SCHIERMONNIKOOG – Voor klassieke muziek hoef je al lange tijd niet meer alleen naar de concertzaal. Op de meeste verrassende locaties kun je klassiek beleven. Een nieuwe ontdekking is de Zuidertoren op Schiermonnikoog. Daar verzorgde cellist Florent Maigrot van het Noord Nederlands Orkest het eerste soloconcert in de toren. Hij speelde in het kader van het 100-jarig jubileum van de Nederlandse Bach Vereniging de 3e suite in C.

OUDEGA (SWF) – Hans Wiegel werd thuis verrast door de liberale jongerenvereniging JOVD Groningen die voor hem het eerste pijpje ‘Weizen Wiegel’ meebracht. Wiegel liet het zich goed smaken. Een echte liberaal als hij neemt een bier op zijn tijd. Wiegel was bovendien een poos voorzitter van de Vereniging Nederlandse Brouwers.

De JOVD presenteerde het blondbier als een liberale dorstlesser, die ze hebben vernoemd naar de oud-commissaris in Friesland omdat hij ‘de beste premier is die Nederland nooit heeft gehad’. Wiegel was vicepremier in het kabinet Van Agt-Wiegel (1977-1981). 

HOLWERD – Je zou het ergens logisch vinden dat je met zonnepanelen of windmolens de energie opwekt voor de 40 laadpalen op het autodek in Holwerd. Maar dat mag niet.

‘Wij bevinden ons hier in een werelderfgoed,’ zegt Ger van Langen, directeur van Wagenborg Passagiersdiensten. 

Dat de voorziening is getroffen moet dan ook als een service worden gezien aan de bezoekers van Ameland die met een stekkerauto naar Holwerd zijn gereden.

Techniek en capaciteit zijn vooralsnog ontoereikend om meer laadplaatsen te plaatsen maar dat gaat in de toekomst wel gebeuren.

DOKKUM – De kennis van ijs is aan het verdwijnen, constateren de ijsclubs in ons land. Er zijn de laatste jaren geen echte ijswinters meer geweest. Schaatsen op natuurijs duurt vaak niet langer dan twee tot drie dagen. Daarna is de ijspret alweer over. Laat staan dat er toertochten konden worden gehouden. Daardoor verflauwt de aandacht en neemt het aantal vrijwilligers af.

Om de ijskennis bij te spijkeren heeft de KNSB besloten een Gilde van Nederlandse Natuurijsmeesters op te richten. Tot voorzitter is benoemd Johannes Visser (32) uit Dokkum. Hij woont tegen plaatselijke ijsbaan aan. Vrijwel nergens ligt een ijsbaan zo fraai verscholen in een stadshart als in Dokkum.

‘Koninklijke IJsclub Dockum is de oudste ter wereld. De eerste notulen zijn in 1840 opgesteld,’ zegt Johannes vol trots. Hij is bestuurslid en straks ook ijsmeester. Nu heeft de stad al drie ijsmeesters maar het kan volgens Johannes geen kwaad dat er een vierde bij komt. IJsmeesters houden zich bezig met landijsbanen die omdijkt zijn en in het late najaar door plaatselijke ijsclubs onder water worden gezet.

SCHIERMONNIKOOG – Bij het consumeren van een delicatesse plegen Friezen nog wel eens te zeggen dat ’in ingeltsje oer de tonge pisset’. Engeltjes die over de tong gleden waren op Schier de nieuwe haringen die Rens van Langen presenteerde op de 100 jaar oude viskar aan de voet van de voormalige Zuidervuurtoren. Ger van Langen en zijn partner Etty van der Veer, secretaris en voorzitter van de stichting Behoud Zuidertoren, hadden de vrienden daarvan uitgenodigd voor het happen van lekkere Hollandse Nieuwe.

TACOZIJL – Het spectaculaire kunstwerk Gaia van de Britse kunstenaar Luke Jerram was te bewonderen in het Woudagemaal in Lemmer. Leerlingen van groep 8 van christelijke basisschool De Arke in Lemmer openden ‘Gaia in het Woudagemaal’ met het tekenen van hun ideale wereld van de toekomst. Dit deden ze samen met burgemeester Fred Veenstra van gemeente De Fryske Marren en dijkgraaf Luzette Kroon en jeugddijkgraaf Merel Tesselaar van Wetterskip Fryslân. 

De leerlingen woonden een verdiepingscollege rond het thema ‘nieuwsgierigheid’ bij, gegeven door sterrenkundige Peer Zaal, moderator Lisa Frenkel en kunstenares Louisiana van Onna. Ze gingen met hen in gesprek over hoe je naar deze wereld kunt kijken. Welke vragen heb je als kind, hoe kun je daardoor op onderzoek uitgaan, hoe doe je dat later als je groot bent? Op een wereldbol tekenden de scholieren elk hun eigen stukje aarde; hoe zij hopen dat de ideale wereld er in de toekomst uitziet.

Luzette Kroon deelde met de jeugd haar ideale wereld van de toekomst: ‘Dat is een wereld zonder droogte met voldoende zoet water. Mijn zorg zit in de toenemende schaarste aan zoet water op deze wereld, de opwarming van de aarde en de toenemende droogte. Al eeuwenlang zorgt het waterschap voor voldoende en schoon water. En voor de bescherming tegen water. Maar om onze waterrijke provincie en de wereld ook voor jullie, de toekomstige generatie leefbaar en bewoonbaar te houden, moeten we keuzes maken. Die keuzes voor de toekomst maken we vandaag.’

Ook Fred Veenstra benadrukte dat het belangrijk is dat we keuzes maken voor de toekomst: ‘De kinderen van nu groeien in een andere wereld op dan de volwassenen van nu deden. Het is daarom belangrijk dat we zowel kinderen als jongeren betrekken bij de maatregelen die we willen nemen als het gaat om klimaatveranderingen. Alleen samen kunnen we ervoor zorgen dat de aarde ook voor de toekomstige generatie een fijne en leefbare planeet blijft.’

Rondreizend kunstwerk Gaia was in samenwerking met Sense of Place te zien in de machinehal van het Woudagemaal. Gaia is een grote wereldbol met een doorsnede van maar liefst 7 meter. Met zijn licht, geluid en NASA-beelden van het aardoppervlak laat deze bewegende wereldbol je zien hoe de Aarde er vanuit de ruimte uitziet. 

ORANJEWOUD – Het visserslatijn van FB-voorzitter Jorrit Volkers was nauwelijks te volgen. Hij hield op De Fryske Haringparty, na tien jaar niet langer in de tuin van het verkochte Epema State in Ysbrechtum maar verhuisd naar het gazon van Landgoed Oranjewoud (je weet hoe de hazen lopen), zijn maidenspeech, en als we hem mogen geloven was het meteen zijn laatste. Die toespraak handelde over haring, waar de fiscaal adviseur niet van houdt, niet van zout noch van zuur. Maar dat terzijde. De gasten wisten niet wat ze nu wel en wat niet moesten aannemen, zo sterk was het verhaal.

SINT JOHANNESGA – Het is een fraai geheel, de authentieke Weerdse zigeunerwagen van bouwjaar ca. 1930, voortgetrokken door een schitterende Jeep SJ Wagoneer Woody van 1981. Voorheen trok een oude Bukh-tractor deze woonwagen die Oene en Janneke Lageveen sinds 2002 hebben. Maar ze besloten om praktische voordelen een Wagoneer voor de kar te spannen. Een rode dachten ze aanvankelijk, omdat deze kleur goed harmonieerde met het rode onderstel van de woonwagen. Toen ze echter in Doetinchem op het erf van de autohandelaar stonden, viel het oog op deze bruine Woody die daar nog maar een dag stond!

HEEG – Wajer Yachts uit Heeg is de Friese Onderneming van het Jaar 2022 geworden. Commissaris Arno Brok overhandigde de prijs aan directeur/dga Dries Wajer. De jury roemt het bedrijf omdat deze scheepsbouwer verder gaat dan de Friese grenzen. 

‘Het is een parel in Friesland én bovenal een internationale diamant. Het gaat niet alleen om het bouwen van bijzondere jachten maar om een totaalconcept. Dat maakt dit bedrijf een waardig winnaar,’ aldus juryvoorzitter gedeputeerde Friso Douwstra.

