewaarschool aan de Kerkstraat op een prachtplek in de binnenstad, waar vele jaren kleuteronderwijs werd gegeven, heeft Bart van der Zant een bijzondere conceptstore ondergebracht: advisering in en levering van kwaliteitsinterieurs, tapijten (Claires Carpet) en ouderwetse maar tevens hippe platenspelers en elpees (Vintage Vinyl & Audio), een hobby die hij nu professioneel aanpakt. Een inspirerende plek voor wie op zoek is naar een bijzonder interieur en meer.

Bij Studio DOK kun je terecht voor de aanschaf van kwalitatief hoogwaardige interieurproducten, maar ook voor advies over en aanschaf van kwaliteitsinterieurs. Het bedrijf verkoopt naast meubilair ook gordijnen, verlichting, tapijt, behang en leuke decoraties; er is altijd wat bijzonders te vinden. In de studio worden klanten ontvangen en geadviseerd, maar Bart komt ook graag bij de mensen thuis voor een adviesgesprek. 

‘De detailhandel is veranderd. Vandaag de dag heb je niet meer een grote toonzaal met dito voorraad nodig. Natuurlijk laat ik hier wel wat zien en kunnen mensen hier inspiratie opdoen, maar ik ben altijd al iemand geweest die veel op locatie was, die ruimtes vorm geeft en inricht en projectmatig bezig is. Dat doe ik nu nog nadrukkelijker,’ zegt Bart over de nieuwe weg die hij is ingeslagen. Met op de achtergrond steun van zijn vrouw Gretha van Sinderen, die in het onderwijs werkzaam is. Zij is een telg uit de bekende interieurfamilie en dochter van Jelle van Sinderen, de eigenaar van het vastgoed. Dat geldt voor zowel het vorige als het huidige bedrijfspand, waarin voorheen de opslag en de stoffeerderij was ondergebracht. Het pand werd volledig gestript, vernieuwd, geïsoleerd en tegelijk in ere hersteld. De gevlinderde betonvloer geeft een rustige aanblik. 

Bart: ‘De kozijnen op de benedenverdieping zijn gemaakt volgens de oude tekeningen, met de ronde boogjes. Op zolder is het dak vernieuwd, maar wel met behoud van de bestande houten juffers en constructies.’

Achter het pand ligt het oude schoolplein, een mooie plek waarmee Bart plannen heeft voor een binnenstadtuin, of hofje. Daar kunnen buitenmeubelen staan om de functionaliteit of om de presentatie. 

Tegenwoordig kun je via digitale presentaties heel veel woon- en werkbelevingen laten zien. Op die manier worden de eerste stappen gezet naar interieurinrichting. Zijn klanten vinden het niet bezwaarlijk een eind te rijden om voorbeelden te ervaren.

Bart: ‘Daar komt bij dat interieurmerken toonzalen hebben waar je verder op weg kan worden geholpen. Mijn rol als adviseur is eigenlijk nog wezenlijker geworden.’

Hij ziet nog een voordeel aan de nieuwe locatie. Die is wat laagdrempeliger dan het statige gebouw waar hij eerst was gevestigd. Al gauw plakt het publiek er dan het stempel van ‘duur’ op. Het huidige pand is bovendien karaktervol. 

In de ruimte staat prominent de tekentafel waar Bart zijn inrichtingen schetst en meet. Het is allemaal maatwerk wat hij levert. Er is geen interieur gelijk. En hij gaat verder dan dat. Stookkosten minimaliseren met behulp van zonnepanelen of een warmtepomp is bijvoorbeeld ook een item in zijn werk. Vergeet verder het lichtplan niet. Heel belangrijk om een goede woon- en werksfeer te creëren.

Claires Carpet

Op zolder is de tapijt- en gordijnafdeling. Prachtige handgeknoopte karpetten liggen er, maar ook versleten kleden die zijn gerestaureerd of nieuwe tapijten die ‘oud’ gemaakt zijn om een extra dimensie aan de aankleding te geven. Claires Carpet, Barts andere bedrijf, heeft hij in het nieuwe concept geïntegreerd. Bij Claires Carpet is alles mogelijk; je kunt letterlijk je eigen tapijt ontwerpen, maar ook kiezen uit een grote collectie aanwezige tapijten. In de studio kan worden gekozen uit kleur, vorm, maat en patroon van het tapijt. Het tapijt wordt vervolgens in Nepal met de hand geknoopt, waarna het drie maanden later in Dokkum is. 

Bart ontwerpt de tapijten zelf en heeft veel contact met het knoopatelier in Nepal: ‘Ik ben er geweest om te zien hoe de tapijten worden gemaakt. Een fascinerend land met een hele andere cultuur. Gelukkig heb ik met eigen ogen gezien dat er goed wordt gepast op de knoopsters.’ Verder kan men bij Bart ook terecht voor mooie Turkse Kelims, Zieglers uit Pakistan, Iranees handknoopwerk en nog veel meer.

Vintage Vinyl & Audio

‘Vinyl is helemaal hot,’ zegt Bart. ‘Je ziet een verschuiving plaatsvinden van cd's naar vinyl, een steeds groter publiek krijgt er interesse voor. Er is veel tweedehands vinyl te koop, maar ik zoek op beurzen en online naar het echt goede spul. Wat hier staat is Vintage Vinyl zoals het hoort te zijn: Pink Floyd, Bowie, The Stones en The Beatles, allemaal mooi spul in goede conditie.’ 

Ook op audiogebied zoekt Bart naar waardevolle oude spullen. Vaak gaat hij gericht op zoek naar een installatie die past bij de vraag van de klant. 

‘Dat zijn meteen ook vaak mensen die bewust niet kiezen voor iets nieuws, maar inzien dat er zoveel mooi spul is dat je kunt hergebruiken en vaak nog veel beter klinkt dan al dat nieuwe spul. Een duurzaam idee, waar ik me helemaal in kan vinden.’

Studio DOK is op woensdagen, zaterdagen en op afspraak geopend.

HEERENVEEN – De familie Van der Meer van Ida Visservice heeft zich aangesloten bij de HANOS en beëindigt daarmee de activiteiten in Joure. Sijtse van der Meer gaat mee over naar de horecagroothandel in Heerenveen waar hij samen met Dirk de Jong de visafdeling runt.

Het familiebedrijf startte in 1985 in Grou. Moeder Ida wilde wat om handen hebben en begon een viswinkeltje. Haar man Siep zat toen nog bij de Keuringsdienst van Waren. Later, toen het steeds drukker werd en er in Heerenveen een winkel werd geopend, trad hij ook toe tot het bedrijf, evenals de zonen Sijtse en Ritske. Op een gegeven moment verhuisde Ida Visservice naar een bedrijfspand in Joure en ging men de noordelijke horecamarkt bedienen.

Ida Visservice heeft zich altijd onderscheiden in kwaliteit.

Sijtse: ‘Wat ik merk is dat de kennis van ons vak afneemt. Dat betreur ik. Vis is een product waar je verstand van moet hebben.’

Zijn zaak was eigenlijk te groot voor servet en te klein voor tafellaken: ‘Je moet je dan afvragen hoe je de toekomst ziet. Wel, wij kwamen tot de conclusie dat dit het beste was. HANOS was al een geduchte concurrent. Hoe zeggen de Engelsen dat alweer?, if you can ’t beat them, join them. Dat hebben we dus gedaan. Ik heb bovendien een prachtige nieuwe baan en de HANOS haalt met mij vakmanschap in huis.’

Dirk de Jong, vijf jaar in dienst bij HANOS, is blij met zijn nieuwe collega: ‘Net als een voetbalclub wil je je versterken. Sijtse neemt veel kennis en ervaring mee. Vis is een heel belangrijk item in de horeca en daarin willen wij excelleren.’

