IRNSUM – De kermisbazen hadden het zwaar toen vorig jaar corona uitbrak. Eenieder kreeg zijn deel uit de staatsruif, zo niet de kermislui. Die moesten zichzelf maar zien te redden. Marjolein van der Molen uit Joure riep de hulp in van VVD-kamerlid Aukje de Vries, een van de meest invloedrijke parlementariërs en de enige binnen de liberalen die voor een derde termijn mocht gaan. Wel, dat werkte. De VVD is tenslotte de partij voor volksvermaak. Op zijn beurt kwam commissaris Arno Brok ook op voor de ‘merke’, die van zo groot belang is voor het Friese uitgaansvertier. Hij maakte zich in Den Haag sterk voor de kermis.

ORANJEWOUD – Friesland maakt zich op voor het internationaal cultureel festijn Arcadia dat het vervolg is op Culturele Hoofdstad Leeuwarden-Fryslân 2018. Arcadia wordt in 2022 van 7 mei tot en met 14 augustus 100 dagen gehouden. Arcadia is de fictieve naam van een utopisch land vol fruit, bloemen en bossen, helder water, vogelzang en een eeuwige zomer. Het zal de eerste van een triënnale worden (eens in de drie jaar). De thema’s Lânskip, Erfskip en Mienskip zijn de hoofdlijnen van het programma. De grootste programmaonderdelen zijn Bosk, Paradys en Iis. 

LEEUWARDEN – Leeuwarden heeft de nieuwe bistro Aragosta van Jan Gerard van der Wal en Wouter Brandsema hartelijk en lovend ontvangen.

‘Zo’n zaak hadden we nog niet in de stad,’ zei topmakelaar Dirk Hoekstra opgetogen. En wat is dat dan, zo’n zaak? Wel, het is eten op hoog niveau, in een zwoele entourage en de gasten dicht bij elkaar. Jan Gerard houdt niet van grote ruimtes. Hij wil een nachtclubsfeer creëren waar mensen kunnen socializen. Waar het donker, warm, gezellig en uitdagend is. Waar het decor chique-kitsch is.

Leeuwarden is door de 30.000 studenten in het hoger onderwijs een bruisende stad geworden die zich de afgelopen jaren flink heeft vernieuwd, maar een hip restaurant was er nog niet. 

‘In Aragosta kun je zowel zakelijk als privé goed terecht. Het heeft wel wat van Le Garage toen Joop Braakhekke daar nog was,’ zei vastgoedondernemer Siep Jan Riedstra.

De huisstijl van de keuken is vooral Frans, en verder internationaal en regionaal. Niet voor niets wordt Aragosta (Italiaans voor kreeft) aangeprezen als ‘bistro cuisine régionale’. Truffels worden uit Italië gehaald, de kazen en veel andere producten uit Friesland. 

‘Al het goede van eigen bodem gebruiken wij in onze keuken,’ zegt Wouter.

Elke avond (van dinsdag tot en met zaterdag) is het vol. Vroegtijdig reserveren wordt aangeraden. Voor lunch is Aragosta op vrijdag- en zaterdagmiddag open.

Het publiek wordt gevormd door sfeerzoekers, gezelschapsdieren, romantici en culinaire ontdekkers, of ze nu uit het bedrijfsleven komen of uit de scenes van kunst, cultuur, media en gastronomie.

Jan Gerard: ‘De crème-de-la-crème van Friesland komt hier. Wil je erbij horen en gezien worden, dan moet je bij ons zijn.’

De opening van het restaurant, gevestigd in het Mauritshuis aan de Voorstreek, werd gedaan door commissaris Arno Brok.

DOKKUM – Sjoukje de Vries (39) van kapsalon HarenMajesteit in Dokkum heeft een hele bijzondere ervaring beleefd als lid van het 30 leden tellende kappersteam op het Eurovisie Songfestival 2021 in Rotterdam. Van overal kwamen ze vandaan: Amerika, Europa. Vele sterren zaten bij haar in de stoel. Het was een paar dagen werken onder hoogspanning. De extravagante coupes moesten op de dag van de finale op het laatste moment worden gecreëerd. Van één uur ’s middags tot één uur ’s nachts was ze in touw.

‘Gelukkig kreeg ik de vrije hand. Daardoor kon ik sneller werken en helemaal mijn expressie kwijt,’ zegt Sjoukje.

MAKKUM – Makkum wil in de kijker. De enige echte badplaats van Friesland (met boulevard!) heeft zo veel meer te bieden dan alleen het prachtige strand aan het IJsselmeer waar zwemmers en wind- en kitesurfers hun hart ophalen. Via het platform, magazine cq woord- en beeldmerk InMakkum (inmakkum.nl) wordt Makkum breed uitgedragen. Dit initiatief is voortgevloeid uit de oprichting vorig jaar van stichting It Reade Hertdie Makkum op de kaart wil zetten. Makkum heeft de wind in de zeilen en wil dat laten weten ook!

LEEUWARDEN – Het opofferen van goede landbouwgrond voor zonnepanelen is onverstandig én onnodig, dat bepleit stichting Urgenda in de gids ‘Tussen kolen & Parijs’. Volgens de milieubeweging moet in plaats daarvan kleinschalig worden ingezet op zon- en windenergie. LTO Noord ziet deze conclusie als steunbetuiging voor haar inzet om geen zonnepanelen op landbouwgrond te plaatsen.

Om in 2030 de uitstoot van broeikasgassen te verlagen is aan 30 regio’s door heel Nederland gevraagd jaarlijks minstens 35 Terra wattuur (TWh) duurzame energie op te wekken. Om deze ambitie waar te maken worden Regionale Energie Strategieën (RES) uitgewerkt.

BOLSWARD – Het nijpende woningtekort in Nederland is voor de bouwwereld ongetwijfeld de grootste uitdaging sinds decennia. Als mogelijke oplossing hiervoor wordt de een na de andere woningfabriek gerealiseerd, waar honderden tot duizenden woningen per jaar uit kunnen rollen. Jorritsma Bouw haakt niet aan op deze trend, laten Hans Jorritsma (algemeen directeur) en Henk Rozema (divisiemanager Wonen) weten.

Jorritsma: ‘Het is natuurlijk heel mooi dat er in korte tijd zoveel huizen geproduceerd kunnen worden, maar daar ligt volgens ons niet de kern van het probleem. Dat is het tekort aan bouwgrond. Daarom zijn wij op zoek gegaan naar een oplossing waarmee we flexibel en dynamisch kunnen schakelen en toch in korte tijd grote series betaalbare woningen kunnen realiseren.’ 

Een andere reden om niet in een woningfabriek te investeren is volgens het bedrijf dat het ketenpartners buitensluit. De twee zien een enorme innovatiekracht bij ketenleveranciers: ‘Wij willen niet alles in eigen huis organiseren. Wij geloven juist in de kracht van de keten en willen maximaal gebruik maken van de visie, kennis en innovaties van onze bouwpartners. Dat maakt ons slagvaardiger en het waarborgt bovendien de continuïteit in de bouwsector.’ 

Regiefunctie

De bouwers uit Bolsward willen daarin nog meer de regiefunctie voeren en talenten en kwaliteiten uit de keten bundelen. 

Rozema: ‘Ook bij het realiseren van grote aantallen woningen gaan we voor maximale adviesvrijheid. We willen de speelruimte houden om een woning net even anders te configureren. We hebben ervaren dat dit prima mogelijk is als je processen strak aanstuurt en intensief samenwerkt.’ 

