SINT NICOLAASGA – Met de realisatie van een nieuw pand aan de Tsjûkemarwei in Sint Nicolaasga zijn de gebroeders Van Deynen klaar voor de toekomst. Ruim een jaar is er gewerkt aan een nieuw pand waar audio (hifi), video en domotica samenkomen. Zo is er een grote showroom en zijn er drie luisterruimtes, ingedeeld naar prijsklasse. Ook is het mogelijk om domotica te ervaren. In het gehele pand is dit namelijk geïntegreerd. De deuren staan (bijna) dagelijks open voor zowel de particuliere als de zakelijke klant.

HEERENVEEN – Circulair Friesland heeft de Amerikaanse 4 Gen Award gewonnen in de categorie ‘Meest duurzame organisatie’. Daarmee is Circulair Friesland de eerste niet-Amerikaanse prijswinnaar van deze prestigieuze award. De in Washington gevestigde organisatie Leaders in Energy reikt jaarlijks deze awards uit aan vier verschillende generaties. Dit jaar reiken ze voor het eerst ook de prijs uit aan een duurzame organisatie.

BURDAARD – Teun Simonides (72) woont museaal. In de letterlijke zin; zijn oude dokterswoning ziet er nog precies zo uit als in 1903. Ook de apotheek aan de achterzijde in het pand is nog authentiek. Een foto ervan diende als omslag van Hylke Speerstra’sroman Neaken en bleat foar de dokter. Een exemplaar dat er ligt getuigt daarvan.

Simonides zelf was geen dokter, zijn vader Hylke wel. Mem hielp mee, zoals dat vroeger ging met een doktersechtpaar. Teun ging geschiedenis studeren in Groningen. Die periode van zes jaar op kamers was de enige in zijn leven dat hij niet op deze stek in Burdaard woonde.

VEENWOUDEN – Schuilen hoort bij de buitenmens die weer en wind trotseert. Friesland plaatst schuilplekken om het buiten zijn nog intenser te laten beleven. In natuurgebied het Bûtefjild bij Veenwouden kan dat sinds kort op verschillende plekken. De gemeenten Dantumadiel en Tytsjerksteradiel plaatsten een grote ronde bank, ook wel een ‘skûltsje’ genoemd. De banken zijn ontworpen door landschapsarchitect Nynke Rixt Jukema.

Jarenlang werd er gewerkt aan het Bûtefjild, een natuurgebied dat de gemeenten Dantumadiel en Tytsjerksteradiel met elkaar verbindt.

SNEEK – De werf Bavaria introduceert een nieuw model in de succesvolle SR Serie; na de SR 41 zal de BAVARIA SR36 haar debuut maken op de boot 2022 media meeting in Düsseldorf. Een intelligent ruimteconcept, een sportief en elegant design, in combinatie met veilige vaareigenschappen maken de BAVARIA SR36 tot een bijzonder schip om perfecte dagen door te brengen op het water met familie en vrienden. Samen met het BAVARIA-ontwikkelingsteam tekende de Italiaanse ontwerper Marco Casali de lijnen van het motorjacht, dat 11,68 m lang en 3,89 m breed is en standaard over een zwemplatform beschikt.

DOKKUM - Dat Maarten van der Weijden Dokkum uitkoos voor weer een uitzonderlijke prestatie was niet zo vreemd: ‘Deze stad, het keerpunt van mijn Elfstedenzwemtocht in 2019, voelde als een warm bad. Ik kreeg er zoveel steun dat ik me geen mooiere plek kon voorstellen om nog eens de lengte van een Elfstedentocht te zwemmen voor het kankerfonds.’ 

De 40-jarige Maarten deed dat in zijn eigen stromingsbad dat op het binnenhofje van Hotel De Abdij van Dokkum was geplaatst. Vanwege corona mocht er helaas geen publiek bij.

LEEUWARDEN – Het Fries Museum heeft een foto van een tweejarige Margaretha Zelle (1876-1917) weten te bemachtigen. Daarmee is het de oudste foto uit de collectie van het museum van de vrouw die later door het leven zou gaan als Mata Hari. De foto werd samen met andere persoonlijke bezittingen van Mata Hari aangeboden door Veilinghuis de Zwaan in Amsterdam. Naast het portret van de kleine Margaretha kocht het Fries Museum ook een foto van haar vader, de Leeuwarder zakenman Adam Zelle (1840-1910), uit 1858. Beide foto’s zullen eerst worden gerestaureerd.

‘Adel verplicht’

SINT NICOLAASGA – Jonkheer Tjalling van Eysinga is gestopt als rentmeester/jurist bij zijn eigen kantoor dat (nog) zetelt op Epema State in Ysbrechtum, dat hij te koop heeft staan voor € 5 miljoen. Hij wil zijn projecten en investeringen afronden en straks klaar zijn om het familiebezit over te kunnen dragen op een nieuwe generatie. Van Eysinga is een jonker onder de boeren en een boer onder de jonkers. Het liefst boert hij op zijn erf, rijdt hij op zijn John Deere en klooit hij met ark en reau.

Geboren Op 6 december 1953 in Aalsum boven Dokkum, waar vader predikant was.

JOURE - Elk jaar biedt Fryslân Culinair haar partners een Vriendenlunch aan. De laatste keer werd die gehouden in restaurant De Jouster Toer. Daar had men een uitstekende lunch bereid. Het nuttige gaat tijdens zo’n lunch samen met het aangename: elkaar treffen, bijpraten, nieuws en ervaringen uitwisselen en lekker eten. 

WITMARSUM - Een van de ambities die Fryslân Culinair nastreeft is het promoten van Friese streekproducten. Deze versterken de regionale keuken en geven culinaire identiteit aan de provincie. Een platform dat daartoe dient is het Fryslân Culinair-label waaraan ambachtelijke bedrijven zich kunnen afficheren. Labelhouders onderscheiden zich door pure kwaliteit, zoals Mevrouw de Molenaar in Witmarsum. De vrouw hierachter heet Christa Bruggenkamp. 

Zij is niet alleen bakker maar ook molenaar, en wel op De Onderneming in Witmarsum. Dat is een korenmolen van 1850 die in 2015 is gerestaureerd.

‘Ik ben competitief ingesteld’

ORANJEWOUD – Als je John Vernooij twee uren aanhoort word je blij, heb je nieuwe energie en zie je de toekomst vol optimisme tegemoet. Zoveel ideeën, zoveel positivisme, zoveel vertrouwen; het is bijna ‘onmenselijk’. John is de opperman van afvalverwerkingsbedrijf Omrin. Maar zo noemt deze koepel van Friese en (inmiddels ook) Groninger, Veluwse en Zuid-Hollandse overheden als aandeelhouder zich niet meer. Omrin is een grondstoffenbedrijf. Het is een van de stuwende krachten achter een naderende totale kringloopindustrie.

DOKKUM - Restaurant de Waard van Dokkum is gestart met het aanbieden van een 5-gangen verrassingslunch. 

‘In veel landen om ons heen is lunchen een veel groter en belangrijker onderdeel van de dag. Ik wil Nederland daar kennis mee laten maken in ons restaurant,’ legt chef-kok Michael Roest uit. Restaurant de Waard is geopend van woensdag tot en met zondag. Michael Roest opende vorig jaar zijn restaurant in Hotel de ABDIJ in Dokkum. Hij kon al rekenen op vele dankbare gasten en goede recensies, mede dankzij zijn verworven bekendheid met zijn eerdere restaurant, de Waard van Ternaard.

WOUDSEND - Het tweede mini-event dat Fryslân Culinair organiseerde was een winterbarbecue in Vis en Meer in Woudsend in samenwerking met restaurant Zuiver Joure. De twee zaken hadden een werkelijk schitterend culinair arrangement samengesteld. Hoogtepunt van de middag was het vieren van de wereldtitel Formule I van Max Verstappen. Er waren schermen opgesteld zodat iedereen de spectaculaire racefinale kon volgen. Het andere hoogtepunt was het eten. Tien gerechten hadden de chefs Sjouke Schilstra (Vis en Meer) en Marten Haga (Zuiver Joure) bereid.