AMSTERDAM – Wij eten ondanks een toenemende bewustwording nog steeds te veel, te vet, te zoet, te veel vlees en teveel bewerkt, industrieel voedsel en we gooien te veel voedsel weg. Kortom, het kan nog een stuk gezonder. Iemand die zich daar sterk voor maakt is de frêle Friezin Rens Kroes (32). Op het gebied van voeding is zij een ster geworden. Haar invloed is groot. Zo groot, dat zij als foodinfluencer (360.000 volgers op Instagram) door de Rabobank is ingeschakeld voor de campagne Food Forwardvoor meer gezondheid en minder verspilling. Afgelopen voorjaar was ze op een boerenmeeting in Jirnsum om de aandacht op de campagne te vestigen. De bank stimuleert boeren te kiezen voor een andere, meer duurzame bedrijfsvoering.

De frouljuKroes zien er kreasuit. Van Doutzen, die wereldberoemd is, weten we dat. Maar Rens, die inmiddels ook is uitgegroeid tot een alom bekende persoonlijkheid, doet niet voor haar zus onder. Gezond eten doet je er gezond uit zien, zoveel is wel duidelijk. Het zit bij Rens bovendien in de genen, zegt ze.

‘Pake Libbe Leistra, de heit van mijn mem Gearte, boerde in Gytsjerk al biologisch. Hij was zijn tijd ver vooruit. Deed zelfs aan yoga! Beppe Doutzen Kloosterman was niet minder vooruitstrevend. Zij was een heel geëmancipeerde vrouw. Beiden aten gezond en droegen dat over op mem, die voedingsdeskundige werd. Pake stopte op een gegeven moment met de veehouderij en hij legde zich toe op groenten en fruit. Vervolgens hebben ze een winkeltje overgenomen om hun producten te verkopen. Van jongs af was ik nieuwsgierig naar wat wij op ons bord kregen. Ja, je mag stellen dat ik gezond eten met de paplepel kreeg ingegoten!’ 

Mensen helpen zit haar in het bloed: ‘Daarom ging ik na een verblijf in New York sociaalpedagogische hulpverlening studeren, hoewel ik toen nog de muziek in wilde.  Maar dat werd geen succes. Het is mooi en dankbaar je voor de medemens in te zetten.’

Kantelpunt

Het kantelpunt kwam toen een vriend van haar aangaf dat ze iets met voeding moest doen omdat ze er zo veel mee bezig was en onbewust mensen adviseerde. In 2012 ging Rens in een obesitaskliniek werken. 

Met eigen ogen aanschouwde ze het leed van overvoeding: ‘Ik zag de mentale gevolgen van dik zijn. Mensen die aan obesitas lijden hebben meestal een negatief zelfbeeld. Ze gaan heel erg gebukt onder hun situatie. Slecht eten heeft dus niet alleen een fnuikende invloed op het lichaam, maar ook op de geest.’ 

Rens deed een studie over voeding. Ze wilde er alles van weten. Ondertussen begaf ze zich op het commerciële pad en was ze bezig met het maken en verkopen van komboecha, een gezondheidsdrankje dat ontstaat uit fermentatie van gezoete thee door azijnzuurbacteriën.

Vanaf dat moment ging ze als een speer: ‘Een vriendin haalde mij over een blog te schrijven. Toen ik dat twee keer had gedaan sprak dat zo aan, dat het modetijdschrift Glamour mij benaderde voor een column. Ik begon een eigen voedingspraktijk waar ik drie jaar mensen heb begeleid in hun leefstijl. Sinds kort heb ik een webshop genaamd Powerfoodies Market die ik nu als mijn baby beschouw. Negen gezondheidsproducten zoals notenpasta van amandelen en hazelnoten en ongefilterde appelazijn breng ik online op de markt. Ik pak alles zelf en plasticvrij in, uiteraard, want aan verpakkingen moeten we ook veel meer aandacht schenken en er veel strenger in worden.’ 

Vier boeken over voeding en één over haar levensstijl heeft ze geschreven. Het eerste, Powerfoodgeheten, verscheen in 2014 en werd meteen een bestseller. Met dit boek bevestigde zij haar rijzende status in voedingsland. Haar derde boek On the Go(2016) verscheen ook in Amerika, Groot-Brittannië en Australië.

Leefstijlverandering

Ze wil niet dat haar succesverhaal als een simpele blauwdruk voor leefstijlverandering geldt: ‘Minder en gezonder eten is heel moeilijk. Mensen vervallen gauw in oude patronen, kunnen moeilijk afkomen van hun suikerverslaving. Ik wil om die reden niet dwingend over komen, maar stimuleren, motiveren en inspireren, zorgen dat mensen niet afglijden en voorkomen dat ze niet naar de dokter hoeven. Wat bovendien niet helpt zijn alle verleidingen, de reclames op tv, de voordeeltjes met ongezonde producten in de schappen. Die maken het moeilijk om de discipline vast te houden.’

Bewuster leven moet je leren, vindt ze.

‘Daarom pleit ik voor voedingsleer op de basisschool. Dat zou een verplicht vak moeten zijn zodat kinderen betere keuzes leren maken. Ik zou dat fantastisch vinden. Je krijgt de ouders dan ook mee. Natuurlijk gaan tieners los en denken ze niet de hele dag aan hun gezondheid, dat deed ik ook niet en ik wil ook niet heel streng voor mijzelf zijn, maar ik had van huis uit wel meegekregen om de goede keuzes te maken en in balans te blijven. Op school kun je een gezonde basis leggen.’    

Geluksmomentjes

Geluksmomentjes door te snoepen wil ze niet verbieden: ‘Zelf eet ik ook wel eens een patatje, een stuk chocola, een blokje kaas en ik drink ook een glas wijn. Maar alles met mate. De lever moet al zo hard werken. Niet alleen wat betreft het verwerken van eten en drinken, maar ook de zalf die je op je huid smeert en de vervuilde lucht die je inademt. Als iemand zich daar bewust van is, is het makkelijker om keuzes te maken.’

Rens noemt zichzelf een flexitariër. Vlees eet ze zeer beperkt: ‘Soms heb ik er behoefte aan en dan eet ik het.’ 

De basis is groente en fruit. 

Ook koken hoort bij haar missie: ‘Ik blijf recepten maken.’

Ze doet het niet allemaal in haar uppie. Partner Sid is achter de schermen een belangrijke inspirator. Hij zorgt onder meer voor de distributie van de webshop. 

Rens: ‘Zo bijzonder om samen met je partner te bouwen aan een imperium.’

SNEEK – Een voetbalwedstrijd die legendarisch werd – niet om de heroïek of het resultaat en de acties – maar omdat na afloop een razzia werd gehouden; dat was het treffen tussen de districten Noord en West op 21 mei 1944 op het terrein van LSC 1890 aan de Leeuwarderweg in Sneek. Een ideale fuik voor de Duitsers die steeds meer dwangarbeiders nodig hadden voor de oorlogsmachinerie. De dag van de razzia werd met een boekpresentatie en een wedstrijd opnieuw beleefd.

Aan toeschouwers geen gebrek. Tienduizend man bevolkten het sportpark, waarschuwingen van familie negerend. Men wilde de grote ster Abe Lenstra zien, die voor Noord uitkwam. En ook die andere matador Kick Smit van Haarlem (hun namen zijn samengebald in de beroemde voetbalstrip Kick Wilstra) die bij West meedeed. Een uitgelezen kans voor de bezetter om waardevolle krachten in de bloei van hun leven aan te houden en naar Duitsland te deporteren om ze daar te werk te stellen. In de pauze sloten de Duitse militairen het terrein af. Wie gevaar liep ontsnapte over hekken en opgehangen doelnetten of zocht zijn toevlucht tot een schuilplek, bijvoorbeeld onder de schitterende houten tribune die er nog steeds staat en die de status van rijksmonument geniet. Er werden 24 jongemannen opgepakt en op de trein gezet naar Leeuwarden waar ze in de Blokhuispoort werden opgesloten. Drie werden op last van een NSB-er (!) vlak voor vertrek uit de wagons gehaald omdat hij deze melkersknechten nodig had.