LEEUWARDEN/WARGA – Golfgoeroe Auke Hempenius is een netwerker pur sang. Onlangs heeft hij een nieuw circuit opgebouwd: Vision 11. De naam verraadt dat Auke’s leven volledig in het teken staat van elf. Het was het rugnummer van zijn idool Piet Keizer (hij was zelf een linkspoot op de flank), het is het aantal steden in Friesland (Auke organiseerde vorig jaar de Golf11stedentocht) en verder is 11 alles wat de klok slaat. Maandelijks, op de 11e, komt deze club in wisselende samenstellingen bijeen en iedereen die ambitie heeft is welkom. Geen drempels, geen ballotage. 

AMSTERDAM – Twee Friese bedrijven, de Oreel Groep in Hallum en FibreMax in Joure, zijn genomineerd voor de prestigieuze Koning Willem I Prijs in de categorie MKB regio Noord-Nederland. Witec Fijnmechanische Techniek uit Stadskanaal is de derde kandidaat. In totaal dingen twaalf ondernemingen naar de prestigieuze prijs. Zij onderscheiden zich op een aantal terreinen, waaronder sterk ondernemerschap, daadkracht, innovatie, duurzaamheid, vitaliteit en maatschappelijke betrokkenheid. Een groot deel van de genomineerde ondernemingen is ook internationaal zeer succesvol.

De Koning Willem I Prijs voor het MKB is de belangrijkste prijs in Nederland voor MKB-bedrijven met een aantal werknemers tot en met 250. De Koning Willem I Stichting, waarvan koningin Máxima het erevoorzitterschap bekleedt, kent sinds 2008 de Koning Willem I Prijs in de categorie MKB toe aan gerenommeerde bedrijven die de motor vormen van onze economie.

Romy Blankenspoor, directeur van de Koning Willem I Prijs, is verrast door de hoge kwaliteit van de genomineerde ondernemingen: ‘De wereld is de afgelopen twee jaar door een zware pandemie getroffen. Deze 12 genomineerde bedrijven zijn een afspiegeling van de economische kracht en vitaliteit van het midden- en kleinbedrijf in Nederland. De winnaar wordt tijdens een feestelijke bijeenkomst in Groningen op 23 mei bekendgemaakt.

HEERENVEEN – E-Bike Centre Heerenveen luidde het voorjaar in met een feestelijke seizoensopening. Ondernemer Johan van der Elst had mazzel dat er op deze buiige zaterdagmiddag even verderop een gospeltruck was gestationeerd. Gratis muziek… Maar ook hij had aan de Gedempte Molenwijk in Heerenveen leuke deuntjes uit de speakers. Bovendien waren er hamburgers verkrijgbaar. Velen kwamen even langs voor een glas en een groet. Gezellig dus, want Johan krijgt altijd de schwung erin.

Het E-Bike Centra is gevestigd naast gameparadijs The Battlehouse, eveneens gerund door Johan samen met zijn compagnon Ger Kempers.

BOLSWARD – Paus Franciscus heeft de voordracht overgenomen om pater Titus Brandsma (1881-1942), geboren als Anno Sjoerd Brandsma in het Oegeklooster in Bolsward, heilig te verklaren. Deze verheffing gebeurde tijdens een mis in mei op het Sint-Pietersplein in Rome. Brandsma trad als 17-jarige toe tot de kloosterorde van de karmelieten. Later werd hij priester en was hij als hoogleraar en rector-magnificus verbonden aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Hij was maatschappelijk zeer betrokken en hij verzette zich openlijk tegen het nazisme. De Duitsers pakten hem op. Brandsma werd gedeporteerd naar concentratiekamp Dachau. Daar was hij medegevangenen tot grote morele en spirituele steun. Brandsma onderhield er een hechte vriendschap met de gereformeerde predikant Johannes Kapteyn. Hij stierf op 26 juli 1942 aan de ontberingen en mishandelingen.   

OUDEGA (SWF) – Hans Wiegel (80) heeft de pen neergelegd. Hij is na 10 jaar epistels gestopt met zijn column in dit Fries Journaal en ook zijn wekelijkse rubriek in De Telegraaf verschijnt niet meer. 

‘Het is mooi geweest,’ zegt de voormalige leider van de VVD, vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet Van Agt-Wiegel (1977-1981) en oud-commissaris van Friesland (1982-1994). Wiegel zet punten, geen komma’s. Aan alles komt een end, tenslotte. 

In zijn tijd was hij een politicus van formaat, een stemmenkanon. De opkomst van de VVD is onder Wiegel begonnen.

Wat De Zilveren Bal 2022

Waar Elfstedenhal 

Wanneer Woensdag 16 maart

Aantal gasten 500

Wie Sponsors en genodigden

Bijzonderheden De vorige editie was op 12 maart 2020, net voor de eerste coronalockdown. Dit keer was de laatste lockdown net op tijd afgelopen. In die zin zat het de organisatie mee. Slechts één keer moest Friesland het zonder dit schaatsfeest doen. Maar liefst 1.500 toeschouwers waren erop afgekomen, inclusief de sponsors en hun gasten die een speciaal paviljoen hadden.

LEEUWARDEN – De Zilveren Bal, de snelste schaatsshow van de wereld, is uitgegroeid tot het slotfeest op het ijs. Initiator Jan Ykema (olympisch zilver op de 500 meter in 1988 in Calgary), de man die samen met Lieuwe de Boer (brons in 1980 in Lake Placid) het Nederlandse sprinten internationaal op de kaart zette, lanceerde het evenement in 2015 toen de eerste editie werd gehouden. Thans is De Zilveren Bal niet meer van de kalender weg te denken. Wel is het festijn veel professioneler van opzet dan in het begin. Inmiddels is De Zilveren Bal geadopteerd door het grote bedrijfsleven, met name de zuivelwereld is sterk vertegenwoordigd. In vroeger dagen was De Zilveren Bal een kortebaanwedstrijd voor vrouwen. Zij streden reeds in de 18e eeuw op de gracht in de Prinsentuin om, natuurlijk, een zilveren bal. Tegenwoordig staan op het kunstijs ook mannen aan de start. De sprint is met een lengte van 100 meter nog korter dan de kortebaan (140 meter). Drie schaatsers starten naast elkaar. Spijtig was het dat Erin Jackson, de Amerikaanse die olympisch goud won op de 500 meter in Peking, wegens corona verstek moest laten gaan. Vanwege de oorlog in Oekraïne ontbraken ook de winnaars van 2020, Angelina Golikova en Viktor Mushyakov uit Rusland. De zeges gingen naar Dione Voskamp en de Noor Björn Magnussen. 

Na afloop was het sponsorpaviljoen de arena voor een afterparty. Daar werd het heel gezellig en heel laat.

BEETSTERZWAAG – Wat een boek allemaal teweeg kan brengen! Monique Veenstra (Moos) uit Soest heeft dat ervaren met het manuscript van haar grootvader Marten Veenstra dat zij in boekvorm uitbracht onder de titel ‘Het testament van agent 1218’, wat zijn kraagnummer was. Het boek is een spannende verhalenbundel van deze spitsvondige Amsterdamse speurneus van Friese komaf. Van 1915 tot 1955 zat hij op het roemruchte bureau Warmoesstraat in hartje stad. De eind vorig jaar overleden echtgenoot van Ingrid ten Pierick  uit Zoetermeer stuitte lezend op de naam Joseph Maring, de stiefgrootvader van zijn vrouw, die in 1929 een moord pleegde die door Marten werd opgelost! Moos had Ingrid uitgenodigd voor de boekpresentatie op Landgoed Lauswolt. Ze waren met camper en caravan naar Friesland afgereisd en kampeerden in Wijnjewoude.