JOURE - In 2021 bestond De Jouster Toer 25 jaar. Veel aandacht kon er niet aan het jubileum worden geschonken want de lockdowns gooiden roet in het eten. Dit jaar hopen Johan Schotanus en Diana Thijsseling wel grandeur te kunnen geven aan de mijlpaal, zoals zij dat vaker doen met een speciaal menu. Momenten om nog eens extra een proeve van bekwaamheid te geven. Adel verplicht. De Jouster Toer hoort bij de culinaire top van Friesland. Graag hadden ze een jubileum-walking dinner willen houden in de kerk aan de overkant. Misschien dit jaar, wie weet.

Johan en Diana vormen een sterke tandem.

DOKKUM - Een van de meest bijzondere bouwondernemingen in ons land is Spantenfabriek in Dokkum. Dit bedrijf van Chiel en Jacqueline Visser maakt gebogen, gelamineerde spanten die kant en klaar volgens een modulair systeem worden toegepast in de meest uiteenlopende bouwprojecten. Samen voeren Chiel en Jacqueline de leiding over deze innovatieve onderneming die de Nederlandse bouwwereld veranderde. Dit jaar springen twee projecten waar Spantenfabriek als skeletbouwer bij betrokken is in het oog: de Zeeland Toren in Vlissingen en twee woontorens in Haarlem.  

Vorig jaar bestond het bedrijf een kwart eeuw.

DOKKUM - Je staat er niet bij stil, maar dagelijks heb je te maken met producten waar de Noord Nederlandse Draadindustrie (NNDI) achter zit. Of het nu gaat om betonmatten, spijkers, krammen, beugels, draad, staven, autostoelen, manden, winkelwagens; gerede kans dat het draadstaal uit Dokkum komt.

‘Wij houden de boel bij elkaar,’ lacht algemeen directeur/aandeelhouder Piet Kooistra (60). 

De NNDI is een van die mooie bedrijven die de stad Dokkum tot ver buiten onze provinciegrenzen uitdraagt met toonaangevende kwaliteit. Draadstaal is een basisproduct dat in vele toepassingen wordt gebruikt.

DOKKUM - Er is vrijwel geen stad waar geen McDonald’s staat. Maar een vestiging in Dokkum lag met het Wad als achterland nou niet direct voor de hand. Toch kon McDonald’s niet langer om Dokkum heen. Daar is deze stad nu eenmaal te bruisend voor. En dus verrees aan de Lauwersseewei een vestiging die gerund wordt door Michel Groenewegen. Voor Dokkum een aanwinst en voor reizigers een welkome pitstop.  

DOKKUM - Anna Smits gelooft in vernieuwen. Haar barokke restaurant KB Food & Drinks draait nog maar vier jaar maar dat is voor haar geen reden om stil te zitten. Ze heeft niemand minder dan Geert Jan Vaartjes in de arm genomen om haar van advies te dienen. Hij kijkt een poosje over haar schouder mee en waar mogelijk waardeert hij de kaart op met nieuwe, verrassende gerechten. Het gastronomische brein achter de topzaak Oan Tafel in Wergea en grandcafé Jan onder hetzelfde dak, ging graag in op het verzoek.

KB kende Geert Jan, nieuwsgierig als hij is, al: ‘Ja, ik was hier al eens geweest. Ik vind het een mooie zaak. Dat viel op. De entourage spreekt me erg aan.’

Chef Jurjen Posthuma was evenmin een onbekende voor hem: ‘Hem ken ik van Landgoed Lauswolt waar hij in de keukenbrigade heeft gewerkt toen ik daar chef was. Hij heeft talent. Ik vind het mooi om met hem te sparren.’

Dat Anna hem heeft gevraagd vindt Geert Jan getuigen van lef en goed ondernemerschap: ‘Je moet in de horeca nooit denken dat je er al bent. Zodra de routine erin sluipt gaat gemakzucht er achteraan. KB is in vrij korte tijd populair geworden en dan is het logisch dat je groeistuipen krijgt.’

Wat hij gaat doen?

Geert Jan: ‘Ik ga de keuken doorlichten en we gaan nieuwe dingen doen, nieuwe smaken brengen die passen bij deze zaak.’

Wellicht gaat hij een Aziatische twist brengen zoals Vietnamese pannekoekjes. In dat land heeft hij de laatste jaren gewerkt. Het mag best een tikje gedurfder in een provincie waar lange tijd wat de boer niet kende niet gegeten werd.

Anna: ‘Het gevaar is dat je door het succes te lang in je eigen stramien blijft zitten. Vreemde ogen dwingen. En als dat de ogen zijn van een vakman als Geert Jan, dan ben ik daar erg blij mee. Ik was van mening dat de kaart ook een upgrading nodig had.’

Wat Geert Jan kan toevoegen is een meer funky taste, meer instagrammable: ‘Wat je ziet moet je proeven.’

Maar er is meer. Geert Jan kijkt ook naar de bedrijfsvoering, naar de logistiek, naar de inrichting van het magazijn. Waar dat kan, wil hij het bedrijfsproces verbeteren.

Anna: ‘Het is hier drukker geworden. Maar niet alleen bij ons, heel Dokkum wordt duidelijk drukker. Er is sprake van een sneeuwbaleffect. We hebben nieuwe mensen aangetrokken en Geert Jan zie ik als een coach om het teamwork te optimaliseren.’

‘Hier komt een heel divers publiek en dat is een uitdaging. Dit is een all day dining restaurant waar je op een breed front moet koken. Dat is spannend en ontzettend leuk. De zaak heeft veel fans en die moet je wat bieden,’ zegt Geert Jan. 

DOKKUM - ‘Hollands Next Top Model’ Akke Marije Marinus ontving het eerste exemplaar van Onder Frieslands grauwe hemel uit handen van auteur Johannes Keekstra. Bij zijn boekpresentatie in de kerk van Foudgum was Elisa Haverschmidt, betachterkleindochter van de dichter/predikant François HaverSchmidt alias dichter Piet Paaltjens aanwezig via een videoverbinding. Ook locoburgemeester Fedde Breeuwsma van gemeente Noardeast-Fryslân en Anne Elverdink, de huidige dominee van Foudgum-Raard, kregen de rijk geïllustreerde uitgave.

DOKKUM - Opvallende gasten in Dokkum: tv-icoon André van Duin en culinair presentatrice Janny van der Heyden, het fameuze koppel van Heel Holland Bakt, voeren op hun boot naar de stad voor hun tv-serie Denkend aan Holland van omroep MAX. Heerlijk keuvelend op de boot en natuurlijk ook in de stad verwonderde het stel zich: ‘Dit is een wel heel leuke stad! Maar de vaartocht ernaartoe was ook prachtig. Noordelijker zijn we nog niet geweest.’

SNEEK – Wat is er geworden van de mannen en vrouwen die in de periode 1960-1999 furore maakten in de Friese rockscene? In het boek ‘Rock-’n-Roll in Friesland 1960-1999’ krijg je een inkijk in het leven van Friese rockers. 
In het boek van Robert Wielinga worden de intrigerende en ook kwetsbare verhalen van wat de 42 rockers hebben meegemaakt in hun muzikale leven opgetekend. De tentoonstelling is ingedeeld in vier periodes van 10 jaar. In ieder decennium kijken 15 ervaren interviewers met de hoofdpersonen terug op hun leven als muzikant. Hoe succesvol waren ze eigenlijk? Wat is er vele jaren later van ze geworden?

FRANEKER – Theo Koelma (66) is gestopt als notaris. In de vele jaren dat hij dit ambt uitoefende heeft hij het notariaat zien veranderen. Zo is de notaris een soort poortwachter geworden die checks en balances moet afwegen.

‘Ik moet inschatten of ik met een criminele figuur of een hardwerkende ondernemer te maken heb, of het spaargeld is of drugsgeld. Als iemand dat niet kan aantonen weiger ik de zaak af te ronden. Daar heb ik geen enkele moeite mee. Ik wil ’s nachts rustig kunnen slapen. Dat is mijn beroepseer,’ zegt de rechtlijnige, koersvaste notaris.

