Een auto die danst op de weg

BROEK – De Citroen 2CV, beter bekend als de ‘Lelijke Eend’ werd op de markt gebracht na de dood van André Citroën in 1935. Er moest een kleine auto komen die geschikt was voor het Franse platteland en 50 kilo aardappelen of een vat met 50 liter wijn kon vervoeren. Maar de 2CV werd meer dan dat en groeide uit tot een van de meest iconische auto’s ooit. Qua ontwerp kent de Eend zijn gelijke niet. De koddige doch charmante uitstraling maakte de auto populair bij creatievelingen, hippies, jongeren en maatschappelijk werkers. Het eerste exemplaar rolde in 1949 van de band.

BALK – Roestvrijstaal is een duurzame, esthetische en dure metaalsoort waarmee je strak designwerk en de mooiste productoplossingen maakt. Warner de Jong (21) uit Stavoren heeft zich erin bekwaamd en is in Balk zijn eigen bedrijf begonnen: Warner RVS Design. 

Om mensen zoals hij wordt in dit land geschreeuwd. Mensen die een vakopleiding hebben genoten, die ambachtsman en ondernemend zijn en die een product maken waar een markt voor is. Warner mag een uithangbord worden genoemd van de nieuwe generatie.

Het lag niet direct voor de hand dat hij ondernemer zou worden. Hij had namelijk een prima baan bij De Vries Feadship in Makkum, de werf die miljoenenjachten bouwt voor de rijkaards van deze wereld.

Toch waagde hij de stap: ‘Ik heb altijd het idee gehad ondernemer te worden en het avontuur aan te gaan. Ik vind het fijn de touwtjes in handen te hebben. Dat past bij me.’

Al op jonge leeftijd groeide hij in de scheepsbouw: ‘Ik deed vakantiewerk bij de sloepenbouwer Maril/Antaris in Woudsend.’ 

Warner volgde een MBO-opleiding scheepsbouwkunde die ROC Friese Poort als werk/leertraject bij Feadship biedt. Zo kwam hij in Makkum terecht.

‘Ik deed er alles op het gebied van rvs en aluminium en ik werd betrokken bij grote opdrachten in binnen- en buitenland, zowel nieuwbouw als refits. Met name deed ik de afmontage zoals het installeren van radars en andere apparatuur.’

Als zelfstandig ondernemer staat Warner nu wat breder in de markt. De kachel moet roken, al woont hij nog bij zijn ouders. De eerste investeringen moeten worden terugverdiend. In Balk huurt hij een werkplaats en onlangs schafte hij een draaibankje aan.

‘Het voordeel in Balk is dat ik daar de slijperij apart heb van de productie. Die twee activiteiten in dezelfde ruimte is namelijk niet ideaal,’ zegt hij.

Slijpen is een vak apart en heel belangrijk. Het is de finishing touch waardoor roestvrijstaal prachtig glanst en zijn karakter krijgt.

‘Er mag geen krasje op zitten,’ zegt de zelfkritische Warner.

Hij werkt momenteel mee aan de nieuwbouw van een schip maar Warner heeft ook particulieren en fabrieken als opdrachtgevers. Hij maakt balustrades en andere leuningwerken en de zuivelindustrie genereert met al dat leidingwerk en indampers veel opdrachten. 

‘Werk genoeg,’ stelt Warner, ‘bovendien bloeit de jachtbouw op.’

De meeste voldoening haalt hij uit eigen concepten: ‘Het is uitdagend iets te maken wat er nog niet is, waar geen machines voor zijn.’

Hij toont een roestvrijstalen steigerbolder met inbouwlicht. Dat is een product voor mensen die smaak hebben, die waarde hechten aan uitstraling en die daar wat voor over hebben. Warner de Jong maakt het en met zijn instelling ga je het ook maken.

Albert van Keimpema

HEERENVEEN – Op 1 april vierde Kuiper Verzekeringen haar 75-jarig jubileum. Een bijzondere gebeurtenis om stil bij te staan. Een feest voor klanten, medewerkers en relaties zat er dit jaar vooralsnog niet in en wordt verplaatst naar een ander moment. Dat deze mijlpaal zal worden gevierd staat buiten kijf.

Jacco Kuiper, de derde generatie Kuiper, had niets liever gewild dan een groot feest voor klanten, medewerkers en businessrelaties. Hij vertelt enthousiast dat er mooie plannen lagen voor het jubileumjaar maar dat deze vanwege de coronamaatregelen zijn uitgesteld.

LEEUWARDEN – Bedrijfsadvies Noord Nederland (BNN), het adviesbedrijf voor ondernemers/ bedrijven van Romke Kooyenga en Karla Meindersma gevestigd in Leeuwarden, is een samenwerking aangegaan met AHEAD adviseurs in Kollum. In Leeuwarden is een nevenvestiging van AHEAD adviseurs geopend in Villa De Kroon aan de Sophialaan van waaruit ook de activiteiten van Bedrijfsadvies Nood Nederland zijn voortgezet. 

Karla Meindersma zal de nieuwe vestiging van AHEAD adviseurs en BNN gaan leiden.

LEEUWARDEN – Vlak na de oorlog (1946) begon pake Willem Kimsma in Goutum een aannemersbedrijf. De oprichter zag na vijf bezettingsjaren zijn heil in de bouw. Er moest in herrijzend Friesland immers van alles worden gebouwd en de timmerman was met zijn toekomst bezig want hij trouwde met Antje Reinkingh. Meteen na het trouwfeest op 25 januari 1946 in Café Draaisma in Goutum nam hij het timmerbedrijf van plaatsgenoot Jelle Kuindersma over.

Goutum werd op een gegeven moment te klein, of Kimsma te groot, zo kun je het ook bekijken. In 2003 verhuisde het bedrijf naar de Edisonstraat in Leeuwarden.

HEERENVEEN – Heerenveen is een sportstad, maar nog voordat Abe Lenstra zou uitgroeien tot onze nationale voetbalheld was er al een sportkiem gelegd. En wel door Roel de Leeuw. Aan het Breedpad begon hij in 1936 een sportzaak. Daarin was hij een pionier. Sportwinkels bestonden toen nog niet. Je kocht je kleding en equipment bij andersoortige detailhandel. Bijvoorbeeld via het groothandelshuis in Rotterdam toentertijd. Sporthuis De Leeuw zette de toon en werd een begrip in het Noorden.

GORREDIJK – Hoe kunnen noordelijke MKB-bedrijven milieuvriendelijke innovaties ontwikkelen voor de bouw van woningen en wijken? Deze vraag staat centraal in de nieuwe Gebouwde (G) Omgeving (O) op Wijkniveau (W): de GOW! proeftuin, een initiatief van Van Wijnen. De provincie Fryslân en het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) ondersteunen deze open innovatie-omgeving gezamenlijk met een subsidie van ruim 1 miljoen euro. Daarvan is ruim € 800.000 Europese subsidie (EFRO). Met dit bedrag kan door het noordelijke en Friese mkb verder worden gewerkt aan innovaties voor verduurzaming van woningen en wijken.

GORREDIJK – Diervoedingsproducent Energique in Gorredijk draait op volle toeren. Dat is niet zo vreemd. Ten eerste maakt Energique de beste maaltijd die je een hond kunt voorzetten, ten tweede wordt de hond door velen beschouwd als een volwaardig lid van het gezin waar je niet op bezuinigt en ten derde is de hond ontzettend populair. Helemaal in coronatijd. Iedereen wil een maatje als gezelschap om het sociaal isolement te doorbreken. Ja, en dan staat een hond hoog op de verlanglijst. 

Karel Nijholt (57) en Esmae Minne (44) van Energique waarschuwen dat je niet te lichtzinnig over het houden van een hond moet denken: ‘Een hond vraagt veel tijd en aandacht. Dat wordt nogal eens over het hoofd gezien. Je moet echt van honden houden. Er zijn mensen die een hond kiezen omdat ‘ie toevallig zo goed past bij het bankstel.’

Een verse maaltijd voor een hond houdt in dat het dier diepgevroren vlees, vis en groenten en de nodige oliën en vitaminen en mineralen krijgt. Van de beste kwaliteit, benadrukken Karel en Esmae.

Karel: ‘Het is zó goed, dat er eigenlijk geen verschil bestaat met vlees voor menselijke consumptie. Wel gebruiken we nog wat meer van het geslachte dier zoals longen en nieren. Het eten wordt met zorg samengesteld.’

Zij kunnen het weten want Karel en Esmae zijn gastronomen; fijnproevers die graag naar een restaurant gaan om zich te laten verwennen. Ook dan kiezen ze voor het beste.

Esmae: ‘Wij zijn vleesliefhebbers. Het is niet alleen lekker maar ook gezond.’

Carpaccio

Dat geldt zeker ook voor de hond. Om die reden kiezen echte hondenliefhebbers en fokkers voor de ‘carpaccio’ van Energique. 

Karel: ‘Zij hebben daar wat voor over. Men wil niet bezuinigen op wat het belangrijkst is voor een hond. Met name Duitsers kijken niet op een euro.’

Betrouwbaarheid staat hoog in het vaandel. Dagelijks is NIVO Noord aanwezig voor het schoonmaken van de fabriek. Energique is als enige producent van versvleesmaaltijden in Nederland zowel IFS Food- als GMP+ gecertificeerd. Naast de reguliere HACCP-normen eisen deze internationale onafhankelijke certificeringsorganen dat de grondstoffen van boer tot in de fabriek te traceren zijn en afkomstig zijn van leveranciers die aan de kwaliteitseisen voldoen. De recepturen van Energique voldoen aan alle wettelijke eisen en laatste wetenschappelijke inzichten. Energique produceert naast haar eigen merk ook voor private label-klanten. De producten vinden hun weg behalve Nederland in België, Luxemburg, Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Slovenië en nog meer landen.

Energique bestaat 30 jaar en is opgericht door Jos van der Linden en Nanette Waldorp. Uit onvrede over de voeding voor hun Ierse wolfshonden ontwikkelden zij in Terband natuurlijke versproducten. Dat bleek effect te hebben. De conditie van hun honden verbeterde aanmerkelijk. Andere fokkers zagen dat en bestelden hun hondenmaaltijden bij de twee oprichters. Honden werden energieker van de voeding en daar werd de bedrijfsnaam van afgeleid. De markt groeide en al gauw werd een productiebedrijf in Wolvega in gebruik genomen. Na enkele jaren verhuisde men eerst naar Tijnje en vervolgens naar Gorredijk.

Successen

Een van de klanten was horecaondernemer Karel Nijholt uit Hindeloopen: ‘Energique had duidelijk het beste wat op de markt verkrijgbaar was. Mijn Shar Pei krijgen deze voeding al twintig jaar.’ Dat vormde tevens de basis van de successen die hij wereldwijd boekte. 