Sportjournalist Peter van der Meeren( 58) uit Jutrijp schreef over deze tragische dag het boek 21 man. Hij beschrijft daarin de lotgevallen van de opgepakte mannen en hun families. Twee hebben de razzia met hun leven moeten bekopen. Dat waren Willem Rienstra uit Hommerts en Johannes Bakker uit Sneek, beide 22 jaar en beide werden ze vanuit doorgangskamp Amersfoort naar Duitsland vervoerd. Dat ze samen met Sipke Nauta en Holke Kuiper naar Amersfoort werden gestuurd werd bepaald door de gevreesde, met de nazi’s collaborerende opperwachtmeester Wim Derksen. Van der Meeren ontdekte een toevalligheid: alle vier waren als enigen onder de 21 mannen geboren in 1922. Alle vier waren nog zo gewaarschuwd om niet naar het LSC-terrein te gaan, maar de liefde voor het voetbal overwon de angst.

Rienstra overleed in werkkamp Neuengamme en Bakker kwam doodziek terug van het Duitse Waddeneiland Norderney waar hij in de bunkerbouw moest werken. Acht maanden later overleed hij thuis in Sneek. Op het sterfbed trouwde hij met zijn vrouw Botje Kloostra die net zwanger was toen Johannes werd opgepakt. Een paar dagen na zijn thuiskomst, op 21 januari 1945, overleed hij. Hun twee maanden oude zoontje Gerben (Ger) heeft hij dus maar even kunnen zien. Omdat hij in Sneek is overleden werd hij niet als oorlogsslachtoffer gezien en dus ook niet vermeld op het herdenkingsmonument bij de Martinikerk. Maar een oorlogsslachtoffer was hij door de ontberingen tijdens de tewerkstelling natuurlijk wel.

Als oud-Sneker en journalist had Van der Meeren uiteraard al eens vernomen van de razziawedstrijd. Hij raakte pas geïntrigeerd toen hij Gesinus van Netten leerde kennen, de halfbroer van Willem Rienstra. Dat zat zo. Hun beider moeder Sjoerdje Twijnstra verloor haar man Gerlof Rienstra door een bizar voorval. In 1925 werd hij per ongeluk doodgeschoten door zijn buurman. Sjoerdje trouwde in 1935 voor de tweede keer, met Eelke van Netten wiens vrouw Rinske in 1932 na hun derde opeenvolgende doodgeboren kind (ze hadden er al twaalf) in het kraambed stierf. Samen kregen Sjoerdje en Eelke nog drie kinderen en van hen was Gesinus (1939) de middelste. Gesinus vertelde over het lot van Willem (1922), een van de drie kinderen die Sjoerdje en Gerlof Rienstra kregen. Toen besloot Van der Meeren de levenswandel na te gaan van alle opgepakte mannen en hun families. Hij viel van de ene verbazende geschiedenis in de andere. 

Bijvoorbeeld het verhaal over de broers Holke en Sjouke Kuiper. Sjouke had zich verstopt en bleef uit de klauwen van de Duitsers, Holke overleefde de oorlog. Toch zouden ze elkaar na die 21stemei 1944 nooit weer zien want Sjouke werd twee maanden later in Amsterdam opgepakt en naar Neuengamme gedeporteerd waar hij op 31 december 1944 onder abominabele omstandigheden is overleden.

Van der Meeren toog ook naar België, naar de familie van Jan Jotje van Dessel (roepnaam Jokke) die samen met de andere Workumers Jan de Vries en Gerke Bouwman de wedstrijd had bezocht. Jokke kwam uit een familie die in 1914 naar Friesland was gevlucht en samen met veel landgenoten in Gaasterland belandden. Hij heeft slechts één nacht gevangen gezeten. Zijn kordate moeder stond de volgende ochtend al voor de poort en eiste haar zoon terug omdat zij als weduwe een kostwinner nodig had. 

Na de Tweede Wereldoorlog keerde Jokke terug in Mechelen. Zoon Hendrik van Dessel toonde de auteur een aandenken aan het huwelijk van zijn ouders in 1948: een schilderij van Jopie Huisman, een vriend van zijn vader en wiens officiële naam ook Jotjewas. Beide mochten graag schilderen en omdat hem zo vaak werd gevraagd of het doek van hem was, besloot Jokke er een centimeter met de handtekening van Jopie af te snijden. Maar toen Jopie beroemd was geworden had hij daar spijt van gekregen en kreeg hij hem zover het stadsaanzicht van Workum nogmaals te signeren…

Alle 21 zijn beschreven, zoals kapper Willem Holt, de enige Groninger onder de 19 Friezen en een Belg. In Noord speelden wel drie man van Be Quick en drie van Velocitas. En over Wolter Wouda uit Drachten, die twee keer bij een razzia werd opgepakt maar beide keren snel werd vrijgelaten omdat hij een cruciale positie in de petroleum bekleedde. Van de familie van Sybren Terbraak kreeg Van der Meeren het groene toegangskaartje wat ze hadden bewaard. Daar was de auteur heel blij mee. Over Sipke Nauta, die door geelzucht de dans ontsprong, kon hij praten met diens broer Libbe, in Sneek en wijde omgeving bekend als scheidsrechter. Johannes Kracht (Hannie) was de beroemde Sneker doelman die vooral benieuwd was naar de verrichtingen van zijn collega bij West, Piet Kraak, de keeper van het Nederlands elftal. Bijzonder is het verhaal over Murk Postma uit Hartwerd die twee jaar na de oorlog werd uitgezonden naar Nederlands-Indië. Hij weigerde een moordenaar te worden en schoot daarom altijd met opzet mis… Van de familie van Hijlke Durk de Vries vernam Van der Meeren dat hij na één bange nacht terug mocht naar zijn boerderij in Bovenknijpe die hij samen met zijn broer Durk Hijlke bestierde. Schokkend is het relaas van Peter Hofmeester over zijn vader Jan die zijn gezin terroriseerde. De kinderen wilden niks meer met hem te maken hebben en dochter Edna kon het niet opbrengen om over haar vader te vertellen. Alle ‘bijvangsten’ zijn eveneens beschreven, waaronder de anekdote dat Abe Lenstra zijn spelerskoffertje gaf aan Broer de Boer, waardoor zijn teamgenoot bij Heerenveen een vrije aftocht kreeg. Als grote vedette kon Abe zijn koffertje namelijk wel missen. Dochter Mattie Bosma-de Boer, een van de acht (!) dochters van Broer, overleed een dag voor de presentatie.

En zo maakte Van der Meeren, die tijdens het schrijven naar eigen zeggen ‘in een achtbaan van emoties’ raakte, er een geweldig oorlogs- en familieboek van dat een tijdsbeeld geeft van herrijzend Friesland en de moeilijkheden als gevolg van de trieste oorlogsgeschiedenis. 

‘Iedereen wist dat er een razzia was en dat Abe meespeelde, maar van de gevangenen wist men niets. Hen wilde ik een gezicht geven.’

Hij gaf het boek in eigen beheer en zonder winstoogmerk uit en een eventuele opbrengst wil hij besteden aan een herinnering (plaquette), educatie of kampreizen.

