De galerie is ondergebracht in het Sleeswijckhuys. Dit monumentale patriciërshuis is een bijzondere locatie, wist Sophie te vertellen. ‘Hier is in 1986 het Jopie Huisman Museum begonnen. In de eerste jaren kwamen hier per seizoen meer dan honderdduizend mensen over de vloer. Het was zo druk dat een nieuw museum nodig was. Dat is gebouwd hier aan de overkant van Noard,’ zegt Sophie, wijzend op het karaktervolle pand waarin een deel van de schitterende collectie van de ‘schilder van het mededogen’, zoals Jopie werd betiteld, is ondergebracht.

Het Sleeswijckhuys is eigendom van Vereniging Hendrick de Keyser (sinds 1918), die vanuit Amsterdam wordt bestuurd en ervoor zorgt dat architectonisch belangrijke gebouwen in luister worden behouden. Klaas: ‘We hebben het pand twee jaar gehuurd met een optie voor nog een jaar. Het mes snijdt aan twee kanten. Op deze manier kan Hendrick de Keyser het bezit laten renderen en heeft Workum geen leegstaand pand. Daar komt bij dat wij in een heel representatieve en inspirerende ambiance schitterende kunst kunnen laten zien.’

Klaas (consulent van de KNJV en adviseur faunabeheereenheden in Friesland, Groningen en Drenthe) en Sophie zijn kunstliefhebbers/verzamelaars en voor het eerst professioneel actief. Het is een hele onderneming om dit zakelijk avontuur aan te gaan. Wat hen bezielt? Sophie: ‘Ik wil niet zitten niksen.’

Vroeger dreef ze in Leende (Noord-Brabant) een antiekzaak. Toen ze tien jaar geleden Klaas leerde kennen en de twee verkering kregen kwam ze naar Friesland. ‘Ik liep al langer rond met het plan een galerie te openen, maar ik kon geen geschikt pand vinden. Het Sleeswijckhuys is een prima onderdak voor een galerie omdat het meerdere vertrekken heeft en je dus ook werk van meerders schilder kunt exposeren.’

Hans Wiegel (‘Ik heb nog nooit een galerie geopend’) werd bereid gevonden de galerie en de openingsexpositie in te wijden. Hij bevond zich op vertrouwd terrein: ‘Ik ben hier en in het museum meermalen bij speciale gelegenheden geweest. Onder andere bij de opening van het nieuwe Jopie Huisman Museum in 1992. Het was een feest om bij Jopie te zijn. Tijdens de opening zei hij tegen mij en oud-premier Jelle Zijlstra: “kom, het is hier zo druk, we gaan naar mijn huis en daar lekker paling eten”. Hij was bloedserieus!’

Vorig jaar werd in het Sleeswijckhuys nog de jubileumexpositie ‘De Andere Kant’ gehouden met 150 Jopie’s die in particulier bezit zijn. De organisatoren Jacob Huisman, de jongste zoon, en Joop Huisman (oomzegger van Jopie) waren bij de opening van Kesk-Art aanwezig.

‘Wij hadden hier mooi werk hangen, maar deze kunst doet er niet voor onder,’ zeiden de beide mannen vol bewondering. Joop kocht meteen twee schilderijen.

Sophie glom van trots. Met reden. Ze zei: ‘De openingsexpositie gaat van start met twaalf kunstenaars, en niet de minsten. Enkelen onder hen hebben internationale faam verworven. Pieter Verstappen heeft de prestigieuze Amerikaanse Birds in Art-prijs gewonnen, Cornelis Le Mair is de grootste ambachtelijke schilder van deze tijd, Toos van Holstein is over de hele wereld te zien en de Bulgaar Tjavdar Iliev, lid van de Puchri Studio, is een zeer vooraanstaand beeldhouwer die is uitverkoren om een bronzen buste met valk te maken van de overleden Sjeik van Dubai, in opdracht van diens 22 kinderen.’

Hoe ze deze klinkende namen wist te strikken? Sophie: ‘Het werk en de kunstenaars kennen, aardig zijn en blijven benaderen!’

De andere kunstenaars van wie momenteel werkt hangt zijn: Martin Hogeweg, Herman Vos, Gijs Wouters, Antje van der Werf, Ahmad Haraji, Annemiek Punt, Noud Adams en Hiske Wiersma.

Kesk-Art maakte een vliegende start. In de eerste week werden vijf doeken verkocht. Klaas en Sophie vinden dat niet vreemd in deze tijd: ‘Kunst was en is een van de beste beleggingen en waardevaste die je kunt doen.’

Hier en daar herinnert de omgeving nog aan waar ooit zo’n voornaam buiten heeft gestaan, zoals in Rauwerd (Jongemastate), waar net als op Unia State in Beers het poortgebouw is blijven staan. In Beers is een stalen skelet gebouwd om het silhouet van Unia State weer te geven en om als uitkijktoren te dienen.

Bearn Bilker, voorzitter van de Stichting Saten en Stinzen in Fryslân, vertelde dat de oude grandeur en mystiek blijft hangen op zo’n plek, zoals hij in zijn jeugd ervoer op de nabijgelegen Liauckema State in Sexbierum en de schitterende, ‘on-Fries’ Hottinga State in Pietersburum. ‘Daar spelen had iets spannends,’ aldus Bearn.

De kracht van een buitenplaats is de uitstraling. Het gaf een familie allure. Wie zo’n state wilde bewonen moest geld hebben, maar vaker nog was er volgens Reinildis een veel effectievere tactiek: gewoon trouwen met een rijke dame of heer. Zo drongen Friese boeren door tot de elite, hoewel ze lang niet altijd de volmaakte edellieden werden, want dan waren tennis, fietsen, paardrijden, schermen of croquet je sporten en jagen en dansen je hobby’s.

Reinildis verhaalde over het leven op de staten, de bediening aan tafel door het personeel, het tegelijkertijd serveren van alle gangen (met de hors d’oeuvre op de hoek van de tafel), de volgorde die men zelf koos, de met zink afgewerkte en half in de grond gebouwde ijskelders die ’s winters werden gevuld met ijsblokken uit de vijvers, de kleding die men droeg, het na-aapgedrag van de echelons onder de elite, de chique van koffiedrinken (het oudste koffiekannetje is van begin 17e eeuw) en het rijke leven met veel privacy.

Vandaar dat Reinildis Willem-Alexander en Máxima opriep een buitenplaats in Friesland te kopen, net als de vroegere Oranje-Nassau’s. Ze heeft er één op het oog die nu te koop staat: Rinsma State in Driezum, dat door Dirk en Baukje Scheringa in oude luister is hersteld (kosten: 7 miljoen euro) en dat na het faillissement van hun bank DSB is geveild voor 1,7 miljoen euro.

Reinildis: ‘Na het mislukte avontuur in Mozambique is ons Koninklijk paar toe aan een nieuw pièd a terre. Ik denk aan Friesland. Onze kroonprins heeft Fries bloed in de aderen en Friesland is een mooie en praktische plek voor hem en zijn vrouw en zeker voor hun kinderen, die in de terminologie van vandaag de dag er heerlijk kunnen chillen. Een naam voor de satte is zo bedacht; Willemsrust, Amalialust of Oranje State. Het zou een glorieuze rentree zijn en er past een Fries gezegde bij: Stjurre winsken wurde ranend wekker.’ (Gestolde wensen worden smeltend wakker).

Na tal van overnames sinds 2000 bestrijkt het marktgebied van ForFarmers thans heel Nederland, België en Groot-Brittannië (waar men onder de oude naam BOCM Pauls doorgaat) en tweederde van Duitsland. Net als in de zuivelsector kent de veevoederindustrie een lange traditie van fusies, overnames en schaalvergrotingen.

De oudste historie van ForFarmers gaat terug tot 14 juli 1887 toen Ulbe Twijnstra in Akkrum de stoom- en windoliemolen ‘De Eendragt’ kocht. Hij perst er olie uit lijnzaad, grondnoten en koolzaad. Deze olie wordt gebruikt voor de productie van verf, slaolie en margarine. De overblijvende koek gaat in de winter als krachtvoer naar de koeien. Veevoer is in het begin slechts bijzaak. In de loop der jaren is het product steeds belangrijker geworden.

Hoezeer Ulbe Twijnstra zijn tijd vooruit was blijkt uit zijn transparantie. Zo garandeerde hij de zuiverheid van zijn voer en de gehalten aan eiwit, vet en vocht door klanten het product ‘op zijn kosten’ te laten controleren door het landbouwproefstation in Maastricht!

In 1930 worden de eerste contacten gelegd met Unilever waaraan U. Twijnstraís Oliefabrieken NV grondstoffen begon te leveren. In 1963 leidde dat tot de vorming van UT-Delfia (later UTD) door een fusie met de mengvoederafdeling van Calvé-Delft (onderdeel van Unilever). In 1986 maakte UTD zich los van Unilever. In 1998 fuseert het bedrijf met het in 1928 opgerichte Hendrixí Voeders tot Hendrix UTD en wordt de combinatie

opgenomen Nutreco. Als onderdeel van dit beursgenoteerde concern wordt Henrix UTD in 2012 voor Ä 92,5 miljoen opgekocht door ForFarmers (sinds 2006 een fusieonderneming van ABC en CTA).

Koninklijke Wagenborg (3.000 medewerkers) is sowieso geen onderneming die anderen volgt of zich door de markt laat opjutten. Het bedrijf sluit geen contracten met ladingbelanghebbenden en wordt daardoor niet kwetsbaar. Containerschepen in de vaart brengen in de vorm van commanditaire vennootschappen, zoals veel rederijen deden/doen, was aan Wagenborg bovendien niet besteed. Van de laatste duizend die er de afgelopen twee jaar van de helling rolden liggen er 900 werkloos aan de wal!

Nu de in 1985 gebouwde Rottum weer up to date is beschikt Friesland over een uitstekende veerdienst tussen Lauwersoog en Schiermonnikoog die zeker voor de komende 15 jaar op niveau kan worden uitgevoerd. Even lang als de verlengde concessie duurt. Die is op 25 april 2011 getekend tussen Wagenborg en minister Melanie Schultz van Haegen. Jarenlang waren juristen namens Wagenborg in de weer om dit akkoord te bereiken.

De renovatie vergde een investering van € 6 miljoen. Het schip (capaciteit: 1.000 passagiers) is volledig vernieuwd en voorzien van een nieuwe brug en een nieuwe machinekamer.

De geschiedenis van Wagenborg – actief in logistiek, scheepvaart, projecten, offshore, kranen (Nedlift), transport en warehousing (Reining) en passagiersdiensten – gaat terug tot 1888. Egbert Wagenborg (1866), wiens vader overleed toen hij vijf jaar was, begon vracht te varen met een houten tjalk die hij met geleend geld van twee oudere broers bestelde bij Berend Niestern in Martenshoek (toen al was er een link tussen Wagenborg en Niestern!). Het varen en navigeren had hij geleerd toen hij als 10-jarige aan boord stapte bij zijn 16 jaar oudere broer.