Het bouwbedrijf heeft een bouwconcept ontwikkeld waarin ze het beste dat in de markt verkrijgbaar is combineert. Er kan binnen het bouwconcept worden gekozen voor bijvoorbeeld een uniek, kostenbesparend installatieconcept dat uitblinkt in eenvoud, zowel qua installatie, bediening als onderhoud. Een woning kan al vanaf zo’n negentigduizend euro turn-key worden opgeleverd. Met een goed gemanaged bouwproces kan in acht weken een blok van vijf woningen worden neergezet. 

Rozema: ‘Het oplossen van het woningtekort zit niet in enkele dagen of weken, maar gaat over doordachte keuzes maken voor nu en in de toekomst.’ 

Flexibel meebewegen

Kiezen voor een slim en doortimmerd bouwconcept, in plaats van een woningfabriek, geeft volgens Hans Jorritsma zowel een meer solide als dynamische basis voor de toekomst: ‘Kijk naar de steeds veranderende energienormen en andere wet- en regelgeving. Je moet wendbaar blijven en snel kunnen schakelen. Mede dankzij de inventiviteit van enkele partners hebben wij ons bouwconcept bijvoorbeeld in no-time aangepast aan de nieuwe BENG-norm.’ 

Het bouwconcept heeft de afgelopen jaren steeds verder gestalte gekregen en zich al in diverse projecten bewezen. 

‘Wie geïnteresseerd is in het bouwconcept kan een kijkje nemen in deze woningen. Bovendien hebben wij een demo-woning staan. Onlangs hebben we ons bouwconcept een pakkende naam gegeven en binnenkort starten we een marketingcampagne,’ aldus Rozema.

LEEUWARDEN – De top van It Swettehûs aan de westkant van Leeuwarden is bereikt. Op het dak van de nieuwe bediencentrale hesen bouwvakkers en brugwachters de vlag. Op de balustrade daaronder zong Piter Wilkens toepasselijk zijn Brêgewipper shanty. Eind 2021 konden de brugbedieners er hun werk gaan doen. Dan staat er een nieuw gebouw voor 40% gemaakt van hergebruikte materialen en vol duurzame innovaties.

‘Fantastisch dat onze hoge circulaire ambities nu ook echt zichtbaar worden,’ aldus gedeputeerde Avine Fokkens-Kelder. Zo hebben meer dan 100 Basralocus-meerpalen uit provinciale vaarwegen inmiddels een tweede leven gekregen in het gebouw. 

‘De verweerde, nautische palen passen perfect bij de robuuste uitstraling en de functie die het gebouw krijgt,’ zegt zij.

Aquathermie
Later kwam naast het gebouw een haven met los- en aanlegkade voor werkschepen. De kade is gemaakt van gebruikte damwanden uit het Van Harinxmakanaal. Op de damwanden werden leidingen geïnstalleerd die thermische energie uit de bodem en het oppervlaktewater halen voor verwarming en koeling van het gebouw. Deze vorm van aquathermie door energiedamwanden is een primeur voor Fryslân.

‘Wij zijn trots dat we de ambities van de provincie waar mogen maken. Een dergelijk project past bij ons bedrijf en onze filosofie. Door de intensieve samenwerking en kennisdeling met de provincie bewijzen we in de praktijk dat we uitstekend in staat zijn om prachtige circulaire gebouwen te realiseren,’ zegt Biense Dijkstra, directeur van Bouwgroep Dijkstra Draisma die de brugbedieningscentrale bouwt.

Hij zei dat lef wordt getoond: ‘Dit mooie project voldoet aan hoge eisen. Dit staat voor onze Friese uitdrukking Net sizze mar dwaan. Hier tonen wij aan wat we echt kunnen. Dit is geen circulariekoek maar echte circulariteit. We kennen drie duurzame economieën. Lineair komt in de afvalbak terecht, recycling na een aantal keren hergebruik ook, maar circulair. Het is het meest moeilijk om uit te voeren, maar hier gebeurt het. Veertig procent van Nederland kijkt naar ons. Diederik Samsom noemde ons als voorbeeld in Europa, daar mogen we best trots op zijn. Iemand die iets wil bereiken zorgt voor een oplossing, iemand die niet wil zorgt voor een excuus. Hier zijn geen excuses. Wij laten zien waar we goed in zijn.’

Kritiek had hij ook: ‘De lisdodde is volledig biobase, maar helaas wordt deze isolatievorm niet goed door de landelijke overheid voor beloond. Nog teveel wordt de bestaande industrie intact gehouden. Niet in Friesland. Gebruik van beton dat dertig procent gerecycled is, hout waar het kan en biobase waar mogelijk. Ga zo door provincie, wij zijn er klaar voor! Laat de rest van de wereld zien wat vandaag al kan.’

Woning Hoekwoning

Bouwjaar 1900

Adres ’t Bosk 12 Wommels

Bewoner Hendrik de Jong (39)

WOMMELS – Freule Clara Jacoba de Vos van Steenwijk (1869-1960) was een sociaal bewogen dame die veel goed heeft gedaan in Wommels, waar de naar haar vernoemde jongenskaatspartij (de Freule) sinds 1903 wordt gehouden. Ze zette zich ook in voor de armen en kon het niet aanzien dat zij vaak slecht behuisd waren. Om die reden liet zij bij het ingaan van de 20ste eeuw drie kloeke huizenblokken bouwen.

HARLINGEN – Operazanger Albert Bonnema heeft op de Dag van het Wad de nieuwe Wad-trein van Arriva op de rails gezongen. Een spoor dat leidt naar Paesens-Moddergat waar hij de hoofdvertolker is van de Wad-opera Peter Grimes deze zomer (10 t/m 24 september 2021). Omgeven door de ruige pracht van het Wad vertellen ruim 150 zangers, musici en acteurs het aangrijpende verhaal van visser Peter Grimes. Visit Wadden lanceerde de campagne met duurzaam vervoer. De Wad-trein stimuleert reizigers om het Waddengebied te bezoeken per trein of bus.

LEEUWARDEN – Friesland maakt deel uit van een internationale groep organisaties die zich richt op de brede welvaart: de Wellbeing Economy Alliance (WEAll). Dit is een toonaangevend samenwerkingsverband van overheden, belangengroeperingen en individuele leden dat streeft naar een economie die zorgt voor sociale rechtvaardigheid in een gezonde wereld. In Friesland heet dat de brede welvaart. De provincie heeft besloten voor twee jaar lid te worden.

Voormalig gedeputeerde Sander de Rouwe wordt de contactpersoon binnen de provincie voor WEAll: ‘WEAll is een inspirerend initiatief.

GROUW – Er is een Valk van de dood gered. Zo voelt het althans. In Vinkeveen lag er eentje weg te rotten bij een woonboot. Toen de ark werd verkocht kreeg de nieuwe eigenaar de Valk er gratis bij, want ja, wat moest je ermee? De nieuwe eigenaar zag op tegen de kosten. In Grouw werden ze toen getipt. Nieuwsgierig togen drie liefhebbers naar het Westen. Ze hoefden er niet lang over na te denken: deze boot moesten ze hebben. Het bleek namelijk om een authentieke Bruynzeelvalk te gaan waarin de stamvaders van deze open zeilklasse, de broers Kees (1900-1980) en Willem Bruynzeel (1901-1978) hebben gevaren.

DOKKUM – Voor Titus Vogt van de Jumbo in Dokkum is er geen berg te hoog. Hij gaat sportieve uitdagingen aan waar hij kan. Maatschappelijk ondernemen is voor hem het hoogste doel. Volgend jaar gaat Titus met Jochum van der Woude de Kilimanjaro beklimmen om geld op te halen voor Alzheimer, de ziekte waar zijn moeder Wil op 23 november 2020 aan overleed. Zijn campagne ‘Ik ben Wil’ die hij in 2020 voerde bracht € 16.000 op voor het fonds. 

De Kilimanjaro in Tanzania is bijna zesduizend meter hoog (5.885 m) en de hoogste berg van Afrika.