Toen Nanette in 2014 overleed was Jos aangeslagen. Hij wilde wel van zijn onderneming af maar hij was er emotioneel nog te zeer aan gehecht en kon er moeilijk afstand van nemen. Karel: ‘Ik zag hem worstelen en had met hem te doen. Jos was een bezield ondernemer, een idealist.’

De zakelijke onderhandelingen verliepen moeizaam en duurden zeven maanden. 

Tot Karel hem kon overtuigen dat hij geen concessies zou doen aan recepturen en kwaliteit: ‘Toen was het snel beklonken. Ik schreef een bedrag op een papiertje en toen was het akkoord.’ In 2015 volgde de overname. Een jaar later overleed Jos.

Karel en Esmae, die al 20 jaar goed bevriend zijn, hadden sinds 2014 een bedrijf: Kuranda Dog Beds Europe. Samen hebben ze Energique gekocht. Inmiddels zijn ze privé ook partners. Esmae. Zij werkte bij ASR in de verzekeringswereld. Net als hij heeft zij een liefde voor honden.

‘Ik wilde vroeger dierenarts worden, het liep echter anders.’

Storingen

De twee kenden een lastige start. Er waren veel storingen. Een onderhoudsplan hielp hen het bedrijf op de rit te krijgen. Goede verkoopcijfers versnelden dat proces. 

Er kwam structuur in de organisatie, die thans 16 medewerkers. Het bedrijf wil niet afhankelijk zijn van uitzendkrachten en heeft een eigen vloot om de distributie te verzorgen. 

Een wereldprimeur scoorde Energique met een veterinaire dieetlijn. 

Karel: ‘Eén op de vijf hondeneigenaren voert rauw vlees. Wanneer hun dieren een probleem als blaasgruis of diabetes krijgen, kon een dierenarts bij gebrek aan een vers voedingsalternatief alleen een dieet in brokvorm of blikvoeding voorschrijven. Hondenbezitters willen rauw vlees en dan zie je ze het donkere circuit van Dokter Google of internetfora induiken. Daar is geen dier bij gebaat en dat hoeft nu niet meer.’

Gezond oud worden

Rauw vlees is het beste voor de hond: ‘Vroeger at de hond met de pot mee, maar dat is achterhaald. Hamburgers en worsten van topkwaliteit, dat heeft een hond nodig. Wat wij doen is het optimaliseren van wat de natuur voortbrengt, hoewel het bij huisdieren niet draait om het behoud van de soort maar om gezond oud worden, zeg maar het behoud van het dier zelf. In beide gevallen is goede voeding van belang.’

Afval zit er niet in het vlees van Energique. Wel wordt het meeste van het dier gebruikt.

Karel: ‘Net zoals bij mensen. Wij houden ook het randje vet op de sukade en gebakken lever met spek.’ Van welk dieren het vlees afkomstig is staat aangegeven op de verpakking: rund, kip, paard, hert, eend, zalm, witvis. Het is een prachtig palet. De hele schijf van vijf zit erin met een perfecte balans van voldoende aminozuren, vitamines en vetzuren. De maaltijden worden met zorg samengesteld. 

Een eenzijdige maaltijd vormt rauw vlees niet, ook niet als dagelijks hetzelfde menu in de bak ligt, laat Esmae weten.

‘Honden die verse voeding van ons eten blijven vitaal en ondervinden geen problemen aan spieren, gewrichten en zenuwen. We doen geen concessies aan de kwaliteit,’ aldus Esmae.

Vega

De wetenschap staat niet stil en de ontwikkeling van ecologische vegaproducten evenmin. ‘Zo ontwikkelden we voor een Duits merk voeding met kastanje als koolhydraatbron. Voor het eiwit gebruikten we de buffaloworm, ook wel gebruikt in proteïneproducten voor sporters.’

Ze blijkt niet gevoelig voor ‘mooie praatjes’: ‘Wij maken voeding voor honden, niet voor hun baasjes.’ Karel valt haar bij: ‘Wat wij de honden voorzetten kan een mens ook eten. Wij zijn geen zweverige types en houden niet van gezwets.’

Esmae: ‘In Amerika wordt de microbiële veiligheid geborgd door het voeding onder druk van zesduizend bar te bewerken. Energique is de eerste Europese diervoedingsproducent die HHP – high pressure processing – toepast. Diervoedingsspecialist Esther Hagen-Plantinga ontwikkelde zeven diëten die wij uitsluitend via dierenartsen verkopen.’   

Niuew vrieshuis

Energique groeit zo hard dat een nieuw vrieshuis wordt gebouwd naast de panden die al in gebruik zijn. Productielijnen worden steeds uitgebreid en de productie is flink opgeschaald. Sinds 2015 is het bedrijf meer dan verdubbeld in omzet. Het nieuwe geautomatiseerde vrieshuis is 12 meter hoog, 35 meter diep en 15 meter breed en heeft een capaciteit van 1.100 pallets. De expeditie is in het gebouw geïntegreerd. Er is overcapaciteit maar dat is geen probleem want er kan aan derden worden verhuurd.

Karel: ‘Wij anticiperen op verdere groei.’ 

De drive van de twee werkt aanstekelijk. Het ondernemen zit in hun bloed.

‘Wij hebben een hekel aan blabla, aan half werk en aan gebakken lucht, behalve wanneer we in onze favoriete restaurants zitten, haha!’

Albert van Keimpema 

Naam: Lieuwe Krol (52)

Woonplaats: Beetsterzwaag

Was: Kwartiermaker LF2028 

Is: Directeur Tall Ships Races Harlingen 2022

Sponsors aan boord krijgen

Lieuwe Krol is een veelzijdig man die tal van functies heeft vervuld en net zijn taak bij de Omrop heeft volbracht. Sinds 2011 heeft hij een eigen adviespraktijk (Connactief) in businessmodelinnovatie, concept- en organisatieontwikkeling, interim-management en marketing. Hij was kwartiermaker legacy van Leeuwarden-Fryslân 2018 (Culturele Hoofdstad), een organisatie die een voedingsbodem legt voor de nalatenschap van het evenement.

Woning Voormalig winkelpand en later postkantoor

Bouwjaar 1900

Adres Noard 139 Workum

Bewoners Marianne Post (55)

Woonhuis, galerie en B&B met kunst en design

WORKUM – Na enige omzwervingen kwam de Amsterdamse Marianne Post in Friesland terecht en sinds vier jaar woont zij er: in Workum, in een voormalig postkantoor aan It Noard: ‘Vanuit een weekendhuisje, een oude herberg in Westerland op het vroegere eiland Wieringen, stak ik weleens de Afsluitdijk over. Dan ging ik graag naar Workum. Even bij Koninklijke Tichelaar kijken, worstjes bij Blom kopen, kaas bij de Nylander halen.

BEETSTERZWAAG – Landgoed Lauswolt heeft haar grandeur in volle glorie terug. De coronatijd is aangegrepen om het fameus hotel grondig te renoveren. Bijna € 7 miljoen is er tot dusver door eigenaar FB Oranjewoud ingestoken. Een verdere opwaardering in onder meer wellness staat er nog aan te komen. De toekomst biedt perspectief want Lauswolt blijkt als zelfstandig hotel dat geen deel uitmaakt van een keten, prima in staat om op eigen kracht te kunnen draaien.

DEN HAAG – Kajsa Ollongren heeft in haar functie van minister van Binnenlandse Zaken de Fryslânseal geopend. Die is er gekomen door de Tweede Kamerleden Aukje de Vries (VVD) en Harry van der Molen(CDA). Zij dienden een motie in om het Fries meer zichtbaar te maken en de taal levend te houden. Het Fries is de tweede rijkstaal en mag/moet meer gebruikt worden in het openbaar en in het ambtelijk verkeer. Allerlei communicatiemiddelen zoals naambordjes, aanwijzingen, briefpapier en overheidsinformatie kunnen ook in het Fries worden uitgedrukt. Nederland heeft drie rijkstalen.

SNEEK – Vripack Yacht Design in Sneek heeft het grootste en meest luxe sportvisjacht ter wereld getekend. Het is een ultramodern, baanbrekend vijfdeks schip van 52 meter lengte. Dit exceptionele jacht wordt gebouwd op de werf van Royal Huisman (sinds 1884) met vestigingen in Vollenhove, waar het hoofdkantoor staat, en Amsterdam. Deze scheepswerf is onderdeel van Koninklijke Doeksen. De opdrachtgever is een sportvisfanaat die een skybox op het jacht krijgt voor een weids uitzicht op de viswateren. Hij noemt het ‘the theatre of the ocean’. Het verblijf aan boord is uiterst luxueus.

KOOTSTERTILLE – Biodiversiteit, we hebben er de mond vol van. Maar waarom alleen in de richting van de boeren wijzen? Begin in de eigen omgeving! Gemeenten bijvoorbeeld in de bermen en de openbare ruimte en planstsoenen, burgers in de tuinen en ondernemingen op het eigen complex en de bedrijventerreinen. Ynnatura is het nieuwe project ‘Samen investeren in biodiversiteit’ gestart. Met een pilot op bedrijventerrein Skûlenboarch en Westkern bij Kootstertille heeft dat een aanvang genomen. 

Theun Wiersma (62) uit Drachten is projectleider bij Stichting Ynnatura en als zodanig betrokken bij de pilot.

BEETSTERZWAAG – Beetsterzwaag, een dorp met allure, is het Laren van Friesland. Een nieuwe parel aan het kettingsnoer van de Hoofdstraat is by Wansleeben. Dit interieurhuis met 3D-ontwerpstudio maakt van interieurinrichting een kunst. De gezichten erachter zijn Sophia en René Wansleeben. Ze waren voorheen gevestigd in Home Center Wolvega en hebben dit jaar een fraai pand in Beetsterzwaag betrokken. Een van de eerste projecten die ze van daaruit hebben aangestuurd is Landgoed Lauswolt waar onder hun regie en creativiteit 44 suites geheel gerenoveerd en opnieuw ingericht zijn. Een referentieproject optima forma.

Meteen na binnenkomst kom je bij Wansleeben in een warm bad terecht, zo smaakvol is de ruimte ingericht. Bezoekers zullen er geïnspireerd raken, en anders lukt dat de ideeënrijke René en Sophia wel. Het hele plaatje is gecreëerd door Sophia: ‘Dit is wat ik altijd heb gewild, dit is mijn droombeeld wat ik werkelijkheid heb gemaakt.’