Binnen tien voer hij het schip vrij, dat thans in authentieke staat ligt te pronken in het voormalig arsenaal van Delfzijl (hoofdkwartier van Wagenborg). Egbert startte in 1899 een eenmanszaak in vrachtovernames van hout uit Scandinavische bulkschepen, het doortransporteren, het in- en uitklaren voor de douane en het bevrachten van binnenschepen.

Tevens begon hij met een oude sleepboot, waarin een passagiersaccommodatie was gebouwd, veerdiensten vanuit Delfzijl op Emden en Borkum. Later voer hij vanuit Groningen via Zoutkamp ook op Schiermonnikoog. Doordat in WO I de dieselolie op was werd Wagenborg de aangewezen reder om met de op kolen gestookte stoomschepen die men had de veerdienst te onderhouden.

De tweede generatie die Wagenborg leidde bestond uit Geert Wagenborg, diens zwager Lourens Vuursteen (getrouwd met Annie) en neef Peet Wagenborg. De derde generatie bestuurders werd gevormd door Bert Wagenborg (de eerste die studeerde), Egbert en Wim Vuursteen (zonen van Lourens) en Koop Wagenborg. Thans staan aan het roer als aandeelhouders de leden van de hoofddirectie Rob Wagenborg (zoon van Bert) en Egbert Vuursteen (zoon van Wim). Divisiedirecteur Eric Wagenborg (zoon van Koop) is eveneens aandeelhouder.

Het succes dankt Wagenborg volgens Bert (83) aan het niet laten verwateren van de aandelen: ‘Wij hebben altijd alle aandelen binnen de besturende familieleden weten te houden, zodat je het verdiende geld altijd in de zaak kan investeren en geen dividend hoeft uit te betalen aan familie die niets met het bedrijf heeft. Ik heb al te veel zaken daardoor kapot zien gaan.’

Lammert Fopma, algemeen directeur: ‘Met dit resultaat zijn we uiteraard erg content. In deze economisch onzekere tijd is het heel mooi dat we een toegevoegde waarde kunnen leveren aan onze leden en klanten. Die toegevoegde waarde zit in het bedrijfsleven voor een groot deel in de behoefte aan maximale flexibiliteit. Dat kunnen wij met ons full service dienstenpallet optimaal invullen.  Maar, wij gaan nu niet achterover leunen en wachten tot de opdrachten binnenstromen. Komend jaar – en misschien wel de komende jaren – wordt spannend. Wij blijven alert en moeten de taal van onze leden, klanten en medewerkers blijven spreken.’

Grootste groeiers binnen de activiteiten van AB Fryslân & Noord-Holland zijn de payroll-dienstverlening (+ 49%), de uitzend- (+12%) en detacheringorganisatie(+14%). Fopma: ‘Vooral onze Payroll-dienstverlening sluit door de grote volumes en lagere marges prima aan bij de huidige marktomstandigheden.’

Bij Payroll is de ondernemer zelf verantwoordelijk voor werving en selectie, maar de werkgeversrisico’s en administratieve rompslomp laat hij aan AB over. ‘Wij merken dat veel bedrijven een deel van de personeelsplanning invullen met Payroll-krachten en verwachten dat dit aantal de komende jaren nog flink zal stijgen,’ aldus Fopma.

Het bedrijfspand is ontworpen door Architectenburo Zijlstra en het bouwkundig advies is gegeven door Ingenieursbureau Wassenaar. De bouw wordt uitgevoerd door BAM Utiliteitsbouw in samenwerking met BAM Techniek. Het nieuwe pand met in totaal drie verdiepingen en een totale oppervlakte van 4.000 m² biedt Telecom Service Groep de mogelijkheid om een verdere groei te realiseren. Medio april 2013 neemt het bedrijf zijn intrek in het pand.

Vijfentwintig jaar geleden gaf Willem Pastoor zijn ambtenarenstatus op en startte hij samen met zijn vrouw een onderneming in alles wat met telecommunicatie heeft te maken. Al gauw was de zolderkamer in De Wilp te klein en verhuisde het bedrijf naar Leek (Valkenburg, Euroweg en Industriepark). Na vele verbouwingen en een blijvende groei van activiteiten werd de tijd rijp gevonden een compleet nieuw pand te bouwen op een prachtige zichtlocatie aan de A7.

Muntjes In zijn welkomstwoord gaf Willem zijn Henny een pluim: ‘Als zij niet zo goed op de muntjes had gepast hadden we nu niet kunnen bouwen. Zakendoen en een adequaat debiteuren/crediteurenbeheer zijn moeilijk te combineren. Gelukkig heb ik daar nooit zorgen over gehad.’

Titus Zwart van BAM Techniek bedankte Henny eveneens: ‘Trouwens, mooi dat de muntjes worden geïnvesteerd!’ Waarop Henny uit gekheid snedig antwoordde: ‘Ik heb er wel een beetje moeite mee.’ Titus onderstreepte voorts de kracht van een familiebedrijf: ‘Tegenwoordig zijn er grote concerns die hun tafelzilver moeten verkopen, daar waar bedrijven als Telecom Service Groep anticyclisch investeren.’

Zijn collega van BAM Utiliteit, Maarten Volbeda, sprak van een ‘duurzaam, functioneel en goed doordacht gebouw’ dat geheel in de stijl en visie van Willem Pastoor van de grond zal komen. Bouwen is één, toezicht houden is twee, aldus Maarten. Wat dat betreft zit het wel goed, meende hij, want Willem (‘een kritische opdrachtgever’) houdt het proces zelf in de gaten. Natuurlijk zal er veel functionele techniek door Telecom Service Groep in het gebouw worden ‘gestopt’. Tegenwoordig staat techniek op de eerste plaats. Daarom repte Maarten van ‘een gouden business’ waarin het bedrijf van Willem opereert.

Totaaladvies Telecom Service Groep is dé partner voor een totaaladvies op het gebied van zowel vaste als mobiele telecommunicatie, ICT-dienstverlening, netwerkbekabeling en beveiliging. De corebusiness is het leveren en installeren van professionele oplossingen, speciaal aangepast aan de wensen van de klant. Als toppartner van gerenommeerde merken wordt dagelijks voorzien in de behoefte van zakelijke klanten. Vanuit de vestigingen Leek (hoofdkantoor), Heerhugowaard en Zwolle worden zakelijke klanten dagelijks door in totaal zo’n 130 medewerkers op landelijk niveau bediend. Hierdoor wordt optimaal gebruikersgemak geboden.

Verkley kwam in de problemen door een begrotingstekort van 5 miljoen euro, een oude schuldenlast en het stilvallen van grondwerk in de winter. Daardoor kon het bedrijf niet meer aan de verplichtingen voldoen. Voor enkele bv’s werd uitstel van betaling aangevraagd. De orderportefeuille was goed gevuld en bij curator Wouter Cnossen meldden zich tien partijen die geïnteresseerd waren in overname. Dat de keus viel op de Friese investeerder PMH had te maken dat dit bedrijf van Bart en Durk van der Meer (vader en zoon) de werkgelegenheid kon garanderen.

Bart van der Meer ziet toekomst in Verkley: ‘Er moet in ons land veel kabelwerk worden vernieuwd. Verkley kan daarin een grote rol spelen.’ PMH gaat het bedrijf niet leiden. Naar alle waarschijnlijkheid zullen zich mutaties voordoen in de directie van Verkley.

Om de CO2-uitstoot te reduceren wordt volop ingezet om vrachtwagens te voorzien van een dieselmotor in combinatie met een elektromotor. ‘Steeds meer gemeenten zullen bepalingen stellen aan het vrachtvervoer in binnensteden. Ik verwacht dat in de toekomst alleen nog hybride wagens worden toegelaten. Wij willen hierin vooroplopen. Dat past in ons strategisch beleid en in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen,’ aldus algemeen directeur René Visser van Portena.

Volvo heeft hoge verwachtingen van deze nieuwe generatie wagens. Accountmanager special products Jorrit-Jan van Gestel van Volvo Truck Nederland zegt daarover: ‘De techniek is veelbelovend om voertuigen van dit kaliber op een milieuvriendelijke manier aan te drijven.’

De overheid heeft via Agentschap NL subsidie verleend. Programma-adviseur Evert van de Laar: ‘De overheid wil de invoering van voertuigen die minder milieubelastend zijn versnellen. Wij vragen van de deelnemende bedrijven om verslag te doen van de bevindingen.’

Verwacht wordt dat een besparing aan brandstof van tussen de 15 en 25% wordt bereikt en evenredig een reductiepercentage van de CO2-uitstoot.

Lankhorst kent een lange geschiedenis. Het bedrijf begon als touwslagerij en daaruit is een productenpakket voor de offshore industrie voortgevloeid. In de jaren zeventig werd olie als grondstof voor de synthetische producten te duur en zocht de onderneming naar alternatieven. De focus werd gericht op recycling. Voor Lankhorst werd hergebruik van kunststofafval een nieuwe toekomst. Thans heeft de groep 25 vestigingen wereldwijd en werken er 1.100 mensen. Lankhorst Engineered Products is een van de snelst groeiende divisies binnen het mondiaal concern, dat in handen is van de Portugees familie Gramaxo, waarvan José Luis Gramaxo en zijn zuster Lurdes en Eef Bosin de raad van bestuur zit.Steeds meer nieuwe producten worden door Lankhorst in Sneek ontwikkeld, zoals funderingen voor rioleringen en buizen, steigers, walbeschoeiingen en, heel verrassend, dwarsliggers voor het spoor! Investeren in een nieuwe, enorme spuitgietmachine werd derhalve noodzakelijk. Een machine van 2.500 ton sluitkracht die de productie van grote, dikwandige kunststof producten mogelijk maakt.De nieuwe hal is over de vooroorlogse bedrijfspanden heen gebouwd. De productiehal is voorzien van de nieuwste snufjes op de terreinen van klimaatbeheersing, energiebesparing en efficiency. Een warmte terugwininstallatie zorgt ervoor dat de warmte die vrijkomt bij het energierijke extrusieproces niet verloren gaat. Verder wordt er in het nieuwe gebouw aanzienlijk op energie bespaard door de inzet van gasontladingslampen met spanningsregelaren (22% stroomreductie) en lampen met schemerschakelaars die bij voldoende daglicht automatisch uitschakelen. En er is geïnvesteerd in een energievriendelijke koelinstallatie.Burgemeester Hayo Apothekervan Súdwest-Fryslân roemde de innovatieve kracht en het inevsteren in duurzaamheid van Lankhorst. Hij wees er fijntjes op dat de gemeente meer te bieden heeft dan water, toerisme en landbouw. Dat juist geen bewindspersoon van Economische Zaken maar een staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu de hal kwam inwijden noemde Apotheker veelzeggend.Joop Atsmazei dat Lankhorst allang met duurzaamheid bezig was voordat het begrip werd uitgevonden: ‘Het is in Brussel een jong thema op de politieke agenda, niet in ons land waar jaarlijks 450 kiloton kunststofafval op de markt komt, waarvan 50% wordt hergebruikt. Dat is een geweldige prestatie maar het kan nog beter. In Europa zitten we op nog slechts 20%. We moeten niet meer spreken van afvalstoffen, maar over grondstoffen.Mijn ambitie is om meer dan 80% van alles wat wordt aangeboden wordt omgezet in nieuwe producten. Eigenlijk zou er nul procent van over moeten blijven. Recycling heeft de toekomst en Friesland mag zich gelukkig prijzen dat Lankhorst daarin een frontrunner is.’