WESTERGEEST – Elke echte Friese jongen is ermee opgegroeid, met de doerebout. Deze ‘sigarenplant’, in het Nederlands de lisdodde, kun je namelijk roken. Jongens liepen trots als pake’s aan hun doerebout te trekken. Wat je er ook goed mee kunt is isoleren. De doerebout leent zich bij uitstek als isolatiemateriaal in gebouwen. Better Wetter doet een onderzoeksproject. Op een informatiepaneel op activiteitenboerderij De Hammerslag van de familie Hania in Westergeest staat aangegeven hoe de doerebout in de bouw wordt toegepast. Wethouder Kees Wielstra (Dantumadiel) en bestuurslid Otto van der Galiën van Wetterskip Fryslân onthulden het eerste bord.
De familie Hania was enthousiast over het project en heeft een veld beschibaar gesteld als proeflocatie. In het veld is vorig jaar lisdodde geplant. Eind dit jaar zal de lisdodde worden geoogst en gebruikt worden als isolatiemateriaal of plaatmateriaal in de bouw. Ook op de proefvelden in Mûnein, Kootstertille en Ryptsjerk zijn borden geplaatst. De borden informeren voorbijgangers over de betreffende locatie en het project Better Wetter.

Onderzoek lisdoddeteelt
Op de grond van de familie Hania ligt een proefveld met lisdoddeteelt. Hiermee wordt onderzoek gedaan naar manieren om het inklinken van veen tegen te gaan en de CO2- uitstoot te beperken. Familie Hania vindt dergelijk onderzoek belangrijk voor de toekomst van de agrarische sector en voor het behoud van de flora en fauna. Ook het duurzaam ondernemen staat op het familiebedrijf hoog in het vaandel.
Better Wetter is een samenwerkingsverband tussen overheden, natuurorganisaties, onderwijsinstellingen, Wetterskip Fryslân en ondernemers en is gericht is op toekomstig waterbeheer in Noordoost Fryslân. Het doel is  leren om te gaan met wisselende weersomstandigheden in de toekomst. Hoe kun je als samenleving hiermee omgaan? Bijvoorbeeld door het ontwikkelen van een nieuw verdienmodel, waarbij meer zoet water wordt gebufferd.

HEERENVEEN – Otto Hoekstra (voorzitter) en Riki Telgen (secretaris) hebben namens VPTZ Julia Jan Wouters het koopcontract van het pand aan de Van Helomalaan in Heerenveen ondertekend. De vrijwilligersorganisatie gaat de verplichting aan om het pand volledig te renoveren en om te bouwen tot het meest duurzame hospice van Nederland. 

‘Het is onvoorstelbaar hoe we het voor elkaar gekregen hebben in coronatijd om zoveel geld bij elkaar te krijgen. Dit is te danken aan al die vrijwilligers, sponsoren, donateurs en fondsen die onze stichting en dit mooie en noodzakelijke initiatief een warm hart toedragen,’ aldus een trotse Otto. 

Ziekenhuis Tjongerschans, de verkopende partij, heeft zich niet onbetuigd gelaten in het ondersteunen van dit project. De opstelplaats voor de ambulance en rouwwagen is al aangelegd. Het hospice kan straks in elektriciteit worden voorzien door de zonnedaken. De over- en onderproductie is ook al geregeld via een van de transformatoren van Tjongerschans. 

Jan Martin Wijnsma, directeur van Tjongerschans, gaf aan dat er een win-win situatie is gecreëerd: ‘Wij hebben voor het pand een geweldige bestemming gevonden en het hospice is er fantastisch mee geholpen. Bijna alle wensen die zij hadden kunnen door het in gebruik nemen van dit pand gerealiseerd worden.’

Albert van Keimpema

LAS VEGAS – Juwelenontwerpster Alice Sunderland, pseudoniem voor Wilma Zonderland en afkomstig uit Scharsterbrug, won als enige Europese finalist een prijs op de jaarlijkse, prestigieuze JCK Jewelers' Choice Awards in Amerika. Alice ontving een ‘zilveren medaille’ in de categorie 'Personalized Jewelry'. JCK Jewelers' Choice Awards zijn een autoriteit binnen de juwelenbranche als het gaat om de beste en de meest innovatieve juwelen. Het is één van de grootste ontwerpwedstrijden voor juwelenontwerpers binnen de branche.

Wilma deed mee met haar kalenderring in de categorie 'Personalized Jewelry'.

LEEUWARDEN – In het Stadhouderlijk Hof in Leeuwarden hangt een schilderij met de Friese stadhouders Hendrik Casimir I van Nassau-Dietz (1612-1640) en zijn broer Willem Frederik van Nassau-Dietz (1613-1664) en hun neven Hendrik (1611-1652) en Georg Frederik van Nassau-Siegen (1606-1674). Vier officieren uit de hechte Nassau-familie die zij aan zij op het slagveld vochten. Twee van hen verloren er hun jonge leven. Het meeste licht valt op de twee Friese Nassau’s Willem Frederik en Hendrik Casimir, bewoners van het Stadhouderlijk Hof en stamvaderen van het huidige vorstenhuis Oranje-Nassau.

HOLWERD – Femke Wiersma is een rijzende ster in de landelijke politiek. Ze stond bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen nummer twee op de lijst BoerBurgerBeweging (BBB) achter Caroline van der Plas, het Kamerlid van wie ze nu politiek assistent is. BBB doet het goed in de peilingen en staat op 3 tot 4 zetels. Mede dankzij deze frêle Friezin, die een nuchtere kijk heeft op de maatschappij en haar mening goed kan uitdragen. 

Geboren Op 29 december 1984 in het ziekenhuis in Dokkum.

LEGEMEER – Alles stond bij de Golf11stedentocht van de magistrale Auke Hempenius in het teken van 11. Waar het ook kon, daar maakte hij er een 11 van, of een serie 11’s achtereen. Bijvoorbeeld met de opbrengst voor het Foppe Fonds. Het bedrag kwam uit op € 11.111,11! Een fantastische score ver onder par. Het fonds kan het geld goed gebruiken want in het coronajaar 2020 konden veel evenementen geen doorgang vinden en was het magertjes wat betreft de fondswerving om kinderen met een lichamelijke en/of verstandelijke handicap te kunnen laten sporten.

BEETSTERZWAAG – Vrouwen gaan de wereld regeren, stelt schrijfster Barbara van Beukering, (‘women rule the world, mark my words’). Als ze dan ook nog de kost verdienen kunnen de mannen lekker huishouden. Heerlijk. Maar het is ontegenzeggelijk een trend: vrouwen roeren zich, slaan op de trom, pakken de zaken op en blazen (soms) van de toren. Ook in Friesland. 

Wikje de Roos is een van hen. Dat haar man Marcel Strijk zich met activiteiten bij Defensie en in personeelszaken boven Jan werkte, geldt niet als opstapje. Wikje doet het op eigen kracht. En dat straalt ze op Amerikaanse wijze uit. Waarvoor niets dan lof.

DOKKUM – Restaurant De Waard van Dokkum, onderdeel van hotel de Abdij, heeft zich stap voor stap vernieuwd. Laatste upgrading is het terras aan de Markt: mooie bestrating, nieuw meubilair, groene aankleding, doordachte inrichting. Op de achtergrond is de stomende IJsfontein zichtbaar. Al met al een geweldige entourage. In het najaar vindt op deze plek het jaarlijks event van Fryslân Culinair plaats.