Pake was boer en het boerenbloed stroomt nog steeds door de aderen van Theo. Hij woont op een onder architectuur van Jelle de Jong verbouwde pleats in Schalsum en hij mag graag ‘buorkje’ op zijn erf; tuinieren, klussen, noem maar op. Er is altijd wat te doen en hij zal zich geen moment vervelen. Ook al omdat hij nu tijd heeft om nog meer aandacht te schenken aan kinderen en kleinkinderen. Bovendien staat er nog veel te ondernemen. Zijn vrouw heeft namelijk een bucketlist opgesteld die op een waslijst lijkt.

Heit Sake mocht dan de oudste zijn, boer worden deed hij niet. Eerst maar leren en dat ging zo goed dat hij registeraccountant werd. Als pater familias hielp Sake na het overlijden van Pake zijn jongere broers die wel boer werden, met het aankopen van landerijen en opstallen. 

Theo: ‘Ik ging vaak mee. Zo raakte ik thuis in transacties. Heit liet aktes dikwijls passeren bij notaris Evert Vellinga in Gorredijk, de vader van Henk die ook notaris werd en die overleed tijdens een fietsrit op de Alpe d’Huez.’  

Theo kon ook goed leren. Hij studeerde notarieel recht in Groningen. Daarna kwam hij terecht bij Jan Folkert Klazinga in Drachten. Een andere tijd.

‘Het was begin jaren ’80. De rente bedroeg 13 procent. Nu zet je die tegen 1,13 procent 20 jaar vast. Het was een slechte tijd, ook voor notarissen. Er waren weinig transacties,’ blikt Theo terug.

Een volgende mentor was Hylke Wierda, op wiens praktijk hij Otto Jelsma leerde kennen. 

Otto was de oudste, Theo de jongste kandidaat. Nadat hij ook nog op het plattelandskantoor van Hans Willem Roemeling in Beetsterzwaag had gewerkt werd Theo in 1993 door rechtbankpresident Willem van den Berg benoemd in Franeker. In 1997 volgde een fusie met Otto Jelsma in Harlingen.

‘Wij hadden bij Wierda dezelfde leerschool gehad en we konden privé ook goed met elkaar overweg. De beide kantoren in Franeker en Harlingen hebben we aangehouden. In 2008 is Otto gestopt. Henkjan Hettema was de opvolger en nu ik van mijn pensioen ga genieten schuift Jan Willem Kram door als notaris. Zij tweeën runnen thans het kantoor onder dezelfde naam Jelsma-Koelma Netwerknotarissen.’

Theo Koelma is een gemoedelijk man en nog van de oude stempel; hij heeft tijd voor relaties en klanten, of beter gezegd: hij neemt tijd voor mensen. Zijn praktijk is breed.

‘Ik heb me nooit op alleen maar een specialiteit willen richten. Ik hou van alle facetten. Rechtspersonen, onroerende zaken en familiepraktijk vormen de hoofdmoot. Voor de financiële crisis aanbrak hadden we zeven kandidaten en waren we een van de grootste praktijken in Friesland. Toen de vastgoedsector inzakte daalde de omzet en zijn we afgeschaald. Met de banken- en de bouwcrisis erbij heeft het wel een jaar of zeven, acht geduurd voordat de markt zich herstelde. Bouwers, architecten, makelaars; iedereen werd geraakt. Tegenwoordig is de situatie compleet anders. In de vastgoedmarkt is sprake van dagprijzen.’

Er was één constante: de agrarische wereld.

‘Die is altijd belangrijk voor ons kantoor geweest. Ik voel me thuis in de boerenfamilies. Met hen voel ik een band.’

Het contact met klanten was vaak zo nauw dat er vele vriendschappen uit zijn ontstaan. Discreet blijven zit Theo ingebakken. Veel heeft hij op kantoor meegemaakt; mensen die hun hart uitstortten, hun woede bekoelden, hun frustratie afreageerden.

‘Ik ben regelmatig vredestichter geweest, maar die rol ligt mij,’ lacht Theo.

Het harmoniemodel van zijn kantoor is mede te danken aan het feit dat het een pure notarieel-juridische praktijk is waar geen advocaten werken. 

‘Die hebben een ander soort cliëntèle. Dan gaat het er harder aan toe. Wij hebben nooit de voorkeur gegeven aan een gemengde praktijk.’

Als Friese mienskipsman verkeert hij middenin de Friese samenleving. Hij was bestuurslid van de PC en van de stedenband Franeker-Sátoraljaújhely (Hongarije), voorzitter van de Rotary en hij is nu nog voorzitter van UNESCO werelderfgoed Koninklijk Planetarium en hij blaast samen met o.a. de voormalige topspringruiter Franke Sloothaak als ambassadeur nieuw leven in Indoor Friesland. 

‘Met hem heb ik vroeger wedstrijden gesprongen. Later werd hij olympisch kampioen en wereldkampioen. Ik hoop dat Friesland weer een topconcours krijgt.’ 

HEERENVEEN – De Quote-redactie heeft het Fries Journaal goed opgemerkt bij het samenstellen van de jaarlijkse rijkenlijst. Vorig jaar bevreemdde het ons dat Bart van der Meer (75) uit Delfstrahuizen nog steeds niet in de Quote 500 was opgenomen. Wel, hij is nu met stip binnengekomen op een 365-ste plaats met een geschat vermogen van € 150 miljoen. Niks te laag getaxeerd want de ceo en aandeelhouder (7,3%) van het Chinees-Nederlandse zuivelconcern Ausnutria (€ 1 miljard omzet, € 135 miljoen winst, wereldwijd 4.000 medewerkers) boert al jaren uitstekend. Een telefoontje van Quote had hij dan ook wel verwacht.

LEMMER – Johan Derksen koos in zijn aflevering van het NPO1-programma Sterren op het Doek voor de grote houtskooltekening van Anca Blok uit Lemmer die werkt onder haar label Kunstbloc.

‘Dit ben ik,’ luidde het commentaar van de sigaar rokende voetbalanalist. Hij staat geportretteerd met een ironische, koele blik die schuin wegkijkt. Wat Johan ook aansprak was dat dit schilderij zwartwit is: ‘Ik hou van zwartwit, ook in de fotografie. Ik vind dat meer sfeer hebben.’ Hijzelf mag ook tot de zwartwitten worden gerekend; in zijn meningen dan.

WIRDUM – Een auto van 100 jaar oud is vrij zeldzaam. Er zijn meer mensen van die leeftijd dan automobielen. Maar er is een eeuweling bij in Friesland. Piebe Haaima wist er eentje op de kop te tikken. De Peugeot-dealer uit Wirdum kocht een Quadrilette die op 19 oktober 1921 uit de fabriek kwam. Exact 100 jaar later haalde Piebe (67) de oer-oldtimer uit Amsterdam, waar hij hem kocht van Rogier Bosbaan. Zijn familie had de auto bijna 50 jaar in bezit.

UITWELLINGERGA – Max Verstappen mag dan op magistrale wijze wereldkampioen in de Formule I zijn geworden, en als een ongenaakbare coureur zijn bestempeld, in zijn jeugd ondervond hij in de kart wel degelijk concurrentie. Zo streed hij menigmaal met Nyck de Vries uit Uitwellingerga om de prijzen. Ze stuwden elkaar op naar optimale prestaties, resulterend in twee wereldtitels want Nyck (26) is namens Mercedes wereldkampioen in de elektrische Formule E geworden. Dat ze qua rijtalent nauwelijks voor elkaar onderdoen bleek na de laatste race op het Yas Marina-circuit in Abu Dhabi. De coureurs moesten daar aan de bak voor testwedstrijden van het bandenmerk Pirelli. Nyck noteerde de snelste tijd, Max werd 17e. Nyck, reservecoureur bij Mercedes, was bijna vijf seconden rapper. Hij heeft de pech dat twee coureurs uit een klein land als Nederland wellicht wat te veel van het goede is in de Formule I.

LEEUWARDEN – Samenwerking tussen alle spelers noemde makelaar Jeanette Hoekstra de oplossing voor de vastgelopen woningmarkt. Dan pas kan de zo gewenste doorstroming op gang komen.