Tussen de Nederlandse en Portugese wortels van het concern legde Joop een aardige link: de dichter/scheepsarts Jan Jacob Slauerhoff lag meermalen aan de rede bij Lissabon. Zijn werk is in het Portugees vertaald en daar heel populair, en wiens gedichten door Christina Branco als fado’s op cd gezet. Omgekeerd zingt onze Nynke Laverman fado’s in het Fries. ‘De wereld is groot maar ook close,’ aldus Joop.

Directeur Sjouke Tjalsma van Lankhorst Engineered Products wees op de vier seizoenen die symbolisch zijn voor een bedrijf als Lankhorst, waar alles een nieuw leven krijgt: op dit moment de verwerking van 12.000 ton afval per jaar tot hoogwaardige producten.

Directeur van Awizon Johan Bakker, bij wie Konst op bezoek was, is tevreden over de plannen van de provincie: ‘Zonnepanelen zijn een goede investering. Helaas is er vaak nog een verkeerd beeld van zonnepanelen. Dat het bijvoorbeeld niet aantrekkelijk zou zijn zonder subsidie. Maar ze geven meer rendement dan de rente op je spaarrekening. Daarom is het goed dat de overheid de Friese burger goed gaat informeren.’

Een doorbraak is tevens het toepassen van flexibele zonnefolie. Het bedrijf SRC Dakmanschap in Heerenveen is gespecialiseerd in duurzame dakbedekkingssystemen en oplossingen. Daar waar constructies niet sterk of geschikt genoeg zijn voor zware traditionele panelen, is de flexibele bedekking met zonnefolie een uitstekend prijsvoordelig en renderend alternatief, laat directeur Arice Kuijpers weten. Speciaal voor de snel groeiende vraag is een nieuw bedrijf in het leven geroepen: Zonel Energy Systems.

Wat is het probleem? ‘De beroepsvissers vissen alle binnenwateren, zoals het IJsselmeer, leeg. Dit is al jaren aan de gang en inmiddels is het punt bereikt dat de visstand dramatisch laag is en er dus voor de recreatievisser ook niets meer valt te halen. Beroepsvissers hebben een grote bijvangst aan witvissen. Deze worden gezout en gerookt en vervolgens aan Oost-Europa verkocht. Dan hebben we het bijvoorbeeld over voorns, brasems en windes. De beroepsvisserij is verantwoordelijk voor de slechte visstand. En het gevolg daarvan is een achteruitgang in de populatie vissende vogels zoals aalscholvers en futen. En er is niemand die daar iets aan doet.’

Maar de meeste sportvissers in Nederland zijn toch aangesloten bij Sportvisserij Nederland. Die kan met zoveel leden toch een vuist maken? ‘Ik weet niet wat voor mensen daar in het bestuur zitten, maar de leden worden vrijwel nooit geïnformeerd of geconsulteerd. In plaats van het behartigen van de belangen van de leden, wordt zelfs een beleid gevoerd dat gericht is tegen de leden. Denk maar aan de belachelijk hoge boetes die worden uitgedeeld als een recreatievisser ondermaatse of beschermde vis in bezit heeft. En die boetes gelden niet voor de beroepsvissers.’

Wat wil De Visbond bereiken? ‘Wij willen dat recreatievissers dezelfde rechten hebben als beroepsvissers, of andersom, dat de beroepsvissers dezelfde plichten hebben als sportvissers. Er zijn in Nederland nog maar 170 beroepsvissers. Het is van de gekke dat die blijkbaar koste wat het kost worden beschermd, terwijl ze zelf verantwoordelijk zijn voor de ondergang van hun beroepsgroep. Dat beroepsvissers zelfs worden uitgekocht is ten hemel schreiend. Gewoon de zaak sluiten en iets anders beginnen. Mijnwerkers en keuterboeren werden in het verleden toch ook niet gecompenseerd? Ik ben van mening dat als de beroepsvisserij niet meer bestaat, de meren binnen vijf jaar weer vol zitten met vis. ‘

Op welke wijze wil De Visbond de strijd aangaan? ‘Veel publiciteit vragen voor het onderwerp zodat het verhaal bekend wordt. Het stuk in De Volkskrant was mooi, maar heeft niet het aantal reacties opgeleverd waar ik op had gehoopt. Hoe groter het ledenaantal van De Visbond, hoe beter. We bestaan een jaar en hebben bijna twintig leden, dat aantal moet nog wel even flink groeien. We zijn bezig juridische mogelijkheden te onderzoeken om de rechtsongelijkheid aan te pakken. Maar het kost veel tijd en we hebben te maken met tegenwerking. Als ik bij visafslag Urk vangstgegevens opvraag, krijg ik nul op het rekest. Ook de gemeenten die de vergunningen verstrekken voor het leegtrekken van de IJsselmeerhavens zijn niet welwillend in het geven van informatie.’

U strijdt ook voor duurzame visserij. Wat is uw aanpak? ‘Een ander doel van onze visbond is een certificaat van duurzame vis voor met de hengel gevangen vis. In Duitsland staat met de hengel gevangen vis als duurzame vis op de menukaart in restaurants, dat is een mooi initiatief. Beroepsvissers maken gebruik van netten waardoor er veel bijvangst is en veel vis kapot gaat, dat is niet duurzaam. Het moet dan ook mogelijk zijn voor sportvissers om duurzaam gevangen vis te koop aan te bieden als ze dat willen. Dit heeft weer te maken met die rechtsgelijkheid. Ik denk dat beroepsvissers en recreatievissers prima naast elkaar kunnen bestaan zodra beide gelijk worden behandeld. Als beroepsvissers niet meer met netten vangen, maar op een duurzame manier, dan zijn er ook geen grote investeringen meer nodig. Ik denk dat vissers op deze manier best een boterham kunnen verdienen en het komt ten goede aan de visstand.’

[banner]

Directeur Ger van Langen glom van trots tijdens de officiële opening, die werd verricht door gedeputeerde Tineke Schokker. Ze vond het een mooie ontwikkeling: ‘Je eilandvakantie begint namelijk al op de vaste wal, nog voordat je op de veerboot stapt. Niemand die de boot wil missen en mensen zorgen dat ze op tijd op de veerkade zijn. Nog vroeger gaan is aan te bevelen, want je kunt hier nu geweldig shoppen. Holwerd en Ameland hebben er een attractie bij. Dit helpt mee in het aantrekken van toeristen. Een provincie als Friesland moet het daar van hebben.’

Over shoppen gesproken: een keur aan topproducten wordt geboden in de winkelboetieks die door Wagenborg zelf worden geëxploiteerd. Delicatessen van Jacobus Toet, de mooiste hammen en kazen, veel lekkernijen uit de Méditerranée, kwaliteitswijnen, verrassende cadeauartikelen, speciale bloemen, sieraden en juwelen van Dineke Helsloot, exclusieve bad- en recreatiemode, kaviaar en natuurlijk Laurent-Perrier van Martijn Kwast, die bij de opening aanwezig was. ‘Zo begint je vakantie pas echt goed,’ lachte hij.

Er zijn avonturiers die twee keer shoppen. Op weg naar Ameland om het liefje te verrassen en terug naar huis om de eigen partner te verwennen! Voor de exploitatie is dat niet nodig, liet Ger weten. ‘Hier passeren jaarlijks 1,2 miljoen mensen. Als één op de honderd hier wat koopt zitten we goed,’ zei hij over de investering, die gedurfd lijkt maar dus een goed vooruitzicht biedt.

Mensen zullen richting Ameland nog meer de tijd nemen en zeker krijgen. Wagenborg heeft het reserveringssysteem geautomatiseerd. Thuis een veerkaartje regelen en betalen en bij de kassa meteen door lopen. Ger: ‘We bieden ook nog een app zodat je niet eens achter je laptop hoeft te zitten.’

Burgemeester Albert de Hoop van Ameland vindt de luxe niet te mondain: ‘Ameland blijft gewoon een familie-eiland voor iedereen. Ik vind het vooral goed voor Holwerd wat hier is gebeurd. Maak Holwerd aan Zee van deze pier! Spuit een strandje op, creëer een speelparadijsje en zorg voor meubilair. Er zijn genoeg mensen die hier een dagje willen doorbrengen zonder naar Ameland te hoeven. De toeristenstromen maken het dynamisch. Ik zou het wel weten als ik ondernemer was en jaarlijks zeshonderdduizend gasten aan mij voorbij zag trekken, dan begon ik een eethuisje of iets dergelijks. Holwerd is wat ingedut en heeft impulsen nodig.’

Bouwgroep DijkstraDraisma leverde weer eens een huzarenstukje. In drie maanden werd deze mooie klus geklaard. Biense Dijkstra vertelde hoe zijn bedrijf dat flikt: ‘Wij doen alle voorbereiding al zonder dat er een formele opdracht ligt. Dat kan omdat wij op basis van vertrouwen werken. Voorkeursklanten betalen wij binnen acht dagen en wat er dan omgekeerd gebeurt is dat wij weer een preferred supplier van bijvoorbeeld Wagenborg worden. In andere projecten is de aanloop hetzelfde, zoals de bouw van het Antoniusziekenhuis in Sneek. Op voorhand, bij de laagste offerte maar nog zonder go, werd door ons geïnvesteerd en voorgefinancierd in voorbereiding. Die zijn er niet veel in ons land!’ Dit hebben we nog nooit beleefd, zei het projectteam in Sneek. Maar wij waren wél op tijd klaar. Je moet de tijdwinst op de heenreis pakken.’

Ger van Langen hoorde het tevreden aan: ‘Deze accommodatie betekent een meerwaarde waar iedereen baat bij heeft: ‘Holwerd, Ameland, Friesland en wij!’

Hans en Marc vonden elkaar in dit concept: alle deuren en registers op Lauswolt gingen open. Het gebeurt niet vaak dat Pasta e Basta de vertrouwde basis in Amsterdam verlaat en op locatie acte de presence geeft. Hans: ‘We zijn één keer eerder in Friesland te gast geweest en dat was bij het afscheidsfeest van Ed Nijpels als commissaris van de Koningin, dat werd gehouden in zijn woonboerderij in Dijken. Dat was een prachtige happening.’

Het evenement op Lauswolt deed er niet voor onder. Er waren zo’n 350 gasten in totaal en iedereen was laaiend enthousiast. De zingende bedieningsbrigade van het fameuze Italiaanse restaurant luisterde de diners op met schitterende popsongs, ballads, duetten, aria’s, evergreens en jazznummers.