ZWOLLE – Koffie en thee zijn in restaurants niet meer de doodgewone ‘bakkies van tussendoor’ zoals we lang gewend waren ze te drinken. Je kunt juist het verschil maken met koffie en thee, wat hippe dranken zijn geworden. Mocca d’Or, vriend van Fryslân Culinair, doet dat ook. Dit bedrijf brengt de beste koffie en 200 soorten thee op de markt, speciaal voor horeca, koffiewinkels en kantoren. Onderwijl een espressootje zettend is het gezellig praten met Jelle Algra (40) en Jeffrey Draaisma (29) in het strakke en fraaie showroom van Mocca d’Or, dat in Zwolle een nieuw pand heeft betrokken. Dat wil zeggen: de koffiebranderij en het magazijn zijn gebleven, alles eromheen is nieuw.

‘Op vakbeurzen pakken we altijd groot uit met prachtige stands. Als we na de Horecava in Amsterdam gasten ontvingen was dat voor hen een deceptie, zo rommelig waren we gehuisvest. Voortaan kunnen we ons product optimaal verkopen,’ zegt Jelle.

Zijn achternaam Algra is gelinkt aan Mocca d’Or. Overgrootvader Durk vertrok uit Bolsward waar net als in de meeste steden destijds meerdere koffiebranderijen waren. In 1933 begon hij een branderij in Zwolle. Deze bleef onder leiding van zoon en tweede generatie Harry Algra tot 1992 bestaan en kwam toen in andere handen. In 2010 werd Wouter Jansen van Velsen directeur-eigenaar. Jelle had toen al zijn opwachting gemaakt, in 2008.

De nieuwbouw werd afgerond op het moment dat ons land in een lockdown terechtkwam. Beroerder kon het niet. De horeca, het belangrijkste afzetkanaal van het koffie en espressomachines leverende Mocca d’Or, werd gesloten. De omzet kelderde in de eerste maand met 80 procent. Net na dit bezoek kon de horeca weer los en Mocca d’Or weer losbranden!     

Q-graders

Kwaliteit loopt als een rode draad door het bedrijf. Mocca d’Or heeft twee koffieproevers in dienst: Niels te Vaanhold en Judith Konsten. Zij zijn gecertificeerde Q-graders die tot de top in hun vak behoren. De twee controleren vanaf de inkoop en zien erop toe dat Mocca d’Or ruimschoots aan de hoge eisen voldoet. Bij het bedrijf ligt de lat hoger dan elders. Op een schaal van 100 moet Mocca d’Or van zichzelf minstens een score van 80 punten behalen wil de koffie de markt halen. Prijs is altijd ondergeschikt aan kwaliteit. 

Koffie is geen eenheidsverhaal bij Mocca d’Or, dat uit tal van landen importeert. Die landen bevinden zich op de evenaar tussen de Kreefts- en Steenbokkeerkring rondom de wereld. Alle bonen worden zorgvuldig geproefd. Eigenlijk zijn het geen bonen, we noemen ze alleen zo. 

Jelle: ‘Het zijn koffiebessen. Twee zaadjes met de platte kant tegen elkaar aan, net als bij een pinda. Je hebt zes kilo nodig voor één kilo gebrande koffiebonen. Er zijn binnen de koffiefamilie vijf soorten planten waarvan er drie drinkbare koffie opleveren. De lekkerste zijn de arabica- en de robustavariëteiten. De boeren nemen zelf vaak genoegen met een mindere kwaliteit om zoveel mogelijk rendement te maken en om ons van de lekkerste koffie te laten genieten.’

Een intensief proces gaat aan het branden vooraf: planten, verzorging, oogsten (de bessen voor Mocca d’Or worden met de hand geplukt), wassen, drogen, afvillen in ademende jutezakken en transport. Tientallen soorten koffie worden door Mocca d’Or geproduceerd. Dat kunnen single origins zijn (enkele landenkoffies) maar ook melanges uit verschillende regio’s en landen (blends). Het laat zich raden dat proeven behalve een vak apart ook een continu proces is.

Baristatraining

Mocca d’Or heeft vol ingezet op de horeca. Het belangrijkst van alles komt dus nog: de barista die in de zaak de koffie voor de gast zet.

Jeffrey: ‘Daar valt en staat alles mee. Degene die het espressoapparaat bedient kan onze koffie maken en breken. Die persoon is superbelangrijk.’

Jelle: ‘We hebben alles onder controle, van inkoop tot uitleveren, behalve het koffie zetten en serveren. Vandaar dat wij een trainingscentrum hebben ingericht waar personeel van onze klanten kan leren hoe je met de machine moet omgaan.’

Jeffrey: ‘Wij laten zien wat erbij komt kijken, waar je op moet letten, de doorlooptijden, de dosering, de maling, de reiniging enzovoorts. Het is geen rocketscience, maar koffiezetten vergt wel training en aandacht.’

Jelle: ‘We noemen dat net als bij basketbal de fundamentals; in de basis moet het kloppen. Maar vooral moet men weten hoe koffie moet smaken.’

Jeffrey: ‘Dat is ondermaats in ons land, mag ik wel zeggen. Een espressomachine leren kennen is niet het moeilijkste, gewoon een kwestie van goed schoonhouden, maar de machine moet nauwkeurig zijn afgesteld. Ik adviseer om dat elke ochtend te checken. Bij ons kan men dat onder de knie krijgen.’

Jelle: ‘Onze barista’s rijden ook bij de klanten langs om op locatie trainingen te geven. Wij trekken daar zo enkele uren voor uit. Voor service en trainingen sturen wij geen factuur. Dat is allemaal part of de deal. Zonder degelijke baristatraining kun je bij ons eigenlijk geen klant worden, dan kunnen wij er niet achter staan. Het is een verplicht nummer.’ 

Koffie steekt nauw, het is een vers natuurproduct. Er zijn bovendien zoveel factoren die de kwaliteit nadelig kunnen beïnvloeden zoals licht, zuurstof en luchtvochtigheid: ‘Je wil veroudering en smaakverlies voorkomen, geen pieken en dalen. Dat is dodelijk in horeca. De ondernemer én de gast wil een vlakke lijn die altijd optimaal qua kwaliteit is.’ 

In het trainingscentrum worden instructies gegeven en koffies door klanten geproefd. Voor degenen die zijn opgegroeid met DE roodmerk, grote filterpotten met dito mokken is deze studio een openbaring. Ze proeven er samples overal vandaan. 

Mocca d’Or brengt een verhaal over koffie, ook letterlijk. 

Jelle: ‘Een Nederlandse sterrenchef vertelt over de waterkers die hij uit eigen moestuin haalt maar zijn koffiepads zijn Italiaans. Dat rijm ik niet. Wij willen graag dat onze klanten dat kunnen doorvertellen aan hun gasten; waar de koffie vandaan komt, welke kenmerken de regio’s hebben, de verschillen tussen de oogstjaren, wat de smaaknuances zijn van diverse koffies en wil je wel of juist geen verschillen proeven. Vergelijk het met wijn. Daarover wordt ook alles verteld. Bij koffie is het niet anders. Koffie hoeft ook geen traditionele afsluiting van een diner te zijn. Tussendoor kan ook. Koffie kan heel goed in een bouillon van langoustines, zoals een zoon van een collega op het NK barista heeft gedemonstreerd, of bij rood vlees. En kiezen tussen dessert of koffie is opdringerig. Waarom geen dessert mét koffie? Je kunt fantastische combinaties op tafel brengen met smaken die zich als yin en yang verhouden. Wij gaan zelfs zo ver dat wij koffie kunnen laten aansluiten op de kaart, op het eten en in gerechten. Uit de gesprekken met de ondernemer wordt in overleg bepaald welk concept het best past bij de wensen, de zaak en de doelgroepen. Als je bij ons in smaak niet slaagt, slaag je nergens.’

Het totale verhaal slaat ook op het pakket. Mocca d’Or levert ook de accessoires en het serviesgoed. Mocca d’Or is niet alleen een verhaal over koffie, maar ook over het merk en over gastronomie.