De in 1884 in Duitsland geboren Maring (zijn overlijdensjaar is tot dusver niet bekend), stichtte na vele omzwervingen in Leeuwarden een gezin dat door de charmeur werd verlaten voor een dame uit Den Haag. Daar hetzelfde verhaal: trouwen, kinderen, scheiden. Vervolgens legde hij het aan met de echtgenote van een compagnon. Om hun liefde de ruimte te geven besloot hij zijn compagnon te doden nadat hij samen met de vrouw een levensverzekering van 50.000 gulden op de man te hebben afgesloten. Zijn leidekkersbedrijf met zestig medewerkers liep namelijk niet goed. Boven in de Majellakerktoren in Utrecht gaf Maring de compagnon een klap waardoor hij dood neerviel. De knecht die het zag gebeuren kreeg duizend gulden zwijggeld. 

Ingrid: ‘Was hij nou tevreden geweest en niet inhalig, dan had er geen haan meer naar gekraaid. Maar hij wilde hetzelfde kunstje uithalen met een nieuwe compagnon. Hij was echter zo stom dezelfde levensverzekeringsmaatschappij in Amsterdam te benaderen voor een polis van 80.000 gulden. De aanvraag wekte argwaan.’

Marten Veenstra werd ingelicht en hij ontrafelde het verhaal. In 1930 werd Maring gearresteerd. Hij kreeg levenslang, in de praktijk 30 jaar, en werd opgesloten in de Blokhuispoort in Leeuwarden waar Ingrids oma hem elke maand bezocht. Hij is niet zoals aanvankelijk werd gedacht in de gevangenis overleden, maar kwam in 1963 vrij. En waar ging hij naar toe? Naar Den Haag, naar Ingrids oma!

Ingrid: ‘Wij kinderen gingen bij oma en die vreemde, enge man op bezoek. Nu bracht het toeval dit verhaal naar boven.’

Toen de beide schoondochters van Marten Veenstra waren overleden vonden de kleinkinderen tussen de paperassen twee manuscripten die hun opa tijdens zijn pensionering had opgetekend. ‘Voor de jongste’ en ‘voor de oudste’ (beide zonen) stond erboven. Moos las het en raakte geboeid door de verhalen: ‘Die mochten niet verloren gaan.’ 

Ze liet typisten de documenten uitwerken en organiseerde een panel van proeflezers. Zo kreeg de door haar benaderde Peter R. de Vries het onder ogen. Hij reageerde razend enthousiast: ‘Jouw opa heeft samengewerkt met de beroemde crimefighter Co van Ledden Hulsebosch! Het boek over zijn werk is een klassieker.’

Iedereen vond dat de verhalen lazen als een Baantjer en dus besloot Moos ze uit te geven.

Peter schreef het voorwoord. Dat was in november 2020. Op de vraag van Moos aan de dochter van de misdaadverslaggever hoe ze haar vader kon bedanken, antwoordde Kelly de Vries: maak een speciale uitgave, een collectors item. 

Moos: ‘Dat heb ik gedaan. Ik vond inspiratie door mijn opa vanuit de hemel een brief aan Peter over hun verwantschap te laten schrijven. Samen dronken ze een bakkie. Ik liet Marten zeggen dat Peter voorlopig beneden moest blijven want hij kon nog niet gemist worden. Toen Peter het las schoot hij vol. Hij stond immers op een hitlist. We weten allemaal hoe het een halfjaar later is afgelopen. Hoe is het mogelijk dat het zo is gegaan…’

Het boek werd heel goed ontvangen en het is opgenomen in de bibliotheek van de Politie Academie. Met de nationale politiebaas Henk van Essen mocht Moos bijna een uur lang over het boek praten. 

‘Wat een eer!’

Het boek handelt over het politiewerk in vroeger dagen toen het snuffelen zonder snufjes was. DNA-technieken bestonden niet. Marten loste crimes op door in vrouwenkleren undercover te gaan, in portieken zogenaamd te vrijen, kijkoperaties uit te voeren door gaatjes in een muur te boren, zijn sociale antenne stond scherp afgesteld, zijn onderbuik liet hij spreken. Hij was een van de vele Friezen die bij de Amsterdamse politie gingen werken, geïnspireerd door de lokale brigadier in Langezwaag. Op zijn beurt inspireerde Marten anderen, zoals zijn oomzegger Jan Veenstra. Hij kwam ook terecht op bureau Warmoesstraat. Het ging er ‘ruig en tof’ aan toe, vertelde hij. Toen zijn vrouw vaststelde dat hij verruwde solliciteerde hij met succes bij de Politie Academie om de vier kernwaarden van de politie waar te maken: integer, moedig, betrouwbaar en verbindend, zoals de voormalige Friese recherchebaas Wessel Veenstra (geen familie) aangaf.

Het motto van Marten luidde: ‘Het is een utopie te denken, dat de strijd tegen de misdaad ooit eindigt, wel kiezen wij er elke dag voor om het kwaad te stoppen.’

Hielke de Vries, een buurjongen uit Langezwaag, schetste de Friese agent die het overal zo goed deed, aan de hand van een verhaal over oud-buurtgenoot Pieter Betzema: ‘Hij werkte op de zuivelfabriek in Deventer die in de oorlog sloot omdat er geen kolen waren. Hij ging naar de politieschool in Schalkhaar om aan de Arbeitseinsatz te ontkomen. Maar de SS rekruteerde hem om aan razzia’s mee te werken. Dat vertikte hij. Ze hebben hem opgepakt en hij belandde via Kamp Amersfoort in concentratiekamp Neuengamme waar hij op 1 februari 1945 overleed. Wat een karakter!’ 

‘Mijn leven is een hoogvlakte’

ORANJEWOUD – Pianist Yoram Ish-Hurwitz is de oprichter van het prestigieuze Oranjewoud Festival dat van 3 t/m 6 juni voor de tiende maal wordt gehouden. Klassieke muziek loopt als een rode draad door zijn leven dat zich al vijftien jaar afspeelt in Friesland. 

Geboren Op 21 februari 1968 in Amsterdam. Mijn familienaam verwijst naar het dorp Hurwitz bij Praag waar mijn voorouders zich eeuwen geleden vestigden. Ze gingen weg uit Spanje waar mensen door de kerstening werden gedwongen zich te laten dopen of te vertrekken. Mijn voorouders zagen het zwerk drijven.

ORANJEWOUD - Parkhotel Tjaarda bouwt onder deze nieuwe naam verder aan haar toekomst. Na 27 jaar heeft Tjaarda de Golden Tulip Group verlaten en is het als zelfstandig en onafhankelijk hotel verdergegaan. De groep had voor Tjaarda geen meerwaarde meer omdat het aantal leden van 60 naar 14 is teruggelopen. Daardoor had het concept steeds minder draagvlak. Bij deze verandering past een nieuwe naam die goed aansluit bij de lommerrijke omgeving waar het hotel met restaurant de Oranjetuin en Grand-Café 1834 is gevestigd, namelijk in Parklandschap Oranjewoud.

De Fryslân Culinair Trophy, voor het eerst gehouden in deze opzet, is een succes geworden. Mede door het stralende weer dat Friesland op de Méditerrané deed lijken. En het was nog maar april! Zo’n 100 equipes verschenen aan de start om half elf op Paasmaandag. Die was op twee plaatsen: Landgoed Lauswolt (Bistro Nijeholt) en Parkhotel Tjaarda (de Oranjetuin). De deelnemers kregen een routeboek mee en dat bracht hen behalve naar genoemde bestemmingen ook langs Vis en Meer in Woudsend, De Hinde in Hindeloopen. It Posthûs in Makkum en de restaurants Zuiver en Jouster Toer in Joure. De stopplaatsen waren een welkome onderbreking.

GROUW – De Bierproefgroep Grouw (BPGG), opgericht in 1995 op initiatief van kastelein Kees Veenstra van wijn-, tap- en eethuis Amicaal, bestaat uit maximaal 24 mannelijke leden. 

‘Meer pijpjes gaan er ook niet in een kratje,’ lacht voorzitter Mart Eerligh. Leden moeten allemaal een connectie met Grouw hebben. Zelfs een zomerliefde telt mee.

Wat men doet is het ontdekken van smaakcombinaties met eten. Bier is steeds vaker een begeleider van bepaalde maaltijden. In het winterseizoen krijgt een van de leden de opdracht een samenkomst te organiseren en diegene krijgt een budget van de club mee.