Otto Lenselink en zijn Marian genoten met volle teugen. ‘Dit is het nieuwe eten: Bourgondisch tafelen. Je ziet hier aan de ambiance hoe geweldig dat is. Restaurants zouden meer kunnen doen dan alleen koken. Breng entertainment!’ aldus Otto. Bilderberg-directeur Dries van der Vossen was al even enthousiast: ‘Dit past heel goed op Lauswolt.’

Dat vond ook Luc Dahlhaus, de vroegere voorzitter van de raad van bestuur van Friesland Foods (nu FrieslandCampina), die vlak om de hoek van Lauwolt woont: ‘Mijn vrouw Stance en ik zeiden meteen: daar moeten we naar toe.’

Een ander opvallend gezicht was Tanja Beljon van het nieuwe Hotel Van der Valk in Sneek. ‘Dit is niet alleen eten, maar ook uitgaan. Een prachtige avond, en heel inspirerend voor ons,’ zei zij.

Chef-kok Geert Jan Vaartjes leverde met zijn team een prestatie alsof hiju nooit anders dan Italiaans heeft gekookt: ‘We hebben alles zelf gedaan. Wel ben ik in Amsterdam geweest om daar in de keuken te kijken.’

Hans Duijf vindt Lauswolt en Pasta e Basta een prima combinatie: ‘Dit is de mooiste tent, de mooiste keuken en de mooiste locatie en wij hebben de mooiste talenten.’ Marc van Gulick tenslotte: ‘Dit gaan we elk jaar doen!’

Dit watersportseizoen hebben de provincie en politie Fryslân extra aandacht voor jonge watersporters. ’s Zomers komen veel klachten binnen over jongeren in rubberbootjes die overlast veroorzaken. Met de campagne Handle je pk’s willen de provincie en politie jongeren de reglementen leren en ze bewust maken van de gevaren van snelvaren. Tweede Kamerlid Sander de Rouwe gaf op Boot Holland de aftrap voor de campagne. Met een speciale vaarsimulator kunnen bezoekers hun vaarkunsten testen. Sander nam als eerste plaats en had de grootste moeite om met zijn snelle rubberboot binnen de betonning te blijven.

Wat opviel op de beurs was de lelijkheid van de nieuwe modellen motorboten. Het lijkt wel of de obesitas ook op het water heeft toegeslagen. Om allerlei voorzieningen in een schip te prutsen (wc, douche, kooktoestel, magnetron, koelkast, vaatwasser, stroom, techniek, tv, zitjes, tafeltjes, kledingkasten, slaapplekken) worden boten dikbuikig gemaakt, waardoor de lijn van het schip afzichtelijk wordt. Wie ruimte en voorzieningen aan boord wil creëren moet gewoon voldoende lengte tekenen. Maar ja, lengte kost geld en dus maken we er maar een log monster van. Het wordt er op het water niet mooier op met al die varende caravans.

Als gastspreker was erevoorzitter Riemer van der Velde van sc Heerenveen uitgenodigd. Dat mag dan een topclub zijn, ook Heerenveen steunt op een groot korps van mensen dat zich al dan niet tegen een kleine vergoeding vrijwillig inzet. Van Riemer is een treffende uitspraak bekend: als je als bestuurder geen vrijwilligers weet te vinden, moet je stoppen.

Tegen deze achtergrond werd hij ooit voorzitter van vv Bakkeveen, waar een gebrek aan motivatie was. Riemer beloofde binnen een dag tien vrijwilligers voor de kantine te hebben en die waren er de volgende dag.

Iemand die door niemand uit het dorp erbij werd gehaald, die sociaal een beetje alleen stond, kreeg weer zelfvertrouwen en zelfrespect toen Riemer bij hem aanklopte: ‘Die man zag alleen al het verzoek als een vorm van waardering. Hij was net als veel anderen nog nooit voor iets gevraagd.’

Om vrijwilligers aan je te binden moet je volgens Riemer drie dingen doen: verantwoordelijkheid geven, waardering tonen en helder communiceren. Het zijn kernzaken die aan de basis liggen van de kracht van het vrijwilligerskorps van Heerenveen. Maar gemakkelijk gaat vrijwilligers werven niet altijd, bleek uit reacties van aanwezigen. Met name penningmeesters zijn moeilijk te vinden. Velen durven een dergelijke functie niet aan omdat men hoofdelijk aansprakelijk voor de gang van zaken kan worden gesteld.

Riemer van der Velde was om nog een andere reden geïnviteerd, namelijk in zijn rol van voorzitter van het Jopie Huisman Museum. Dalstra Reizen is lid van het ondernemersatelier van het museum, dat eveneens draait op een groot team van loyale vrijwilligers. Ze zijn de kurk waar het museum op drijft. Ze hebben bovendien een meerwaarde, liet Riemer weten, refererend aan een bezoek dat hij bracht aan het Fries Museum, dat in tegenstelling tot het Jopie Huisman Museum wel wordt gesubsidieerd en waar louter betaalde krachten in dienst zijn.

Riemer: ‘Ik kwam daar en ik werd niet welkom geheten. De medewerker achter de balie had een ongeïnteresseerde houding en er kon nog geen asjeblieft van af. Een plezierige rondgang werd me niet gewenst en er werd me geen gids meegegeven. De ontvangst stond in schril contrast tot wat de bezoekers in het Jopie Huisman Museum gewend zijn. Vrijwilligers geven warmte en ze zijn gemotiveerd.’ Bij Dalstra Reizen hangen litho’s van schilderijen van Jopie. Dat is een manier het museum onder de aandacht te brengen om het jaarlijks aantal bezoekers van 53.000, waarmee het Jopie Huisman Museum nummer één is in Friesland, op peil te houden.

Vervolgens werd een rondleiding gegeven door het bedrijf, dat over 30 touringcars beschikt, door heel Europa rijdt en wereldwijd reizen aanbiedt naar een groot scala aan bestemmingen. Een knappe prestatie om vanuit Surhuisterveen zo’n positie te hebben opgebouwd.

Veemarkten stonden voor grote investeringen en de meesten (Leeuwarden, Groningen, Doetinchem, Leiden, Den Bosch en Zwolle) gingen dicht. Alleen Utrecht en Purmerend besloten door te gaan. De 20 particuliere verzamelcentra, veelal geëxploiteerd door veehandelaren, konden vanwege hun kleinere omvang met geringe investeringen wel aan de nieuwe regelgeving voldoen. Het aantal groeide dan ook tot ca. 60 op dit moment. Op deze centra is er maar één koper en de vrije handel dreigde dus te verdwijnen.

De veehandel werd gedwongen meer rechtstreeks te leveren aan slachterijen waarbij de kleinere de strijd in de economische disbalans dreigden te verliezen, terwijl juist die bereid waren een hogere prijs voor de gewenste kwaliteit te betalen. Hoe kreeg je bovendien de dieren op de juiste bestemming? Er ontstonden lange wachtrijen voor vleesveehouderijen en slachterijen, zonder selectie op soort, kwaliteit en gewicht. Importkalveren brachten daardoor veel meer geld op.

De veehandel was de kluts kwijt door het ontbreken van een referentiekader voor de waardebepaling van de dieren. De afdeling Friesland van de Nederlandse Bond van Handelaren in Vee (NBHV) vond de situatie onwerkbaar en onderzocht, tegen de stroom in, de mogelijkheden om de exploitatie van de veemarkt, toen in handen van het FEC, over te nemen. Dat werd met hulp van verschillende partijen (o.a. de provincie, gemeente Leeuwarden, NBHV) een feit. Door de aanpassingen kreeg de veemarkt een exporterkenning en dat was de redding. Ondernemende veehandelaren zochten afzetkanalen in Duitsland en België. Zo ontstond er samen met de kleinere slachterijen handel en groeide de aanvoer. Dit trok de grotere slachterijen, die aanvankelijk dieren van de veemarkt weigerden. Toen in 2003 de mogelijkheid werd geboden om ook weer weidevee te verhandelen was dit een extra stimulans.

In 2011 is de regelgeving wéér aangescherpt zodat het verhandelen van weidevee praktisch onmogelijk is geworden. Weidebedrijven wijken uit naar naar het buitenland omdat import van deze dieren gek genoeg nauwelijks aan regels is gebonden. De veehandel hoopt dat de regels worden aangepast om, mede door het mogelijk maken van het verhandelen van weideschapen, de veemarkten optimaal kunnen functioneren.

Tien jaar na dato concludeert de SVNN dat het in standhouden van de veemarkten (Leeuwarden, Purmerend en Bunnik) een goede zaak is geweest. En zeg nou zelf: wat is Leeuwarden zonder veemarkt?

[banner]

Zijn bedrijf was de enige Friese onderneming die zich presenteerde op deze prestigieuze glamourbeurs waarop de hele ‘scene’ afkomt. Voor het eerst lag er een Lemsteraak. Tot nu toe bleef de presentie van scheepsmerken op de Miljonair Fair beperkt tot dure, chique sportboten als een Riva. Maar de Lemsteraak viel niet uit de toon. Integendeel. De organisatie was zo blij met dit hoogwaardige, typisch Friese product dat Dirk Blom gratis meeliftte in de campagne van de Miljonair Fair. Blom kreeg een mooie plek op de beurs. De buurman was Porsche. Een prachtige match.De belangstelling voor het schip was groot. Veel van de 55.000 bezoekers wilden even aan boord stappen en wonnen informatie in bij de directeur/eigenaar zelf. Op kuiptafel lagen geen brochures, maar luxe vormgegeven fotoboeken. Al gauw na de opening meldde zich een liefhebber. Maar niet voor het beursexemplaar. ‘Dat vond hij te klein. Nog in hetzelfde weekend is hij bij ons bedrijf in Workum langs geweest voor een groter schip,’ aldus Dirk.

Ander publiek Hij merkte dat zijn ‘stand’ op de Miljonair Fair een ander publiek trok dan op reguliere watersportbeurzen. Dirk: ‘Dat was mijn inschatting en dus ook de reden om dit eens te proberen. Andere mensen, een andere entourage. Nieuwe doelgroepen opzoeken. Met mensen in aanraking komen die misschien in eerste instantie voor de klokjes, de kunst of de auto’s komen en dan plotseling met een platbodem worden geconfronteerd. Het is me goed bevallen. Volgend jaar staan we hier weer. Op de watersportbeurzen komen de bezoekers vaak af op de primeurs. Hier heb ik meer afspraken in het boek kunnen noteren dan gewoonlijk en daar gaat het tenslotte om. Verder is de gastvrijheid, de service, het entertainment en de kwaliteit hier uitstekend. Ze doen echt hun best voor je.’