Albert van Keimpema

‘Ik zie een uitdaging in wat er nog niet is of waarvan men denkt: dat kan niet’

SNEEK – Energie en klimaat, het zijn dé items die spelen. Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Er zijn nog heel veel hobbels te nemen, laat energieondernemer Jeroen Veenema weten. Wat vandaag de oplossing lijkt, hoeft nog niet voor morgen te gelden. Eén ding weet hij zeker: fossiele energie heeft geen toekomst meer. ‘Die tijd is geweest.’

Zonne-energie, allemaal mooi en aardig, ‘maar als morgen iedereen elektrisch wil rijden kan dat niet eens’. Het net komt aan de grenzen te zitten.

MAKKUM - Alwin en Maartje Kalt van It Posthûs in Makkum hebben schuin tegenover aan het terrassencentrum Pand 1738 geopend. Volgens het ondernemende tweetal dé place to be. Pand 1738 is een, nee dé foodbar van Friesland voor de hele dag en avond: koffie, gebak, lunch, (shared) dining en een uitstekende borrel(hap). Dus tot gauw in Makkum! 

JOURE – Na de lockdown was aanvankelijk alleen het terras geopend en maakte Marten Haga gebruik van een buitenkeuken voor de zaak. Dat voldeed zo goed dat hij daar is blijven koken.

‘Mooi centraal tussen restaurant en terras. En we kunnen hier lekker bourgondisch koken met grill en barbecue,’ aldus Marten. Boven het hele Plein hangt nu de heerlijke keukengeur van ZUIVER. 

Albert van Keimpema

JOURE – Wie het beste op tafel wil kan niet om Bru heen. Dit water voor de topgastronomie lest de dorst, stimuleert de trek, begeleidt wijn en eten, reinigt het smaakpalet en bevordert de smaakbeleving en de spijsvertering. Kortom, Bru mineraalwater zorgt voor een soepele overgang tussen de gerechten. ZUIVER Vlieland en ZUIVER Joure zijn overgestapt op Bru.

‘Water is in alles heel belangrijk maar ook als je uit eten gaat. Omdat wij het beste voor onze gasten willen kozen wij voor Bru,’ zei Roland Kruit bij de presentatie in Joure.

VLIELAND – Nederland is een eigen gin rijker: Old Salt Gin. En dit is wel een hele bijzondere. Want door de toevoeging van cranberry die wordt gecompleteerd door de zilte en zoete smaken van o.a. zeekraal en zeesla, hebben de makers niet alleen een gouden combinatie te pakken, maar waan je je ook direct op het eiland van herkomst, Vlieland. 

Niet onverwachts dus dat het ook echte Vlielandse ginkenners zijn die de smaak hebben ontwikkeld. 

‘Ik ben zelf groot ginliefhebber en wilde gin combineren met de kenmerkende smaken die op en rond ons eiland te vinden zijn,’ legt Jaap Figee uit.

BUITENPOST – Buitenpost is een bramenparadijs. Bramenexpert en botanist Karst Meijer uit Wolvega nam geïnteresseerden mee in de wereld van de braam. Karst liet langs de bosranden, de tuinwallen en de elzensingels zien welke bramensoorten er groeien. Een echte ontdekkingstocht, want elke jaar vindt hij wel 10 tot 15 bramensoorten, sommige zeer zeldzaam en soms zelfs onbekende soorten. Karst kan soorten herkennen aan de bladeren, takken, bloesems of zelfs de doorns. De excursie viel samen met de aanleg van een bramencollectietuin in De Kruidhof. In deze tuin groeien zo’n 70 bramensoorten en wordt daarmee de grootste collectietuin van bramensoorten in Europa. De opening hiervan vindt plaats in 2022. Rond zijn twintigste raakte de nu 57-jarige Karst verslingerd aan de wereld van de flora. Hij heeft zich gespecialiseerd in bramen- en paardenbloemen, waarvoor hij de hele wereld over reist. In zijn Herbaricum Frisicum in Wolvega heeft hij een verzameling van meer dan 150.000 gedroogde plantensoorten opgebouwd, de grootste particuliere verzameling van Europa. Er bestaan zo’n 200 bramensoorten in Nederland, maar elke bloei-excursie is Karst weer even enthousiast in de hoop weer nieuwe of zeldzame soorten te vinden.

Albert van Keimpema 

DRACHTEN - Regionale samenwerking tussen boeren en afnemers moet de sleutel vormen voor de grote transitie die Noord-Nederland wil maken naar een natuurinclusieve en regeneratieve landbouw. Een systeem dat zorgdraagt voor een gezonde bodem, gezond voedsel en dus gezonde mensen. Boeren en chefs van ziekenhuizen, zorginstellingen, scholen en horeca kwamen bij elkaar voor de officiële start van hun samenwerking in de coöperatie Boer & Chef. Samen hebben zij de ambitie om zoveel mogelijk gezond, lokaal voedsel te gaan serveren in vele regionale keukens om met elkaar te bouwen aan een gezonde, duurzame regio.

LEEUWARDEN – Merk Fryslân lanceerde Stadsgezichten, een campagne voor de 11fountains. Gedurende drie jaar maken (potentiële) bezoekers aan Friesland en inwoners van Friesland kennis met elf bijzondere Friezen die elk een jaar lang het gezicht van hun eigen stad worden. Het ontdekken van de 11fountains en andere hoogtepunten in de elf steden staat hierbij centraal. Dokkum is de eerste in de reeks. Later dit jaar dit jaar volgen IJlst en Franeker. In 2022 en 2023 worden de stadsgezichten van de overige steden bekend gemaakt.

Stadsgezichten is een vervolg op de 11fountains campagne ‘Ontdek onze steden’ die vorig jaar van start is gegaan.

DOKKUM – Als je in de 20 jaar van je bestaan vijf keer een FD Gazellen Award wint als een van de snelst groeiende bedrijven van Nederland, in 2017 wordt verkozen tot Friese Onderneming van het Jaar, het jaar daarop een vermelding krijgt in de lijst van de Top 250 Groeibedrijven en jezelf marktleider in je segment mag noemen in de BeNeLux, doe je iets erg goed. Wat is het dat Probo uit Dokkum zo succesvol maakt?

‘Wij zijn een on demand print- en fulfilment-bedrijf dat uitsluitend aan professionals levert,’ steekt directielid Leon van der Meer van wal. ‘Denk dan aan reclamebureaus, de HomeDeco sector, schildersbedrijven, signbedrijven, drukkerijen, architecten en binnenhuisarchitecten. Dit zijn er zomaar een aantal; in de praktijk zijn we in een veel groter aantal branches actief.’

Specialisatie in print 

De basis daarvoor is gelegd in 2001 toen Erwin Postma het print- en signbedrijf van zijn vader overnam. Hij besloot zich toe te leggen op het printdeel. Dit was het begin van Probo. Erwin was geïnteresseerd in innovatie en zorgde ervoor dat hij altijd de nieuwste ‘state of the art’ printers in huis had. Dat is de kracht van het bedrijf geworden. 

In 2012 werd het strategische besluit genomen om online te gaan. Dat een producent zijn producten online verkoopt aan resellers (professionals) in een oplage vanaf 1 stuk(!) was uniek. 

Leon: ‘Hierdoor worden dingen simpel gemaakt en voorraden (kosten, renteverlies) uit de keten gehaald, hetgeen een goedkoper en veel duurzamer model oplevert.’ Tegen de stroom van scepsis van vakgenoten in, groeide Probo explosief. In de daaropvolgende jaren kwamen René de Heij (2015) en Leon van der Meer (2018) de directie versterken en groeide Probo van twee naar elf productiehallen, waarin alle processen naadloos op elkaar aansluiten. 