GROUW – Je moet wel scherp zijn als je met het nieuwste bier van brouwerij Bjuster begint. Het kan zijn dat je denkt een alcoholvrije Radler te drinken door de grote 0,0 aanduiding op het etiket, maar er staat toch echt een klein ééntje voor: 10%! Een zware jongen dus, niet voor Suurtsjes. Geboren als grapje, maar nu toch als nieuwste special in de schappen. Deze Bjuster Radler 10.0% is een eigenzinnige special met een stevig karakter en de frisse tonen van citroen en sinaasappel. 

De brouwmeesters van Bjuster zijn geboren met een neus voor vernieuwende smaken en een voorliefde voor experimenten. Het bloed kroop waar het niet gaan kon… Tijdens een gezellige bierproeverij kwam een stel bevriende bierkenners in de late uurtjes op het idee om een Radler 10.0% te brouwen. De grap is nu de overheerlijke waarheid. Zeker geen frisdrank, maar een karaktervol speciaalbier voor de bierliefhebber. 

Brouwmeester Auke van der Veen: ‘Waar andere brouwers en bierkenners een Radler niet altijd even serieus nemen, zagen wij er wel een uitdaging in. Om het anders te doen dan anderen moest het natuurlijk wel een eigenwijs bier met een uniek karakter worden. Daarom zijn we gegaan voor een stevig en vol bier met een hoog alcoholpercentage.’

Net als de andere Bjuster-bieren is de Radler 10.0% geduldig gebrouwen met de fijnste soorten hop en mout. Deze Radler is veel meer dan het typische zomerdrankje. Met citroen, veel koolzuur en een frisse smaak lijkt deze special veel op het origineel, maar er is meer. Door het hoge alcoholpercentage (10,0% vol/alc) heeft deze special een robuust karakter en een verrukkelijke volle smaak door de toevoeging van eigen getrokken citroenthee met kandijsuiker en sinaasappelschil. Stevig en fris. Vol en zoet. Een échte smaakexplosie. Het is verkrijgbaar Bjuster Special in flesjes van 33cl. via de webshop en bekende verkooppunten.

Brouwerij Bjuster

Brouwerij Bjuster is in 2018 opgericht en gevestigd in het centrum van Grouw. Middenin het waterrijke hart van Friesland maken de brouwmeesters de karaktervolle speciaalbieren van Bjuster. Gestart vanuit de wens om een lekker biertje te schenken aan de gasten van een eigen horecagelegenheid, inmiddels uitgegroeid naar een meer dan volwaardige brouwerij met een capaciteit van 1550 hectoliter op jaarbasis. Het vaste assortiment telt 12 bijzondere speciaalbieren en 4 bjusterbierlik lekkere variaties op traditionele seizoensbieren. Voor ieder smaakpalet een passend bier. Meer informatie: www.brouwerijbjuster.nl

DOKKUM - Museum Dokkum heeft twee bijzondere schilderijen (pasteltekeningen) in eigendom verworven. Het gaat om de portretten van oud-burgemeester FranVois Henricus Bekius (1757-1799) en zijn vrouw Geeske Bekius-Suidema (1751-1832). Ze zijn in 1774 ter gelegenheid van hun huwelijk in opdracht van het paar getekend door Philip Roorda (1732-1780) uit Dokkum. Hij was schilder en zilversmid. Wat opvalt is dat hun kleding op elkaar is afgestemd, qua kleur en stijl. 

‘Je kunt zien dat ze van goede komaf zijn,’ zegt museumdirecteur Hans Groeneweg. Geeske draagt een hoed, een kanten halsdoek, gouden oorbellen en een zilveren halsketting.

Hoeveel het museum er op een veiling voor betaald heeft wil Groeneweg niet zeggen. Wel geeft hij aan dat de prijs alleszins meeviel. De aankoop is meegefinancierd door het Dokkumer Stadsfonds. Het museum had al iets persoonlijks van de burgemeestersvrouw (ze was ook de dochter van een burgemeester) in bezit, namelijk een merklap die zij op 10-jarige leeftijd heeft geborduurd. 

FranVois Bekius was de enige zoon van dominee FranVois Bekius sr. (1726-1803). Hij stond in de Friese Wouden bekend als een duivelsdominee.  Hij vloekte, schold, dronk en viel mensen aan. In 1784 werd hij uit zijn ambt gezet. Vervolgens trok hij in bij zijn zoon, die hij overleefde, en schoondochter. FranVois en Geeske kregen vier zonen. De oudste, weer een FranVois, werd net als grootvader predikant. Diens kleinzoon was de bekende dichter/predikant FranVois HaverSchmidt (1835-1894), beter bekend als Piet Paaltjens.     

DOKKUM - Jim Parks en Art Boon, beide dik in de 90, behoren tot de laatste in leven zijnde bevrijders van ons land. In Friesland maakten ze meerdere vieringen en herdenkingen mee. Ze werden onthaald in Dokkum waar ze samen met hun families overnachting werd aangeboden in hotel Abdij van Dokkum. Niet alleen waren ze present tijdens het Bevrijdingsfeest in Dokkum maar ook op Provinciale Herdenking op 4 mei en op het Bevrijdingsfestival Fryslân op 5 mei in Leeuwarden.

In de vroege ochtend van 6 juni 1944 zetten Jim en Art voet op de Normandische kust in Frankrijk.

LEEUWARDEN – Het Leeuwarder skûtsje heeft de wind in de zeilen. Niet alleen op het water, maar ook op de wal. Steeds meer bedrijven treden namelijk toe tot de sponsorclub. Veel ondernemingen betalen bijna 1.500 euro. 

In onvervalst Liwadders sprak schipper Willem Zwaga: ‘We hewwe alles nieuw; seilen, twee fokken, sweerden. Ut is mooi al dy vrienden, mar ik su niet wete wat we met al dat geld mutte.’

Nou, dat weten de sponsors wel. Het meeste gaat op aan bier en vertier. Want de Leeuwarder skûtsjeliefhebbers zijn mannen van de gestampte pot. Ook werd het skûtsje in de verf gezet.

MAKKUM – Na een onderhoudsperiode van anderhalf jaar is de scheepsbel van Zr. Ms. Makkum teruggegeven aan de commandant van de mijnenjager LTZ1 Dinant Laros door de burgemeester van Súdwest-Fryslân Jannewietske de Vries. De bel is in 2020 gedurende de onderhoudsperiode, zoals de traditie dat wil, tijdelijk in bewaring gegeven aan Makkum, de naam die de mijnenjager draagt. De Stichting Ald Makkum heeft de scheepsbel al die tijd een veilig onderkomen gegeven in het Makkumer Waaggebouw. Makkum is grutsk dat dit marineschip naar de havenplaats is vernoemd.

WOUDSEND – Omke Jan is een ‘boergondisch’ restaurant waar het goed toeven is. Geen liflafjes, wel een mooie bout. Wat nou vlees minderen zoals tegenwoordig gepropageerd; vlees met natuurlijke vetten, eiwitten en mineralen is supergezond. Laat u niks wijsmaken door de voedselpolitie. De missie van Omke Jan is boeren en burgers verbinden door te koken zonder fratsen. Farmhouse cooking, noemen ze het. Omke Jan is een goed antwoord op doorgeschoten eettrends en betutteling. Daarom zijn gastronomen blij met dit etablissement aan de Ee in Woudsend, waar je ook heerlijk kunt logeren.

LEEUWARDEN – In 2007 stierf Indoor Friesland een stille dood. De financiële crisis was net uitgebroken, een paar grote sponsors hadden zich teruggetrokken en de ziel was er een beetje uit. Zonde, want Indoor Friesland was een topevenement, de gezelligste netwerkhappening in de provincie. Maar zie, het Indoor is terug van weggeweest! Van 19 t/m 22 oktober wordt in WTC Expo de 41ste editie gehouden. 

In 1967 begon het. Indoor Friesland onderscheidde zich altijd van andere hippische evenementen.