Met zorg en gevoel zijn diverse woonideeën qua huiskamer, salon, keuken en slaapvertrek in perfecte balans op elkaar afgestemd. Meubilair is in harmonie met de elementen, woonaccessoires completeren het geheel tot in detail. Vazen, kussens tot aan onderzetters voegen echt iets toe. De koffie wordt gedronken uit een designkopje, het chocolaatje met een dropje binnenin leidt even af door de verrassende hemelse smaak.

De stijl is modern, de inrichting ademt design, en toch, dat zie je niet vaak, is er een optimale woonbeleving in een sfeer die gewoon prettig aanvoelt.

Je zou eigenlijk niks aan veranderen. Maar dat blijkt ook niet echt de bedoeling.

‘Alleen accenten verschuiven. Wat wij brengen blijft mooi en gerieflijk, en is dus tijdloos,’ zegt Sophia over het thuisgevoel dat zij weet op te roepen.

Vooraf wordt alles goed bedacht en uitgedacht. Visualiseren is een kwaliteit: feeling voor ruimtelijke indeling, voor plattegronden en verhoudingen. In 3D kan een interieur compleet worden gecreëerd. Samen komen Sophia en René, die het technische deel voor zijn rekening neemt, tot een geïntegreerd proces van wonen en beleven, van functies en mogelijkheden.

‘Wat wij doen is mensen ontzorgen,’ zegt René. Voorheen was hij met name actief in toegepaste designinterieurs voor beeld, geluid en domotica. ‘Nu bieden en presenteren wij een totaaloplossing. Vandaar dat wij het hele interieur aankleden. Van vloer tot wand en plafond. Stoffering doen wij ook en in verlichting zijn we state of the art,’ aldus René.

Nog altijd is techniek een belangrijk facet van hun inrichtingsconcepten. Beeldschermen en hifi weten zij volledig te harmoniëren in het interieur. 

‘Inrichten is voor ons trouwens niet alleen zoals wij het zien,’ verduidelijkt Sophia. ‘Wij doen dat met de opdrachtgever. Het is een samenspel. Op stijl is geen etiket te plakken, je kunt dat niet in een doosje stoppen.’

René: ‘Hoe leef je?, hoe wil je wonen? Daar willen wij een idee van hebben. Wij zijn mensenmensen en dus doen we dat graag, inleven in hoe een ander is.’

Het is geen gewone woonwinkel. Sophia: ‘Wij creëren een vibe waar je positieve energie van krijgt. Waar je wijn wil drinken met een nootje erbij. Dat is ook wat hier gebeurt.’

Voor wie ze dat doen?

‘Voor mensen die wat over hebben voor heerlijk wonen, die een nieuwe woning hebben en voor zij die niet verhuizen maar wel aan een nieuwe woonbeleving toe zijn,’ antwoordt René.

Het maakt niet uit waar ze zitten: by Wansleeben vliegt de hele wereld over, Bonaire, Spanje, Oostenrijk, noem maar op.

René: ‘Wij zijn op een kleine manier groot.’

Albert van Keimpema

LEEUWARDEN – De in Leeuwarden geboren Titia Bergsma (1786-1821) was de eerste westerse vrouw die bewust tegen alle regels van de shogun in een bezoek bracht aan Japan, een tot dat moment voor Europese vrouwen eeuwenlang hermetisch afgesloten land. Tot op de dag van vandaag is ze in Japan zeer vermaard. Op 2 april dit jaar was het 200 jaar geleden dat ze in Den Haag overleed.

Tal van kunstenaars kwamen op deze voor hen vreemde verschijning af. Haar portret is daarna een grote rol gaan spelen in de Japanse kunst en in miljoenen souvenirs. Alle reden om in dit Olympische jaar in Japan bij Titia Bergsma stil te staan.

LEEUWARDEN – Tresoar heeft een 8mm-film met beelden van een Joods meisje tijdens haar onderduikperiode in Fryslân ontdekt. De filmbeelden zijn in 1944 gemaakt door Frans Kloosterman uit Engwierum. Samen met zijn vrouw Geeske Cordel zorgde hij ervoor dat het meisje, Lea Cohen, bij hen kon onderduiken. 

Lea woonde tijdens de eerste jaren van de oorlog met haar vader, moeder, twee broers en zus in Amsterdam. In 1943 dook het hele gezin onder in Veenendaal. Vervolgens werden ze op verschillende plaatsen ondergebracht.

‘Van Klaas Jansma leerde ik productie en omzet maken’

LEEUWARDEN – Gerard van der Veer is documentairemaker, theaterproducent, mediatrainer en communicatieadviseur. Zijn laatste project was De terugkeer van de Joodse Kinderen waarvan hij initiatiefnemer is. Het project heeft de afgelopen maanden veel publiciteit gekregen. Het vertelt het verhaal van de kinderen uit het Westen die in de oorlog in Friesland ondergedoken hebben gezeten. De documentaire heeft indruk gemaakt op zij die de oorlog hebben meegemaakt maar ook op hen die later zijn geboren.

Geboren Op 5 september 1964 in Broeksterwoude.

LEGEMEER – Het enthousiasme van golfinspirator Auke Hempenius is aanstekelijk. Hij straalt een plezier en een drive uit die wij hier niet kennen. Amerikaanse spirit heeft hij en hij kreeg het mee in de vele jaren dat hij in de Verenigde Staten woonde. In alles wat Auke doet en onderneemt gaat hij op relaxte wijze tot het uiterste. Golf speelt hij vanuit een geest die volledig in balans is met zijn lichaam. Go with the Flow heet zijn programma; het is zijn adagium.  

De Golf11stedentocht (4, 5 en 6 juni op alle Friese golfbanen) is een idee van hem. En dan gaat hij er vol voor. Charity hoort erbij, dat is ook Amerikaans.

LEEUWARDEN – Jan Gerard van der Wal en Wouter Brandsema van Bistro Aragosta blijven dicht bij huis wat betreft hun wijnen. Dat wil zeggen: hun wijnleverancier UNIK zit in Leeuwarden. De wijnen komen van over de hele wereld: o.a. Frankrijk, Spanje, Italië, Duitsland, Amerika, Chili, Zuid-Afrika, Israël.

‘Het zijn allemaal pareltjes,’ zei Jan Gerard tijdens een proeverij bij wijnhuis UNIK. Hij en Wouter waren druk bezig met het samenstellen van hun wijnkaart. Uitgangspunt is om wijnen te kiezen die je elders in de regio niet tegenkomt.

ORANJEWOUD – Tjaarda Oranjewoud is een bruisplaats van inspiratie en ontmoeten, van verwennerij en gastvrijheid. Ook in coronatijd. Tal van creatieve ideeën werden bedacht om actief te blijven, een programma te bieden en mensen aan zich te binden.

‘Wij hebben niet stilgezeten,’ aldus restaurantmanager Thom van der Heide.

Wandelaars die hun stekkie in Grand Café 1834 of het terras moesten missen werden desondanks op hun wenken bediend: de Foodtruck stond voor de deur. Zo konden ze onderweg toch een koffie of een versnapering bestellen. Op maandag 29 maart reed de Foodtruck on Tour door Heerenveen en Oranjewoud en verraste Tjaarda het publiek aldaar. Op die manier kon er ook wat meer bekendheid aan de Foodtruck worden gegeven.  

Nieuwe items vormden een onderdeel van de brainwave. Zo serveert Tjaarda voortaan palmolievrije margarine van The Flower Farm. Dat is een margarine met een missie: het bedrijf maakt een statement tegen de ontbossing van tropisch regenwoud door niet duurzame palmolie-plantages te ondersteunen en op de markt te brengen. Tjaarda draagt als afnemer bij aan deze missie.

Inloopdouches in Comfortkamers

Ook van het hotelfront is er nieuws. Het eerste kwartaal heeft Tjaarda benut om de badkamers van 9 comfortkamers grondig aan te pakken. De badkamers zijn allemaal voorzien van een luxe inloopdouche.

Spadel Bru

Restaurant ‘de Oranjetuin’ gaat de samenwerking aan met Spadel Bru mineraalwaters, het beste water uit de Ardennen dat je op tafel kunt zetten. In de gastronomie staat Spadel Bru aan de top. Water is het belangrijkste wat een mens moet consumeren, je hebt er dagelijks twee liter van nodig en het is naast de wijn een supergezonde, goede en onontbeerlijke begeleider bij het eten.

Evenementen

Hoewel het bij het ter perse gaan van dit nummer allemaal nog wat ongewis is, hoopt Tjaarda te kunnen beginnen met het plannen en organiseren van twee evenementen. Eén ervan is de Woudsterdag. Thom: ‘Wij willen de producten van onze eigen ambachtelijke merk ‘de Woudster’ presenteren. Ook worden de leveranciers die een bijdrage hebben geleverd aan het ontwikkelen van ons huismerk uitgenodigd daarbij aanwezig te zijn.’

Een van de samenwerkingspartners van Tjaarda is de Broerderij in De Knipe, niet ver van Tjaarda. Daar worden op drie hectare tuingrond de lekkerste biologische, onbespoten groenten, de smakelijkste fruitsoorten en de fijnste, kruidigste kruiden geteeld, speciaal voor Tjaarda en haar outlets restaurant de Oranjetuin en Grand Café 1834. In de planning ligt een biologische lunch op de Broerderij. Dit mogen de fijnproevers niet missen!

Albert van Keimpema

‘Ik kijk verder dan de spieren en gewrichten’

HUISTERHEIDE – Je dacht dat eind april wel een eind zou zijn gekomen aan de lockdown. Maar nee. Er is net aangekondigd dat de terrassen ’s middags open mochten, restaurants moesten nog tot eind mei gesloten blijven. Voor de verandering speelde Kostwinning zich eens af tijdens een wandeling door de Vegelinbosschen tussen Sint Nicolaasga en Langweer. ‘Gast’ is Wietske Westera, manueel therapeut in Heerenveen. Ze heeft haar hond Siem (vernoemd naar voormalig Ajacied Siem de Jong, tegenwoordig spelend bij Heerenveen) meegenomen.

WOUDSEND – ‘Ik heb de beste fruits de mer van Nederland. Kom eens proeven,’ zei Sjouke Schilstra tegen mij. Dat was niet tegen dovenmansoren gericht. Ik ben een liefhebber van schaal- en schelpdieren. Ik mocht iemand meenemen. Mijn keus viel op André Sterk (76) uit Lemmer. Een visondernemer die samen met broers Gerard en Peter een prachtig bedrijf heeft opgebouwd. Nu runnen zijn zonen Bertin, Theo en Laurens en Theo een visbedrijf.

SCHARNEGOUTUM – De koning hoeft geen klant van je te zijn om hofleverancier te worden. Wel moet je van onbesproken gedrag zijn, kwaliteit bieden, bij voorkeur 100 jaar oud zijn en financieel gezond. De Wijn en Whisky Schuur in Scharnegoutum voldoet aan al deze criteria en kreeg van commissaris Arno Brok het koninklijk predicaat.