‘Maar de vraag is nu eenmaal groter dan het aanbod. Het credo luidt daarom: bouwen en nog eens bouwen,’ zei Jeanette Hoekstra tijdens haar openingswoord op de Friese Vastgoedborrel in restaurant Élevé van het WTC. Ze trad daarmee in de voetsporen van vader Dirk, die jarenlang de Friese vastgoedtroonrede uitsprak.

DIEVERBRUG – De Elfstedentocht blijft tot de verbeelding spreken, ook als er jarenlang geen tocht wordt geschaatst. Altijd weer komt de Elfstedentocht onder de aandacht. Zo was het op 4 januari dit jaar precies 25 jaar geleden dat de laatste editie werd verreden en door Henk Angenent werd gewonnen. In december overleed Reinier Paping, de winnaar van de barre, heroïsche tocht van 1963. In alle media werden deze momenten uitgebreid belicht. En dan natuurlijk speelt elke winter weer de vraag op: gaat het deze keer…? 

Een auto als een grutto

LEEUWARDEN – Toen voorjaar 2021 het weidevogelseizoen in Oosterlittens werd ingeluid en de grutto als Kening fan de Greide centraal stond, had Sjoerd Hengst zijn DeLorean DMC-12 bij de entree geparkeerd. Met de vleugeldeuren omhoog, als een opvliegende grutto in het weiland. Warmer kon het welkom voor de weidevogelliefhebbers niet zijn. Zoals de grutto iconisch is voor Friesland (85% van de populatie broedt hier), zo geldt dat ook voor een DeLorean in de autowereld: uniek.

De man achter deze auto is de Amerikaan John DeLorean (1925-2005).

FRANEKER/GOUTUM – Kunnen we voedsel verbouwen op Mars of op de maan? ‘Ruimteboer’ Wieger Wamelink van Wageningen University and Research (WUR) onderzoekt dat. Hij vertelde erover in het kader van het thema ‘Aan het werk’. Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium en het Fries Landbouwmuseum sloegen de handen ineen om dit thema te belichten. Centraal stond het werk van de zogenaamde boerenprofessoren, boeren die naast hun werk bezig waren met sterrenkunde en de bouw van instrumenten.

Ruim tweehonderd jaar geleden liep er een groep bijzondere boeren rond in Friesland.

HEERENVEEN – Nadat het kabinet versoepelingen van de coronamaatregelen had aangekondigd en inmiddels weer heeft aangescherpt, wordt hybride werken het nieuwe normaal: thuiswerken als het kan, op het werk wanneer het nodig is. TRES, digital agency uit Heerenveen, gelooft in hybride werken en heeft zich volledig geëquipeerd voor deze nieuwe werkwijze.  

‘Met de positieve ervaringen rondom thuiswerken en de mogelijkheid om weer naar kantoor te komen, hebben we nagedacht over de toekomst van werken,’ aldus Marco van der Voorn, algemeen directeur bij TRES.

HEERENVEEN – De Verkiezing Friese Ondernemer van het Jaar 2021 is gewonnen door Pieter Kooi van beveiligingsbedrijf Kooi Camerabewaking in Drachten. Dit bedrijf, gehuisvest in het voormalige pand van De Nederlandsche Bank, bewaakt vanuit een centrale bouwplaatsen, panden, bedrijfscomplexen en industrieterreinen op afstand. Kooi deed drie jaar geleden ook mee maar drong toen niet door tot de finale. Andere finalisten waren Fibre-Max uit Joure (producent van lichtgewicht aramidekabels die de hele wereld overgaan) en conservenfabriek Machandel in Haulerwijk. Juryvoorzitter Sander de Rouwe motiveerde de uitslag in de spijkerharde finale: ‘Kooi is de beste allrounder.’ In tegenstelling tot 2020 was er weer publiek bij het grote, door PlusNauta georganiseerde live-evenement.

Pieter Kooi startte zijn bedrijf in 2010, op zijn 26ste. Vanaf het begin liep het als een speer. Er werken nu 160 mensen. Voor hem zelf is een nieuwe periode aangebroken. Pieter wil zich de komende jaren vol inzetten op innovatie en ontwikkeling. In operationele zin heeft hij plaatsgemaakt maakt voor ceo Peter Schollmann(56). Hij was negen jaar directeur van Securitas, een van de grootste beveiligingsbedrijven van Nederland. Zijn opdracht is de omzet van Kooi te verdubbelen naar 50 miljoen euro.

Tot zijn 19de werkte Pieter mee op de ouderlijke boerderij in Oudega (Smallingerland): ‘Mijn ouders waren de negende generatie van de familie die boer was, altijd ergens in Friesland. We gaan terug tot 17nogwat, en altijd met koeien. Het was een idyllische jeugd, polsstokspringen en met de trekker rijden, maar wel hard werken. Wij ging vroeger nooit met vakantie, mijn ouders vonden het moeilijk om het bedrijf los te laten. Dat is een les die ik heb meegenomen, want ik moet nu soms ook onderdelen van mijn bedrijf loslaten, en ik wil dat wél kunnen doen, wél geloof en vertrouwen aan anderen geven. Die mogen dan ook fouten maken. Toen ik 15 was, heb ik gezegd dat ik de boerderij niet wilde overnemen. Uiteindelijk heeft de gemeente de grond gekocht. Het boeren word je in Nederland ook niet makkelijk gemaakt en dat merkte ik 20 jaar geleden al.’

Wat hij wilde worden wist ‘ie niet: ‘Ik deed mavo en ben naar de havo gegaan. Op de havo hadden ze niet zoveel vertrouwen in mij en dat heeft wel iets losgemaakt. Ik had op de mavo nooit een boek opengedaan en in het eerste jaar op de havo had ik iets van zeven onvoldoendes. Ik hoor mijn klasselerares nog zeggen: “Pieter, jij gaat het toch niet halen.” Toen dacht ik, hoezo, ik ga het niet halen? Ik zal jullie eens wat laten zien! Er kwam doorzettingsvermogen in me los. Ik heb de havo afgemaakt met twee onvoldoendes en ben naar het hbo gegaan, small business. Dat is een opleiding voor ondernemers en daar voelde ik me als een vis in het water. Ik wilde graag een eigen bedrijf, maar wist niet waarin. Toen ben ik op mijn 19de op stage naar het buitenland gegaan, dat was in mijn tweede jaar en ik greep die kans met beide handen aan. Ik kon naar Duitsland en ik was nog nooit in het buitenland geweest. Ik heb daar anderhalf jaar gezeten, op een Landal Green Park bij Trier, waar ik in de parkwinkel werkte. Ik heb daar een heerlijke tijd gehad. Mensen zijn altijd vrolijk en positief als ze met vakantie zijn. Maar toen ik na mijn studie bij Océ ging werken om kopieermachines te verkopen in het Noorden, en op mijn 23ste een echte baan had en een huis kocht, kwam ik met business to business in aanraking en dat vond ik nog mooier.’

Op vakantie in Zuid-Frankrijk besloot hij de stap naar het ondernemerschap te wagen: ‘Ik zag dat er op bouwterreinen elke avond en elk weekend, als de mensen van de bouw afgingen, een manbewaker het terrein opkwam en die ging de beveiliging doen. Dat was heel duur, maar ja, er was geen alternatief. Toen dacht ik weer: hoezo? Hoezo is er geen alternatief? Dat moet toch anders kunnen?’ 

Zijn businessplan van camerabewaking kon op een bierviltje en de eerste 50.000 euro leende hij van zijn vader. Dat was in 2010, het laatste jaar dat hij de boerderij had. Voor de camera had hij een kast nodig en bij Schaaf in Leeuwarden had hij een meldkamer. Zo is het begonnen. Bij alarm ging een sirene af met een spraakbericht: “Attentie, attentie. U heeft een terrein betreden dat beveiligd wordt met camerabewaking door Kooi. Verlaat het terrein onmiddellijk voor uw eigen veiligheid.” Het bandje werd op indringende toon ingesproken. 