HEERENVEEN/LUIK – Wat een ontknoping was de ijshockeyfinale van de BeNe-League tussen UNIS Flyers en Bulldogs Luik! In de best of three wonnen de Flyers de eerste wedstrijd in Luik (0-2) en maakte Heerenveen zich op voor het kampioensduel in eigen huis. Helaas werd het een onverwachte deceptie (0-3) en dus moest een derde treffen, weer in Luik, de beslissing brengen. Ditmaal waren de Bulldogs favoriet maar de enorm veerkrachtige Flyers sleepten de titel voor de poorten van de hel binnen door in overtime de golden goal te scoren (1-2). IJshockey is weer hot in Thialf, dat vol zat om de Flyers aan te moedigen.

WANSWERD – Friesland is een damprovincie. Vroeger had elk dorp, hoe klein ook, een damclub. Helaas is die tijd voorbij. De damsport heeft flink ingeboet qua aantal leden. Toch wordt er nog op hoog niveau gedamd in onze provincie. Waar voorheen Huizum de vaandeldrager was, daar is dat nu Damcombinatie Fryslân; een fusieclub van Wanswerd, Rinsumageest en Oldehove. De club komt uit in de eredivisie, landelijk het hoogste niveau, en wist zich afgelopen seizoen knap te handhaven. Thuisbases zijn Kafee It Wapen fan Fryslân in Oenkerk en wijkgebouw Insulinde in Leeuwarden.

HEERENVEEN – Emil Frey Nederland-dochter Ekris heeft het autobedrijf De Beier in Heerenveen overgenomen. De Beier is dealer van BMW en MINI. Ekris is eveneens BMW en MINI-dealer en heeft meerdere vestigingen. 
De Beier-eigenaar Sybren van der Goot (54) is blij met de overname: ‘De Ekris-cultuur ligt dicht bij die van de Beier. Belangrijk om de dienstverlening aan onze klanten ook in de toekomst op dezelfde wijze voort te zetten. Daarnaast is Emil Frey/Ekris een stevige partij die voor de medewerkers een gezonde toekomst waarborgt.

TIJNJE – Vincent Groeneveld heeft een doorstart gemaakt in zijn woonplaats Tijnje, waar hij met zijn bedrijf Greensport.nl een mooi pand aan de Warrewei heeft kunnen betrekken. Greensport.nl is een onderneming in sport- en bedrijfskleding, promotionele textielproducties en relatiegeschenken. Dat doet Vincent al sinds 2001. Tot dit jaar samen met Gabe Teun Top in Heerenveen, maar de mannen zijn uit elkaar gegaan. Vincent heeft een nieuwe start gemaakt onder de naam Greensport.nl

Nieuw is dat Greensport.nl volledig inzet op duurzaamheid.

Vincent: ‘Duurzaamheid is niet meer te stoppen, ook niet in onze branche.

HEERENVEEN – Elektrisch fietsen heeft zo’n vlucht genomen dat het tegenwoordig een specialisme in de verkoop is. Johan van der Elst en Ger Kempers hebben zich op deze niche gericht met hun E-bike Center Heerenveen. Dat ze überhaupt in de fietsen terechtkwamen is een toevalstreffer. De twee runnen aan de Gedempte Molenwijk in Heerenveen het gameparadijs The Battlehouse. Toen ze aan de overkant gingen uitbreiden met een nieuwe escaperoom, dronken ze regelmatig een bakkie koffie in de fietsenzaak van Hidde Veenstra. Hij had geen opvolging en dacht over de toekomst na. Is het niks voor jullie?, vroeg hij.

HEERENVEEN – Niet eerder in de geschiedenis moest er door online bestellingen zo veel producten in dozen worden verpakt als nu. Corona heeft katalyserend gewerkt. Kopen via internet is door de lockdown nog populairder geworden. Zonder een verzending in een doos krijg je de spullen niet thuis. Er is dan ook een schreeuwende vraag naar golfkarton. Wij gingen op bezoek bij DutchBoxx, de dozenfabriek die gevestigd is aan de A7 in Heerenveen.

‘We boxx it all’ luidt de slogan van DutchBoxx. Daarmee is niets te veel gezegd want DutchBoxx bokst als fabrikant en groothandel in golfkarton verpakkingen en verpakkingsmaterialen veel voor elkaar.

WORKUM – Iemand die het voor het eerst ziet in het weidse, prachtige IJsselmeerlandschap tussen Hindeloopen en Workum wrijft de ogen wel even uit: pal achter het rode dak van een vervallen stelpboerderij staat een nieuwe woonboerderij, maar dan op de kop! Grapje van architect Rein Hofstra. En van initiatiefnemer/ontwikkelaar Pieter Stellingwerf, die samen met zijn vrouw Ria Mollema een van de drie appartementen bewoont en van daaruit van een magnifiek uitzicht geniet.

Gekke gedachten ontspruiten wel vaker aan de breinen van Pieter en Rein.

UITWELLINGERGA – Zeilen zit Jelly Tuinstra (62) en Joop Feenstra (67) in het bloed. Toch lieten zij hun nieuwe zeilschip, dat zij in Frankrijk kochten, door Angela Brandsma (47) naar Nederland varen. Zij is een zeer ervaren zeezeiler. Geboren en getogen in Sneek begon ze in ‘de kleine bootjes’ op het Sneekermeer. De dochter van George en Sophia Brandsma werd met zus Marloes in 1997 wereldkampioen in de Vaurien-vrouwenklasse en nogmaals in 2018 met een Spaanse bemanning. Nu vaart ze zoals ze het zelf noemt ‘boten van A naar B’.

‘Als er brand was lag de hele fabriek stil’

LEEUWARDEN – Friesland heeft weer twee clubs op het hoogste niveau. Cambuur mag de revelatie van het seizoen worden genoemd en staat hoger genoteerd dan Heerenveen. Een speler die voor beide clubs uitkwam is Thomas Haan. Hij was een geweldige voetballer die niet alleen als diepgaande middenvelder maar ook als spits zijn mannetje stond. Alle noordelijke clubs wilden hem hebben. De laatste wedstrijd die hij in 1968 voor Noordster speelde was tegen vv Jubbega, een hard duel dat onder leiding van scheidsrechter Anne van der Werf werd gestaakt.

Voor Nick Brink (25) was De Jouster Toer, waar hij nu de chef is, geen onbekend terrein: ‘Ik kwam hier wel eten met m’n moeder. Dat deed ze graag. We aten in stijl met champagne vooraf.’

Zo word je klaargestoomd voor de gastronomie!

Nick heeft zich de laatste jaren bijzonder sterk ontwikkeld. In betrekkelijk korte tijd is hij opgeklommen tot chef-kok. Nu heeft hij ook de juiste achtergronden en skills.

‘Cultuur is een interessant medium voor ondernemers’

SNEEK – Cultuur is behalve een beleving ook een business geworden. Zonder zakelijke aanpak redt de sector het niet. Er moet geld worden gegenereerd. Subsidies zijn niet toereikend en van alleen de kaartjes kun je de exploitatie niet draaiende houden. Dus moet je de boer op, de zakelijke markt verkennen, ondernemingen aan je binden. Het is daarom niet zo vreemd dat Cultuur Kwartier Sneek een hoofd Zakelijke Dienstverlening in huis heeft. Een functie die wordt bekleed door Hans de Lang, een man die ruime ervaring heeft in de gastvrijheidssector.

DOKKUM - Techniek is tegenwoordig de belangrijkste bouwcomponent. Alles valt en staat ermee, van voorbereiding tot oplevering. Als technisch installateur moet je van alle markten thuis zijn. Dat gaat veel verder dan energie, water en verwarming. Duurzame techniek, werktuigbouwkunde, gebouwautomatisering (domotica) en beveiliging zijn zaken die vrijwel standaard zijn geworden. Schaalgrootte en slagkracht zijn van belang om een speler van formaat te blijven. Zelfs een grote allround onderneming als Pranger-Rosier (250 medewerkers) is onderdeel geworden van een landelijke partij (Unica), het grootste zelfstandige installatiebedrijf van Nederland dat voor 51 procent eigendom is van de Zweeds-Duitse investeringsmaatschappij Triton. Het overige deel van de aandelen is in bezit van de familie Van Vliet, een van de oprichters.