DOKKUM – Hoe wil je nóg meer leven in de brouwerij in Dokkum? Gewoon, door bier in de stad te gaan brouwen! Niet dat het wat nieuws is. Dokkum was vroeger al een brouwerijstad bij uitstek. Maar toch. Kleine brouwerijen leken verleden tijd. Tegen de verdrukking van de grootschaligheid in, komt het nieuwe weer op. Dit voorjaar letterlijk bij Brouwerij Dockum, waar brouwer Tim Cuperus bij het bezoek van het Fries journaal Jiertiid presenteert, een fris lentebier dat zich op het terras goed laat smaken.

‘Elk seizoen komen we met een nieuw bier,’ zegt Tim.

Dat is dan het negende in het assortiment van biermerk Kâld Kletske (gewoan spesjaal bier), dat verder Ljocht (licht), Blûn (blond), Weet (weizen), Hoppich (IPA), Galjes (kruidig), Krêftich (donker stout), Trijedûbel(tripel) en Hjerstbok (bockbier) bevat.

Achter Brouwerij Dockum schuilt een bijzonder verhaal. Het begon allemaal met Sytze Hoogstins uit Burgum die zich ontwikkelde tot een zeer verdienstelijk amateurbrouwer. Zijn droom was een eigen brouwerij die hij in 2014 begon (de Hoge Stins) en waar hij het speciaalbier Kâld Kletske ontwikkelde. Door een ernstige ziekte zag hij zijn levenswerk niet tot wasdom komen; augustus 2017 overleed hij net nadat hij 60 was geworden. Wie moest zijn missie voortzetten? 

Alle kennis en recepten had hij gelukkig overgedragen op zijn buurjongen Tim Cuperus, die zijn baan van wiskundeleraar had opgegeven om bij Sytze in de brouwerij te gaan werken.

‘Daar lag mijn passie,’ aldus Tim.

Een brouwerij overnemen en uitbouwen is echter geen abc’tje. De investeringen zijn fors. Gelukkig zagen de drie mannen achter Probo – Leon van der Meer, Erwin Postma en René de Heij – dat het initiatief van Sytze niet verloren mocht gaan.

‘Zijn bier was te goed om niks mee te doen. Daarom hebben wij de voortzetting met Sytze besproken. Toen is het idee ontstaan om in Dokkum een brouwerij op te starten. We konden terecht in een pand dat in eigendom is van aannemer Biense Dijkstra, die zich inmiddels als aandeelhouder bij ons drieën heeft gevoegd,’ zegt Leon. 

In dat pand zat voorheen een houthandel en was qua uitstraling geschikt vanwege de houten spanten. Vervolgens werd een schitterende brouwerij ingericht met een twist van hout, staal en koper, van karakter en design. 

‘Op Sytze’s zestigste en laatste verjaardag hebben we een 3D-visualisatie laten zien terwijl hij op bed lag. Het was mooi om te zien dat hij alles zag goed komen,’ aldus Leon.

De brouwerij zal ook worden gebruikt voor speciale events. Dit jaar wordt net als in 2018 de sponsoropeningsavond van de Admiraliteitsdagen gehouden. En wat te denken van de verkiezing van de Friese onderneming van het jaar? Natuurlijk ontbreekt een Oktoberfest niet op de agenda.

In de brouwerij is tevens een winkel gekomen en een restaurant waar Anco Roelofs de chef is. Hij bereidt gerechten met daarin bier verwerkt: stoof van Waddenrund, tournedos gebakken in hopolie, brouwershappen (burgers), bierbrood van eigen bierbostel, dronken kip van het spit, Wiener schnitzel van geschrote mout en Duitse currywurst met zuurkool, en de ‘bieramisu’, om maar eens een paar klassiekers te noemen. 

Albert van Keimpema

DOKKUM – Het lijken wel stoomdiesellocomotieven, zo indrukwekkend zijn de smokers van het Dokkumer bedrijf Foodvans.nl. Ze zijn gemaakt van oude stalen, dikwandige propaangastanks die heel geschikt zijn als barbecue. Eigenaar Sjoerd Dijkman (36) maakt ze zelf, samen met heit Luitzen. Niet voor de handel, maar voor eigen gebruik. Foodvans is namelijk een reizend grillwalhalla dat elk feest, elk zakelijk event, elk festival en elke bruiloft, walking dinner of intieme party opluistert tot een fantastisch eetfestijn. De catering op maat krijgt een extra dimensie met mooi opgemaakte buffetten op stoere houten planken.

Eerst Dokkum zien en dan sterven, alsof het Napels is. Zal het ooit zover komen dat mensen dit voornemen op hun Bucketlijst zetten? Eerlijk gezegd zou Dokkum Napels weleens kunnen overtreffen want waar de Italiaanse havenstad een teloorgang doormaakt, daar maakt de admiraliteitsstad Dokkum een bloeiperiode mee.

Hoe dan ook, wie Dokkum bezoekt kan eigenlijk niet om 7 hot spots heen. Vandaar dat ze op een rijtje zijn gezet. Deze plekken MOET je hebben gezien!

1 – De Bonifatiuskapel.

HEERENVEEN – Fotograaf Reiny Bourgonje uit Heerenveen is met portretten van haar nichtjes Esther van Halderen en Leonie Bourgonje in de prijzen gevallen bij de Britse Fine Art Photography Awards (FAPA). Haar werken zijn gekozen uit 4.900 inzendingen uit 92 landen. Reiny doet regelmatig mee aan wedstrijden en wint vaak prijzen. Dit jaar heeft ze werk ingestuurd voor de Italiaanse Siena Awards.

‘Het is een manier om te laten zien dat je er bent,’ zegt Reiny, die haar studio heeft in Museum Heerenveen waar ze werkt zonder gebruik te maken van kunstlicht.  

De portretten zijn Little black diamond en New Dutch Renaissance getiteld. Ze werkt vaker samen met de twee die volgens Reiny natuurtalenten zijn: ‘Ze gaan zitten en ik heb meteen het beeld te pakken. Langer dan een halfuur duurt het poseren meestal niet. Esther is mijn muze en het is mooi om te zien hoe ze zich als kind ontwikkelt.’

De zevenjarige Esther is geadopteerd en komt uit Nigeria. Ze is volgens Reiny heel lief en vrolijk. Esther volgt een musicalopleiding aan de muziekschool. 

Leonie is een stoere dame die werkt bij de Explosieven Opruimingsdienst waar ze bommen onklaar maakt. De kraag en muts die Leonie draagt zijn door Reiny gemaakt van placemats die ze bij de HANOS zag liggen: ‘Ik dacht, daar kan ik nog weleens iets mee.’ Het portret heeft een middeleeuws karakter en is volgens Reiny een ‘knipoog naar de Gouden Eeuw met gerecycled materiaal’. 

Albert van Keimpema

LEEUWARDEN - Het Fries Landbouwmuseum in Leeuwarden heeft een bijzonder kunstwerk verworven. Het is een gemetselde muur met daarin gestileerde landbouwdieren. Het is afkomstig uit de voormalige landbouwschool in Franeker. Het gebeurt zelden dat muurkunstwerken worden bewaard omdat ze vaak met de sloop van een gebouw verloren gaan. Het kunstwerk is van cultuurhistorische waarde omdat het door de eerste Friese beeldhouwster, Nina Baanders-Kessler (1915-2002) is vervaardigd en vanwege de connectie met het agrarisch onderwijs.

Het baksteenmozaïek bestaat uit een gemetseld buitenspouwblad van een spouwmuur. De opbouw is samengesteld uit figuratieve voorstellingen van aantal landbouwhuisdieren, te weten een lam, een varken, een koe, een schaap en een paard tegen een achtergrond in diverse kleuren. Boven de dieren zijn wolkenpartijen gemaakt. Het metselwerk is volledig vlak gecreëerd (geen reliëf). De afmetingen van het object zijn circa zes meter lengte en circa twee meter hoog. 

Nina Baanders-Kessler is op 28 februari 1915 geboren in Leeuwarden als Antje Kessler, als dochter van slager Jacob Kessler en Elizabeth Anne Bijl. Ze ging naar de gemeentelijke HBS voor meisjes in Leeuwarden en van 1934 tot 1938 volgde ze de opleiding aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten te Amsterdam. In 1936 deed ze een studiereis van zes weken in Wenen, verbleef ze in 1937 twee maanden in Parijs en vestigde ze zich daarna in Leeuwarden, waar ze een eigen atelier had aan de Eebuurt. Ze werd in die jaren omschreven als een dappere en bevlogen jongedame die het beeldhouwen in Friesland als eerste en enige oppakte. In juli 1942 trouwde ze met Ambrosius Baanders, kreeg vier kinderen en verhuisde in 1947 naar Vinkeveen. 

Baanders vervaardigde in Friesland onder andere een wapensteen voor het raadhuis in Koudum (1941), een wapensteen op de Wirdumerpoortsbrug in Leeuwarden (1941), de plaquette van Theo van Welderen Rengers in Oentsjerk (1947) en een verzetsmonument (vrouwenfiguur) in Makkum (1952).

Sloop

Rond 1990 kwam de landbouwschool van Franeker leeg te staan en verpauperde. Na vele jaren van leegstand en verval is in 2011 de locatie afgebroken. In eerste instantie was er geen aandacht voor het kunstwerk. De gevel met het baksteenkunstwerk ging schuil achter struiken waardoor het niet meer goed zichtbaar was. Gelukkig werd de kunsthistorische waarde ervan bij de sloop van het gebouw goed ingeschat en bleef het behouden. Het baksteenkunstwerk is losgemaakt en naar de gemeentewerf in Franeker getransporteerd. Onlangs is het naar het Landbouwmuseum vervoerd waar het een permanente plek zal krijgen.

School

De Christelijke Lagere Landbouwschool waarin het baksteenkunstwerk zich bevond, kent meerdere bouwperiodes. Het was de opvolger van een gebouw uit 1931/1932. In 1952 werd deze vervangen door een nieuwe school ontworpen door architect Louw Reinalda uit Leeuwarden (1891- 1954), die bekend is van onder meer de kweekschool 'Marienburg' in Leeuwarden en rusthuizen in Wolvega en Makkum. Architectenbureau J.C Teeuw uit Leeuwarden breidde de school rond 1960 uit met twee extra lokalen. Toen moet het kunstwerk zijn aangebracht. 