‘We moesten die tekst ook in andere talen doen, dus ook in het Italiaans. Maar dat kostte voor die ene zin 350 euro! Dat gingen we dus niet doen. Toen zijn we naar de lokale pizzeria in Drachten gegaan om het daar te laten inspreken. Als tegenprestatie zouden we daar komen eten met het hele team. Dat kostte uiteindelijk dus 450 euro,’ lacht Pieter.
Hij belde bedrijven af of ze belangstelling hadden: ‘Mijn eerste klant was een grote windmolenbouwer. Die had een project in Zeeland, en zei, kom maar langs. Dat is ongelooflijk belangrijk geweest voor mijn bedrijf, want zo kreeg ik de kans om mijn concept te laten zien. Ik had één Unit For Observation, een UFO. Die heb ik hem gratis aangeboden omdat we het allebei nog moesten leren. De tweede nacht dat onze UFO er stond, was er een inbraak. Dat kwam goed uit! Het werkte en die mensen vroegen om nog vier units. Ik heb geluk gehad dat mensen me de kans hebben gegeven om te laten zien wat ik kan. Ik werkte zeven dag in de week, om het systeem in de lucht te houden, je moet je leveranciers opschalen, productie doen, maar ook de rekeningen sturen aan je klanten. Ik zie me nog zitten op zaterdagochtend, om al die bedragen goed te krijgen in Excel.’

Hij leerde dat je niet alles zelf kunt en zeker niet moet doen: ‘Ik had een compagnon, maar dat ging niet goed. De eerste collega die ik aannam, was een technische jongen die dat beter kon dan ik. Al in de zomer van 2011 zijn we de units zelf gaan maken. Daarna kwamen er steeds meer mensen bij. Zo bouwden we het bedrijf langzaam uit. De eerste jaren was pionieren. In 2015 heb ik mijn vader terugbetaald en tussen 2013 tot 2016 bouwde ik steeds meer aan een echt bedrijf met een eigen meldkamer en eigen mensen die 24 uur beschikbaar waren. 

Camerabeveiliging stond nog in de kinderschoenen: ‘In het begin moest ik mensen echt uitleggen wat camerabewaking was, dat bestond helemaal niet. We hebben kantoren geopend in Drachten en in Duitsland, daar waren we een tijd zelfs de enige! In 2016 merkte ik dat de markt steeds harder ging. Wat ik deed, sloeg aan, de markt begon ons in te halen. Ik heb me gerealiseerd dat ik heel snel heel hard zou moeten groeien.’ 

De resultaten waren prachtig en Kooi zag dat er internationaal kansen lagen. Hij had geld nodig om te groeien maar financiering door banken was lastig. 

Hij zocht een investeerder maar wilde wel zeggenschap houden: ‘Ik moest onderkennen dat je het op een gegeven moment niet meer alleen kunt. Er lag veel druk op mij. Ik heb echt met tranen in mijn ogen bij de notaris gezeten. Maar het pakte goed uit. Investeerder Bencis heeft 60 procent van de aandelen overgenomen, ik heb er dus nog 40. We zijn doorgegroeid; we hebben regiokantoren in 7 landen.’

Innoveren is zijn passie. De nieuwste bewakingstechniek is broeidetectie: ‘Een thermische camera detecteert broei, wat een groot probleem voor afvalverwerkers is. Al die batterijtjes kunnen voor brand zorgen en wij hebben software ontwikkeld die dat snel merkt.’

HARLINGEN – Als je een duur megajacht laat bouwen kun je maar het best de werf waar dat gebeurt in handen hebben. Zo dacht oud-president Donald Trump er in 1989 al over (Amels in Makkum) en na hem is dat voorbeeld vele malen gevolgd. Nu is het de Zwitserse zakenman Micca Ferrero (40) die dat kunstje flikt. Hij nam een meerderheidsbelang in de Harlinger werf Icon Yachts, bouwer van superjachten. 

De werf werd in 2005 opgericht door vastgoedontwikkelaar Ton van Dam en de Canadees-Russische Alexander Shnaider die er elk een megajacht lieten bouwen.

ROHEL – Paling eten is helemaal niet bedreigend voor de populatie. Er is namelijk ook gekweekte paling die je kunt eten, zoals van De Palingfabriek in Rohel. Die wordt sinds maart 2020 gerund door het jonge ondernemerspaar Chris Huisman en Jetske de Jong, beide 27 jaar. Ze doen het samen met hun compagnon Jan Wiebe van den Berg van Staalbouw Van den Berg in Joure. Chris en Jetske namen dit mooie bedrijf over van Johan en Jolanda Troelstra-Luinstra. Johan is ongeneeslijk ziek. Ze zijn blij dat Chris en Jetske de moed hadden erin te stappen. Wel met wat support uit de eigen streek.

Houkje Rijpstra is terug op het oude nest. In 2006 nam ze na negen jaar redacteur te zijn geweest afscheid van Omrop Fryslân. Ze werd PvdA-wethouder in Tytsterksteradiel. Na drie termijnen van vier jaar stapte ze van het openbaar bestuur over naar de duurzaamheidswereld: ze was achtereenvolgens directeur bij Vereniging Circulair Friesland en New Noardic Wave (Stichting Frysk Film en Media Platfoarm). Onder haar leiding groeide de circulaire club van ondernemers, overheden en onderwijs met meer dan 100 leden uit tot een onafhankelijke autoriteit op het gebied van volhoudbare economie.

NOARDBURGUM – Frans en Antsje Zeinstra boeren op Groot Veldlust in Noordbergum, een zogeheten Ypeij-pleats, in de volksmond ook wel de Koning Willem III-boerderij. Zo genoemd omdat deze vorst de boerderij, die onderdeel uitmaakte van een groot ontginningsproject, in 1852 bezocht. De koninklijke status klinkt voornaam, maar de stelp was ontdaan van alle grandeur. Ramen aan de voorkant werden in 1976 dichtgemetseld om ruimte te bieden aan melkstal en tanklokaal. De verminking werd alom betreurd. Acht jaar geleden hebben Frans en Antsje de voorzijde weer in oude luister hersteld en een mooie serre aangebouwd.

LEEUWARDEN – De Statenzaal van het provinciehuis in Leeuwarden was de magische plek van het sprookjeshuwelijk tussen Janieke Steenstra (29) en Jan Douwe van der Meer (31) uit Hallum. Bijzonder ambtenaar van de burgerlijke stand was commissaris van de Koning Arno Brok. De Friese Statenzaal is dit jaar 125 jaar in gebruik en is daarom tijdens het jubileumjaar één keer opengesteld voor het sluiten van een huwelijk. Alle paren uit Fryslân met trouwplannen konden de afgelopen periode kans maken op een huwelijksvoltrekking in de historische debatzaal.

PAESENS-MODDERGAT – Nergens betovert het Wad meer dan voor de zeedijk bij het tweelingdorp Paesens-Moddergat. De vloedlijn is er vlak en ligt bezaaid met schelpen en wordt gemarkeerd door een rottend palenscherm. De zonsondergang zet de kust in een vaal licht. 

‘De ideale locatie voor de opera Peter Grimes,’ vonden de initiatiefnemers, dirigent/producent Arnaud Oosterbaan en medeproducent Anke Bijlsma van Theaterkerk Nes. Peter Grimes is een klassiek meesterwerk uit 1945 van de Britse componist Benjamin Britten en speelt zich af in een Engels vissersdorp.

LANGWEER – De donkere dagen voor Kerst krijgen meer licht en sfeer met kerstbomen en een feeërieke versiering. Kerst is niet alleen de tijd van gezelligheid maar ook voor bedrijven de gelegenheid uitstraling te geven aan kantoor, bedrijfspand, showroom en winkel. Amennis Kerstbomen verhuurt, plaatst en decoreert de mooiste kerstbomen in bedrijfsruimten. En ja, ze worden ook meteen weer opgehaald als het feest voorbij is. 

Het is altijd weer een zorg: hoe halen we de kerstsfeer in ons bedrijf? En wie wil het doen? In het ergste geval: wie zadelen we ermee op? Het is altijd een heel werk en geeft veel gedoe. Bovendien: waar ligt het spul opgeborgen en is het nog compleet?

Bas Sinnema van Amennis Kerstbomen herkent dat: ‘Je moet er niet te licht over denken. Een kerstboom opzetten en de zaak decoreren vraagt tijd en energie. Een directiesecretaresse heeft wel wat beters te doen dan zich daarmee belasten.’