De Lemsteraak is in steeds meer verre oorden te zien. Zo vaart er eentje in New York. Iemand heeft al geopperd een aak naar St. Tropez te laten brengen. Vreemd?, Dirk Blom haalt zijn schouders op. ‘Moet zo’n schip dan in een hal blijven liggen?,’ vraagt hij zich af. ‘Ik ken aakeigenaren die zomerdag nauwelijks buitengaats gaan. Zij laten hun schip aan de steiger liggen. Dan is de aak een heel luxe vakantieverblijf en moet je de haven als een watercamping zien. Ik vind het prima. Je moet wel commercieel blijven. Ik snap die mensen best. Wie het vreemd vindt zou eens een kijkje moeten nemen aan boord. Dan begrijp je ze wel.’

Nieuwe vaargebieden Wat meehelpt aan het verleggen van grenzen zijn de nieuwe vaargebieden die op de kaart komen te staan. Zeker als diepgang een rol speelt, zeilen een voorwaarde is en de boot een echt leefschip moet zijn met veel luxe en comfort, dan ligt een aak al gauw in de markt.

Zover is Dirk Blom zelf nog niet. Er moeten zaken worden gedaan en een bedrijf worden geleid. Zomerdag, als de kinderen schoolvakantie hebben, vaart hij wel eens met een demo. Voor hem zelf liggen er andere uitdagingen op het water: wedstrijdzeilen, zo hard mogelijk. Hightech bouwen is een specialiteit die Blom en zijn mensen onder de knie hebben, wat de ‘Blom aak’, zoals het schip in de volksmond wordt genoemd, zulke goede vaar- en zeileigenschappen oplevert. Maar bijvoorbeeld ook een nieuwgebouwde regenboog wordt door Blom ‘zomaar’ 16% sneller gemaakt dan andere. Aan de gemanicuurde nagels van Dirk te zien laat hij het handwerk over aan anderen.

In Geraniums of Gladioalen kijkt Rients terug op zijn leven en zijn werk. Nooit wordt de toon sentimenteel, maar de mensen in de zaal moeten soms een brokje wegslikken. Rients weet heel subtiel de geest van de tijd te tekenen. Er is toch wel heel veel veranderd in de periode dat hij op deze aardkloot rondwandelt. De kapstok waarmee hij zijn programma begint is de voltooiing van de Afsluitdijk in het jaar van zijn geboorte: 1932. Hij kent de dijk van jongs af, want hij groeide op in Pingjum. Friesland kreeg, door nieuwsgierige Hollanders, niet eerder zoveel mensen spontaan op eigen erf. Daar moesten we even aan wennen. Rients, snedig: ‘Ik ben een product van de ontsluiting.’

Rients blikt met verwondering terug maar blijft nooit lang in het verleden hangen. Hier en daar stoft hij een van zijn klassiekers af en grijpt hij terug op enkele hoogtepunten, bijvoorbeeld op het begin van zijn carrière met het gezelschap Tetman de Vries en op de legendarische revue ‘De tiid hâldt gjin skoft’. Soms kruipt hij even in de huid van een van zijn typetjes zoals ‘Sjeik Sjoerd fan Arum’ (1963). Verder is het programma zo nieuw als vers gemaaid gras. Heel inspirerend ook. Knap hoe iemand van zijn leeftijd midden in het leven blijft staan.

Bijna drie uren staat hij op de planken. Het programma is één grote aaneenschakeling van conferences, liedjes, mijmeringen, vertellingen en sketches. Geen moment hapert de oude meester. Op het toneel lijkt de man van de eeuwige jeugd nóg fitter. Het theater is zijn leven. Dat houdt de geest jong. Het lichaam volgt wat moeizamer, maar daar is niets van te zien als hij optreedt. Geraniums of Gladioalen, de eerste drie voorstellingen waren uitverkocht, is een must voor iedere theaterliefhebber.

Eind 2011 heeft, in aanwezigheid van inspecteur-generaal der krijgsmacht luitenant-generaal Lex Oostendorp, de officiële benoeming plaatsgevonden van de eerste vier depots waar de maatwerkblazers van The Dutch Regimental verkrijgbaar zijn. Deze genieten het exclusieve recht om de originele krijgsmachtblazer, het icoon van de collectie, in het maatwerkprogramma op te nemen.

Dresscode De krijgsmacht vormt de basis van onze hedendaagse dresscode. Traditiegetrouw is er voor elke gelegenheid een andere wijze van kleden, waarbij elk detail een bijzondere betekenis heeft. Dat laatste geldt precies zo voor The Dutch Regimental Collection blazers. Het unieke karakter van de blazer wordt ontleend aan het specifieke gebruik van originele details in decoraties en het gebruik van badges en knopen voorzien van de officiële emblemen van de Koninklijke Marine, de Koninklijke landmacht en de Koninklijke Luchtmacht.

De modelopties bieden een double breasted en een single breasted variant en een stoffenkeuze in meerdere variaties blauw. In de afwerking bestaat de mogelijkheid te kiezen voor verschillende kraagvilten en kleuren stitching. Als ultimate finishing touch kan een monogram of naam in de blazer geborduurd worden.

Strenge selectie Aan de benoeming van de depots waar de maatwerk krijgsmachtblazer wordt aangeboden, is een strenge selectie voorafgegaan. De eerste vier geselecteerde winkels onderscheiden zich door het hoge niveau en de vernieuwende aanpak waarmee de (jonge) ondernemers zich profileren. En de wijze waarop over maatwerk wordt nagedacht en ten uitvoer wordt gebracht. De vier depots zijn zeer gerenommeerde zaken in herenkleding. Behalve VanderGang in Dokkum (officieel bestaand sinds 1873 en vandaag de dag nog steeds de kleermaker van het ambtskostuum van de Commissaris van de Koningin van Friesland) zijn dat: Town & Country in Arnhem, Edgar N in Driebergen-Rijsenburg en Oger in Amsterdam (met vestigingen in Den Haag, Rotterdam en Enschede).

Het oplossen van de crisis kent volgens hem maar één uitweg: terug naar nul met het begrotingstekort. Desnoods moet dat wettelijk worden vastgelegd, dan kan iedereen naar de rechter stappen om het af te dwingen. Koopmans: ‘Ik ben opgevoed met het structurele begrotingsbeleid van Jelle Zijlstra (de Friese oud-premier en ex-president van De Nederlandsche Bank, red.). Dat komt erop neer dat het spaaroverschot in de particuliere sector het tekort op de begroting dicteert. Het spaaroverschot moet worden uitgeleend om onderbesteding te voorkomen.’

Hij ergert zich aan banken die op de spaarmarkt onder dekking van het garantiestelsel te hoge rentevergoedingen betalen: ‘De Rabobank heeft 150 miljard aan spaargeld. Als we een tiende procent meer bieden dan kost dat de bank € 150 miljoen. We zouden er met twee benen gestrekt in kunnen gaan, maar dan vernielen we andere banken.’

Dat depositogarantiestelsel dat het spaargeld van consumenten tot € 100.000 beschermt is hem een doorn in het oog omdat de bankensector voor het grootste deel van de schade opdraait als er een bank ten onder gaat: ‘Het is een politiek ding. Als de overheid dat zo belangrijk vindt, moet zij de kosten ook zelf betalen en niet afwentelen op de bancaire sector.

Banken hoeven echter nooit in problemen te komen als ze dicht bij zichzelf blijven en niet naar de pijpen van aandeelhouders dansen. ‘Bij ABN Amro en ING is het fout gegaan door de aandeelhouders. Zij denken alleen aan winstmaximalisatie op korte termijn,’ aldus Koopmans, die een coöperatieve structuur zoals van Rabobank een ‘superieur ondernemingsvorm’ noemt. Zeker voor een financiële instelling. Banken horen volgens hem niet op de beurs. Dat heeft de kredietcrisis aangetoond.

‘De beursgang van ABN Amro gaat nooit werken. Laat de grote Nederlandse pensioenfondsen de aandelen kopen en een stabiel aandeelhoudersbestand vormen. Het ABP had de verplichting om Nederlands staatspapier te kopen. In 1986 is het fundament onder dat verhaal weggetrokken toen de kapitaalmarkten werden geliberaliseerd. Het ABP is daarna overal ter wereld gaan beleggen, maar politici zijn vrolijk doorgegaan met tekorten op de begroting toe te staan. Daar is het begonnen te wringen,’ zegt Koopmans (ex-bestuurslid ABP), bij wie het coöperatieve gedachtegoed in de genen zit. Zijn grootvader was voorzitter van de toenmalige Coöperatieve Boerenleenbank in Oosterwolde. Zijn vader zat in diverse coöperatieve besturen, waaronder de boerenhulp. Voor Koopmans, die tevens voorzitter is van de centrale kringvergadering (het hoogste orgaan van de leden en daarmee van de coöperatie), is de kern van de coöperatie dat de directie zich laat disciplineren door de leden: ‘De bereidheid je de oren te laten wassen door de leden.’

De kerktoren blijven zien is iets wat voor hem in symbolische zin persoonlijk geldt, maar wat ook banken zouden moeten doen; bij jezelf blijven. Iets wat Rabobank door zelfdisciplinering gewend is, maar wat de bank door de lokale zelfstandige banken ook in praktijk weet te brengen en wat de bank kracht geeft. Rabobank had geen staatssteun nodig en kwam zonder kleerscheuren door de crisis.

Een gezonde toekomst voor banken ligt in de ogen van Koopmans niet in groot, groter, grootst. De Nederlandsche Bank daarentegen gelooft nog steeds in groei, maar dat vindt Koopmans gevaarlijk. ‘Het aantrekken van kapitaal en financiering heeft zijn grenzen. Onze banken hoeven geen rol op het wereldtoneel te spelen. Een groet broek aantrekken is niet nodig. Dat gedoe met Holland Financial Centre vind ik onzin.’

 

Lense Koopmans, altijd goed gesoigneerd, werd vroeger omschreven als de ‘golden wonderboy’: de Ard Schenk in ondernemend Nederland. Hij studeerde rechten aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 1965 deed hij zijn doctoraal en in 1968 promoveerde hij bij Jan Pen op een proefschrift over de rijksbegroting en openbare financiën. Daarna was hij topambtenaar op het Ministerie van Financiën. Koopmans was, op zijn 28ste, de jongste hoogleraar ooit in Nederland (Openbare Financiën aan de Erasmus Universiteit). In 1975 keerde hij terug naar het departement waar hij plaatsvervangend directeur van de Rijksbegroting werd. Drie jaar later maakte hij zijn entree in het bedrijfsleven. Hij werd benoemd tot financieel directeur van het bedrijvenconglomeraat Ogem (20.000 werknemers), een van de grootste Nederlandse concerns toentertijd, dat wegens wanbeleid in het brandpunt van de belangstelling stond. Ogem ging in 1982 ten onder. Koopmans bedacht een ‘sterfhuisconstructie’ en met kunst en vliegwerk redde hij bedrijven en banen. Uit Ogem vloeide TBI Holdings voort waarvan Koopmans jarenlang topman was. Koopmans vervulde tal van toezichthoudende functies op het snijvlak van overheid en bedrijfsleven.