Albert van Keimpema

LANGWEER – De opening van het vaarseizoen in Friesland verliep ook dit voorjaar zonder luister. Gedeputeerde Avine Fokkens-Kelder stond op de voorplecht van de vlet van Marijke Bakker en haar partner Gerhard Pietersma (schipper van het statenjacht) die door de Janesloot bij Langweer voer. Een kale bedoening van de beperkende maatregelen. Het echte watersportgevoel ontbrak. Wel lanceerde de gedeputeerde een nationale primeur: in de Watersport-app waarin havens en vuilwatertanks staan aangegeven is een vrij nutteloze oproepfunctie voor bruggen geïntegreerd.

FIRDGUM – Om de lokale horeca een steuntje in de rug te geven organiseerde Rotary Club Harlingen drie Horeca Support Rally’s waar 330 mensen aan deelnamen die in totaal € 10.000 opbrachten voor 11 restaurants: It Reade Hynder in wommels, Kok aan Huis in Schalsum, de Poffertjeskraam Harlingen, Op Hatsum bij Dronrijp, de Theetuin in Slappeterp, Zwarte Haan, The Friezzin in Westhoek, ’t Havenmantsje in Harlingen, de Poort van Franeker, Bloemketerp Bolsward en VET Hippefrieten in Harlingen. Er reden zo’n 150 tafels op wielen door de stad en de gemeente Waadhoeke.

SNEEK – Een serie levensgrote portretten van Joodse onderduikkinderen zijn tot juni te zien in het Friese landschap. De kinderfoto’s staan op veertien verschillende locaties waar de kinderen ooit in de Tweede Wereldoorlog zaten ondergedoken. De expositie Wy koenen der noch wol ien by ha (Bij ons kon er nog wel eentje bij) is in Sneek geopend door burgemeester Jannewietske de Vries van de gemeente Súdwest-Fryslân en Fred van Vliet, die als jongetje naar Sneek werd gesmokkeld en daar de oorlog overleefde. De opening werd extra betekenisvol door het prachtige spel van klarinettist Gerbrich Meijer.

ORANJEWOUD – Na uitgebreide ontwerpsessies in samenwerking met burgers en ondernemers zijn gemeente Heerenveen en Rijkswaterstaat tot een oplossing gekomen voor de kruising Oranje Nassaulaan en de oprit naar de A32 in zuidelijke richting. Het wordt een rotonde, een robuuste en veilige kruispuntoplossing die rekening houdt met een goede doorstroming van het verkeer. Deze rotonde was tevens de wens van de Woudsters. Plaatselijk Belang Oranjewoud ijverde ervoor. 

Wethouder Jaap van Veen: ‘Eerder leek een rotonde op deze locatie onhaalbaar.

GOUTUM – Van Dalen Cigars aan de Waagstraat in Groningen is de grootste sigarenzaak van het Noorden. De winkel is van Rinse van der Gans uit Goutum. Hij werkte eerder bij de provincie Fryslân en de gemeente Leeuwarden en was de afgelopen jaren docent bij NHL-Stenden. Hij gooide het roer om en begon uit liefhebberij deze zaak. Tijdens de voetreis naar Rome die hij in 2019 liep kwam het idee bij hem op. 

Rinse: ‘In mijn tienerjaren kocht ik af en toe al een Cubaanse sigaar. Later ging ik naar Amsterdam of Antwerpen om die ene speciale sigaar te kopen die niet in het Noorden te krijgen was.

HEERENVEEN – Met een bijdrage uit het Stimuleringsfonds versterkt Rabobank de lokale samenleving en een van de begunstigden is de VPTZ Julia Jan Wouters Hospice in Heerenveen. Dit hospice op een oude schoollocatie krijgt € 25.000 voor de duurzame verbouwing. De commissie van het Stimuleringsfonds vindt voorzieningen als een hospice, waar mensen in de laatste fase van hun leven worden begeleid en verzorgd, belangrijk voor de regio.

HARLINGEN – De opening van het Tall Ships Experience Center aan de Nieuwe Willemshaven was het startschot van de wervingscampagne voor jonge trainees tussen de 15 en 25 jaar. Zij varen mee in de Tall Ships Races 2022 die in het kader van Harlingen Sail wordt gehouden. In de expositieruimte wordt de historie van de grote zeilschepen verbeeld zodat de jongeren zich voor kunnen bereiden op de reis van hun leven, die ze zelf moeten bekostigen. Burgemeester Roel Sluiter opende het centrum en gedeputeerde Sander de Rouwe gaf op de Bark Europa het startschot voor de campagne. Tevens werd de eerste hoofdsponsor bekendgemaakt: Port of Harlingen. Op Sail Harlingen worden volgend jaar 300.000 bezoekers verwacht.

Er was trouwens meer nieuws van het Harlinger front. De stad was uit een onderzoek als ‘meest kansarme gemeente’ van Nederland uit de bus gekomen, maar wie dat heeft bepaald zou de enige Friese zeehavenstad eens moeten bezoeken. Zo onthulde Akte2, het cultuurbureau van Cultureel Kwartier Sneek en Seewyn Kunsteducatie, het nieuwe Cultuurmenu 2021-2022 Harlingen. 'Kunst om de hoek' is de elfde uitgave van de jaarlijkse brochure met kunst- en cultuuraanbod voor alle basisscholen in de gemeente. Annemarie van der Reijden (hoofd Akte2) overhandigde bij de replica van het expeditieschip Willem Barentsz het eerste exemplaar aan wethouder Erik de Groot.

Albert van Keimpema

BOORNZWAAG – Op de verkiezingsdag 15 maart 2021 werd Thomas Deelen, de man van FJ-columniste Barbara van Beukering, 73 jaar. Zijn immer opstandige dochter Milou, vooral bekend van social media en met een leger aan volgers een zogeheten influencer, daagde vaderlief uit om een cadeautje aan haar te geven in de vorm van zijn stem. Thomas kleurt altijd het rondje van de VVD rood. Volgens Milou is dat meer uit gewenning dan door het gebruiken van je volle verstand. Thomas, de goedheid zelve, gaf haar zijn stempas mee naar Amsterdam waar Milou woont.

ORANJEWOUD – De dood van Prinses Diana in 1997 staat nog in ieders geheugen gegrift. De meeste mensen weten nog waar ze waren en wat ze deden toen haar overlijden wereldkundig werd gemaakt. Toen ik het hoorde op zondagmiddag 31 augustus was ik op Curacao waar ik een bezoek bracht aan landhuis Jan Kok. Er zal nog heel lang over het ongeluk in de Parijse tunnel worden gesproken en over de dood van Lady Di en haar vriend Dodi Fayed en chauffeur Henri Paul. Alleen lijfwacht Trevor Rees-Jones overleefde het. Vele complottheorieën doen de ronde over aanleiding, toedracht en nasleep van dit bizarre drama. Dat Paul zich liet opjagen door een horde paparazzi op motoren is een feit dat niet volstaat in de zoektocht naar achtergronden.

Linda Udo (1964) uit Oranjewoud is gebiologeerd naar de dood van de Prinses die in 1997 net was gescheiden van Prins Charles en een outcast was geworden in de Britse monarchie, die door haar badinerend ‘The Firm’ (Het Bedrijf) werd genoemd. Linda heeft 17 jaar onderzoek gedaan en haar navorsingen hebben geresulteerd in het boek Koninklijk Complot, dat een groot succes is geworden. In veel bladen en talkshows mocht zij vertellen wat haar bevindingen zijn. Net als Diana kreeg ze kennelijk iets te veel aandacht en werd ze na de verschijning van het boek met de dood bedreigd.

‘Er kwam veel op me af, niet leuk. Het overviel me, ik had totaal geen rekening gehouden met agressie. Uit welke hoek de woede kwam is me nog steeds niet bekend. Er zijn natuurlijk altijd mensen die de waarheid niet onder ogen willen zien, die niet willen dat je aan Diana komt, die niets opgerakeld willen zien,’ zegt Linda. Haar boek deed stof opwaaien. In haar verhaal leeft Diana namelijk nog, onherkenbaar door plastische chirurgie, maar nog steeds contact hebbend met haar zoons.

‘Er zijn te veel onwaarschijnlijke toevalligheden die onlogisch zijn,’ aldus Linda. Ze wijst onder meer op de film Murder by Illusion die Dodi Fayed in 1986 produceerde, een voorteken. Ze wijst op de Mercedes van hetzelfde type met exact hetzelfde kenteken die op de bewuste dag rondreed. Op de lange tijd, één uur en veertig minuten, voordat het lichaam van Diana in het ziekenhuis aankwam wat een ritje van hooguit zes minuten is. Op de Britse geheime inlichtingendienst die op de avond van haar dood niet operationeel was. Op alle radiofrequenties die uit de lucht waren gehaald. Op het verwisselde bloedmonster van de chauffeur. Op het feit dat de nog wel toonbare Diana niet werd opgebaard. Op de onmogelijkheid om het niet onderhouden overwoekerde eilandgraf te bezoeken. Dat graf zou bovendien leeg zijn. In het boek van Linda, waarvan alleen het laatste hoofdstuk fictief is, is Diana verhuisd naar Cape Cod (Massachusetts). 

Absurde ontwikkelingen, een sterk verhaal. Linda: ‘Ik ben erin gaan geloven. Sommigen vinden het door de erotisch getinte passages een boeketreeksboek.’ Ze ziet parallellen met wat er nu gebeurt met Harry en Meghan. Intriges herhalen zich. Linda: ‘De pas overleden prins Philip was een racist. Harry moest een raszuivere vrouw hebben. De opmerking over welke kleur hun baby zou hebben komt bij Philip is door Philip gemaakt. Dodi werd door hem beschouwd als een kamelendrijver maar zijn vader was wel een vriend van Lord Spencer, de vader van Diana. Die twee kenden elkaar al hun hele leven, Dodi was niet zomaar een passant.’

In het boek herleeft Diana. Linda heeft het spannend gemaakt met een slotakkoord vol complottheorieën. Mensen lezen die graag. Koninklijk Complot werd dan ook een succes. Linda en haar man Ton de Vries willen het boek nu in Engeland gaan uitgeven.

Albert van Keimpema

MORRA – 4.222 poppen in een weiland aan de rand van het dorp Morra stonden symbool voor de kinderen die zonder ouders in vluchtelingenkampen in Griekenland verblijven, zoals Kamp Moria. Vanwege de naamgelijkenis werd het verband tussen beide dorpen gelegd en de aandacht gevraagd voor de noden van de vluchtelingkinderen. Gezinnen, dorpen, kerken, scholen en vriendengroepen maakten samen deze poppen voor Kamp Morra. Meer dan drieduizend mensen hebben meegeholpen. 