Hele keten onder één dak

René: ‘We doen alles van kop tot staart zelf. We verkopen onze eigen producten, bouwen ons eigen onlinesysteem, bouwen eigen koppelingen met klanten en vervoeren grotendeels onze eigen producten. De hele keten zit onder één dak. Onze 400 collega’s printen dagelijks op meer dan 250 verschillende materialen uit zo’n 4.000 verschillende orders. Alles vanaf een oplage van een enkel exemplaar. We krijgen per dag circa 40.000 files binnen die vrijwel allemaal geautomatiseerd worden verwerkt. Kleinere aantallen en personalisatie is de trend. Klanten willen eigen design op vlaggen, behang, kussens en ga zo maar door. Daar sluiten wij helemaal op aan. Door die vele kleine orders te nesten maken we er een grote, rendabele, order van. Administratie en logistiek volledig geautomatiseerd. Wij zitten in een businessmodel waarmee we de komende jaren nog een gezonde groei kunnen realiseren.’

Jong en talentvol personeel - dynamiek

Inmiddels telt Probo 400 werknemers met een gemiddelde leeftijd van 29 jaar. Jong voor een productiebedrijf. Daarnaast een pool van zo’n 100 oproepkrachten en stagiaires uit alle onderwijsniveaus, hetgeen een enorme dynamiek en creatieve interactie oplevert. René: ‘Bovendien hebben we een talentenpool waarmee we proberen talent aan ons te binden. We leiden permanent mensen op en daar groeit het zittend personeel in mee.’

Twee voorbeelden daarvan zijn Erwin van der Sloot en Douwe Pieter van der Galiën. Erwin stroomde negen jaar geleden in bij Probo. 

Hij vertelt: ‘De tweede hal werd toen net gebouwd, inmiddels staan er elf. Ik had veel ideeën over hoe processen gestroomlijnd konden worden. Daar werd naar geluisterd en ik ben met het bedrijf meegegroeid van de afdeling expeditie tot eindverantwoordelijke voor de hele productie.’

Douwe Pieter kwam uit de e-commerceafdeling van een foodproducent en is nu verantwoordelijk voor sales: ‘Het belangrijkste is om positieve energie, enthousiasme en inspiratie in de organisatie te brengen. Denken in oplossingen, want die zijn er altijd. De kracht van Probo is dat we dingen niet te ingewikkeld maken. Wij kiezen ervoor om klanten hierheen te halen en ze te laten zien wat we hier doen. Een mooier visitekaartje kan ik niet bedenken. Daarmee creëer je ambassadeurs en daar kan geen leger salesmensen tegenop.’ 

Repeatorders

René: ‘De kracht van ons businessmodel is dat we bij voorkeur heel veel kleine specifiek op de klant toegesneden orders binnenkrijgen met een hele hoge herhalingsgraad.’

Wim Walda

DOKKUM – Een maatje te klein geworden, zo voelde het. Nynke van Dijk besloot daarom haar fraaie kinderkledingzaak NYNstyles aan de Vlasstraat uit te breiden. Ze greep die mogelijkheid met beide handen aan. Ze is nu zes jaar actief in dit kledingsegment en daarvan zit ze vier jaar op de huidige locatie in de Dokkumer binnenstad (met parkeerruimte vlakbij). Ze is begonnen achter in een dameskledingwinkel in Dokkum, in de stad waar ze woont met een gezin van drie opgroeiende kinderen die nu 11, 9 en 2 zijn.

Haar kindermode komt uit Scandinavië, Spanje en Portugal en onderscheidt zich alleen daarin al.

DOKKUM – Greenjoy is verhuurder van elektrische sloepen en is actief in watersportgebieden en grachtenrijke historische binnensteden zoals Leeuwarden, Sneek en nu ook in Dokkum. Greenjoy is een samenwerking aangegaan met hotel De Posthoorn waar twee ligplaatsen zijn gerealiseerd aan het terras 't Stalt. Boekingen verlopen online (www.greenjoy.nl) en de sloepen worden per uur (minimaal 2 uren) verhuurd. Verhuurtijden zijn dagelijks van 10.00 tot 21.00. De combinatie met een hotel, dikwijls co-financier, heeft zich inmiddels op meerdere locaties bewezen.

DOKKUM – Dokkum heeft er een fantastisch mooie voorziening bij: CLINIQUE MEDIQ. Dat is de naam van de nieuwe medisch cosmetische kliniek van Sharon Muller. Zij is niet onbekend in de stad want Sharon is algemeen chirurg in De Sionsberg met borstchirurgie als speciaal aandachtsgebied. In Harderwijk is zij werkzaam in eenzelfde kliniek. Omdat deze praktijk de toestroom nauwelijks aan kan en er in het Noorden een markt is voor cosmetische behandelingen, heeft Sharon een representatieve vestiging aan de Gasthuisstraat in Dokkum geopend. Haar kliniek is gehuisvest in de vroegere trouwkamer van Vandergang.

DOKKUM – Kleine wasjes werden grote wasjes. Zo groot, dat Booking Dokkum de was in eigen beheer heeft genomen. Er is geïnvesteerd in een prachtige kwaliteitsmachine. Verder wordt er gemangeld, gedroogd en gestreken.  

‘Wij konden het niet meer bolwerken. Zelf de was doen maar ook zelf de planning maken en de logistiek verzorgen, is wel zo efficiënt en renderend,’ zegt eigenaresse Jojanneke Dijkstra van het boekingsbureau dat vier B&B’s erbij heeft gekregen en nu een totaal van elf onder haar hoede heeft. Eigenaren van accommodaties hebben er geen omkijken naar.

OOSTERZEE – Galerie Nuweland-fotograaf Micha Serraf (1994) wint 2021 Ritzau Art Prize. De in Zimbabwe geboren Zuid-Afrikaanse fotograaf, vertegenwoordigd door galerie Nuweland van Anke en Wiebren Bergsma in Oosterzee, onderzoekt de constructie en deconstructie van identiteit, verbondenheid, zwartheid en mannelijkheid. De Ritzau Art Prize biedt wereldwijde zichtbaarheid, professionele ontwikkeling en carrière bevorderende residenties in New York City aan veelbelovende beeldend kunstenaars van het Afrikaanse continent.

LOËNGA – De locatievoorstelling SKAAD van Pier21 mocht op 27 augustus 2021 eindelijk in première. De voorstelling werd tweemaal uitgesteld. SKAAD speelde vanaf eind augustus t/m september in de boerenschuur van de familie Hoekstra, op Camping Pasveer in Loënga. 

SKAAD is gebaseerd op het levensverhaal van verzetsman Gerard Reeskamp uit het Gooi die tijdens de oorlogsjaren als een van de eersten een knokploeg bij Scharnegoutum oprichtte. Hij kwam daar terecht omdat hij samen met zijn oudste zoon Gerard, met wie hij meteen na de Duitse inval de gangen van Duitsgezinde streekgenoten naging, was ontsnapt uit gevangenschap.

SCHIERMONNIKOOG – De eerste haringparty na de lockdown in 2021 was op Schiermonnikoog, waar Ger van Langen (directeur Wagenborg Passagiersdiensten) en zijn partner Etty van der Veer (van strandhotel Om de Noord) gasten hadden uitgenodigd aan de voet van de Zuidertoren. De gasten zijn allemaal vriend van de toren. Hun contributies komen ten goede aan het onderhoud. De toren verkeerde in slechte staat en werd op initiatief van Ger en Etty gerestaureerd. Dat hield in dat de groen uitgeslagen, afbladderende toren weer hagelwit in de verf is gezet, en een visitekaartje voor Schier genoemd mag worden.