 

Zijn huidige functies zijn: Voorzitter van de raad van bestuur van Stichting TBI Voorzitter rvc Siers Groep (bouw) Voorzitter rvc Arriva Voorzitter rvc TSS (ict) Vicevoorzitter KIWA Vicevoorzitter rvc Universitair Medisch Centrum Groningen Voorzitter rvc Fries Museum en Princessehof Commissaris NOM Hoogleraar economie van de gezondheidszorg aan de Rijksuniversiteit Groningen Verder is Koopmans medeaandeelhouder van Hampshire Landhotel Legemeer.

De machine is een Bystronic ByJet Classic 6030. Daarvan staan er slechts 22 in de Benelux. In het noorden heeft Metaalzetterij Heerenveen de primeur. Begin december zijn de onderdelen vanuit Zwitserland aangevoerd en tot het einde van het jaar was men bezig met de installatie. Na een testperiode is de machine vanaf januari 2012 operationeel. De machine is de beste in zijn soort.

Egbert Bleijenburg: ‘Van Zwitserse makelij houdt in dat Bystronic hooggekwalificeerd is en supernauwkeurig is. Kwaliteit zoals men ook van de uurwerken uit dat land gewend is.’ Met de investering is een bedrag gemoeid van € 450.000. Om er ruimte voor te creëren heeft het bedrijf aan de overkant van de Kimslede een pand aangekocht en ingericht. In totaal investeert Metaalzetterij Heeerenveen bijna € 1 miljoen.

De computergestuurde machine snijdt doormiddel van water en zand. Het water wordt onder een zeer hoge druk van 3.600 bar door een oogje van 0,28 millimeter gespoten. Er wordt automatisch speciaal zand aan toegevoegd. Dit zand – GMA Garnet – komt uit West-Australië. Het is de enige plek ter wereld waar dit zeer fijnkorrelige zand van een grote hardheid is te vinden. Alle materialen zijn met deze machine snijden. Van tientallen centimeters dik staal tot graniet en hout toe. Klanten hoeven niet alleen uit de aannemerij te komen of bedrijven in dak- en gevelplating zijn, maar derden kunnen ook machinebouwers en scheepswerven zijn, of bedrijven in natuursteen.

‘Met deze machine kunnen we onze markt verbreden. Bovendien vergroten we de veelzijdigheid van onze onderneming. We kunnen nu snijden, zetten en lassen en in de nabije toekomst ook poedercoaten. We leveren straks een kant en klaar product af,’ aldus Egbert.

Metaalzetterij Heerenveen koos voor een machine met twee spuitkoppen. Directeur Jan Stremmelaar, die een speciale cursus heeft gevolgd om met de machine te kunnen werken, verklaart die keus als volgt: ‘Daardoor zijn we in staat simultaan te snijden, maar we kunnen ook met twee koppen één product bewerken, wat tijd bespaart.’

Op de machine kan een inlegblad van maximaal zes bij drie meter worden gelegd. De installatie kwam heel precies. De machine staat op 35 poten en de belasting is per poot 2.000 kg. Qua waterpas moet de tolerantie nul zijn. Bleijenburg overweegt de verdere ruimte van het pand in de toekomst te benutten voor de verlijming van isolatiepanelen.

De groenste politicus/bestuurder die Nederland ooit heeft gekend, nota bene van VVD-huize welke partij het milieu pragmatisch benadert en serieuzer neemt dan welke andere partij ook, bereed er zijn stokpaardje. Dat ons land massaal overschakelt op zuinige en milieuvriendelijke auto’s is volgens Nizjpels een kwestie van tijd. Maar er moeten naar zijn mening nog wel de nodige prikkels worden gegeven door de regering, liet hij weten. ‘Groen gas moet voor de zakelijke rijders worden gestimuleerd door de bijtelling te verlagen,’ aldus Nijpels, die refereerde aan de katalysator die pas standaard werd toen auto’s zonder of met zo’n filter even duur waren geworden.

Marcel Vos van Pon Holding, de grootste auto-importeur van ons land (o.a. VW, Audi), was dat met Nijpels eens: ‘Het discomfort wat nog bestaat moet fiscaal worden gecompenseerd.’ Dat Nijpels zelf geen auto op groengas heeft ligt in het feit dat auto’s op groen gas vooralsnog overwegend kleine auto’s zijn en dus niet geschikt voor de mobiliteit van de voormalige CdK, die jaarlijks meer dan 100.000 km aflegt.

Hij was trots op de A6 die hij ter beschikking kreeg: ‘Op onze buurtborrel liet ik deze auto zien en omdat er nogal wat boeren onder de 64 inwoners zijn vertelde ik hen dat de auto op koeiemest rijdt. Ze stonden versteld. Groen gas is de ultieme milieuvriendelijke brandstof, die het mes aan twee kanten doet snijden. Enerzijds wordt het vrijkomen van methaangas, dat vijfentwintig keer zo schadelijk voor het milieu is dan de uitlaatgassen van auto’s, gereduceerd en anderzijds wordt het volstrekt schoon als brandstof gerecycled.’

Toen Nijpels net in de Tweede Kamer was verkozen was hij al heel milieubewust en ging hij rijden op LPG. Dat was destijds, begin jaren tachtig, nog vragen om probleempjes en wat minder rijcomfort. De ervaringen met de A6 waren uitstekend: ‘Starten gebeurt op benzine en is sowieso geen probleem, terwijl je verder niks merkt van deze alternatieve brandstof. Op een tank haal je 400 km en dan ben je ongeveer € 20 kwijt. Heel voordelig dus.’

‘Het is prachtig om de sterren en de maan goed te kunnen zien. Het is voor de dieren en planten ook goed dat ze zo min mogelijk last hebben van onnatuurlijk licht. We wisten al dat Friesland de mooiste provincie was, en nu ook nog de donkerste,’ zei gedeputeerde Sietske Poepjes opgetogen bij de presentatie van de Friese hemelhelderheidkaart.

De provincie doet er veel aan om het hier donker te houden. Bij provinciale wegen wordt het licht zoveel mogelijk gedimd of Led gebruikt. Ook kijkt de provincie hoe het licht van melkveestallen kan worden verminderd. Daarnaast stimuleert de provincie innovatieve lichtideeën. Zoals de wedstrijd naar nieuwe vormen van openbare verlichting, genaamd de Light Challenge.

De provincie heeft vanuit het programma ruimtelijke kwaliteit onderzoek laten uitvoeren naar de donkertesituatie van Friesland. De uitkomsten daarvan zijn, behalve in een onderzoeksrapport, uitgedrukt in de hemelhelderheidkaart, waarmee in één beeld is te zien hoe donker Friesland is.

Hoe kijkt u terug op de feestelijkheden? ‘Een onvergetelijke dag vol ceremoniële rituelen. Traditiegetrouw worden eredoctoraten van de TU Delft uitgereikt op de verjaardag van deze universiteit, de 170e dit jaar. Veertig hoogleraren in toga, speeches van de rector magnificus en mijn promotor, 800 gasten, een receptie en een diner. Het was geweldig. Extra bijzonder was dat ik, gestoken in rokkostuum, werd begeleid door twee paranimfen in de personen van mijn zoon en dochter, beide afgestudeerd aan een Technische Universiteit, Delft en Twente. Ik ben zeer trots op deze onderscheiding, een waardering voor mijn carrière en het bedrijf.’

Bent u zelf een Delftenaar? ‘Ik heb alleen een diploma van de mulo op mijn cv staan. In de loop der jaren heb ik mijzelf de technologische kennis eigen gemaakt.’

Hoe bent u dan op dit gebied terecht gekomen? ‘Ik ben begonnen in silobouw en ging later door in mestvergisting, maar dat was begin jaren ’80 een moeilijke markt. In het programma Tros Aktua zag ik een interview met de Friese hoogleraar Gatze Lettinga. Hij had een technologie ontwikkeld om industrieel afvalwater te zuiveren en om te zetten in biogas. Ik heb hem gebeld en vervolgens die technologie in de markt gezet. Dat is de basis van Paques en die markt groeit nog steeds. We hebben vestigingen in Brazilië en China. Negentig procent van onze omzet wordt in het buitenland gerealiseerd en daarvan meer dan de helft buiten Europa. Naast het zuiveren van afvalwater is het ontzwavelen van gas ook een belangrijke activiteit waarvoor wij een joint venture zijn aangegaan met Shell. De aarde is één grote recycling machine. Paques ontwikkelt technologieën die simpelweg natuurlijke processen uitvoert, maar dan sneller.’

Wat is uw drijfveer? ‘Mijn levensmotto is: Bouwe is libje. Bouwen aan een onderneming en dan bij voorkeur in een groeiende markt. Maar even belangrijk is dat je onderneemt in een markt waar je persoonlijke betrokkenheid voelt. Ik vind het zeer bevredigend dat wij in een markt zitten die maatschappelijk nut heeft.’

U heeft zich in 2003 teruggetrokken uit de dagelijkse leiding van Paques. Waarom? ‘Als algemeen directeur ben je de kapitein op het schip. Maar het schip werd groter en groter. Inmiddels zijn er ruim 400 mensen werkzaam bij Paques. Ik ben meer een man van strategie en niet voor de operationele leiding. Er zijn anderen die dat beter kunnen en dan moet je in het belang van het bedrijf die rol overdragen. Ik ben als aandeelhouder en adviseur nog steeds nauw betrokken bij de onderneming. En dat blijf ik ook.’

Onlangs werd in Heerenveen een conferentie gehouden over de kansen en perspectieven van een biobased economy in Noord-Nederland. Wat is uw visie? ‘Ik ben zeer positief over de kansen van een biobased economy die met name in Noord-Nederland mogelijkheden biedt. De basis van een biobased economy is de koppeling van natuur en landbouw aan technologische innovaties om biomassa te creëren. Ik ben ervan overtuigd dat die groene economie realiteit wordt.’

Wat is uw advies aan bedrijven die zich op deze markt begeven? ‘Alles draait om het vertalen van kennis in toepassingen. We hebben in Nederland veel kennis bij instituten als Wageningen University & Research en de TU Delft. Aan de bedrijven de taak oplossingen te bieden voor het toepassen van deze kennis. Dat kost tijd en geld en dat wordt altijd onderschat. Wil je succesvol zijn dan moet je een lange adem hebben. Persoonlijk denk ik dat familiebedrijven het meest geschikt zijn. Die denken meer op lange termijn en gaan niet voor het snelle gewin. Bovendien heerst daar meer een mentaliteit van doorpakken en aanpakken. Gewoon doen.’

U bent inmiddels de zestig gepasseerd. Tijd voor pensioen? ‘Geen denken aan. Ik blijf doorgaan en zal bij leven en welzijn nooit helemaal stoppen. Er is nog zoveel te doen. Ik zeg altijd: Als je werk je hobby is, ben je altijd vrij. De Britten hebben een mooi spreekwoord dat wat mij betreft veelzeggend is: Old soldiers never die, they just fade away.’