WIEUWERD – De Friese sponsorkoning Jan van Erve haalde weer eens flink geld op maar ditmaal voor zichzelf. Althans, hij gaf het door aan drie goede doelen: KiKa, Fonds Gehandicaptensport en de Sjinkie Knegt Foundation waar Jan zelf voorzitter van is. Hij loopt in zijn werk altijd hard van stapel en voor deze actie ook. Zo liep Jan achter elkaar elf rondjes van 6,7 km, in totaal 73,6 km. Een prestatie die een diepe buiging verdient. Bijna € 10.000 bracht het op!

Aanleiding om dit te doen was de slechte tijd die goede doelen doormaken.

SNEEK – Antsje Tjalsma-van Dijk uit Sneek heeft een intiem driegangendiner op het toneel van Theater Sneek gewonnen. Ze kwam als winnares uit de loting van ‘Vrienden werven vrienden’. In deze wedstrijd riep Theater Sneek haar vrienden op om zoveel mogelijk familieleden en kennissen uit te nodigen om ook theatervriend te worden, en zo het theater te steunen. Antje ontving de waardebon op het toneel van Theater Sneek uit handen van Wiebren Buma, directeur van Cultureel Kwartier Sneek waar het theater onderdeel van is. Antsje was overdonderd: ‘Om hier te zijn, voelt weer even als thuis. Super om hier te dineren. Ik wist dat er enkele vrienden zich aan gingen melden, maar heb de oproep ook gedeeld op een groepsapp. Dit heeft waarschijnlijk meer opgeleverd dat ik zelf in de gaten had.’

De actie ‘Vrienden werven vrienden’ vormt onderdeel van de publiekscampagne ‘Word vriend, juist nu’, waarmee vaste bezoekers van Theater Sneek en het Bolwerk worden opgeroepen om te helpen. Sinds de start van de campagne zijn er circa 300 nieuwe theatervrienden, Bolwerkbazen en supervrienden (zowel theatervriend als Bolwerkbaas) bijgekomen. Voor een bescheiden financiële bijdrage per seizoen is het mogelijk om als particulier structureel bij te dragen aan het voortbestaan van de beide podia. Als tegenprestatie kunnen vrienden als eerste kaartjes bestellen en krijgen ze een rondleiding plus een kijkje achter de schermen. Daarnaast mogen vrienden deelnemen aan 'Koffie met de directeur/programmeur'-sessies, waarbij ze ideeën kunnen uitwisselen met de mensen achter de schermen. 

SPANGA/MODDERGAT – ‘Mijn ouwe kroeg van toen, zong Rients Gratama in de jaren zeventig, is cafetaria geworden, een boze droom van formica en glas.’ Gelukkig is sindsdien de teloorgang van het Friese café niet bewaarheid, maar in diverse dorpen is de kroeg als exponent van de sociale samenhang van de bewoners wel degelijk verdwenen. Het aantal café’ s in Friesland is de laatste decennia met zo’n twintig procent gezakt naar om en nabij de vierhonderd. 

En dat is ook niet onlogisch als je bedenkt welke stormen eigenaren en uitbaters van horecazaken hebben moeten trotseren.

REDUZUM – Schrijfster en dichteres Baukje Wytsma (Reduzum, 1946) werd 1 april 75 jaar. Ter ere van deze verjaardag was al afgesproken dat in april haar tiende dichtbundel met de titel Wyt ljocht zou verschijnen. Een grote verrassing was het voor haar toen uitgever Ernst Bruinsma van de Afûk voor de deur stond om haar het eerste exemplaar van haar nieuwe bundel aan te bieden. In het interview met Abe de Vries in het Friesch Dagblad zei de schrijfster over haar nieuwe bundel: ‘Myn lêste bondel Sân wylgen is fan 2010. Doe tocht ik dat it wol genôch wie.

AEGUM – Als je twee diagonalen trekt door de provincie bevindt het snijpunt zich tien meter oostelijk van de toren van Aegum. Deze locatie in het weidse groene landschap is exact het midden van Friesland. Een betere plek om een portrettenboek van 111 stânfriezen onder de titel It Gesicht fan Fryslân te presenteren is er niet: Aegum met zijn opvallende witte toren zonder kerkschip als het kloppend hart van Friesland.

GRONINGEN – De bijzondere leerstoel Bevolkingsdaling en Leefbaarheid voor Noord-Nederland aan de Rijksuniversiteit Groningen wordt met vijf jaar verlengd. Bijzonder hoogleraar Bettina Bock onderzoekt ook de komende vijf jaar de kansen en mogelijkheden voor de leefbaarheid in krimpgebieden. De drie noordelijke provincies Groningen, Fryslân en Drenthe maken deze verlenging mogelijk. 

Het wetenschappelijk onderzoek richt zich vooral op de toenemende verschillen tussen regio’s, brede welvaart en levensgeluk. Daarnaast wordt gekeken naar initiatieven zoals vernieuwingen in de zorg waarmee krimpgebieden zich kunnen versterken. De bijzondere leerstoel is in 2015 ingesteld door de Stichting ter Bevordering van Ruimtelijke Wetenschappen bij de Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen.

De provincie Fryslân ziet dat de bijzondere leerstoel in de afgelopen vijf jaar een succes is geweest. Noord-Nederland heeft nog steeds te maken met de gevolgen van bevolkingsdaling en met een veranderende samenstelling van de bevolking door vergrijzing en ontgroening. In de provincie Groningen zijn drie gebieden aangewezen als krimpregio: de regio's Oost-Groningen, Eemsdelta en Het Hogeland. De regio Noordoost-Fryslân heeft ook de status van krimpregio. In de provincies Fryslân en Drenthe zijn er daarnaast nog 'anticipeerregio's'. Dat zijn regio's waar krimp verwacht wordt. Bevolkingsdaling zorgt voor uitdagingen op het gebied van onder andere leefbaarheid, voorzieningen, werkgelegenheid en woningmarkt. De drie noordelijke provincies werken al jaren samen om de gevolgen van bevolkingsdaling voor de leefbaarheid in kaart te brengen. 

Bettina Bock (1960) is sinds 1996 als plattelandssocioloog verbonden aan Wageningen University & Research, waar ze in 2018 werd benoemd tot persoonlijk hoogleraar inclusieve plattelandsontwikkeling. Haar onderzoek richt zich op de invloed van verstedelijking op plattelandsontwikkeling, waarbij gemarginaliseerde regio’s en groepen centraal staan. Belangrijke thema’s in haar onderzoek zijn burgerparticipatie, ondernemerschap, bestuur en sociale en ruimtelijke ongelijkheid.

Kever speedster geschenk op zilveren huwelijksfeest

TJERKGAAST – Brugt en Marijke Groenhof wilden van hun 25-jarig huwelijk in 2017 een onvergetelijk feest maken. ‘Alsof we voor de tweede maal trouwden,’ lacht Marijke. Wel, het werd een bruiloft zonder weerga, gevierd in een circustent naast hun woonboerderij in Tjerkgaast waar iedereen was uitgedost in prachtige dresscreaties en jongedames rond flaneerden in de mooiste, rijkversierde hoepeljurken. Geheel in stijl van de tv-hit Big Fat Gypsy Wedding. Eten, drinken, kop-van-jut voor de mannen en vuurwerk, alle ingrediënten werden erin gestopt.

Overdag een werkplek, ’s avonds een designkast

Thuiswerken is niet meer weg te denken uit het dagelijks leven, maar lang niet iedereen heeft een prettige thuiswerkplek. Wijbenga HomeSpot uit De Falom heeft daar dé oplossing voor bedacht.

Het concept HomeSpot is nieuw, maar het bedrijf Wijbenga bestaat al meer dan negentig jaar. Tot de coronacrisis was de stand- en tentoonstellingsbouw hun core business, maar in maart 2020 stopte het beursleven abrupt. En dat was de impuls om nieuwe wegen in te slaan met als uitgangspunt: wat zijn onze sterke punten?

“De stands die we maakten waren altijd maatwerk, afgestemd op de specifieke behoeften van onze klanten”, vertelt directeur Marten Kingma. “We realiseerden ons dat door de coronacrisis veel mensen gedwongen waren thuis hun werk te doen. En toen was het idee om thuiswerkplekken op maat te gaan maken geboren”.

Lang niet iedereen heeft de luxe van een aparte werkkamer, maar je zet ook niet zomaar even een bureau ergens in je huis neer. “Als ik naar mijn eigen werkplek kijk, ziet die er bovendien niet heel netjes uit”, vervolgt mede-directeur Yke Wijbenga. “Daarom hebben we werkplekken bedacht die overdag bureau zijn, maar waarbij je ’s avonds letterlijk de kastdeur dicht kunt doen zodat er een mooi designmeubel overblijft”.

En omdat niemand gelijk is, maakt Wijbenga alle meubels op maat, in de kleur en afwerking die de klant wenst. De productie gebeurt in eigen werkplaats dus er kan snel geleverd én geplaatst worden, want de mensen van Wijbenga monteren de werkplekken bij de klanten thuis.

HEERENVEEN – Het werd te druk in de Epke Zonderland-turnhal in Heerenveen. Hier trainden naast de Nederlandse top ook lokale turnverenigingen. Een prachtige combinatie tussen breedtesport en topsport. Echter, uitbreiding was gewenst. Eind 2019 ging de gemeenteraad van Heerenveen akkoord met de bouw van een tweede turnhal. 

Een prachtige hal, vindt Epke Zonderland naar wie het eerste trainingscentrum is vernoemd: ‘Een speciaal en bijzonder moment, want ik neem voor de TeamNL-trainingen afscheid van mijn eigen oude hal. Die heeft toch een speciaal plekje.

SNEEK – Huizen verkopen is een vak apart, hoe gemakkelijk dat tegenwoordig ook lijkt te gaan. Zonder goede presentatie wordt het echter moeilijker. Was het vroeger een fotootje van de voorgevel die de koper moest lokken, nu moet de woning 3D perfect in beeld worden gebracht compleet met een virtuele tour in en rond het pand. Iemand die daarin is gespecialiseerd is Vincent Hoes uit Sneek. Hij timmert met Proland behoorlijk aan de weg. Zijn bedrijf werkt inmiddels voor zo’n 125 makelaars boven de lijn Zwolle en maandelijks worden er rond de 500 objectpresentaties gemaakt.

‘Toen ik hier vijftien jaar geleden mee begon was ik een van de eersten,’ aldus Vincent, die aanvankelijk alleen adviserend bezig was met het verkoop gereedmaken van woningen. Dat houdt in: de woning zo neutraal mogelijk laten zien, dus zonder persoonlijke spullen, schilderijtjes en foto’s aan de wand, alles netjes aan kant, schoon en fris maken, het erf opgeruimd etc., want: ‘je koopt in de supermarkt toch ook geen pak melk dat er smerig uitziet?’