Zijn partner Janet Feenstra ziet dat steeds meer ondernemers kiezen voor gemak: ‘Je kunt het veel beter laten doen. Dat scheelt je tijd en geld en het is wel zo duurzaam met onze kerstbomen. Daar komt bij dat bedrijven geen zin hebben in opslag van kerstspullen.’

Bas: ‘Wij doen het professioneel. Dat zie je terug. Decoreren is een vak. Uiteraard brengen wij een kerstsfeer volgens de wens van de opdrachtgever. Maar wij krijgen ook regelmatig de vrije hand.’

Janet: ‘Dat vind ik het leuke aan dit werk, dat je er je creativiteit in kwijt kunt.’

De twee hebben het bedrijf per 1 januari van dit jaar overgenomen van Herma Spijkerman, moeder van Bas, die op de achtergrond nog altijd meewerkt en adviseert.

Bas: ‘Wij zijn in dit vak opgegroeid.’

Volgens Herma heeft de kerstmarkt een hele ontwikkeling doorgemaakt: ‘Er is een steeds groter aanbod gekomen. Er zijn bomen met 2.500 lichtjes.’

De kracht van Amennis Kerstbomen is het brede assortiment.

Bas: ‘Je kunt bij ons te kust en te keur. Wij weten elke kerstentourage te creëren.’

Kwaliteit is een vanzelfsprekendheid.

Bas: ‘Bij ons zie je geen plastic. Wij hangen uitsluitend luxe glasbollen in de boom.’

Hoe lang de bomen staan maakt niet uit. Vanaf Sinterklaas raken de meeste mensen in de stemming, maar Amennis Kerstbomen plaatst ook bomen voor één dag, bijvoorbeeld als de kerstborrel wordt gehouden.

Trends en thema’s spelen ook een rol. En kleur natuurlijk.

Janet: ‘Dat verschilt van jaar tot jaar. De ene keer is het zilver, dan weer goud, of blauw, rood of wit. Maar men kan ook de eigen smaak volgen. En de een wil een volle boom, een ander juist een bescheiden versiering.’

Mensen kijken weer uit naar de komende weken. Herma weet: de kerstboom is en blijft heilig.

‘Het is een gevoelsproduct en dus vertegenwoordigt Kerst een commerciële waarde. Wat is er nou mooier dan een sfeervol verlichte zaak?’

Albert van Keimpema

HARLINGEN – Visit Wadden presenteert vandaag met gepaste trots het ‘In Eigen Land’ magazine, dat geheel in het teken staat van de Wadden. Samen met de redacties van Columbus, FietsActief en Roots maakte de organisatie deze speciale editie met maar liefst 101 insidertips om de Wadden weg van de massa te ervaren. De allereerste exemplaren zijn vandaag uitgedeeld aan drie ondernemers uit het Waddengebied die zelf in het magazine genoemd staan.

Het is best bijzonder dat een heel magazine over één bestemming gaat.

SURHUISTERVEEN – Beddenfabrikant Avek in Surhuisterveen verhuist naar een andere locatie in deze plaats waar het bedrijf (Arbeid vlijt en kwaliteit) in 1927 door Roelf Kok werd opgericht. Zijn kleinzonen, de neven Roelf J. en Roelf G. Kok, hebben besloten om meer ruimte te creëren richting eeuwfeest. Maar dat krijgt heel wat voeten in de aarde.

Uitbreiding op de huidige locatie aan de Groningerstraat grenzend aan een woonwijk was niet mogelijk. Aan de overkant van de N358 is wel bouwrijpe grond beschikbaar, maar dan ben je in de provincie Groningen. Voor de Koks was dat een stap te ver.

Roelf J.: ‘Wij zijn een Fries bedrijf en dragen dat ook uit in onze campagnes met de filosofie van pake Roelf. En onze bedden hebben Friese namen. We konden het dus niet maken om naar Groningen te vertrekken.’

De beste optie om het huidige, gedateerde en niet duurzame bedrijfspand te verlaten bleek het braakliggend terrein ‘het bosje’ (1,7 ha) achter Avek. Plus het reeds door Avek overgenomen kunstgrasveld dat naast het bedrijfscomplex ligt (1,1 ha) en dat vanaf 2028 kan worden benut. De overige sportvelden worden bij het complex betrokken. 

Het gemeentebestuur dacht mee in het complexe vraagstuk. Om ruimte te blijven bieden aan de sportclubs is de gemeente op zoek naar een nieuwe locatie voor een sportcomplex. Op het vrijkomend terrein van Avek worden 40 woningen gebouwd.

Volgend jaar wordt een aanvang genomen met de nieuwbouw. Het kantoor wordt van baksteen opgetrokken en heeft ruiten met roeden. Dat is een knipoog naar het verleden want Avek is trots op zijn ontstaansgeschiedenis. De nieuwe productiehal wordt efficiënt ingericht met rollenbanen en productielijnen. Fietsen hoeven de ca. 65 medewerkers straks niet meer om zich snel door de fabriek te kunnen verplaatsen.

LEEUWARDEN – Ooit was de arbeidersbeweging diepgeworteld in de Friese samenleving, waar de sociaaldemocratie niet zo sterk aftakelt als in de rest van het land, maar waar de PvdA niet meer zo glorieert als voorheen, al zou je dat aan de bezetting van voorname bestuursposten niet aflezen. 

Zo nu en dan stroomt het rode Friese bloed nog prikkelend door de aderen. Meestal gevoed door nostalgie. Dat gevoel heerste toen op de hoek van de Oostergrachtswal en Emmakade het 59-ste poëzietableau werd onthuld. Dat werd gedaan door Job Cohen, oud-burgemeester van Amsterdam en voormalig PvdA-leider. Dat paste in een goede Leeuwarder traditie: eerder onthulden Willem Drees het Piter Jelles Troelstra-standbeeld (1962), Ed van Thijn en Joop den Uyl de Anne Vondeling-buste (1982) en Wouter Bos het Troelstra-poëzietableau met het gedicht ‘Yn kringen leit it libben om ús hinne’ (2004).

Omdat deze 59-ste gedichtsteen (er zijn er inmiddels 60) tegenover een broeinest van socialistische activiteiten ligt (Ons Gebouw), staat er een toepasselijk gedicht van Rienk R. Kruiderink in Belgisch hardsteen gekerfd:

Wie hier in dit pand naar binnen stapte,

hij of zij vond medestanders

in de strijd tegen uitgebuit, niet de laatste in de rij te zijn,

ging met leuzen, ging met vlaggen

altijd op de eerste mei.

Wie de moed had hier te leren

hoe te lezen, hoe te schrijven

keek vooruit en trad naar binnen,

dacht:

hoe maak ik mooie zinnen,

hoe doen al die anderen dat.

Wie geduld had hier te horen

tussen taal en vreemde woorden

schreef een naam

verstond de ander

fietste rechtop, iedereen zag dat;

naar Het Baken bij de brug.  

De regels slaan op Ons Gebouw, het thuishonk van de SDAP, de NVV (Vervoersbond, Bouwbond) en allerlei andere emancipatie- en cultuurverenigingen. Ons Gebouw stond symbool voor de arbeidersbeweging, voor de socialistische zuil waarvan de PvdA, de NVV en de Vara de voornaamste dragers waren. In 1923 werd het geopend en in 1933 verhuisde het naar Oostergrachtswal 189. Een schitterend patriciërspand waar Cohen met een zuinig oog naar keek: de verheffing was goudomrand. In 1955 werd het pand afgestoten en ging het verder als Het Baken, dat onderdak gaf aan cursussen en educatie. Inmiddels wordt het bewoond door de weduwe van Dick Klemkerk, Cecilia Klemkerk-Jonker. Klemkerk was een bekende horecaman die in 2017 in Schotland op de motor verongelukte. Cecilia stond toe dat op de gevel een plaquette werd geplaatst die door de jonge PvdA-wethouder Hein Kuiken werd onthuld. En dat in een tijd dat zijn partij moet versoberen en allang niet meer zich zo’n fraai pand kan veroorloven.

‘Het zou nu al mooi zijn als we ons gedachtegoed overeind houden,’ luidde het understatement van Hein.

De poëzieroute werd als geschenk aan de stad gelanceerd in 1993 bij het afscheid van wijlen burgemeester John te Loo, die een grote liefde voor de literatuur had. 