Volledige naam Ilse Kraaijeveld

Geboortedatum en plaats 22-12-1990 te Dokkum

Woonplaats Eindhoven

Opleiding Afgestudeerd MBO binnenhuisstylist. Op het moment geen studie. Ik richt me momenteel alleen op het zwemmen.

Hobby’s Natuurlijk zwemmen, maar ook heel veel andere sporten. Zolang ik maar in beweging ben! Illustreren/schilderen, en lezen.

Inspiratie Ik haal inspiratie voornamelijk uit trainingen. Veel mensen zullen van mening zijn dat een zwemtraining alleen maar saai heen en weer zwemmen is, en dat vier uren per dag! Toch wisselen wij dit heen en weer zwemmen af met techniek, sprint, duur, kracht, land- en onderwaterfase trainingen. Zolang ik mezelf op al deze aspecten kan blijven verbazen en verbeteren hou ik het plezier erin.

Voorbeeld Ik heb vroeger eigenlijk nooit een voorbeeld gehad. Velen hadden bijvoorbeeld Inge de Bruijn als idool. Ik was me er op dat moment niet van bewust dat de Olympische spelen ooit een haalbaar doel voor mij zou zijn.

Ambitie Deelname aan de Olympische spelen in Londen. En vier jaar later zeker nog een poging wagen om me te kwalificeren voor de Olympische spelen in Rio de Janeiro.

Hoogtepunt Ik ga er vanuit dat mijn hoogtepunt nog moet komen. Toch heb ik in de afgelopen jaren wel prestaties neergezet waar ik trots op ben. Zoals de deelname aan verschillende EK’s in Istanbul, Budapest, Polen en Nederland, en de wereldkampioenschappen in Shanghai afgelopen zomer. Ook zie ik ieder persoonlijk record als een klein hoogtepunt in mijn carrière

Hekel aan Smoesjes vóór en na een race.

Blij van Een gezellig weekendje bij mijn ouders in Dokkum.

Beste advies ooit gekregen Coach voor de race: veel plezier, en geniet er van!

Levensmotto What you give is what you get!

In zijn functie diende hij vijf commissarissen: wijlen Hedzer Rijpstra (1970-1982), Hans Wiegel (1982-1994), Loek Hermans (1994-1998), Ed Nijpels (1999-2008) en John Jorritsma (2008-). Ed Nijpels was verhinderd. De drie anderen, net als Nijpels allemaal van VVD-huize, waren present om Germain uit te luiden.

De receptie had veel weg van een reünie. Tal van ex-ambtenaren en vroegere gedeputeerden stonden in de rij om Germain en zijn echtgenote Muike de hand te schudden. De twee kunnen tot 2016 thuis een flesje opentrekken, zoveel wijn namen ze in ontvangst. Met name de hartelijkheid viel op. Germain is een mensenmens die zich in alle lagen van de bevolking gemakkelijk beweegt en bij wie iemand zich snel vertrouwd voelt. Een natuurlijke gave.

In de buurt Overal waar de CdK ten tonele verscheen was Germain in de buurt. Hij behartigde de representatieve zaken en belangen. Hij bereidde alle officiële gelegenheden, werkbezoeken, evenementen en recepties voor. Verder was hij betrokken bij meer dan honderd Koninklijke bezoeken en begeleidde hij honderden vaartrips met het statenjacht Friso. Hoogtepunten waren natuurlijk de drie Elfstedentochten van 1985, 1986 en 1997.

Germain mocht er dan altijd bij zijn, hij bleef immer op de achtergrond. Er zijn maar weinig foto’s waarop hij is te zien. Voor de media was hij een gouden man. Hij wist de vaak ongeduldige en brutale fotografen en verslaggevers altijd mild te stemmen en ze deden nooit een vergeefs beroep op hem.Qua pr scoorde Friesland van alle provincies de afgelopen decennia veruit het best en dat is voor een groot deel te danken aan de slimme en tactische Germain, die bovendien gezegend is met onderkoelde humor. Hij is de man van het understatement en de steek onder water. Zo wist hij alle hoogdravendheid en grandeur in zijn metier tot volkse proporties terug te brengen. Van zijn adellijke komaf, zijn academische geschooldheid en zijn toch eminente functie merkte je in zijn dagelijkse en werkzame leven niks. Germain stond zich nergens op voor. Hij weet natuurlijk wel hoe het moet. Weinigen in de provincie zijn zo goed op de hoogte van etiquette en presentatie als Germain, die uiteraard in stijl – met het wapen van Friesland in goud – inviteerde. Dat weer wel.

Icoon John Jorritsma noemde Germain een icoon. Hij was blij dat het Provinciehuis op tijd klaar was en dat het feestje voor Germain niet te hoefde worden gehouden in het ‘postverdeelcentrum’, zoals de commissaris de vijf jaar durende tijdelijke huisvesting aan de Snekertrekweg noemde.

Als anekdote over het adequaat handelen van Germain noemde John Jorritsma een voorval in 2009 op de Friezendag op Governors Island in New York. Er kwam een peloton bloedmooie dames aanlopen en de commissaris raakte lichtjes in paniek wie de als hoofdgast uitgenodigde Doutzen Kroes zou zijn, zo niet Germain, die altijd een scherp oog heeft gehad voor vrouwelijk schoon en die later het topmodel elegant begeleidde bij een bezoek aan een bouwvakkerstoilet. Maaike van Gils, hoofd communicatie, gaf een voorbeeld van de subtiliteit van Germain ten aanzien van vrouwen. ‘Als hij een outfit niet zo kon waarderen zei hij: “Wat had je gister toch een mooie combinatie aan”,’ aldus Maaike.

De aan tradities gehechte Germain (na afloop van de Nieuwjaarsreceptie bleef de boerenkool op het menu), die werkte aan een antiek bureautje, ontkwam niet aan een dankwoord dat hij als volgt aanving: ‘Er is mij veel lof toegezwaaid en wie ben ik om u tegen te spreken?’, de lachers op zijn hand krijgend. Hij noemde expliciet de aanwezigheid van de afvaardiging van Koningin Beatrix in de personen van stalmeester/kolonel Bert Wassenaar en Sybilla Ligthart, die secretaresse van de algemeen secretaris van de vorstin was, een belangrijke ‘fluisterfunctie’. Germain: ‘Zij heeft Fries bloed in de aderen en toen ze me eens vertelde van een voorgenomen familiereünie zorgde ik ervoor dat ze in onze provincie een onvergetelijk programma beleefde.’ Voor Germain hoefde een receptie niet, maar achteraf was hij blij dat hij niet met stille trom was vertrokken: ‘Dan had ik al die goede mensen die ik heb leren kennen nu niet ontmoet.’ Zijn werk noemde hij een ‘aaneenschakeling van feesten’, doch niet ononderbroken. Hij noemde de gedeputeerden Douwe van der Til en Anita Andriesen die in het harnas zijn gestorven. ‘Hun dood heeft mij zeer aangegrepen.’

Idioot De start in Friesland kon de in Middelburg geboren en in Amstelveen zijn loopbaan begonnen Germain zich helder voor de geest halen. Rijpstra had de gewoonte om voor dag en dauw te bellen. Toen hij dat eens in het weekend deed, nam Germain de telefoon op met de woorden: ‘Zeg het eens, commissaris.’ Op de vraag ‘Hoe weet u dat ik het ben?’, antwoordde de uit zijn rol vallende Germain: ‘Ik ken geen andere idioot die op dit tijdstip belt.’

Rijpstra nam geen blad voor de mond en beoordeelde een door Germain geschreven toespraak ooit met ‘Gelul!’ Niettemin kon Germain uitstekend overweg met het echtpaar Hedzer en Erna Rijpstra, dat hij in hun woonplaats Delden jaarlijks een visite bracht. Maar ook met Rijpstra’s opvolgers kon hij lezen en schrijven, zoals de verhoudingen met iedereen op het Provinciehuis uitstekend waren.

Als hoogtepunten noemde Germain het kennismakingsbezoek van Koningin Beatrix in 1980, de Koninklijke bezoeken, de staatbezoeken van de groothertog van Luxemburg en de Koning van Jordanië, de Elfstedentochten, het bezoek aan Cutchuan in China, de Hofijver-stunt met het statenjacht in 1992 toen de nieuwe Tweede Kamer werd geopend, Friesland Vaart en memorabele trips met de Friso.

Zijn dienstbaarheid, loyaliteit en verdiensten aan en voor de provincie, alsmede allerlei sociaal-maatschappelijke functies (medeoprichter stichting Leergeld, Poptaslot in Marsum, Rode Kruis, Nut van het Algemeen, Eigen Brood Bovenal) werden gehonoreerd met het ridderschap in de Orde van Oranje-Nassau.

Bijzonder is de afscheidslunch op Paleis Noordeinde die Germain en Muike kregen aangeboden en die binnenkort plaatsvindt. Zes mensen mocht hij uitnodigen en hij liet de keus vallen op het kabinet van de commissaris incluis zijn opvolger. Een prachtig gebaar, passend bij de stijl van jonkheer Germain Sandberg van Oudshoorn.

Vol geestdrift geeft Johan Postma, tevens voorzitter van de Ondernemers Vereniging Skarsterlân, leiding aan zijn onderneming waar op jaarbasis 250 miljoen ijsjes (stokjes, bekers en hoorntjes) worden gemaakt bij een omzet van ca. € 22 miljoen en waar 150 mensen werken (50 in vaste dienst en 100 uitzendkrachten). Er is fors geïnvesteerd in de modern geoutilleerde fabriek en daar is nog geen einde aan gekomen. Dit jaar zal een nieuwe automatiseringsronde zijn beslag krijgen.

Johan: ‘Er zijn op basis van ons volume en omzet te veel mensen in de productie. De acht nieuwe, volautomatische productielijnen maken in totaal zo’n vijfentwintig arbeidsplaatsen overbodig. In enkele jaren verdienen we de investering terug die nodig is om te overleven.’

Zijn prestaties zijn niet onopgemerkt gebleven. In 2009 werd Holiday Ice gekroond tot Friese Onderneming van het Jaar. Vooral de feiten dat het hier een productiebedrijf betreft, er hoogtechnologisch en duurzaam wordt geproduceerd en de onderneming in een concurrerende markt opereert waarin de rendementsmarges smal zijn, spraken tot de verbeelding. Dan moet de directeur als een bok op de haverkist zitten. Wel, dat kun je Johan toevertrouwen. Hij is scherp als een adelaar, strijdbaar als een havik. Vorig jaar werd hij genomineerd voor de prestigieuze titel Ernst & Young Entrepreneur of the Year 2011. Hij bereikte van de zestig gegadigden samen met vier anderen de finale.