‘Men dacht destijds dat een kandidaat-koper er wel doorheen zou zien, maar kwam bedrogen uit. Een eerste indruk is altijd van belang. Dus moet je een woning goed presenteren. Plattegronden met een juiste maatvoering horen daar ook bij, net als virtuele rondleidingen,’ zegt de specialist in vastgoedpresentaties die de huizenmarkt in beweging houdt.

De wereld is snel verander: ‘Vroegen schoten we snel een paar foto’s. Nu heb je te maken met video, styling, 360 graden benadering, dronebeelden. Alles om de koper aan de andere kant van het scherm de woning te laten beleven in plaats van alleen te laten zien.’

Verkopers vinden het vandaag de dag niet altijd prettig wanneer makelaars mensen voor een bezichtiging over de vloer halen. Door corona zijn het onzekere tijden, mensen zijn veel thuis met gezinsleden en zo. Niet bepaald de ideale omstandigheden voor bezoek en bezichtiging aan huis.

Vincent: ‘Dan loop je in deze tijd de kans dat er gewacht wordt. Maar dat is in niemands belang. Vandaar dat de virtuele bezichtiging een oplossing is. Uiteraard kunnen verkopers en makelaars ook zelf video’s, vlogs en ander beeldmateriaal eenvoudig uploaden in onze tool. Wij maken er eventueel met 360 graden foto’s en dronebeelden een bezichtiging op afstand van. Mochten wij toch aan huis moeten komen voor het schieten van extra beelden, dan wordt dat coronaproof gedaan door bijvoorbeeld deurklinken vooraf en na afloop te ontsmetten.’

De editing wordt gedaan in een studio in Bosnië. ‘Afstand speelt geen rol in deze dienstverlening. De mensen in Bosnië zijn heel professioneel. Zij snappen de markt en ik kan als big cliënt op hen vertrouwen. Dat is voor mij heel belangrijk en vandaar dat ik een partnership met deze studio heb,’ vertelt Vincent, voor wie het in zijn belang is dat de markt in beweging blijft. Bovendien heeft hij een team van tien mensen waarvan de helft freelancer is. ‘Je wil natuurlijk geen tien man thuis op de bank hebben. Dat is te riskant. De markt is goed maar grillig. Voor je het weet is personeel een blok aan je been. Maar we werken wel met vaste aannemers van het werk. Dat is een prettige zekerheid.’

De omloopsnelheid in de transacties is hoog en het komt voor dat de woning al is verkocht nog voor de presentatie is afgerond. Niettemin laten makelaars Vincent dan nog wel de opdracht afronden.

‘Mijn presentaties werken namelijk wederkerig. Ik maak ze niet alleen om de woning verkocht te krijgen maar ook vanuit de marketing van de makelaars. Zij zitten in een competitie met elkaar, willen de mooiste en meeste objecten verkopen, de beste transacties sluiten. Dat wil je laten zien en dat past dus goed in het portfolio. Het ene object is namelijk een referentie voor de andere.’

Proland maakt het verschil door een professionele bedrijfsvoering. Het bureau neemt de makelaars alle zorgen uit handen wat betreft de presentaties. Voor hen geen belletjes meer, geen gedoe en onduidelijkheid over informatie, levertijden, kwaliteit, appjes, omschrijvingen, communicatie. ‘Ze hoeven er niet meer naar om te kijken. Dat is zeker voor de grotere makelaars een voordeel. Uit reviews blijkt dat zowel bij de makelaars als bij de woningverkopenden een grote tevredenheid is over onze rol. Mensen merken dat ons werk werkt.’

Vincent verwacht dat zijn vlogs en virtuele tours door makelaars worden bekeken: ‘Met onze ervaring kunnen wij ook huiseigenaren coachen om een eigen reportage te maken en die door ons te laten bewerken.’ 

Hij vertoont deze ‘homevideo’, die door Proland alleen is bewerkt en geprofessionaliseerd, die laat zien hoe de kijker over het perceel vliegt zo de woning in en wordt ontvangen door een makelaar, die je kamer voor kamer meeneemt door het hele huis en al pratend antwoord geeft op vragen die je op de tong hebt liggen. In anderhalve minuut is de woning bekeken en heeft de makelaar de belangrijkste informatie verteld. 

‘Gemakkelijker kun je een woning niet bekijken.’ 

HEERENVEEN – Werff talent uit Heerenveen, dé arbeidsbemiddelaar voor de logistieke sector in Noord- Nederland, bestond in 2020 tien jaar. In 2009 en 2010 maakten Marije van der Werff en haar man Ale Brouwer een wereldreis van bijna een jaar. Tijdens de omzwervingen over de wereld kwam bij Marije het besef dat zij haar ondernemersbloed wilde laten stromen en dus startte zij Werff talent, een bedrijf dat chauffeurs werft, opleidt en begeleidt in de logistieke sector. Een sector waar Marije letterlijk in is grootgebracht. Van der Werff is dan ook een bekende naam in de noordelijke transportwereld. 

HEERENVEEN – Sinds de start in 2018 heeft Gauris zich ontwikkeld tot een belangrijke speler als verwerker van folie voor wateropslag (liners). Daarnaast heeft het met TuinenVijverDirect.nl een toonaangevende webshop voor vijvers, zwembaden, paardenbakken (eb- en vloedbodems) én zwemvijvers. 

SealEco en Gauris versterken elkaar door de overname. Zo krijgt Gauris toegang tot de kennis en ervaring op het gebied van EPDM dakfolie, maar bovenal tot de producten en concepten van SealEco van onder andere zwemvijvers. SealEco versterkt hiermee haar aanwezigheid op de markt voor verwerking van PVC-, FPP- en LDPE-folie.

SNEEK – Van een keurslijf houden ze niet bij Fier. Dus wordt de belegger daar ook niet ingeperst. 

‘Wij weten dat mensen vrijheid willen hebben. Zelf aan het stuur willen zitten, maar dat ook graag vertrouwd uit handen willen geven en zelf alle vrijheid behouden om te werken en te ondernemen,’ zegt Johan IJsbrandij van de nieuwe vermogensbeheerder die in Sneek is gehuisvest. IJsbrandij runt het kantoor samen met zijn collega’s Bram Bakker en Thijs van Keimpema. De drie mannen komen bij Rabobank vandaan en zijn gepokt en gemazeld in hun vak. 

Fier wil het beter doen en door een persoonlijke benadering en maatwerk het optimale uit de kast halen voor de klant. Het drietal heeft een groot netwerk in het Noorden en voor veel relaties zijn zij een kompas op wie beleggers de koers bepalen. 

‘Maar ook nieuwe klanten zijn welkom, al hebben ze nog nooit belegd,’ vertelt Bakker.

Het beleggen doet Fier wereldwijd.

Thijs: ‘Daardoor zijn wij in staat elk gewenst beleggingspakket samen te stellen op basis van het profiel van de klant, want daar begint het mee. Wij stellen niet onszelf maar de klant voorop.’

Bij het samenstellen van beleggingsportefeuilles baseert Fier zich op een combinatie van ervaring, kennis en technologie (algoritmes en technische analyses) om beleggingsdoelen te realiseren.
De strategie is over het algemeen optimaal spreiden en accenten leggen waar kansen liggen en waar interessante ontwikkelingen zich voordoen. Maar ook waar nieuwe markten ontstaan en regio’s zich onderscheiden.

‘Internationale thema’s zijn momenteel clean energy en gaming. De Playstations zijn niet aan te slepen,’ aldus Van Keimpema.

Het verschil maakt Fier door een flexibeler sturing.

IJsbrandij in treffende beeldspraak: ‘Wij zijn niet de tanker die je moeilijk van koers verandert maar de speedboot die wendbaar en snel is.’

Drempelinleg

De drempelinleg ligt op een ton. Vrij gebruikelijk in beleggen op dit niveau en een goede opstap naar rendement. Het is bovendien een bedrag dat nog redelijk wat mensen hebben gespaard of opzij kunnen leggen. Er is in Nederland zelfs een enorm spaaroverschot.

Bakker: ‘Beleggen is altijd een goed verhaal geweest en je ziet dat de indexen zich goed staande weten te houden, ook in wat mindere tijden en zelfs tijdens een crisis zoals we vorig jaar en dit jaar hebben kunnen zien.’

Wat heet, het aantal beleggers is alleen maar toegenomen. Een goed rendement scoren is ligt meestal binnen bereik en het moet wel heel raar lopen wil je het niet beter doen dan gestald geld bij de banken.

IJsbrandij: ‘Boven de 250.000 euro is de rente zelfs negatief en betaal je een half procent.’

Geld kan bijvoorbeeld vrijkomen door lijfrente die geheel of gedeeltelijk belegd kan worden. Met de huidige, zeer lage rentetarieven, is dat zeker een goed alternatief voor sparen. Fier komt samen met de belegger het risicoprofiel overeen plus de uitkeringsbehoefte en andere relevant keuzes.

Bakker: ‘We kunnen bijvoorbeeld kiezen voor de zekerheid van beschermd beleggen. De klant loopt daarbij een beperkt, in overleg te bepalen risico (tot bijvoorbeeld een maximale waardedaling van 10%) over uw beleggingen. Er zijn echter veel meer mogelijkheden, want Fier Vermogensbeheer levert maatwerk. Voor iedere situatie creëren wij een passende oplossing.’

Onafhankelijk

Fier is een onafhankelijke vermogensbeheerder. IJsbrandij: ‘Wij kunnen daarom de beste keuzes maken voor een optimale verhouding tussen risico en rendement. We maken geen gebruik van huisfondsen en hebben ruimte voor individuele aandelen. Behalve op onze ervaring en vakmanschap baseert Fier de beleggingsbeslissingen voor een deel op technische analyse en algoritmes. Dit zijn bewezen zelflerende computermodellen die selecties maken op basis van actuele marktomstandigheden. Daarnaast nemen wij uiteraard eigen wensen en beleggingsdoelen mee in de strategie. Onze klant betaalt ons op basis van het te beleggen vermogen, of dit nu in aandelen, obligaties of vastgoed zit of tijdelijk liquide staat. Winstnemen zullen wij dus, als daar een goede aanleiding voor is, alleen maar stimuleren. Daarom maakt liquiditeit onderdeel uit van de portefeuille.’

De start dit jaar is veelbelovend. De mannen hebben er zin in en ze hebben in enkele maanden tijd een onderscheidende positie weten op te bouwen. De naam Fier wordt waargemaakt. Fier is een Fries woord en heeft twee betekenissen die alle twee betrekking hebben op het bedrijf: ver in de zin van vooruitkijken richting een brede horizon en fier is ook trots en dat zijn de drie op hun ondernemersbestaan waar ze echt aan toe waren.