‘Deze aansluiting was een strategische keuze. Wij hebben echt het vizier op de toekomst gericht. Ons doel is verder groeien en meedoen in de nieuwe ontwikkelingen in duurzaamheid. Unica op zijn beurt wil landelijke dekking. Zo vind je elkaar,’ vertelt algemeen directeur Marc Mulder. Wat er niet verandert: de sterke naam Pranger-Rosier blijft op de gevel.

De geschiedenis van het bedrijf gaat terug tot 1967. In dat jaar bundelden Yde Pranger en Jaap Rosier, twee bekende familienamen in het Dokkumer zakenleven, de krachten. In hun voetsporen trad de 2e generatie Peter Pranger en Nanne Rosier. Laatstgenoemde droeg zijn aandelen over aan zijn schoonzoon André Kramer. 

Begonnen met de levering van éénpijps-kachelsystemen groeide de onderneming uit tot een totaalinstallateur, de grootste in Noord-Nederland. De groei was deels autonoom maar werd ook versterkt door overnames. De eerste was Faber op Schiermonnikoog. Daarna volgden Versalo in Leeuwarden, Otte in Sneek, Wissmann in Sexbierum en Winters in Leeuwarden. Door de overname van Hacquebord kreeg Pranger-Rosier een beveiligingstak waarmee men zich nog altijd onderscheidt in de markt. Met drie vestigingen (Dokkum, Leeuwarden en Sneek) is het bedrijf sterk verankerd in de Friese economie maar ook daarbuiten.

DOKKUM - De projecten werden in de loop der jaren steeds groter, meer divers. Het werkgebied strekt zich inmiddels uit tot de lijn Amsterdam-Enschede. Ook heeft Pranger-Rosier zich de laatste vijftien jaar zeer sterk ontwikkeld in het beheren van installaties en gebouwen. Vele duizenden contractklanten worden nu bediend, van particuliere CV-ketel tot resultaatgestuurd onderhoud voor landelijke (overheids)organisaties.

’De markt is geëxplodeerd,’ zegt Marc Mulder. Hij heeft de laatste jaren een kentering gezien. ‘De installateur was voorheen vooral een liefhebber die het ondergeschoven kindje in de wereld van de bouw was geworden. Dat is nu heel anders. De installateur wordt nu in het voortraject betrokken. Wij zijn een bouwpartner geworden. Bedacht de architect vroeger een ontwerp en moest de installateur de techniek er maar in pielen, nu zijn de rollen omgedraaid. Als je niet eerst over de energie en techniek nadenkt krijg je geen goed gebouw en zeker geen gebouw dat aan de hoogste standaards voldoet en zuinig is in gebruik.’

Nog nooit is dat zo essentieel geweest als juist nu. De energietarieven zijn de pan uitgerezen. Eén prettige omstandigheid: verwarmen, ventileren en koelen kon nog nooit zo efficiënt. Energieopwekking is op veel manieren toepasbaar; uit de lucht, uit water of uit de bodem. 

Marc Mulder: ‘Wij bedenken slimme oplossingen en integreren die. Vandaag de dag worden alle systemen gekoppeld. Ict’ers zijn sleutelfiguren in onze teams. Zij laten de systemen met elkaar communiceren en zorgen ervoor dat het in de praktijk optimaal werkt.’

De mogelijkheden zijn inmiddels eindeloos: ‘Denk aan warmtepompen met verschillende bronnen, warmteterugwinning, zonnewarmte, zonnestroom, all electric oplossingen, ledverlichting. We gaan de komende jaren nog een flinke stap verder, zoals werken vanuit 3D-modellen, automatisering en robotisering, installaties uit de fabriek die op de bouwplaats alleen nog worden geassembleerd, Internet of Things, Big Data, analyseren van het gedrag van gebouwen, voorspellen van het gedrag en van storingen. Het voorkomen van storingen in plaats van oplossen, gebruik van virtual en augmented reality. De ontwikkelingen gaan razendsnel.’

Een van de factoren dat Pranger-Rosier op zo’n gezonde manier is gegroeid is de beschikking over vakmensen. Die zijn dun gezaaid.

Mulder: ‘De technische scholen van vroeger heb je niet meer waardoor we nu met een imagoprobleem en een schreeuwend tekort zitten. Wij hebben altijd het belang van mensen onderkend. Steeds is er geïnvesteerd in personeel, die we deels zelf in de praktijk opleiden. Gelukkig hebben we altijd jonge instroom gehad en is er weinig verloop. Hele families werken bij ons. Maar we werken ook samen met basisscholen en het middelbaar onderwijs. Wij proberen de jeugd voor techniek te interesseren en wij organiseren scholing. Met ROC Friese Poort zijn we een opleiding Smart Energy begonnen. Verder zijn wij betrokken bij het zijinstroomtraject Takomst yn Tûke Technyk. De mensen vormen het kapitaal van ons bedrijf.’

De nieuwe constellatie bevalt hem: ‘Het is altijd even snuffelen in een nieuwe omgeving maar wij blijven zelfstandig opereren en onze intrinsieke kracht benutten. Wij blijven blauw en Fries.’

Dokwurk is de nieuwe naam van het sociaal werk-, leer- en ontwikkelbedrijf dat uit de fusie tussen Trion (Kollum) en Oostergo (Dokkum) is ontstaan. Aanvankelijk was NEF (afkorting van Noardeast-Fryslân) de vlag waaronder men opereerde, maar die naam was net wat te algemeen, te weinig profilerend. 

Directeur Jan Knol legt uit waarom voor Dokwurk is gekozen: ‘Het is een samenvoeging van twee woorden. Dok staat voor dat deel van de haven dat beschutting, bescherming biedt. Er kan, op het droge, werk worden uitgevoerd. Is het werk klaar, dan kan het schip weer uitvaren. Dat gebeurt ook bij ons. Wurk spreekt voor zich.

WORKUM – Tjitske Andriesse (Leeuwarden, 1941) maakt werk dat intrigeert. Niet ééndimensionaal, maar abstract-expressionistisch werk dat je bij de kladden pakt. Werk ook dat zich niet laat inkaderen, laat staan dat er lijsten omheen zitten. Tjitske moet er niet aan denken: ‘Mijn werk moet ademen, moet opgaan in de wand en de ruimte waar het hangt.’ Het moet ook letterlijk de ruimte krijgen want wat Tjitske maakt is groot en groots. Toch is ze nog niet echt ontdekt, maar dat gaat gebeuren op een dag, al is het postuum.

Ze vertrok in de jaren 60 vanuit Friesland naar Amsterdam waar ze viool studeerde aan het conservatorium.

YSBRECHTUM – Epema State in Ysbrechtum is verkocht. Stichting Stinze-Stiens heeft het landgoed overgenomen van jonkheer Tjalling van Eysinga. Bij het te koop aanbieden van het landgoed sprak hij uit: ‘Mijn kinderen hebben er geen belang bij. Ik kan Epema State dus beter verkopen en er goede eigenaren voor vinden die er een mooie bestemming aan geven. Cultureel erfgoed moet in stand worden gehouden.’ 

Wel, die waarborg lijkt er te zijn met Stichting Stinze-Stiens als nieuwe eigenaar. De stichting is opgericht in augustus 2021 door het echtpaar Willem van Riemsdijk (72) en Trudy van Riemsdijk-Zandee (74). Zij zijn bovenmatig geïnteresseerd in tuinen en kwamen op hun zoektocht naar stinzenflora het Doktershûs in Stiens tegen. Daar zagen zij de verwilderde maar prachtige tuin naar architectuur van de befaamde Gerrit Vlaskamp (1834-1906). Ze kochten het huis, een Rijksmonument, om de tuin! Het stel, hij voormalig hoogleraar bodemchemie aan Wageningen University, zij kunsthistorica, bleef officieel in Wageningen wonen. Ze knapten het huis helemaal op. Zes jaar geleden kochten ze een stukje verderop het oude margarinepakhuis SOLO waar ze regelmatig concerten organiseren. 

Het echtpaar Van Riemsdijk bekommert zich om de states en stinzen in Friesland en ook om de exotische tuinen en landschapsparken. Om die reden richtten zij najaar 2021 de Stichting Stinze-Stiens op. Een van de doelstellingen van de stichting is het ondersteunen van behoud en ontwikkeling van historisch belangrijke landgoederen, parken en tuinen in Friesland. De aankoop van Epema State past hier uitstekend in. 