Albert van Keimpema

LEEUWARDEN – Van de bijna 700 Joodse inwoners die in 1940 in Leeuwarden woonden zijn er 544 vermoord. Velen kennen deze tragische geschiedenis niet. Voor Jorrit Volkers (voorzitter Bevrijdingsfestival Fryslân) en Omrop Fryslân-journalist Auke Zeldenrust, die de theatervoorstelling De Joodse Bruiloft schreef, was dat reden het initiatief te nemen voor een Holocaustmonument in de Joodse buurt van Leeuwarden. 

Het monument staat bij de Joodse school aan de A.S. Levissonstraat tegenover de Grote Kerk en is gevormd in glazen zuilen waarop de namen van de 544 slachtoffers staan gegraveerd.

WOUTERSWOUDE – Griet Wiersma is niet alleen de gevierde zangeres van het levenslied want ze schrijft haar eigen teksten. Behalve dat is ze ook bijzonder komisch. Sketches gaan haar goed af. Als ‘Pytsje fan Gerrit’ scoort ze ruim een miljoen views op Facebook en op Omrop Fryslân is ze wekelijks te zien. De Friese ster was bovendien te zien in de ruige recht-voor-zijn-raapfilm Stjer van Hûnekop. Samen met Anneke Douma. In die aanstekelijk even wrede als humoristische film worden ze gekild door een seriemoordenaar. ‘Allerferskourrendst’, lacht Griet, ik ha my de bûsen útskourd mei Anneke.

BEETSTERZWAAG – Rinze-Jan van der Schuit is een ondernemer pur sang: hij pakt wat op, bedenkt wat, probeert wat, onderneemt, grijpt kansen, vindt uit, neemt risico’s, verliest soms, wint vaker, werkt aan teambuilding, bouwt fabrieken, trekt de wereld in, overtuigt mensen, verovert markten, innoveert en verkoopt. Vijftien wereldpatenten heeft hij op zijn conto. Het is niet niks wat hij heeft bereikt met zijn ondernemingen SmartRigging (verstagingen) en FibreMax (oersterke aramidevezels die overal kunnen worden toegepast). Het laatste dus ook voor tuibruggen. Maar laat die infrawereld nu conservatief zijn, alleen in beton en staal gelovend en gevoelig voor designarchitectuur. 

‘Je zou van mijn product de sterkste bruggen kunnen bouwen, maar die ambitie heb ik opgegeven. Ze moeten het wel willen zien,’ aldus Rinze-Jan.

Recent heeft hij de plannen ontvouwd van een compleet nieuwe fabriek in Friesland. Van daaruit vinden de aramidevezels wereldwijd hun weg.

Dit kun je als jongen niet bedenken. Dit kun je alleen opbouwen als je een heilig geloof in jezelf en in je producten hebt: ‘Ik heb momenten gehad dat ik alles verkocht, alles opgaf en niks meer had. Maar dan nog was ik niet verslagen.’

Wat hij wilde worden was de droom van elke broekpoeper: cowboy, piloot. Hij las boeken van Arendsoog, zag op tv The Thunderbirds. Techniek had zijn belangstelling: ‘Op mijn 9e kon ik al lassen. Dat had ik van monteurs geleerd. Heit had namelijk een garage.  Met een gemotoriseerde skelter croste ik over de Schans. Wat ik uit elkaar sleutelde zette ik blind weer in elkaar.’

De eerste centen die hij verdiende was als autopoetser bij Heit: ‘Ik kreeg alle mooie bolides van grote mannen als Smilde, Kuiper en Nieuwe Weme onder handen. Ze glommen als nieuw. Op een zaterdag pakte ik zo 200 gulden. Van mijn spaargeld kocht ik mijn eerste crossmotor.’

Heit vond dat zoonlief autoverkoper moest worden maar Rinze-Jan kwam terecht bij filterondernemer Klaas Gübler. Hij ervoer dat je als werknemer ook ‘voor niks’ kunt werken. Na een jaar was hij terug bij Heit. Dat duurde niet lang. In de buurt zaten Pieter en Albert Borkent en voor hen mocht Rinze-Jan filters verkopen voor eigen winst en risico. Op kredietbasis. Binnen een halfjaar moest hij van de inkoop af. Heit regelde een Mercedes-bus en Rinze-Jan reed stad en land af langs autoschadebedrijven. De basis was gelegd. In 1983 startte hij Filter Service Heerenveen. 

Rinze-Jan: ‘Omdat ik dacht dat ik het beter kon. Ik vond dat je veel meer met filters kon doen. Bijvoorbeeld in stadsbussen. Daar zaten een soort van wasemkappen in. Zwarte walmen. Dat kon veel schoner. Ik ontdekte dat het leuk is om wat te bedenken. Ik verdiende dik geld. Na Batavus was Filter Service het best renderende bedrijf van Heerenveen.’

Tal van ondernemingen richtte hij op, nam hij over of fuseerde hij. Ondertussen gingen de uitvindingen door, zoals een koolstoffilter waarmee je de gevreesde schildersziekte voorkwam. En de activiteiten bleven niet tot de landsgrenzen beperkt. In Lyon nam hij een plamuurfabriek over en in Milaan een verffabriek. Zeven bedrijven had hij, 100 miljoen omzet en 250 man in dienst.

Toen was het 1996: ‘De boel was geëxplodeerd en ik was flauw van mezelf. Plotseling was de uitdaging weg. Ik geloofde het wel, ik verkocht bedrijf na bedrijf. Ik was 38 jaar en ik had alles: huizen, boten, auto’s. Even dacht ik zo oud te kunnen worden. Maar ik had niks meer om handen, geen verhaal meer. En overal waar ik kwam dacht ik: dit kan beter.’

Dat bleef hem triggeren. Op de Monaco Yacht Show liep hij jachtbouwer Jan Jongert tegen het lijf. Zijn bedrijf was zinkende. Rinze-Jan nam drie opdrachten aan. Red je kont maar, had Jongert gezegd, je bent zelf ondernemer geweest. Het was de tijd dat er nogal wat ongelukken op zee gebeurden waarbij soms doden vielen. Oorzaak: metaalmoeheid in de verstaging. Zijn oplossing: een carbonvezel! De voordelen: minstens zo sterk als staal, lichter en geen metaalmoeheid. Een zeiljacht van 65 meter was destijds de grootste verstagingsopdracht ter wereld. Een nog belangrijkere vinding was het ontwikkelen van endless winding (eindeloos wikkelen van begin tot eind). In 2005 bouwde Rinze-Jan een fabriek van 80 meter die met zeecontainers werd verlengd tot 110 meter.

In 2009 volgde FibreMax. Ook een kabel, maar dan voor de industrie en met een andere vezel: aramide. Om de sterkte te illustreren: de kabel heeft een trekkracht van 1.000 ton. 

Het kostte bloed, zweet en tranen eer er succes gloorde: ‘Al mijn privégeld ging erdoorheen. Banken geloofden er niet in en verzekeraars waren niet te overtuigen. Het testen kostte heel veel tijd, geld en energie. Ik moest alles verkopen. Ik ben een paar keer technisch failliet geweest omdat ik te ver voor de muziek uitliep. In 2006 had ik niks meer en in 2012 weer niet. Ik zat in een huurflatje en ik reed in een Peugeotje van mijn dochter van 250 euro. Mijn leven was een rollercoaster. Ik wist wel dat mijn idee goud waard was. Pas in 2012 had ik mijn eerste klant.’

Vijf jaar later ontstond de markt die Rinze-Jan zelf hielp opbouwen. 

‘Net op tijd, want nu vrat FibreMax de running business van SmartRigging op. In 2018 groeiden we drie keer zo groot, in 2020 twee keer en in 2021 weer twee keer.’

Mede door een megaproject van een drijvend windpark half onder water met turbines van 300 meter die door kabels die niet rekken op hun plaats worden gehouden. Door de groene energierevolutie die eraan staat te komen heeft FibreMax een gouden toekomst en is het veel geld waard. De nieuwe fabriek wordt geheel gerobotiseerd. Spannend wordt het wel: ‘Wat mijn mensen er gaan doen is nog nooit eerder gedaan.’