‘Want aan wijzen op wat toen is gebeurd, is nooit een woord te veel besteed. De verhalen moeten blijven doorgegeven,’ zei de auteur, die samen met Josje Hofland en LSC 1890-voorzitter Henk Douwsma een stichtingsbestuur vormt dat de uitgave beheert. Speciale dank sprak Van der Meeren uit voor ontwerper Martijn Amsterdam, drukker Durk-Jorrit van der Eems, Ysbrand Galama die fraaie tekeningen maakte en ondersteuner Geert Dozeman (directeur Arbo Anders en tantezegger van verpleegster Titia Dozeman uit Hommerts die zich over gevangenen ontfermde en de laatste was die dorpsgenoot Willem Rienstra zag). 

De presentatie van het boek was gedenkwaardig. Nabestaanden waren uitgenodigd en ’s avonds werd er een herdenkingswedstrijd gespeeld tussen de districten. Bij Noord deed de huidige Friese vedette en Heerenveen-speler Michel Vlap uit Sneek mee. Het team werd begeleid door Foppe de Haan. Voor de wedstrijd werd een minuut stilte in acht genomen en het Fries volkslied gespeeld.

Bestellen: www.boek21man.nl

SNEEK – De Weduwe Joustra is uit de rouwperiode en ze is weer onder de mensen. Zo mag je de wederopbouw van de Sneker beerenburgfabrikant na het faillissement in 2016 van het toenmalige moederbedrijf Dirkzwager wel schetsen. Weinig mensen wisten dat trouwens: dat de Weduwe niet zelfstandig was. Directeur Heleen Sonnenberg, in de voetsporen getreden van vader Jaap en de zesde generatie aan het roer, was het gezicht van de distilleerderij annex monumentale slijterij en proeflokaal aan het Kleinzand. 

Het faillissement van Dirkzwager als gevolg van boekhoudfraude bij dochterbedrijf Mitra kwam als een donderslag bij heldere hemel en betekende een schok voor de liefhebbers van de Weduwe-beerenburg. Even leek het einde nabij voor de 155 jaar bestaande distilleerderij. Maar al gauw werd de reddingsboei uit eigen provincie toegegooid. Chantoine en Saskia Boomsma van de gelijknamige distilleerderij in Leeuwarden (1883), al even befaamd als Weduwe Joustra, namen het bedrijf binnen twee weken over. Fries erfgoed is bewaard gebleven.Broer en zus Boomsma, de vijfde generatie, investeerden fors in de Weduwe, dat behoorlijk achterliep in de branche. Een betere moeder dan Boomsma had de Weduwe niet kunnen krijgen.

‘Eindelijk zijn we uit de shit,’ verzucht vinoloog Steve Sibson.

Echter, de flamboyante en energieke Heleen Sonnenberg is niet mee overgegaan in de nieuwe situatie. Zij was te verpersoonlijkt en emotioneel begaan met het merk. De ondergang was haar niet in de koude kleren gaan zitten. Het zal wel even wennen zijn zonder haar, beseft Steve.

‘Zij is hier niet weg te denken.’

Heleen gaat verhuizen naar Den Haag waar haar vriend, makelaar Paul Giesbers, vandaan komt. 

‘Maar ik blijf verbonden met Friesland en we hebben een huis in Heeg,’ aldus Heleen, die naar eigen zeggen ‘een moeilijke maar weloverwogen beslissing’ heeft genomen.

‘Vijfentwintig jaar, waarvan vele met mijn vader, vol enthousiasme gebouwd aan ons familiebedrijf. Ik heb al mijn energie gegeven. Het was geen baan, het was een passie.’

Saskia Boomsma, die op zoek is naar een vervanger van Heleen, komt wekelijks langs in Sneek om de zaken na te lopen. Zorgen hoeft ze zich niet te maken want de omzet is prima. De modernisering van de productie- en bottellijnen tot aan de administratie betaalt zich uit.

Ook is er een nieuwe Weduwe-beerenburg op de markt gebracht, een hele sterke van plus veertig procent alcohol die de naam ‘De Sjirurch’ draagt, genoemd naar het bekende lied van Piter Wilkens waarin hij de beerenburg bezingt als zijn ‘sjamaan en alderbêeste maat’.

Steve: ‘Hij heeft zelf meegeholpen om de smaak te bepalen.’

Je moet wel tegen een stootje kunnen als je deze beerenburg proeft.

Piter: ‘Dit is voor de liefhebber. Je moet het niet achteroverslaan, maar proeven.’

Saskia: ‘Heavy stuff, maar wel lekker en vol karakter.’ (AvK)

NOARDBURGUM – Trots staat Hannes Scherjon – op klompen – op de fierljepschans in Noardburgum, waar zijn familie de beroemde klompenmakerij heeft uitgebreid met een fierljeppolder- en museum. Uiteraard is het museum van hout opgetrokken, zoals ook hun klompen (machinaal) uit hout zijn gebeiteld. In het museum is een permanente expositie over deze puur Friese volkssport ingericht met veel beeld in de vorm van films en foto’s.

‘Wij verbreden ons aanbod om meer vakantiegangers te trekken. Een rondleiding door de klompenmakerij annex winkel is interessant, maar veel mensen willen nog meer beleven. De hele familie kan zich hier uitleven. Als pake en beppe door het museum haan kan de jeugd de polsstok in. Bovendien geeft deze tweede, recreatieve tak onze zaak meer bestaansrecht,’ zegt Hannes’ moeder Marrie Wiersema, de vrouw van de in 2012 overleden Eelke Scherjon. Zij heeft het bedrijf voortgezet samen met haar zonen Hannes en Jilles. Laatstgenoemde trad in de voetsporen van zijn vader, terwijl Hannes, net als Eelke een getalenteerd ljepper, museum en polder beheert. Vorig jaar is het complex gereedgekomen. Het plan daarvoor dateert al van 2006 toen de firma Scherjon een tentoonstelling samenstelde ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van It Frysk Ljeppersboun.

Klompen horen bij ons land en Scherjon is een belangrijke fabrikant. De bruine ‘Scherjontsjes’ met leren band zijn nog altijd populair onder klompendragers. Handmatig maken is niet meer rendabel, maar Scherjon stuurt ze net als Nijhuis in Beltrum niet naar China.

‘Het hele proces vindt hier plaats,’ aldus Marrie.

Klompenmachines bestaan al vanaf 1920. Er is nog slechts een handjevol vaklui dat een klomp met de hand kan maken. Het ambacht sterft uit. Maar je kunt het vak nog altijd leren op workshops. (AvK)

‘Zonder aas geen vangst’

JOURE – Het gesprek met Reitse Spanninga vindt plaats in het bijzijn van zijn vrouw en stuur Tryntsje. Wij zitten in Zuiver Joure By Marten en Nely, de oude zaak van het bekende horecapaar van voorheen ‘t Plein.  Marten Haga en Nely Smit gingen onder een nieuwe vlag door. De lunch is meer dan uitstekend. Goedkeurend laat Reitse de gangen aan zich voorbijgaan; gelukkig is de kwaliteit gebleven. Dat geeft een goed gevoel een jaar na de verkoop. Reitse is de verpersoonlijking van kwaliteit. Hij en Tryntsje gaan nooit voor minder dan het beste. 

Je hebt een enorme staat van dienst en je had al veel ervaring opgedaan voordat je in 1988 eigen baas werd. Was de tijd toen rijp?