FOLSGARE – Er is een trek van de stad naar het dorp. Maar je hoeft niet beslist een Randstedeling te zijn die naar Friesland gaat, om die trend te illustreren. In eigen provincie kan dat ook. Neem Mark Toren en zijn vrouw Hanneke Tromp. Zij verhuisden in 2019 van Sneek naar Folsgare een paar kilometer verderop. Het plattelandsleven heeft hen altijd al getrokken. Mark is opgegroeid in Oudega (Wymbritseradeel) en Hanneke in Offingawier.

Niet dat zij het in Sneek niet naar de zin hadden. Beslist niet. Ze woonden er in een van de statige herenhuizen aan de Dr. Boumaweg, schuin tegenover het station. Een woning waar ze relatief voordelig aan kwamen. Mark knapte het zelf op. Hij heeft een schildersbedrijf (De Schakel) en twee rechterhanden. Als vrouw hoef je niet in paniek te raken als een man als hij thuis aan het klussen slaat. 

Ze woonden er vijf jaar. Toen er een baby op komst was werden er woonplannen gesmeed.

Mark: ‘Wij wilden ons kind graag laten opgroeien in een dorp, net als wij. Daar kwam bij dat ik de zaak graag aan huis wilde hebben. In Sneek was daar geen ruimte voor. Wij gingen ons oriënteren op wat er te koop stond. We hadden mogelijkheden want het huis in Sneek hebben we goed kunnen verkopen. Aanvankelijk dachten we aan een boerderij, maar er kwam niks geschikts voorbij. Tot we in Folsgare dit huis met een mooie schuur zagen. Er was een begin gemaakt met een verbouwing en het zag er niet uit. Het erf was heel rommelig en er moest nog veel aan het huis worden gedaan. Maar we zagen de potentie en we hebben het gekocht. Hoewel we nog wel even flink aan het onderhandelen waren vielen we ons geen buil aan het bedrag. Voor hetzelfde geld kom je in Sneek niet verder dan een twee-onder-één kap. Sneek is een dure stad.’

Met de buren hebben ze het ook getroffen want sterke man Wout Zijlstra woont naast hen.

Nu zijn ze verliefd op deze stek: ‘Heerlijk, die rust en dat weidse uitzicht. We zien ’s morgens de reeën in de weilanden lopen.’

Het zicht reikt tot het kerktorentje van Oosthem in de verte. Nee, Mark en Hanneke willen hier voorlopig niet meer vandaan.

‘Het huis heeft een andere dimensie gekregen nu ons zoontje er is. De kleine man groeit hier op, het is zijn thuis,’ zegt Hanneke.

Inmiddels is Jens gek van trekkers, die in dit agrarisch gebied de hele dag voorbijrijden. Op het grote afgesloten erf met twee terrassen heeft hij alle ruimte om te spelen. 

Folsgare heeft sinds 2020 geen school meer. De dichtstbijzijnde staat in Nijland, twee kilometer verder richting Bolsward. Maar wat zijn nou afstanden, ervaart Hanneke, die met Jens graag op de fiets zit.

‘Wij wonen vijf kilometer van Sneek. In de gemiddelde buitenwijk zit je ook vijf kilometer van de stad.’

Het verdwijnen van de school is jammer maar Folsgare is nog een vitaal dorp met 325 inwoners, die goed met elkaar samenleven. Er staat een dorpshuis waar volop activiteiten worden gehouden. Mark is een van de sponsors en onderhoudt het gebouw. Om het jaar is er een dorpsfeest en er is een kaatsveld waar dikwijls een balletje wordt opgeslagen. 

De woning van Mark en Hanneke is ook nog eens duurzaam. Op het verscholen platte dak liggen 12 hoog rendement zonnepanelen die vanwege het blauwe aluminium opvallen maar die hier aan het zicht onttrokken zijn. De panelen leveren genoeg energie op om in het eigen verbruik te voorzien. Vloerverwarming zorgt voor behaaglijkheid, al vinden Mark en Hanneke de plavuizen niet mooi en ook niet ideaal.

Mark: ‘We zijn boven klaar en beneden ronden we dit jaar af. We leggen een pvc-parketvloer die niet alleen mooier oogt en meer sfeer geeft, maar ook geluiddempend is. Verder komt er een nieuwe keuken en veranderen we nog iets aan de entree. Een bevriende interieurstylist gaat ons daarbij helpen.’

Je proeft het geluk van het jonge gezin in dit huis.

‘Als we ooit nog eens verhuizen dan is het naar een boerderijtje in een straal van tien kilometer rond Sneek,’ zegt Mark.

Hanneke: ‘Je mag blijven dromen.’

OOSTERLITTENS – Nog meer dan de kievit is de grutto het boegbeeld van de weidevogels. De vogel die het zo moeilijk heeft hoort hier thuis. Van alle gruttoparen broedt 85 procent in Friesland, nergens anders in Europa zijn het er dus zo veel als hier. Ze komen na de winter uit Afrika gevlogen. Wanneer, dat wordt altijd gauw duidelijk. Een deel van de grutto’s is gezenderd. De aankomst van de eerste werd in Oosterlittens bij Pieter Steinfort en Wilna Holwerda gevierd. Pieter is een ‘fjildman’ en voorzitter van Doarpsbelang Easterlittens, vandaar. Komt bij dat het dorp centraal is gelegen in de greidhoek tussen de vier steden Leeuwarden, Franeker, Bolsward en Sneek en het dorp grenst aan het broedgebied bij uitstek, de Skrins.

Vraag was: welke grutto kondigt de lente aan? Amalia, appte Pieter bij wijze van grapje, Frieslands beroemdste grutto noemend. Maar die is spoorloos. Enfin, het hek was van de dam want de organisatie van Kening fan ‘e Greide stond meteen op scherp, Pieter moest wel gastheer spelen. De toon was in elk geval gezet en het gruttoseizoen werd onder leiding van Marcia de Graaff geopend. Zij is aanjager en artistiek leider van het project Kening. De eerste was trouwens al op 2 maart gearriveerd. Het was Aent Lieuwes, genoemd naar een kruidenrijk poldertje aan de Fluessen in It Heidenskip.

Grutto’s willen juist naar Friesland omdat ze hier op de natte weilanden gemakkelijk hun lange snavel in de grond kunnen steken op zoek naar wormen en emelten. Hun kuikens eten insecten. 

‘Maar dan moeten ze er wel zijn,’ sprak Marcia. Juist nu zijn ze het hardst nodig. Tachtig procent redt het niet. De gruttostand was nog nooit zo laag. De boeren volgen, want van alle boeren in 1960 is 90 procent verdwenen en dat leidt tot verschraling van het land, liet Marcia weten. 

‘De grutto hoort bij onze cultuur, bij burgers, boeren en biodiversiteit. We hebben de plicht het platteland leefbaar te houden.’ 

Johannes Kramer, burgemeester van Noardeast-Fryslân, ondersteunt als ambassadeur de actie: ‘Samen met de tureluur, de kievit en de scholekster behoort de grutto tot de Big Four van het weidelandschap. Gaat het goed met de grutto, dan gaat goed met natuur en omgeving. We moeten ervoor waken dat onze weilanden een doodse woestenij worden, dus doe mee.’

Melkveehouder Marten de Jong uit Baaijum mocht ook zijn zegje doen. 

Zijn verhaal maakte de meeste indruk: ‘De laatste 10 jaar heb ik een omslag gemaakt in de manier van boeren. Het weidevogelbeheer deed ik al langer maar je moet ook erkenning krijgen. De grutto is een eigenwijze vogel. Die van ons broedt altijd in de tweede week van april op het perceel dat zij uitzoekt en dat wij hebben klaargemaakt zodat ‘ie op een gespreid bedje komt. Alles doen we eraan; droge mest uitrijden, plasdras creëren enzovoorts. Je moet er wel voor voelen, je kunt het niet opdringen en ook niet afdwingen zoals de provincie doet. Dat was een misser. Je krijgt een boer niet mee als je hem met de rug tegen de muur zet. En iedereen is verantwoordelijk. Hou katten ‘s nachts binnen. De actie ‘Vogel in het land, kat in de mand’ was een succes. Predatiebeheer is nodig, dan werken alle boeren mee, dat is het kernpunt, omdat weidevogelbeheer anders geen zin heeft.’

Zijn woorden waren gericht aan gedeputeerde Douwe Hoogland (PvdA) die met het waanzinnige idee kwam dat boeren pas op hun eigen land mogen komen als ze een vogelwachter hebben ingeschakeld die eerst het perceel heeft gecontroleerd. Hoogland lijkt wel een Ruslandcommunist die de baas van een kolchoz is. Als we links de vrije hand geven hebben we nooit geen vrijheid weer. 

Via een livestream was het mini-evenement te volgen. Het werd omlijst met een optreden van Syb van der Ploeg en Wiebe Kaspers op de steiger van Pieter. Syb zong een speciaal gruttolied. 

Pieter, aangekondigd als ‘het blije ei’, kon terugkijken op een warm welkom voor de grutto.

HEERENVEEN – VDL, onderdeel van het familieconglomeraat Van der Leegte, stopt in Heerenveen met het bouwen van bussen en gaat over op iets totaal nieuws: het bouwen van stalen modules voor de huizenfabriek van Van Wijnen, die naast VDL komt. Alle 150 arbeidsplaatsen blijven behouden.

Na 115 jaar komt er dus een einde aan de rijke historie van bussenbouw in Heerenveen. Die begon in 1907 met het carrosseriebedrijf van Bartele Hainje, wiens kleinzonen Bart en Henk vroeger bij Heerenveen voetbalden en daarvan hun vader niks mee mochten verdienen omdat dat beneden de stand van de familie was. In 1989 kwam het bedrijf na de overname door Berkof in Brabantse handen. Toen Berkhof in 1998 werd overgenomen door VDL (107 bedrijven, 15.000 werknemers) behoorde de bussenbouwer tot de boedel.

Straks produceert het bedrijf badkamers, toiletten en technische ruimtes voor de hypermoderne huizenfabriek van Van Wijnen, dat het hoofdkantoor in Baarn heeft maar dat door de overname van De Leeuw Jellema Fries bloed heeft en in Gorredijk een belangrijke vestiging heeft. Algemeen wordt de opvallende stap positief ontvangen.

Vicepresident Rolf-Jan Zweep van VDL zegt: ‘Als je moet kiezen tussen een historische bussenmarkt waar de concurrentie moordend is, of in deze compleet nieuwe industrie, dan ben je daar snel uit.’ Daar komt bij dat VDL weet wat het is om te assembleren. Dat is precies wat er wordt gedaan als het bussenbedrijf is getransformeerd. De vakbonden juichen de ontwikkeling toe omdat de werkgelegenheid behouden blijft.