De hele show om deze verkiezing heen maakte indruk op Johan. Dat begon al op Nyenrode waar de halve finale voor de laatste tien werd gehouden. De genomineerden moesten een elevator speech houden die gevolgd werd door een indringend interview en daarna een ronde tafelgesprek. De jury beoordeelde de performances en had in een eerder stadium de bedrijven al doorgelicht. Vijf ondernemers gingen door naar de finale in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Onder wie Johan, die de kwaliteiten van zijn bedrijf fijntjes onder de neuzen van de juryleden wreef: meten is weten, de heldere communicatie, de motivatietrainingen die zijn personeel herhaaldelijk krijgt, de kwaliteitsbewaking, de strakke organisatie. Of hij een ondernemingsraad had? Nee, maar dat is volgens hem ook niet nodig als je goed met je medewerkers communiceert.

De ontvangst, het voorstellen van de finalisten aan het publiek, het verblijf in het luxueuze vijfsterrenhotel The Grand, het vervoer in limo’s, het feest in black tie, de presentatie door Humberto Tan, de prijzen die werden uitgereikt door minister Maxime Verhagen van economische zaken en innovatie  – de grandeur spatte er van af. Dit was andere koek dan de Friese ondernemersverkiezing met finalisten die Johan, volgens Gerrit Lettinga van De Zakenspiegel, rauw lustte. Het moet ook echt een wedstrijd voor hem zijn. Zonder commerciële verplichtingen. Controversieel als hij is bestemde hij de winnende bedragen anders dan de organisaties hadden bedoeld. Van de € 7.500 die hij met de Friese verkiezing won ging hij twee stoelen bij sc Heerenveen bestellen. Die bestemming viel niet binnen de gestelde criteria, maar Johan liet zich niet ompraten. Hij maakt graag zelf uit welke investeringen zijn bedrijf impulsen geeft. De cheque van € 5.000 die hij kreeg van Ernst & Young wil hij omwisselen voor een trip naar Zuid-Afrika waar de wereldfinale van de Ernst & Young Masters (in Nederland gewonnen door Frans van Seumeren) plaatsvindt. Deze besteding valt buiten de criteria. Hou de prijs dan maar, luidde het antwoord van Johan, die waarschijnlijk zijn zin wel zal krijgen. Hij mocht dan de kleinste entrepreneur van de finalisten zijn, hij was zeker ook de brutaalste. Aan de andere kant: hij zal toch wel wat opsteken van het bijwonen van die finale?

‘Als ik ergens aan meedoe, dan geef ik vol gas. Ik doe iets honderd procent, of niet. Nooit half. Zo’n verkiezing doet mij de adrenaline door het bloed stromen. Ik wil kijken hoe ver ik kom, hoeveel conditie en spirit ik tot het eind heb. In de zakenwereld weet je gewoonlijk niet waar je staat ten opzichte van anderen. In sport wel. Als je de snelste of de beste bent, dan ben je nummer één. In een verkiezing kun je je meten met anderen. Dat vind ik het mooie ervan. Ik zie het als een keurmerk. En het geeft free publicity. Aan adverteren doe ik niet, dus dat komt goed uit. Bovendien kost deelname niks, alleen tijd. Verder is een verkiezing een gelegenheid om je kwaliteit onder de aandacht te brengen. Wij hebben het certificaat BRC-IFS, wat een hoge kwaliteitsstandaard is die garandeert dat ons productieproces optimaal hygiënisch is en dat wij binnen twee uren één enkel ijsje kunnen traceren en kunnen nagaan wat er in zit,’ zo verklaart Johan zijn motivering.

De geschiedenis van het bedrijf gaat terug tot 1928 toen Age Postma sr. in Sint Nicolaasga een banketbakkerij begon. In de letterlijke zin van het woord. Dus geen brood, maar lekkernijen voor de zoetekauwen zoals marsepein en taaipoppen. Rond Sinterklaas, Kerst en Pasen lagen de verkooppieken en probeerde Postma het tot de volgende feestdagen uit te zingen. Net als veel andere banketbakkers kwam hij de zomer door met het maken en verkopen van ijs. De volgende Age ging ook snacks maken, die niet alleen voor de eigen winkel (een van de eerste snackbars in Friesland) maar ook voor de horeca waren bestemd: kroketten, patat, halve kippen, bami- en nasiballen, slaatjes. Andere artikelen (snoep, sauzen) maakten het assortiment completer. Postma leverde niet alleen aan horeca, maar ook aan sportkantines en dergelijke. Deze tak van sport groeide uit tot een volwaardige horecagroothandel inclusief drankenhandel.

Topproduct IJs bleef niettemin het topproduct. Postma maakte er naam mee door in sommige roomijsstokjes de naam Postma te graveren. De gelukkigen kregen dan nog een ijsje. Dat was een effectieve marketing. De verkoop van ijs nam een grote vlucht. Eerst met bakfietsen en later met VW-busjes, waarmee de handel lucratiever werd gemaakt in de vorm van retourvrachten: ijs naar afnemers en snacks mee terug. Weer later reed Postma met vrieswagens langs particulieren. Deze homeservice werd populair. Postma overleefde in een tijd dat veel merken sneuvelden: Friesche Koe, Caraco, Davino, Verkade, Campina.

IJspaleis heette het concept waarmee drie ondernemingen, waaronder Postma, de hele landelijke homeservice markt bedienden. Toen Postma IJspaleis Almere had overgenomen bestreek het bedrijf het hele gebied boven de grote rivieren. De overname van de vestiging Almere leidde tot nieuwbouw in Lelystad. Het bedrijf had 80 wagens op de weg. Het leek echter mooier dan het was. Met het Almeerse bedrijf kwam ook de cultuur van de westerlingen binnen de onderneming.

Stress Johan kreeg voor het eerst te maken met stress, tot bijna een burn-out toe: ‘Tachtig mensen onderweg en velen op wie ik geen grip kon krijgen, die ik niet kon sturen. Altijd was er wat. Dan was er weer iemand ziek, dan weer was er verkeerd afgeleverd of klopte de administratie niet. Ik kon ze niet kneden en dat stoorde me mateloos. De oplossing was verkopen. Het pand in Lelystad verhuurden wij in eerste instantie en we hebben het later verkocht. Nieuwbouw in guldens tegen verkoop in euro’s. Dat was, nog voor de financiële crisis uitbrak, een mooie klapper. Vandaag de dag zouden we nog niet eens de helft hebben gebeurd.’

Johan kon zich vervolgens focussen op de ijsfabriek (‘Dat was het leukste om te doen’). Eerder was de horecatak (Holiday Horeca) al overgedaan aan Jan van der Horst van Hanos, die in het vroegere Schuitema-pand in Heerenveen een vestiging wilde beginnen. Hij had omzet nodig en moest dus markt kopen. Johan vroeg Age, die verantwoordelijk was voor de horeca, of hij voelde voor een verkoop en dat bleek het geval. Via Riemer van der Velde (raadgever van Johan en een relatie van Van der Horst) werd contact gelegd. Het werden snoeiharde onderhandelingen die moeizaam verliepen. ‘Je vraagt te veel. Als je je bedenkt bel je maar,’ had Van der Horst gezegd. ‘Dat is wederzijds,’ antwoordde Johan, die de langste adem had. De prijs was goed en doordat alleen de werkmaatschappij was verkocht kreeg Johan (financiële) ruimte om verder te investeren in de ijsfabriek.

Verschillende karakters en ambities Door de jaren heen kwamen de verschillende karakters en ambities van de drie broers steeds duidelijker naar voren. Johan zat met hen bovendien niet altijd op één lijn. En ook niet met Heit, die dacht dat zijn zoon zich zou vertillen aan het avontuur in Lelystad en hem dreigde ‘alles in de brand te steken’ als hij zijn plannen in Duitsland zou voortzetten. Een jaar lang spraken ze niet met elkaar.

‘Heit dacht dat de zaak klaar was voor de toekomst, terwijl ik vond dat we juist aan het begin stonden,’ zegt Johan. De nieuwbouw in Lelystad bijvoorbeeld, deed hij helemaal alleen. Heit en zijn broers bemoeiden zich er niet mee. Op dat moment besefte hij dat hij voor de troepen uitliep. ‘Ik dacht: hoe kan dat nou? Vanaf toen introduceerde ik managementvergaderingen om meer duidelijkheid te creëren.’

De benjamin die zich altijd wilde bewijzen was niet meer af te stoppen. Door de transacties was Johan in staat de aandelen van zijn broers over te nemen. Met hulp van de intermediairs Riemer van der Velde en Sjoerd Feenstra die hij op de golfbaan leerde kennen en die als commissarissen/adviseurs een goede inbreng hebben. Age en Frans bleven in de zaak actief, zij het niet meer in een directiefunctie. Gedrieën zaten ze nog wel in het vastgoedbeheer, maar dat was met het oog op de expansie niet functioneel. En dus nam Johan ook het vastgoed in één hand. De deal was een winsituatie voor alle drie.

Niet langer hoeft Johan met zijn familie te handelen, maar wandelen hoopt hij zijn leven lang te doen met hen. Met Heit heeft hij nooit meer helemaal in het reine kunnen komen. ‘Toen ik zover was om het met hem uit te praten was hij al dementerend. Dat betreur ik nog steeds. Mijn ouders zijn week op week geboren en in 2005 week op week gestorven. Je bent dan in één klap wees. Vanaf dat moment ben je echt op je zelf aangewezen.’

Hij ontkent niet dat zijn soloacties sporen hebben nagelaten. Maar het contact met zijn broers is blijven bestaan, er is nog familie werkzaam in de zaak, ze komen op elkaars verjaardagen en ze gaan gezamenlijk op wintersport. Het bedrijf, dat van maandag tot en met vrijdag volcontinu draait, is thans een luis in de pels van multinationals als Unilever. Holiday Ice exporteert naar 22 landen.

Ruimte voor private labels Johan: ‘Dat wij nooit een A-merk zouden worden had ik al lang in de gaten. Geen nood. Er is op de markt nog veel ruimte voor ons want private labels hebben een aandeel van 25 %. Blinde proeven wijzen uit dat ons ijs qua smaak en kwaliteit niets onderdoen voor A-merken. Sterker, we zijn misschien wel beter. Wij liften mee met supermarkten als Albert Heijn die hun huismerken sterk in de markt zetten. Er is bij de consument steeds meer acceptatie ten aanzien van huismerken. Vroeger waren wij trendvolgers omdat we ijs maakten dat al qua vorm en smaak bestond. Nu maken we ook veel specials, die 30 % van onze productie vormen. We zijn dus met ons impulsijs niet alleen meer trendvolger, maar ook trendsetter.’

Na een grote saneringsgolf staan productiebedrijven als Holiday Ice er goed voor en vertegenwoordigen ze marktwaarde. Er wordt steeds meer private equity gestoken in dit soort ondernemingen.

De energie die hij uitstraalt, de gezwinde pas, de klaarwakkere oogopslag, de staccatozinnen die hij er uit ratelt, het zijn kenmerken die zijn karakter verraden: ‘Ja, soms denk ik wel eens dat ik ADHD heb. Maar ik geef mijn beste krachten aan deze fabriek. Ik zie veel mensen die alles uit hun bedrijf plukken. Ik niet. Ik laat alles erin zitten en ik zie het op het eind van de rit wel.’