‘Dat mag je wel zeggen. Ik heb altijd het idee gehad om een eigen zaak te beginnen. Ik kom ook uit een ondernemersfamilie. De Spanninga’s zijn bekend van de fietsplaatjes- en lichten. Dit jaar werd het 100-jarig bestaan gevierd. Zelf zag ik mij er niet werken en dat had niks te maken met de vroege dood van mijn ouders. Mijn hart ligt namelijk in de horeca. Het bloed kroop dus waar het niet gaan kon. Maar je moet ook de kans krijgen. Die deed zich voor toen Sjouke Kuindersma besloot deze onbewoonbaar verklaarde woning aan het Douwe Egbertsplein op te knappen. Binnen een kwartier waren we er uit. Voordat jullie ja zeggen, zei hij, ga ik jullie laten zien hoe het in de horeca werkt. Ik dacht: nou ja, gaat deze man mij dat vertellen? Toch deed hij ons de ogen openen. We gingen naar Amsterdam om enkele concepten te bekijken: de wintertuin van Krasnapolsky, American, de Oesterbar, Haasje Klaas, Hoppe, het Chinese restaurantponton Sea Palace waar op maandags tweeduizend man zaten te eten, en nog. Toen is ons de liefde voor Amsterdam overgebracht. Onze zoon Gerbenwoont en werkt er al jaren. Hij staat in toonaangevende keukens.’

Wat leerde je?

‘Dat je jezelf, je zaak en je keuken moet laten zien. Mensen zien niet wat er achter de schermen gebeurt. In de Oude Schouw liep ik met de snoekbaarzen door het restaurant. Dit is de ware mentaliteit, knauwde gastheer Herman Gaarman. De grijze brigade, die tussen de witte en de zwarte in staat, is heel belangrijk. Het is mijn beste competentie: verkopen.’ 

Wat voor zaak had je in gedachten?

‘Van begin af fine dining. Maar dat moet groeien. Kuindersma dacht aan een café met biljart, ik dus niet. Eerst is het zoeken naar een balans. Rotan en terracotta waren hip en die sfeer creëerden wij. ’t Plein werd een eetcafé. Wij waren de tijd vooruit. Als we eerst maar mensen binnen haalden. Ik werkte van negen uur ’s morgens tot twee uur ’s nachts, met de bek op het stuur. De zaak draaide op de restaurantpapieren van mijn zwager Ûltsje Dykstra die bij De Wilgenhoeve vandaan kwam en op het ondernemersdiploma van Tryntsje. De eerste mooie partij die wij kregen was een diner voor Woningstichting Haskerland waar Jan de Vries directeur was. Honderd gulden per couvert. Koffie met gebak hebben we volgehouden tot de geschenkenwinkel van DE verhuisde en café De Stam onze buurman werd. Dat paste ons wel want onder de restaurants waren we subtop geworden. We groeiden uit tot een aspergerestaurant. Er ging in het seizoen veertienhonderd kilo door.’

Waarom richtte je Fryslân Culinair op?

‘Als klein bedrijf valt het niet mee aan nationale marketing te doen. Collectief lukt dat beter. Fons van Groeningen en Joop Braakhekke werden onze ambassadeurs. Dankzij hen en het Stan Huygens Journaal kwam de club en de Friese restaurantsector op de kaart te staan.’

Jij lijkt veel ijzers in het vuur nodig te hebben.

‘Ik mag graag van alles aanpakken. Om die reden werd de catering een belangrijke poot en begon van wat wij nu doen: culinaire producties regisseren. Ik heb daar verstand van en kijk op. Wij durfden alles aan tot partijen voor tweeduizend man aan toe. Prachtige events voor de familie Brenninkmeijer, grote catering in de Beurs van Berlage, en in de Ridderzaal voor het ministerie van Onderwijs via Cees van Mourik, die ik leerde kennen toen ik het restaurant van Cambuur deed. Van het een komt het ander. Bij Heerenveen hadden ze dat trouwens ook moeten doen, een sitting dinner.’

En via-via kwam je ook binnen bij Weber?

‘Wijlen Bert van Hartskamp van Weber kwam vaak bij ons eten. Op een avond zei ik tegen hem: jullie hebben fantastische barbecues, maar geen mens weet er mee om te gaan. Toen zei hij: nou jochie, probeer het maar. Zo is de Weber Grill Academy ontstaan; vijftienhonderd deelnemers per jaar op zaterdag van elf tot vier. Een beter lunch kon je niet krijgen. Wij verzorgen dat nu bij Lokaal55.’

Heb je er wel eens over in gezeten dat je de kost niet kon verdienen?

‘Wie niet? Die liegt! Het speelt altijd in je achterhoofd. Ondernemen moet je leren en je kunt geen moment achteroverleunen. Ik wilde daarom ook meer dan alleen het restaurant. Vandaar dat wij een cateringpoot gingen opzetten want onze zakelijke huishouding was duur en onze personeelsbezetting groot. Daar hebben wij net als op de keuken namelijk nooit op bezuinigd. Kan ook niet, wil je kwaliteit bieden.’

Jullie mogen ook graag wat vieren.

‘Met de nieuwe haring deden we dat met Doede Bleeker, later werden de asperges ons voorjaarsevent. In het kader van twintig jaar ’t Plein gaven wij een speciale krant uit en het vijfentwintigjarig jubileum vierden wij in de kerk met dominee Nico ter Linden. Wij zijn niet binnengelopen, maar de kunst is rijk te leven. En het mag ook een paar centen kosten, wij zijn geen spaarders. Elke gelegenheid om goed te eten en te drinken grijpen wij aan.’

Wat doet een culinair producent?

‘Die houdt zich met alle facetten van eten, drinken en organisatie bezig in de breedste zin van het woord. Eten is elementair: jezelf voeden, broodwinning, het goede leven, cultuur, een sociale factor, gezelligheid enzovoorts. Er is met de verkoop van de zaak wel veel druk weggevallen. Gelukkig maar. De kinderen zijn heel blij met ons besluit. Maar we gaan er nog vol tegenaan. Wij zijn geen mensen van half werk. Wij blijven de hengel uitwerpen. Niet voor niets staat er een dobber in ons logo. Zonder aas geen vangst.’   

Menu

Amuse: Crème brûlée van zoete aardappel met sambalazijn en gedroogde tuinbonen

Voorgerecht: Geroosterde watermeloen met rauw gemarineerde makreel, Hollandse garnalen, rettich en crème van jalepeno en waterkers

Hoofdgerecht: Ribeye met gefermenteerde knoflook-oesterblad en geroosterde sojabonen, bonito flakes (kat suo bushi) en een klassieke kalfsjus

Nagerecht: Cremeaux van verse ananas, hangop met vlierbloesem, brownie van pure chocolade en een sorbetijs gemaakt van perzik en vlierbloesem

Wijnen: Chateau Paquette côtes de Provence (rosé van grenache, syrah, carignan, marvèdre) – Tavernello (rood van Sangiovese)

SNEEK – Het kleinste restaurant – Le Petit Bistro in Sneek – heeft het kleinste kookboekje laten verschijnen. Er staan slechts zeven recepten in onder de noemer Ús Leafde foar Fryslân. Maar dan wel van de hand van een grote chef: Jan Gerard van der Wal. Alle gerechten vinden hun oorsprong in het Nationaal Landschap Zuidwest-Fryslân. Deze bijzondere regio van greiden, meren en kliffen is één van de twee door het rijk aangewezen landschappen in de provincie Fryslân. Niemand minder dan commissaris van de koning Arno Brok schreef het voorwoord. 

Jan Gerard werd benoemd tot ambassadeur van dit prachtige Landschap dat het gebied bestrijkt tussen Afsluitdijk en Gaasterland en dat behalve door de IJsselmeerkust wordt begrensd door Sneek, Joure en Lemmer. 

Op de presentatie vertelde Jan Gerard: ‘Het idee voor dit kookboekje is ontstaan tijdens mijn introductie als ambassadeur. Mar en Klif in Aldemardum organiseerde voor de zesde keer bijeenkomsten om personen enthousiast te maken voor dit Landschap en hen te benoemen tot ambassadeur. Dat ik hierbij het idee kreeg om een kookboekje te maken met louter ingrediënten en producten uit dit mooie gebied, spreekt voor zich. Het is bekend dat wij in Le Petit Bistro werken met zoveel mogelijk producten uit de directe regio.’ 