‘Epema State is een van de vijf overgebleven states rond de voormalige Middelzee met historische stinzenflora. De andere zijn Harsta State in Hogebeintum, Martenastate in Cornjum, Dekema State in Jelsum en het Poptaslot in Marssum,’ zegt Van Riemsdijk.

Tjalling vroeg € 5 miljoen maar dat was natuurlijk te hoog voor een gebouw dat lastig is te verduurzamen en te exploiteren. Er is ruim € 3 miljoen voor Epema State betaald.

AKKRUM – Ze is een van de meest legendarische iconen uit de Nederlandse sporthistorie: Sjoukje Dijkstra. Tachtig jaar nu en wonend in een eenvoudige stulp in de Brabantse Peel. Alle glamour is verdwenen uit het leven van de vroegere Holiday on Ice-ster. Ze woont er samen met haar dochter Katja Kossmayer (42) die ze kreeg met haar in 2000 overleden man, de 25 jaar oudere Zweedse circusdresseur Karl Kossmayer. Sjoukje sliep eerst in de koude stal en heeft nu een eigen slaapkamer. Daar moet ze het even bij laten: ‘Het geld is op.’

Maar geluk en tevredenheid hangen in haar geval niet af van het slijk der aarde. 

FRANEKER – Het kan niet meer misgaan: het wereldberoemde Koninklijk Eise Eisinga Planetarium in Franeker wordt een Werelderfgoed. De Permanente Vertegenwoordiger van de Nederlandse Staat Hans Wesseling heeft het dossier aan de UNESCO in Parijs overhandigd. Het dossier werd in ontvangst genomen door de nieuwe directeur World Heritage Centre van de UNESCO, Lazare Eloundou.

Met de indiening van het dossier is de laatste stap gezet op weg naar de Werelderfgoedstatus van het Planetarium. Na een oriënterende fase vanaf 2003 werd in 2010 het Planetarium opgenomen op de Voorlopige Lijst Werelderfgoed en sindsdien is er hard gewerkt aan het nominatiedossier. In de loop van 2022 zal het Planetarium worden bezocht door een controlecommissie namens UNESCO, waarna in juli 2023 het besluit van het UNESCO Heritage Committee wordt verwacht of het Planetarium wordt bijgeschreven op de UNESCO Werelderfgoedlijst. 

Bij de overhandiging waren aanwezig: Cees van Rooijen (coördinator Werelderfgoed van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed), burgemeester Marga Waanders van de gemeente Waadhoeke, bestuurslid Jenny Schoute-Dirkx, projectleider Hildebrand de Boer en Adrie Warmenhoven, directeur van het Planetarium.

Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium is het oudste werkende planetarium ter wereld. Dit nog steeds nauwkeurig werkende model van ons zonnestelsel is tussen 1774 en 1781 vervaardigd door de Friese wolfabrikant en zakenman Eise Eisinga. 

Het planetarium geeft steeds een actueel en realistisch beeld van de posities van de zon, de maan, de aarde en de vijf andere planeten die destijds bekend waren. Het mechaniek bestaat uit eenvoudige maar robuuste onderdelen, zoals houten hoepels en schijven, en ijzeren pinnen. Het wordt op ingenieuze wijze aangedreven door één enkel uurwerk en is ingebouwd in het plafond en bovenin de bedstee van een woonkamer. 

SOEST – Afgelopen voorjaar stond in dit Fries Journaal een artikel over het boek ‘Het testament van agent 1218’ dat Monique Veenstra uit Soest schreef over haar Friese grootvader Marten Veenstra. Hij was een onvermoeibare, intelligente speurneus die afging op zijn logisch redeneren, op zijn gevoel, zijn sociale antenne. Tegenwoordig is het oplossen van moordzaken en ernstige delicten vooral een kwestie van DNA-sporen onderzoeken, camerabeelden bekijken, algoritmes uitpluizen, data verzamelen. Verbluffende techniek maar wel vrij simpel werk, dat matchen en herkennen. Probeer je daar maar eens uit zien te redden als dader zijnde. 

In de tijd van Marten Veenstra (1893-1963) moest je als rechercheur alles op eigen kracht, zonder al te veel hulpmiddelen en naar eigen inzicht doen. Je moest een intelligente speurneus zijn, over veel mensenkennis beschikken, logisch kunnen nadenken. Zo iemand was Marten Veenstra, in 1893 geboren in Langezwaag. Hij voegde zich in 1915 bij de Amsterdamse politie. Het korps bestond in de vorige eeuw uit opvallend veel Friezen. Veenstra liet een document na waarin hij uitgebreid veel zaken beschreef en ook de technieken die hij toepaste en de tactiek die hij volgde. Een klein en leerzaam meesterwerk dat zijn jongste kleindochter Monique te boek stelde.

‘Ongelooflijk hoe ze toen de waarheid wisten te achterhalen,’ zegt zij.

Met twintig vrijwilligers typte ze het manuscript over. Veel hoefde ze er niet aan te veranderen. De taal is een tikje gemoderniseerd, dat was het wel.

‘Sfeervolle verhalen, over insluiping, afpersing, overval, moord en geraffineerde vervalsing, met geslepen boeven en wakkere rechercheurs in de hoofdrol,’ schreef misdaadreporter Peter R. de Vries in zijn voorwoord. Het was wel zeer wrang dat hij twee maanden na de verschijning van het boek in Amsterdam werd vermoord. Maar het is niet nieuw dat dappere mensen zoals hij op de korrel worden genomen. Ook Marten Veenstra wisten ze te vinden. Helemaal gerust waren hij en zijn vrouw Popkje de Jong uit De Knipe nooit.

Monique: ‘Dat had impact op het gezin. De criminelen wisten waar hij woonde. Het is voorgekomen dat mijn grootouders met een Browning-pistool onder het kussen sliepen. Je kunt het vak zoals hij het uitoefende alleen doen als het groter is dan je zelf, dat het een roeping is.’

Voorjaar 2021 had Monique een leuk telefoongesprek met Peter: ‘Omdat er net in die tijd allerlei coronamaatregelen werden getroffen, maakten we een plannetje om zodra het weer kon, iets leuks te organiseren rondom onze bijzondere Friese politieman. Toen het eindelijk kon werd Peter begin juni vermoord. Verschrikkelijk. Ik vond het niet gepast om in die periode dit boek te gaan promoten. Peter was echt een fan van mijn grootvader. De mannen waren werkelijk uit hetzelfde hout gesneden.’ 

Peter herkende zich in de onvermoeibare drive van haar grootvader: altijd onderweg en op locatie, praten met getuigen, op zoek naar aanwijzingen, reconstrueren en het vinden van bewijs.

Saillant detail: een poosje geleden dook een familielid op dat een neef van Marten bleek te zijn en dat ook het politievak in was gegaan. Het is de nu 80-jarige Jan de Vries uit ?

Monique: ‘Als jongeman raakte hij persoonlijk geïnspireerd door mijn toen al gepensioneerde grootvader. Een soort ‘erfgenaam’ in het vak dus! Deze Jan de Vries was totaal verrast door het boek, toen hij er via-via over te horen kreeg. Ik heb hem opgezocht en hij bracht mij naar het ouderlijk huis van Marten Veenstra, waar ook hij in heeft gewoond. Wij, directe kleinkinderen van Marten, kenden die locatie nog niet. Zo bijzonder!’

Zaterdag 14 november 2021, de geboortedag van Peter R. de Vries, was in meer opzichten gedenkwaardig voor Monique: ‘Zijn vorige verjaardag in 2020, die dus helaas zijn laatste was, besteedde Peter aan het bestuderen van het manuscript van Marten Veenstra. Op die dag schreef hij het eerbetoon aan hem dat als voorwoord in mijn boek is afgedrukt. Dit voorwoord heeft heel veel betekenis gekregen.’ 