BOIJL – Hans Wiegel, voormalig commissaris in Friesland, stond zelf ook versteld van de commotie die ontstond na een column in het Fries Journaal. Hij schreef over de wolf. Een ongewenste gast, vond hij. Niet dat het dier moest worden geschoten (mag ook niet), wel op zijn minst worden verjaagd of tegengehouden. Wel, het laatste wordt geprobeerd met een hek op initiatief van stichting Wolvenhek Fryslân waarvan voorzitter Jehan Bouma de grote animator is. Hij wil koeien en schapen in bescherming nemen tegen de wolf, een beschermde diersoort die na 130 jaar aan een opmars bezig is in West-Europa.

ROTTUM – Wiebe (61) en Lies Ploegstra (58) uit Rottum hebben het wel voor de kiezen gekregen. Bijna 40 jaar liggen zij overhoop met de overheden. Wie hun verhaal aanhoort gaat beseffen dat ook in ons land Kafkaiaanse toestanden bestaan. Wat wil zeggen: een almachtige, bureaucratische overheid die zich weinig gelegen laat liggen. Met als gevolg dat burgers die, eenmaal in de tred van de ambtelijke molens ronddraaiend, daar niet meer aan kunnen ontkomen en hoorndol worden.

MARSSUM – Net voordat singer-songwriter Piter Wilkens zo’n kleine 35 jaar geleden op de solotoer ging, was het tijdperk van de elpee afgesloten. Cd’s kwamen ervoor in de plaats: kleiner, handiger, glad geluid, simpeler en voordeliger te maken. Maar de cd is ook allang ingehaald door de tijd die vooral in de muziekwereld snel voortschrijdt. En zie, vintage is in, retro is terug. 

Dus is er weer belangstelling voor vinyl. Heerlijk, die naald op de groeven, dat lichtschurend effect in het geluid, het karakter in de muziek gehouwen. Piter geniet ervan. Helemaal nu hij eindelijk, voor het eerst(!), een echte elpee heeft gemaakt: De laitsjende feniks, de titelsong onder de 12 nummers. Meer konden er niet op de plaat die in Amsterdam is geperst. Het publiek maakte hij alvast warm met een cd-versie van dit prachtige project waarin hij zowel in het Fries, het Liwadders als het Nederlands zingt. De feniks slaat op de herrijzenis van de elpee en ook op het vuur dat nog steeds in de Friese troubadour (troedaboer, zingt Piter meestal) brandt.

Vroeger droomde hij van het maken van een elpee: ‘Als ik dan zo’n plaat van Elvis, de Stones, Fleetwood Mac of Crosby, Stills, Nash and Young in handen had, dacht ik: dit moet ik ook eens beleven.’ Het kwam er niet van want de elpee werd verleden tijd. 

Hij schreef meer nummers voor de elpee en moest dus een selectie maken: ‘Dat was nog best lastig. Ik heb voor de meest sprekende songs gekozen.’

Wat weer opvalt is het multitalent dat hij is. Piter manifesteert zich in meerdere muziekstromingen. Op de elpee is country, blues, rock en close harmony te horen, maar ook een cabaretesk nummer komt voorbij.

‘Een versjesmaker, dat ben ik,’ zegt hij over zichzelf, zijn teksten zijn voor een timmermantsjoender als hij verbluffend knap geschreven. Zijn rijmkunst is ongeëvenaard. 

Natuurlijk bezingt hij Friesland en de Friezen zoals altijd in alle glorie. Zo heeft hij ook een cover gemaakt van The Green Green Grass of Home van Tom Jones. Het groene gras is bij hem de pracht van ‘maeitiidsblommen, goed om werom te kommen’. Geweldig is ook de song over de Friese boerenzoon die je overal ter wereld in de meest uiteenlopende functies en onder alle omstandigheden ontmoet omdat hij zich overal aanpast, een praktisch boerenverstand heeft, van huis uit over een weidse horizon beschikt en op karakter doorzet als het moeilijk wordt waardoor de Friese boerenzoon uitgroeide tot een van de meest geslaagde emigrantgroepen in de historie (‘der is gjin hâlden oan, oerol op de wrâld sjochsto in Fryske boeresoan’).

Het album werd opgenomen in de Key Studio’s van Rogier Trampe en Harry Zwerver in Akkrum. 

Albert van Keimpema

SNEEK – Vertegenwoordigers van de gemeente Súdwest-Fryslân, Stichting Uit in Sneek, Koninklijke Watersportvereniging Sneek, Sneek Promotion en Vereniging Ondernemend Sneek hebben gezamenlijk het toekomstbeeld van de Sneekweek geschetst. Dat is vertaald in een ambitiedocument. Een sterke verbinding tussen watersport en vermaak wordt een randvoorwaarde voor nieuwe programmering. Qua locaties wordt ook gekeken naar de mogelijkheden van een evenemententerrein buiten de stad. Er wordt gestreefd naar een volledig circulaire Sneekweek in 2031.

Albert van Keimpema

DOKKUM – Menselijke resten uit de Middeleeuwen die aan het licht kwamen tijdens graafwerkzaamheden op de Dokkumer Markt zijn herbegraven op het Zuiderbolwerk. Burgemeester Johannes Kramer liet zelf een authentieke, kleine kist met een nagenoeg compleet skelet in een pas aangelegd knekelkeldergraf zakken. Steenhouwerij Hutting in Leeuwarden heeft speciaal een klassieke zerk gemaakt met daarop een gedicht van Dirk Rafaëlszoon Camphuysen die op dezelfde begraafplaats is begraven. De delen van de op de Markt gevonden grafzerken zijn gebruikt als mozaïek op de dekplaat.

GAESTMABUORREN – Als je wil weten wat een pingoruïne is moet je eerst weten wat een pingo is. Wel, het is een bolvormige heuvel waarvan de grond door uitzetting van ijs gedurende een permafrost omhoog is gekomen. Een pingoruïne is niet meer dan een inklinking na een ijstijd. In Friesland zijn ze in het landschap her en der te vinden. En omdat langs alles wat het bekijken waard is een wandel- en fietspad wordt aangelegd, geldt dat dus ook voor de pingoruïnes. Tussen de Langelaan en Gaestmabuorren, ten westen van Bergum, is zo’n pad geopend.

LANGWEER – De lockdown heeft Jan Heida (68) lang genoeg geduurd. Zijn 15 meter lange lemmeraak Kikkerkoning bleef in 2021 een hele poos aan de kade liggen. Het enige voordeel was dat hij kon herstellen van zijn hartproblemen. Jan kon zogezegd weer even op adem komen. Maar varen zit hem in het bloed en dus is hij opgelucht dat hij weer van wal kan steken. Varen met gasten dan, want daar ligt zijn hart: mensen een mooie ervaring op de Friese wateren bieden. Communiceren kan hij als de beste. Al vroeg in het seizoen had hij zijn reclamemateriaal klaar.

ORANJEWOUD – Jan de Kroon (85) is een van de laatste verslaggevers oude stempel van Friesland. Verslaggeving verschilt van journalistiek, dat een breder begrip is, wat je ook stiekem en vanaf de zolderkamer kunt bedrijven. Een verslaggever gaat eropuit. Met de blocnote in de hand verslaat hij gebeurtenissen en tekent hij op wat mensen te vertellen hebben. Dat was Jan ten voeten uit: gesprekken voeren en verhalen schrijven. Hij verscheen immer goed gesoigneerd en representatief gekleed. In de loop der jaren heeft hij zijn wenkbrauwen nogal eens gefronst als het journaille onverzorgd en in oude plunje kwam opdraven.