Waarom zeven gerechten? 

Jan Gerard: ‘Mijn bistro is één van de kleinste restaurants van Fryslân met slechts 22 zitplaatsen. In het kader van “Le Petit” past daar ook een klein kookboekje bij. Dat het boekje geheel in het Fries is geschreven en daardoor wellicht minder toegankelijk is, doet niet ter zake. Immers, hoe leuk is het een boek in je kast of keuken te hebben dat informatie verstrekt over de regio, de taal, de bijzondere mensen die er wonen en de heerlijke eenvoudige gerechten die je kunt maken van al het lekkers uit dit bijzondere Landschap.’ 

Aan bod komen onder andere Laaxumer bot, Koudumer beantsjes, Kalfsvlees van de Gouden Boaium maar ook eetbare kruiden en planten die hier voor komen. Ook is er aandacht voor Evert van Hemert, de veelzijdig kunstenaar die resideert in Kolderwolde midden in het gebied. Al met al een bijzonder boekje. 

ASSEN – Alsof ze de TT gewonnen hadden, zo werden Kees Botman en Pieter Stellingwerf  door de ca. 200 medewerkers aan de rockopera Jumpin’ Jack geprezen bij de laatste van de tien voorstellingen op en rond het Asser racecircuit. De recensies waren lovend. Voor beide Bedenkers en Uitvoerders van Ongewone Gebeurtenissen betrof het sinds hun begin 2002  met Friesland Vaart, de tot nu toe meest spectaculaire show in het bestaan van BUOG. Meer dan eerder hadden zij ook een aandeel in de tribute, die was gewijd aan de legendarische motorracer Jumpin’ Jack Middelburg die op 28 juni 1980 met zijn zege in de 500 cc klasse 125.000 toeschouwers in Assen op de banken bracht. Zijn nonchalance zou hem uiteindelijk fataal worden, toen hij op 1 april 1980 met zijn Honda op het wegcircuit van Tolbert verongelukte. 

Niets was de mannen van BUOG qua constructies en attributen in de voorstelling te gek om landelijk bekende acteurs als Julia van der Vlugt, Matteo van der Grijn en een groot ensemble  dansers – geregisseerd door Frank Lammers – goed uit de verf te laten komen. Het ontbrak zelfs niet aan reclame uit de jaren ’80, getuige de gemotoriseerde nostalgische bakfietsen met Sunlight-reclame, waarop Stellingwerf en Botman over het podium raceten. De Friese inbreng was van scriptschrijver en muzikaal leider Jan Tekstra en van Theun de Leeuw uit Tijnje die als Jack Middelburg op klassieke racemotoren over een deel van het circuit scheurden. En last but not least: de bezoekers die met eigen auto kwamen, werden in de gelegenheid gesteld om een deel van het Asser circuit te beproeven. Dat er veel publieke belangstelling voor zou bestaan, mocht blijken uit de twee extra voorstellingen die elk nog eens 3.000 toeschouwers zouden trekken.

Jan de Kroon

SCHIERMONNIKOOG – Hotel Brasserie Om de Noord op Schiermonnikoog heeft het eerste lustrum gevierd met een jubileumconcert van het Noord Nederlands Orkest (NNO). Dat speelde Vivaldi’s meesterwerk De Vier Jaargetijden (Le Quattro Stagioni) in de originele bezetting met elf musici, klavecimbel en soliste Marlene Hemmer.

‘Dit concert werd aangeboden aan de gemeenschap van Schiermonnikoog,’ aldus Ger van Langen, voorzitter Stichting Evenementen Om de Noord. 

Het plantsoen voor Om de Noord stroomde vol. Honderden belangstellenden en genodigden verzamelden zich op dit veld.

LEEUWARDEN – Het Friese Statenjacht Friso bestaat 125 jaar en dat jubileum krijgt extra luister omdat de provincie de boeier al 65 jaar gebruikt. In de statenzaal van het Provinsjehûs werd er bij stilgestaan en daar ontving de boeiercommissie de CdK-penning uit handen van commissaris van de koning Arno Brok. 

De boeiercommissie, waarin van oudsher de Koninklijke Zeilvereeniging Oostergoo en het zakenleven zijn vertegenwoordigd, schonk de boeier in 1954 aan de provincie om het belang van Fryslân en de Friese economie te dienen. De CdK-penning wordt uitgereikt aan personen of organisaties die zich inspannen voor de provincie en een band hebben met de commissaris. Alle nog levende oud-commissieleden en oud-schippers waren aanwezig. Het gezelschap lunchte in restaurant Proefverlof in de Blokhuispoort, waar het Statenjacht aan het terras lag afgemeerd. De boeiercommissie maakt nog jaarlijks een vaartocht op het Statenjacht en inspecteert dan tevens de staat van het onderhoud. Omdat de provincie dat zelf bekostigt en laat doen op de werf van Joh. van der Meulen in Sneek, mankeert er helemaal niets aan. 

‘De opdracht wordt met verve vervuld,’ sprak Tjalling van der Goot, de voorzitter van de boeiercommissie. Hij complimenteerde alle betrokkenen en zei dat de penning ‘voor ons allemaal is’.

Arno Brok memoreerde dat de schenkers er in 1954 op wezen dat het Statenjacht van grote representatieve waarde kon zijn en ingezet kon worden ter opluistering van hoogtijdagen. 

‘Dat zal door minnaars van de watersport worden gewaardeerd,’ schreef men in de overdrachtspapieren.

Wel, dat de Friso haar nut bewijst staat als een paal boven water. 

‘Onze gasten raken in een andere sfeer, zijn al gauw in de stemming om zaken te doen en goede wil te tonen,’ vertelde Brok. ‘De Friso is ons varende visitekaartje. Wie aan boord komt voelt zich meteen op zijn gemak. Dan verloopt een overleg gelijk heel anders dan op een kantoor. De waarde ervan is voor Fryslân niet te onderschatten.’

Projecten worden dan sneller vlot getrokken. Vooral bewindslieden komen eerder over de brug. Oud-premier Ruud Lubbers schreef eens in het logboek: ‘Een dag om de klok stil te zetten, gewoon hier te blijven en naar Den Haag alleen nog te wuiven.’ 

Het heeft trouwens weinig gescheeld of de Friso was er niet meer geweest. In 1921 raakte het schip slagzij en de opvarenden konden ternauwernood worden gered. Op de werf van Ealtsjebaes (Eeltje Holtrop van der Zee) in Joure werd de boeier hersteld. Daar was het schip in 1893 in opdracht van Binnert baron van Harinxma thoe Slooten gebouwd. Hij was een verwoed zeiler en won er zelfs wedstrijden mee. De toenmalig commissaris van de koningin deed het schip in 1909 over aan zijn zoon Pieter die ook zijn opvolger was. In 1937 verkocht hij het schip aan een familie in Weesp. Zeven jaar later ontstond tijdens laswerkzaamheden brand op het schip en was het bijna weer gedaan met de boeier. Vervolgens kwam de boeier in eigendom van directeur Van Mesdag van Van Houten chocola. In 1953 keert de Friso, die toen Jean Bartheette, terug naar Friesland toen Van Mesdag een reünie met Friese ronde jachten van Oostergoo in Grou bezocht. Daar hoorde men van diens plannen om de prachtig gerestaureerde boeier naar het buitenland te verkopen. Oostergoo en de Nederlandse Maatschappij voor Nijverheid en Handel afdeling Leeuwarden voorkwamen dat door een boeiercommissie in het leven te roepen en het schip te kopen. De rest is geschiedenis.