LEEUWARDEN – De grand old man van de Friese kunstwereld Jentsje Popma, in 2021 100 jaar geworden, is onderscheiden met de Friese Anjer 2021. Dat werd tijd ook. Hoe lang had men nog willen wachten? Het was alsof juist Popma het bestuur van de Friese Anjer de tijd gunde. Mar better let as net. Een zekere onderwaardering van zijn werk kan niet worden ontkend, liet commissaris van de Koning Arno Brok tijdens de uitreiking in de Grote Kerk weten.

‘Misschien was het jaloezie de métier.’

Zo heeft het Fries Museum eigenlijk nooit veel ruimte gegeven aan het grote, veelzijdige oeuvre van de maestro.

DE KNIPE – Langs de vaart in De Knipe bewoont oud-voetbalprof Henrico Drost (35) sinds kort de grote, monumentale stelpboerderij Zonne-Hoeve. Samen met zijn vrouw Rianne, hun dochters Soraya (11) en Lynn (8) én met Henrico’s schoonouders Hindrik en Geartsje Kok. De laatste twee woonden al in De Knipe en dachten wel eens als ze over de Ds. Veenweg liepen: als dit ooit nog eens te koop zou komen… Wel, dat kwam het. En laat nou Henrico en Rianne al een poos plannen hebben gehad om terug te gaan naar Friesland. Ze grepen hun kans en staan nu voor een enorm verbouwingsproject. 

OOSTERMEER – Doutzen Kroes stopt met haar modellenwerk. Ze wil alleen nog dingen doen waar ze volledig achter staat. Dat valt haar steeds moeilijker. Mede door het coronabeleid van de overheid waar ze het niet mee eens is. Doutzen is net als zus Rens, een voedingsdeskundige, anti-vaccinatie. Ze heeft zich er regelmatig negatief over uitgelaten. Voor haar is een natuurlijke afweer beter dan een vaccin. 

‘Ik wil zuiver zijn,’ vertelt ze in een podcast.

Ze vraagt zich af: waarom doe ik wat ik doe? Ze kon geen bevredigend antwoord vinden, ook al omdat de grote mode- en cosmeticamerken een beleid voeren dat niet naar haar zin is. Ze zijn volgens Doutzen niet maatschappijkritisch. Ze stelde haarzelf op de proef door nog een opdracht aan te nemen en daaruit een conclusie te trekken.

‘Ik wilde ervaren of ik mijn werk met mijn hart of mijn hoofd doe.’

Het antwoord lag besloten in het laatste: ‘Ik heb tegen mijn management gezegd dat ik dit gewoon niet meer ga doen. Misschien is een pauze, maar het kan ook zomaar definitief zijn.’

De laatste twee jaar hebben niet geholpen in de motivatie. Door corona lag haar modellenwerk bijkans stil. Voor corona voltrok haar leven zich sinds 2003 in sneltreinvaart: ‘Daar spring je niet zomaar van af. Nu was het moment daar.’

Haar coronastandpunt kwam haar op kritiek te staan, maar voor haar betekenden de laatste twee jaar ook een bron van inspiratie: ‘Je komt tot een zelfbezinning en een zelfreflectie. Ik geloof in innerlijke kracht, in een gezonde leefstijl en ik vind dat ik het recht heb op een eigen mening en levenshouding.’ 

FOUDGUM – De locatievoorstelling Grauwe Hemel in mei aanstaande in Foudgum, over het leven en werk van predikant François HaverSchmidt alias dichter Piet Paaltjens, vond in Brecht Wassenaar de regisseur die het stuk de juiste behandeling geeft. Brecht is een veelgevraagd regisseur van iepenloftspullen en andere theaterproducties in Fryslân, en acteert zelf voor onder meer Omrop Fryslân, Pier21 en Tryater.

Nostalgische slipauto van Jan Lammers

GORREDIJK – De Simca 1000 roept nostalgie op. In de jaren ’60 en ’70 bood deze compacte Franse auto een vertrouwde blik op de Nederlandse wegen. Sportief rijden was het wel, zeker de Rallye 2. Een piepjonge, drie turven hoge Jan Lammers reed er de antislipcursus van Rob Slotemaker op het circuit van Zandvoort in. In Heerenveen voerden Simca-dealers Marten en Arie Hoekstra een show op bij het pas gebouwde Thialf in 1967. Op twee wielen reden de Simca’s hun rondjes.

SNEEK – Familiebedrijf Roosenstein Wolke, dat in 2021 het 135-jarig bestaan vierde, is een witte raaf in de kledingbranche. Men kiest bewust niet voor kleding uit lage lonenlanden waar kinderen onder slechte omstandigheden werkzaam zijn. Het bedrijf in breigoed voert een innovatieve en eigenzinnige koers. Met de keuze voor kwalitatieve natuurlijke materialen en productie in de EU, strijdt Roosenstein Wolke tegen verspilling en de wegwerpmaatschappij. Roosenstein Wolke is zowel voorloper als trendsetter. Dat wordt gewaardeerd door winkeliers en de klant. 

LEEUWARDEN – Bezoekers kunnen lezen dat zij voor de westelijke ingang van Parkeergarage Zaailand aan het Wilhelminaplein staan. Maar hoe zit dat nu met die beide namen? Op een etalageruit staat uitgelegd hoe de namen Zaailand en Wilhelminaplein zijn ontstaan. 

De discussie over de naam van het plein, ook wel de huiskamer van Fryslân genoemd, is een bekende onder de Leeuwarder inwoners. Raadsleden Sikko Klaver en Eline de Koning vroegen daarom aan de commissie naamgeving van de gemeente of deze discussie beslecht kon worden door het plein officieel tot Zaailand te benoemen.

Fryslân Culinair hield de laatste ledenvergadering op een bijzondere plek: de schitterende Friese Statenzaal in het Provinsjehûs in Leeuwarden. Deze zaal vol glaskunst met symboliek, wapens, familiestagen, cultuur, erfgoed en bestuurdershistorie is 125 jaar in gebruik. Vandaar dat de club deze speciale gastvrijheid werd gegund. Voorzitter Tjitte de Wolff leidde de vergadering vanaf de zetel die normaliter is voorbehouden aan de commissaris van de Koning. De aanwezigen namen plaats in de bankjes.

Bistro Nijeholt op Landgoed Lauswolt in het mooie Beetsterzwaag is een intiem en sfeervol restaurant waar met dezelfde (h)eerlijke streekproducten als in restaurant De Heeren van Harinxma* wordt gekookt. Met dit verschil dat de gerechten eenvoudiger en Bourgondisch bereiding worden bereid. Zoals het een echte bistro betaamt kunnen de gasten klassiekers verwachten zoals een heerlijke Franse uiensoep, krokante Flammkuchen en een heerlijke steak tartaar. Geniet in Bistro Nijeholt van lunch of diner in een ongedwongen en huiselijke sfeer. Daarbij serveert de bediening toegankelijke soepele wijnen met een goede prijs-kwaliteitsverhouding. Deze zijn hoofdzakelijk afkomstig uit Frankrijk.
In de tuin van Landgoed Lauswolt bevindt zich een moes- en kruidentuin. Doe worden ’s morgens geoogst en liggen ’s avonds op uw bord. Bistro Nijeholt is opgenomen in de Lekker 500. Met trots kan men zeggen dat Bistro Nijeholt inmiddels een schot in de roos is voor de gasten uit de omgeving en de hotelgasten. Voor de vierde keer op rij is de bistro bekroond met een BIB GOURMAND. Voorwaar een prestatie. Dit is een erkenning voor een uitstekkende prijs-kwaliteitsverhouding. 

‘Daar zijn wij ‘Grutsk’ op!,’ aldus Chef de Cuisine Arjan Bisschop.

HINDELOOPEN – Joop Braakhekke zou nu 80 jaar zijn. Vijf jaar geleden overleed de fameuze kookgek, die in Hindeloopen warmte en rust vond. Hij vond het stadje idyllischer dan St. Tropez. Wim Nijkamp (75), een halve eeuw de partner van Joop, mist zijn vriend nog elke dag.

‘Het leven met hem was een feest. Heerlijk en soms met irritante trekjes, want Joop was de vriendelijkheid zelve, maar hij was best dominant,’ zegt Wim. Joops zelfspot poetste die dominantie ook zomaar weer weg.

Joop overleed aan alvleesklierkanker.