‘Dit had ik niet in mijn stoutste dromen kunnen bevroeden. Alhoewel: ik wil altijd winnen. Dat heb ik van de zeilsport overgehouden. Ik kan Spartaans leven, beloon mijzelf als ik vind dat ik het heb verdiend, en straf mezelf als ik niet heb voldaan aan mijn verwachting.  Dan ontzeg ik mij alle luxe. Ik ben happy met wat ik bereikt heb. Misschien ben ik toch die cowboy geworden! Of piloot. Ik geef vol gas en leef snel, net als in zaken!’

Leeftijd: 59.

Geboorteplaats: Heerenveen.

Woonplaats: Oranjewoud.

Burgerlijke staat: Getrouwd met Yt van Es, 2 dochters: Sandra (31) en Laura (29). 

Opleiding: LTS T-stroom, IVA Driebergen en de Koninklijke Luchtmacht.

Werk/carrière: European Airfilter Group, Filter Service, SmartRigging en FibreMax.

Functie: Directeur/eigenaar SmartRigging en FibreMax.

Restaurant: Bistro Nijeholt (Lauswolt).

Kok: Nelson de Brock.

Bediening: Lisanne van der Ploeg.

Interview: Albert van Keimpema.

DEN HAAG – Op 12 oktober 2021 vond het derde jaarlijkse Waddendiner plaats in Den Haag. Een gezelschap van ruim 100 politici, bestuurders, lobbyisten en anderen waren uitgenodigd voor het diner in pers- en debatcentrum Nieuwspoort. Dit jaar werd het diner georganiseerd vanuit het project Waddengastronomie versterkt Werelderfgoedbeleving. De chefs van Restaurant Zuiver-Vlieland bereidden voor de tweede maal een speciaal vier-gangen Waddendiner, een staalkaart van wat het Waddengebied te bieden heeft. Zo werden ingrediënten als duindoorn, Waddengarnalen en Vlielandse boleten in de gerechten verwerkt. 

TWIJZELERHEIDE – In het Stan Huygens Journaal van De Telegraaf stond over de streekproductverkiezing van Fryslân Culinair geschreven dat ‘roggebrood best sexyer mag’. Dat bracht winnaar Wander Schotanus uit Twijzelerheide op een idee. Sinds dit najaar maakt hij een speciaal roggebrood waar de naam ‘sexy’ aan gekoppeld is. Het is een heerlijk, klef roggebrood waarin onder meer rozijnen en abrikozen is verwerkt zijn.

‘Lekker smeuïg,’ zeggen Wander en Reitse Spanninga, die er eentje thuisbezorgd kreeg door Fryslân Culinair-voorzitter Tjitte de Wolff.

Wat heet, het is een roggebrood die erin gaat als koek.

HARLINGEN – Veltman Vis Service bestaat 25 jaar. Viering van dit jubileum kon vanwege corona niet doorgaan, maar uiteraard werd er wel bij stilgestaan. Hoe goed het bedrijf is konden de pashouders van Fryslân Culinair ervaren. Bij Veltman werd namelijk het eerste Mini Event gehouden. Dat is nieuw op de FC-kalender. Een excursie blijft nu eenmaal interessant, het is sociale happening en je wordt verwend met een lekkere proeverij en goede wijn.

Veltman Vis Service in Harlingen is sinds 1996 een vooraanstaande visgroothandel die kwaliteit, duurzaamheid en versheid hoog in het vaandel heeft.

BEETSTERZWAAG/LEEUWARDEN – Bistro Nijeholt op Landgoed Lauswolt en bistro Aragosta in Leeuwarden zijn toegetreden tot Fryslân Culinair, de club van kwaliteitsrestaurants in Friesland. Daarmee komt het aantal leden op 11. Beide gerenommeerde zaken draaien al een tijdje. Bistro Nijeholt werd in 2017 geopend en Aragosta in het voorjaar van 2021.

Fryslân Culinair-voorzitter Tjitte de Wolff is opgetogen over de uitbreiding: ‘Wij willen doorgroeien naar meer dan vijftien restaurants. Het moeten natuurlijk wel echte versterkingen zijn. Dat staat met deze restaurants buiten kijf. Wij zijn blij met hun toetreding.’

HOLWERD – Diverse streken en regio’s in Nederland als Zeeland, Groene Hart, De Friese Wouden, Veluwe, Overijssel, Limburg en de Wadden streden tegen elkaar om de titel ‘Lekkerste Streek van Nederland te pakken. Elke streek neemt een kok mee die van drie producten uit die streek een gerecht maakt. Een deskundige jury beoordeelt alle gerechten. Voor de Wadden gaat chef-kok Aart Wijker van Grand Hotel-Restaurant Opduin op Texel een gerecht maken van Texels lamsvlees, Kollumer zoete erwt en Groninger zwarte waddenmosterd. Streekeigen Producten Nederland (SPN) uit Wageningen organiseert de verkiezing.

VEENWOUDEN – In het Brûsplak bij Feanwâlden waren de eerste aren zichtbaar in de rijst die daar dit jaar is gezaaid. Heel bijzonder dat in een relatief koud verlopen zomer er rijst in Fryslân groeit.  Het zou een interessant alternatief kunnen zijn in de zoektocht naar nieuwe gewassen in het veenweidegebied.  

In het kader van het project Better Wetter zijn bij het Brûsplak door studenten van Aeres MBO Leeuwarden (voorheen Nordwin College) een aantal demonstratieplekken aangelegd.  Daarmee wordt ervaring opgedaan met natte teelten.

DOKKUM – Op de plek van de overkluizing tegenover het stadhuis was vroeger een zijl (spuisluis). Het zoute water van het Grootdiep kwam toen tot de stad, die in een ver verleden nog eb en vloed kende.

‘Hier was de scheiding tussen het zoute en het zoete water,’ zegt ambtenaar vastgoed- en grondzaken Frans Hettema van de gemeente Noardeast-Fryslân, staand op de overkluizing en wijzend naar de oude haven (het Grootdiep) aan de ene kant en de nieuwe haven (het Kleindiep) aan de andere kant.

‘Als je er onderdoor vaart zie je nog waar de sluisdeuren zaten.’

DOKKUM – Ze is vinoloog en sommelier en niet de eerste de beste. In de culinaire wereld heeft ze haar sporen verdiend. Tijd om op haar veertigste een nieuwe weg in te slaan en voor zichzelf te beginnen; Mathilda Broekstra. Aan de Hoogstraat in Dokkum heeft ze de wijnwinkel Miss Vino geopend. Eigenlijk meer dan dat, want wijn vormt een twee-eenheid met eten.

Mathilda: ‘Mijn passie ligt in de wijnspijscombinatie. Als vinoloog heb je wijnkennis maar als sommelier weet je wat je in huis hebt en adviseer je gasten welke wijnen bij welke gerechten goed passen.’

DOKKUM – Rond de verschijning van het boek Onder Frieslands grauwe hemel door Johannes Keekstra, over de Friese dichter-dominee François HaverSchmidt (1835-1894), alias Piet Paaltjens, is een speciaalbier gebrouwen in Dokkum. De naam is Blondlokkige Johanna, naar een bekend gedicht van Paaltjens. Het is ‘het verdrietigste biertje van het Noorden’, met ‘de bitterzoete smaak van zwelgen in liefdesverdriet’. 

De naamgeefster is Johanna van Slooten, een Dokkumse uit de negentiende eeuw die HaverSchmidts hart sneller deed kloppen.

DOKKUM – De donkerste nachten met de helderste sterren zie je aan de Waddenkust. Duisternis is een belangrijk maatschappelijk thema geworden. Vrijwel overal wordt het zicht verstoord en lichtvervuiling is alom. Het verlangen naar diepdonkere nachten, zo belangrijk voor ons bioritme en dat van de dierenwereld, wordt sterker. 

Het is dan ook een mooi initiatief om het Nationaal Park Lauwersmeer als het Dark Sky Park te bestempelen. Op drie locaties in het Lauwersmeergebied en in de Marnewaard zijn hemelplatforms neergezet. Vandaar kunnen mensen bij helder weer vallende sterren zien en naar de Melkweg kijken.