Sinds 1954 is de Friso overal te zien en voornamelijk bij maritieme evenementen zoals de Sneekweek, Sail Harlingen, het skûtsjesilen en de Admiraliteitsdagen in Dokkum. Eens in de drie jaar ook bij de strijd om de Friso Bokaal die door Hans Wiegel in het leven is geroepen. Op SKS-skûtsjes staan dan de captains of industry aan het roer. Twee hoogtepunten in de historie zijn de presentie in de Hofvijver ter ere van de nieuwe Tweede Kamer (ideetje van diezelfde Wiegel) en vorig en dit jaar bij de zwemtocht van Maarten van der Weijden. En natuurlijk lag de Friso gepavoiseerd in Grou bij de jubileumvlootschouw en werd ze toegezongen door Elske DeWall.

Daar waar de Friso is glorieert Fryslân. (AvK)

LANGWEER – De Heerenveen Regatta op de Langweerder Wielen was wederom een topevenement, een relatiedag optima forma. Mede dankzij een heerlijke topkoelte, de prachtige wolkenluchten en de uitstekende gastvrijheid. De ontvangst was in de Orangerie, een oude herenboerderij, in Langweer.

NIJEGA – De 24-jarige Josja Haagsma uit Nijega is de beste jonge slager van Europa. Ze vertegenwoordigde ons land op de International Young Butcher’s Competition. Dat is een Europese wedstrijd voor slagersleerlingen die werd gehouden tijdens de IFFA, de internationale vakbeurs voor de vleesbranche in de Frankfurter Messe. 

‘Dit is fantastisch,’ zo reageerde Josja opgetogen op de gewonnen titel, die ze ten volle verdiende. Op alle onderdelen stond ze op het hoogste podium.

De verrassingsopdracht – varkensbuik – kende voor haar weinig geheimen. Ze maakte er een rollade van met een vulling van paprika, enkele slavinken en ‘een roosje van vetspek’. Het uitbenen van een runderschouder, een zwaar onderdeel en niet favoriet bij Josja, ging haar goed af.

‘Ik ging als een malle. Binnen een kwartier was ik klaar. Normaal doe ik er een halfuur over,’ aldus Josja, die in de slagershal werd toegejuicht door landgenoten.

Pech had ze bij het opmaken van de barbecueschaal doordat haar vriezer uitviel en de stukken vlees niet meer hard waren voor het snijden, wat deukjes kan opleveren en dat wil je niet. Gelukkig mocht ze van haar Zwitserse tegenstrevers hun vriezer lenen om het vlees nog even in te vriezen. Ze had er door haar snelle werken de tijd voor.

Eigenlijk was het succes nog groter. Josja’s collega Tessa Moerland uit Poeldijk (samen representeerden zij ons land) werd in de individuele ranking derde. Daardoor won Nederland de landenwedstrijd.

Josja Haagsma is werkzaam bij slager Gerke Biesma uit Opeinde. Hij was zeer in zijn nopjes met het succes van zijn getalenteerde pupil.

HARLINGEN – Wie met de trein in Harlingen arriveert zal meteen gegrepen worden door misschien wel het mooiste doorkijkje dat vanaf een station kan worden geboden. Recht voor je het Harmenspark en daarachter glinsteren gracht, bolwerk, Zeevaartschool en binnenstad. Een magistrale aanblik.

Alle reden om deze plek mooi te houden. Vandaar dat de gemeente park en stationsgebied revitaliseerde. Anderhalve ton werd er voor uitgetrokken, liet wethouder Harry Boon weten. Het stationsgebied werd op adviezen van Nynke Rixt Jukema van NRJ Architectuur in Mantgum heringericht, geplaveid en aangekleed.

RAERD – Herre Dijkstra is een man van de Slotsdyk in Raerd. Hij werd geboren op nummer 2, woonde later op de boerderij van pake en beppe op nummer 4 en sinds 2005 bewoont hij het adres 4a. Dat zit zo: hij bouwde in 2005 een nieuwe woning op zijn eigen erf en verkocht de boerderij (aan Jannewietske de Vries, de huidige burgemeester van Súdwest-Fryslân).

LEEUWARDEN –  ‘Het begin met de aan ons restaurant Élevé toegekende Michelin-ster was best wel een succes voor Leeuwarden en Friesland. Maar het moeilijke was om die de afgelopen vijf jaar in de lucht te houden èn er wat mee te verdienen. Uiteindelijk hebben we de ster moeten inleveren,’ zo schetste Harry Westers, directeur-eigenaar van WestCord Hotels de nieuwe status van het op ‘hemelse hoogte’ gevestigde restaurant Élevé.

‘Tachtig procent van de mensen krijgt een aangekondigde dood’

AMSTERDAM/BOORNZWAAG - Barbara van Beukering was 21 jaar hoofdredacteur, onder andere van Volkskrant magazine  en Het Parool. Vorig jaar verscheen haar eerste boek, de bestseller Kruip nooit achter een geranium,over ouder worden. Op dit moment werkt ze aan haar tweede boek dat handelt over het thema dood. Barbara is getrouwd met oud-reclameman Thomas Deelen. Ze hebben een zoon en drie dochters, en een kleinzoon van twee jaar. 

Geboren 7 september 1966

Woonplaats Amsterdam en Boornzwaag. Vorig jaar hebben we daar een huis gekocht dat we Paradyskehebben genoemd.

Relatie 29 jaar getrouwd met Thomas Deelen (71).

Opleiding Gymnasium alpha op het Ichthus college in Drachten. Daarna de School voor Journalistiek in Utrecht. Ik wilde zoals Bibeb, de toenmalige ster-interviewster van Vrij Nederland of Ireen van Ditshuyzen, documentairemaakster, worden. Is schromelijk mislukt; ik werd  op mijn 29stehoofdredacteur en ben dat 21 jaar gebleven.

Werk/Carrière Ik heb eerst negen jaar bij de televisie gewerkt. Ik was verslaggever van Tros Aktua en Tros Kieskeurig en later presentator van het jongerenprogramma Avro’s Pauze TV en Preview, een filmprogramma. Op een feestje stond ik tegen een tijdschriftenuitgever te blaten dat ik zijn tijdschrift voor jonge ouders zo slecht vond. De volgende dag belde hij of ik hoofdredacteur wilde worden van zijn babyblad, als ik het dan zo goed wist. Na Babymagazine volgden AvantGarde, Blvd., Volkskrant magazine en Het Parool. 

Geloof Mijn vader was van huis uit katholiek, mijn moeder christelijk. Toen ze trouwden, besloten ze het geloof rücksichtslos overboord te kieperen. Ik heb nooit geloofd, niet in een God, en al helemaal niet in een leven hierna. Dood is dood, weg is weg. Eén van mijn twee broers is moslim en hoewel we een goede band hebben, kan ik me daar met de beste wil van de wereld niks bij voorstellen.

Politieke partij/voorkeur Ik kom uit een echt VVD-nest, mijn moeder Cootje van Beukering-Dijk zat voor de VVD in de gemeenteraad en provinciale staten en was burgemeester van Terschelling. Ze hield ervan om met haar kinderen over politiek te discussiëren. Toen ik haar op mijn achttiende meedeelde dat ik PvdA ging stemmen, reageerde ze tot mijn grote verrassing positief: ‘Mooi, dat betekent dat je hebt nagedacht en dat het je interesseert,’ waar ze aan toevoegde: ‘Als je jong bent en je stemt niet links, heb je geen gevoel. Maar als je oud bent en je stemt nog steeds links, heb je geen verstand.’ Ze is zes jaar geleden overleden maar ik denk dat ze het inmiddels tijd had gevonden dat ik op mijn 52sterechts zou stemmen. Maar dat kan ik niet over mijn hart verkrijgen.

Hoogtepunt  Sinds precies een jaar hebben we ons huis in Friesland. We zijn er elke week van donderdagmiddag tot zondagavond. We hebben er een heel leven bijgekregen. Je kunt het leven niet verlengen, maar wel verbreden. 