SIEGERSWOUDE – Beursgoeroe Geert Schaaij kon niet wachten op het moment dat de horeca in 2021 weer open kon. Hij kocht in de winter namelijk een café op het kruispunt aan de Binnendyk tussen Bakkeveen en Siegerswoude. Geert kent de zaak op deze pleisterplaats van vroeger toen hij er als jongeman interessante mensen ontmoette. 

‘Het was namelijk een handelscafé waar zakenlieden, koopmannen en vertegenwoordigers kwamen. Het was er altijd heel gezellig,’ aldus Geert. Hij gaat van de zaak een sociëteit maken die één dag per week voor leden en hun gasten geopend is, mogelijk op een maandag- of donderdagavond.

JELLUM – De campagne van het Friese project ‘Grutsk op ús Greidefûgels’ riep boeren in 2021 op om ‘niets te doen’. In het Fries: ‘Gewurde litte’. Boeren kunnen weidevogels namelijk helpen door bijvoorbeeld een strook gras langs de sloot- en greppelkanten niet of pas later te maaien. Gedeputeerde Douwe Hoogland, Titus Sijmonsma van de Bond Friese VogelWachten, Jan Teade Kooistra  van LTO Noord en boer Minno Andreae uit Jellum gingen in gesprek over ‘Gewurde litte’. Boeren die zich aanmeldden voor deze actie kregen een grondbord met daarop de tekst ‘Gewurde litte’.

SINT-ANNAPAROCHIE – Gerard de Jong uit Leeuwarden is door de gemeente Waadhoeke aangesteld als meertaligheidscoördinator. Om de vier talen in de gemeente de juiste plek, aandacht en zichtbaarheid te geven, is er behoefte aan een sterke en stabiele verbinding met partners in het veld. Een meertaligheidscoördinator kan daarvoor zorgen. De Bildtker was hoofdredacteur van de Bildtse Post, de lokale krant die ophield te bestaan en is overgenomen door Pieter Jan Heidstra. In zijn nieuwe functie zal Gerard een signalerende, stimulerende en verbindende rol spelen bij bestaande en ontluikende taalinitiatieven.

DIJKEN – Tegenwoordig is het bon ton dat bekende namen kinderboeken schrijven: Yvon Jaspers, Youp van ’t Hek, Paul de Leeuw, zelfs oude rockers als Bruce Springsteen en Keith Richards en onlangs Meghan Markle, de sneuneus van prins Harry die graag de royal uithangt met alleen de lusten en niet de lasten. Nu ook Elsbeth Janmaat, niet een BN’er maar wel bekend als de vrouw van Ed Nijpels. Waar anderen hun kinderboek vooral voor zichzelf schreven, heeft Elsbeth een puur meesterwerkje afgeleverd. Het is prachtig en heel (voor)leesbaar.

BAAIUM – Voorjaar 2021 ontvingen melkveehouder en weidevogelboer Marten de Jong en zijn vrouw Anneke steeds meer bezoekers op hun boerderij in Baaium. Samen verzorgen zij excursies en geven zij voorlichting over hun manier van boeren, het zogenaamde ‘buorkje mei fûgels’.  Mede dankzij de verkregen LEADER subsidie kon de bouw van een ontvangstruimte bij hun bedrijf doorgaan. Zo kunnen zij het groeiende aantal bezoekers op een goede en professionele manier blijven ontvangen. Gedeputeerde Sietske Poepjes overhandigde vandaag het LEADER-bordje waarmee de subsidie definitief is toegekend.

BOLSWARD – Brandsma Koffie in Bolsward mag zich Hofleverancier noemen. Commissaris Arno Brok reikt het predicaat uit aan directeur/eigenaar Menno Brandsma. Brandsma Koffie bestaat 128 jaar en is een begrip in Fryslân en daarbuiten. Drie jaar geleden werd het 125-jarig jubileum groots gevierd in Thialf. De huidige eigenaar is de vierde generatie die aan het roer staat. Het bedrijf begon in 1893 in Bolsward als handel in scheepsartikelen, kruidenierswaren, specerijen, koffie en thee. Later kwamen daar supermarkten bij die in de jaren '60 weer van de hand werden gedaan. Brandsma is één van de laatste zelfstandige koffiebedrijven die zowel koffie als thee verkoopt. Drie koffiemerken brengt Brandsma: Pelican Rouge (partner van Brandsma Koffie), het eigen direct trade merk IJzersterk (speciality coffee) en het eigen Friese merk: Ús Kofje.

Het bedrijf (15 medewerkers) biedt fullservice met koffiemachines en alle onderhoud. Brandsma is innovatief en anticipeert op veranderingen in de markt. 

Menno: ‘Wij gaan de toekomst op duurzame in: ’Passend in deze tijd zijn de nieuwste koffiemachines geheel contactloos en hygiënisch te bedienen en te beheren via app-control. Middels ons zusterbedrijf TopBrewer BV importeren wij ingenieuze koffiesystemen. De TopBrewer is te bedienen via de TopBrewer app, waarbij je je koffie gepersonaliseerd samenstelt. Hiermee onderscheiden we ons van de concurrentie. Bedrijven als Netflix, Microsoft, Nike en Rituals maken gebruik van dit koffieconcept.’

De titel Hofleverancier wordt toegekend aan kleine en middelgrote ondernemingen die van belang zijn voor de regio, een vooraanstaande plaats innemen in branche, een goede naam hebben en financieel gezond zijn. De bestuurders en de onderneming moeten van onbesproken gedrag zijn. Ook moet de ontstaansgeschiedenis zorgvuldig worden onderbouwd. Landelijk zijn er maar zo’n 400 Hofleveranciers, dat maakt het extra bijzonder.

Eddy Brandsma, vader van Menno, moest de archieven induiken om de geschiedenis boven water te halen. Gek genoeg lag het archief in Dokkum: ‘Daar ben ik gaan spitten. Historie, geboorteaktes en trouwaktes, alles kon van belang zijn.’

Albert van Keimpema

OUDEMIRDUM – Heeft u kinderen en wilt u op vakantie? Vergeet het buitenland. Ga naar De Hege Gerzen op de Gaasterlandse kliffen. Daar is ondernemer Sjerp Jaarsma bezig een paradijs nog paradijselijker te maken. Het gelijknamig recreatieoord aan de boorden van het IJsselmeer (sinds 1955, ontstaan omdat Natuurmonumenten het wildzwemmen wilde concentreren), is door hem aangekleed met fantastische belevingen. Je komt bovendien veel van de natuur aan de weet. Lerarentekort? Stuur de klas naar de Liemerige Wei nr. 4. Leren ze meer. Geen geld voor gym? Laat de kinderen daar klimmen en klauteren. Komen ze pas echt in beweging.

KORNWERDERZAND – Op de verjaardag van de Afsluitdijk, 28 mei 2021, hebben gedeputeerden Avine Fokkens en Cees Loggen van de provincies Fryslân en Noord-Holland de gerestaureerde grenspaal op de Afsluitdijk onthuld. Bij de opening van de Afsluitdijk in september 1932 is deze grenspaal neergezet op de provinciale grens van Noord-Holland en Fryslân langs de – toen nog tweebaansweg – aan de IJsselmeerzijde van de dijk, met de wapens aan de kant van de twee provincies.

OENKERK – Bomen als monumenten. Ze staan er ook in Friesland. Natuurkenner Sake P. Roodbergen schreef er een natuurgids over die is uitgegeven door Wijdemeer. Vele boomsoorten passeren de revue: van de Spaanse aak, de esdoorn, de kastanje en de hemelboom tot de els, de es, de ruwe berk, de vlinderstruik, de beuk, de hazelaar, de meidoorn, de duindoorn, de hulst, de witte abeel, de plataan, de zomereik, de linde en de goudenregen. Tot in detail worden van meer dan 250 soorten nauwkeurig gegevens opgelepeld.