Dieptepunt Mijn beide ouders zijn overleden aan darmkanker. Mijn vader op 60-jarige leeftijd, mijn moeder overleed toen ze 71 was. Ik vind het verdrietig dat ik al jong geen ouders meer had. Aan de andere kant vormt hun overlijden het uitgangspunt van mijn volgende boek en daarmee lijkt het niet helemaal zinloos want ik denk dat het een relevant boek wordt.

Voorbeelden Ischa Meijer (beste interviewer ooit), Joop van Tijn (hoofdredacteur Vrij Nederland), Rozemarijn de Witte (oprichter van LINDA.)

Leermeester Ik heb het altijd getroffen met mijn bazen, die je tot op zekere hoogte zelf kunt uitzoeken. Ze gaven mij kansen die niet voor de hand liggend waren, daarvoor ben ik hen zeer erkentelijk. 

Beste advies Ik interviewde voor mijn boek Kruip nooit achter een geranium 15 bekende vrouwen van 70 en 80 plus. Van Hedy d’ Ancona tot Ans Markusen van Neelie Kroes tot Olga Zuiderhoek. Ik vroeg hen hoe ik op dezelfde manier oud kon worden als zij. Zij adviseerden: durf het roer eens om te gooien. Dat heb ik gedaan door afscheid te nemen van een prestigieuze baan en een boek te gaan schrijven. Het was een inspirerend en relativerend proces.

Eten Ik houd ontzettend van koken maar ga ook graag uit eten. Ik heb in mijn telefoon een bucketlist met restaurants waar ik graag naartoe wil; De Jouster Toer, Vis en Meer in Woudsend en De Vrijheid in Grou. 

Drinken Een dag zonder wijn is een dag niet geleefd. Mijn favoriete wijnen komen uit Frankrijk en Italië. Maar laatst was ik bij een proeverij van de Frysling in Twijzel, de meest noordelijke wijngaard van Nederland. Frysling is echt verrukkelijke wijn, ik reed met twee dozen naar huis.  

Muziek  De twee beste zangeressen die ooit geleefd hebben zijn Billie Holiday en Amy Winehouse. Ik heb een traan weggepinkt toen Amy overleed, ze liet slechts twee albums na en dat was veel te weinig. 

Concert Toen ik twaalf was won ik een kaartje voor het eerste en enige concert van ABBA in Nederland. Mijn vader nam een dag vrij om mij van Drachten naar Ahoy in Rotterdam te rijden. Hij heeft gedurende het concert drie uur in een café zitten wachten. Toen ik om elf uur naast hem in de auto plofte, zei ik: ‘Dit was de gelukkigste dag uit mijn leven.’ 

Theater Posthuis Theater in Heerenveen. Ik presenteerde er een paar maanden geleden een middag in opdracht van de Friese bibliotheken over Voltooid levenen ik was erg gecharmeerd van het theater. Het straalt ouderwetse theaterromantiek uit.

TV Ik kijk nooit meer ‘zomaar’ televisie. Mijn dochter Ruby Deelen is einderacteur bij de VPRO en heeft op Instagram het account DEELEN deelt. Ze geeft tips voor de beste documentaires, series, films en podcasts. Die volg ik blindelings. Niet alleen omdat ze een uitstekende smaak heeft, maar ook omdat zij 27 jaar is en ik graag op de hoogte blijf.

Film Als we het beperken tot ‘recent in de bioscoop gezien’ is mijn top 3: The Favourite, Girl en Green Book. 

Toneelstuk Ik zag in maart  It wie op in simmerjûn van toneelgezelschap Pier 21 met Jan Arendz en Joke Tjalsma in de hoofdrollen. Schitterende dialogen, razendknap geacteerd. 

Ik was ook verrukt dat ik na dertig jaar afwezigheid het nog vloeiend kon volgen in het Fries. 

Krant/tijdschrift/medium Ik ben grootverbruiker. Ik lees de Volkskrant, NRC, Het Parool, AD en Trouw. En tegenwoordig ben ik liefhebber van journalistieke podcasts zoals Bob, De Kasteelmoord, De Brand in het Landhuis en Waarom. 

Boek Als we het wederom beperken tot ‘recent’: Wees Onzichtbaarvan Murat Isik, Rinkeldekink vanMartine Bijl en Grand Hotel Europa van Ilja Leonard Pfeiffer.

Gadget  iPhone X, Apple Watch, AirPods, Ipad en MacBookPro. Ik ben volkomen verAppelt.

App Pocket, dat is een app waarin je artikelen kunt opslaan. Superhandig als je geen tijd hebt om een stuk te lezen dat je wel graag wil lezen. Je slaat ‘m op in Pocket en leest het rustig wanneer het uitkomt. Het is mijn digitale knipselmap.

Sport Yoga, zwemmen, hardlopen. Niet uit liefhebberij, maar omdat je nu eenmaal moet bewegen om soepel en fit oud te worden. 

Vakantie We varen deze zomer met De Pelikaan, ons houten motorscheepje, de Elfstedentocht. We doen er iets langer over dan Maarten van der Weijden; twee weken.

Doen met een miljoen Ik zou het wel comfortabel vinden om een spaarrekening te hebben. Ik heb nooit geld op mijn rekening staan omdat ik alles altijd onmiddellijk uitgeef. 

Blij van Langweer. We wonen er nog maar een jaar en hebben nu al het gevoel opgenomen te zijn in de gemeenschap. Langweer is met afstand het leukste dorp van Nederland.

Somber van Een slecht humeur. Ik ben weleens eens chagrijnig, wie niet, maar ik kan er extreem slecht tegen. Ik hecht veel waarde aan een goed humeur, bij mezelf en bij anderen.

Hekel aan Bekrompenheid en aan mensen die zeggen: ‘Dat zijn nou eenmaal de regels.’ 

Over vijf jaar Zover kan en wil ik niet vooruit kijken. Maar ik woon dan nog steeds  in Boornzwaag, zoveel is zeker.

Je kunt het maar één keer doen Is de titel van mijn nieuwe boek. Het gaat over de periode nadat je te horen hebt gekregen dat je ongeneselijk ziek bent. Wat doe je in de tijd die je nog rest? Hoe verhoud je je tot je naderende einde, kun je het  accepteren, hoe wil je sterven? Mensen denken er liever niet over na, maar 80 procent van de mensen krijgt een  aangekondigde dood en niet een plotselinge. 

Fries om útens – Frits van der Werff

SEATTLE – Frits van der Werff is food & beverage-manager van de Holland Amerika Lijn (HAL) die een vloot van vijftien cruiseschepen omvat en waarvan de nieuwe Statendam (2018) het vlaggeschip is. In zo’n functie moet je wel een internationaal leven leiden. Frits woont in Seattle, waar het hoofdkantoor van de groep is gevestigd. De afspraak is in Amsterdam waar hij een ontmoeting had met Jonnie Boer. De chef van driesterrenrestaurant De Librije is onderdeel van de culinary council van de HAL.

YSBRECHTUM –Een betere locatie voor een mooi netwerkevenement in de buitenlucht dan Epema State in Ysbrechtum is nauwelijks denkbaar. Alhoewel, je zou zoiets ook uitstekend kunnen organiseren op het gazon van het gerestaureerde Boschoord in Huisterheide, tussen Langweer en Sint Nicolaasga. Beide statige behuizingen zijn eigendom van de onconventionele jonkheer Tjalling van Eysinga, de schrik en knuffelbeer van adellijk Nederland. Verschillende Friese adellijke families hadden er hun residentie: Van Burmania, Van Harinxma thoe Slooten, Van Welderen Rengers en Van Eysinga. Boschoord is nu een luxe B&B.